CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CHUNG VE BAO HIEM NHÂN THỌ 1. Khái quát về bảo hiểm nhân thọ 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển BHNT Trên mỗi quốc gia, suốt mọi thời đại, con người luôn được coi là lực lượng sản xuất chính, là nhân tô quyết định sự phát triển của kinh tế-xã hội. Song trong công cuộc lao động sản xuất cũng như trong cuộc sông sinh hoạt hàng ngày, những rủi ro :ốm dau, tai nạn, bệnh tật, mat việc làm, già yếu .v vẫn luôn tồn tại và tác động đến nhiều mặt của cuộc sống con người. Vì vậy, vấn đề mà bất kỳ xã hội nao cũng quan tâm là làm thé nào dé khắc phục được những hậu quả của rủi ro nhằm đảm bao cho cuộc sống con người.
Thực tế đã có rất nhiều biện pháp được áp dụng như: phòng tránh, cứu trợ, tiết kiệm v. nhưng bảo hiểm luôn được đánh giá là một trong những biện pháp hữu hiệu. Có rất nhiều loại hình bảo hiểm ra đời với mục đích giúp con người khắc phục được những rủi ro, giảm thiểu tôn thất và ôn định cuộc sống, đặc biệt là loại hình BHNT. BHNT là sự cam kết giữa người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm, mà trong đó người bảo hiểm sẽ trả cho người tham gia (hoặc người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm ) một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã định trước xảy ra (người được bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhất định) còn người tham gia phải nộp phí bảo hiểm đầy đủ, đúng hạn.
Nói cách khác, BHNT là quá trình bảo hiểm các rủi ro có liên quan đến sinh mạng, cuộc sống và tuôi thọ của con người. Đối tượng tham gia BHNT rat rộng, bao gồm mọi người ở các lứa tuổi khác nhau. Lịch sử ra đời của BHNT khá sớm. Hợp đồng BHNT đầu tiên trên thế giới ra đời năm 1583, do công dân London là ông William Gybbon tham gia.
Phí bảo hiểm ông phải đóng lúc đó là 32 bảng Anh, khi ông chết trong năm đó, người thừa kế của ông được hưởng 400 bảng Anh. Năm 1759, công ty BHNT ra đời đầu tiên ở Philadenphia (Mỹ). Công ty này đến nay vẫn còn hoạt động, nhưng lúc đầu nó chỉ bán bảo hiểm cho các con chiên ở nhà thờ của mình.Năm 1762, công ty BHNT Equitable ở nước Anh được thành lập và bán bảo hiểm nhân thọ cho mọi người dân. 6 Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đức Duy Viện Ngân hàng — Tài chính Lớp TCDN 58B ở châu á, các công ty BHNT ra đời đầu tiên ở Nhật Bản .Năm 1868 công ty bảo hiểm Meiji của Nhật ra đời và đến năm 1888 và 1889, 2 công ty khác là: Kyoei và Nippon ra đời và phát triển cho đến ngày nay.
Trên thế giới, BHNT là loại hình bảo hiểm phát triển nhất, năm 1985 doanh thu phi BHNT mới chỉ đạt 630,5 tỷ đôla, năm 1989 đã lên tới 1.210,2 tỷ và năm 1993 con số này là 1647 tỷ, chiếm gần 48% tông phí bảo hiểm. Hiện nay có năm thị trường BHNT lớn nhất thé giới là: Mỹ, Nhật Ban, CHLB Đức, Anh và Pháp.2 Một số đặc điểm cơ bản của BHNT Dịch vụ BHNT là loại hình bảo hiểm chỉ liên quan đến các sự kiện xảy ra trong cuộc sống của con người. Do đó, BHNT có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, BHNT vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro: Day là một trong những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa BHNT với bảo hiểm phi nhân thọ. Thật vậy, mỗi người mua BHNT sẽ định kỳ nộp một khoản tiền nhỏ (gọi là phí bảo hiểm) cho người bảo hiểm, ngược lại người bảo hiểm có trách nhiệm trả số tiền lớn (gọi là số tiền bảo hiểm) cho người hưởng quyên lợi bảo hiểm như đã thoả thuận từ trước khi có các sự kiện bảo hiểm xảy ra.
Số tiền bảo hiểm được trả khi người được bảo hiểm đạt đến một độ tuôi nhất định và được ấn định trong hợp đồng. Hoặc số tiền này được trả cho thân nhân và gia đình người được bảo hiểm khi người này không may bị chết sớm ngay cả khi họ mới tiết kiệm được một khoản rất nhỏ qua việc đóng phí bảo hiểm. Số tiền này giúp những người còn sông trang trải những khoản chi phí cần thiết như thuốc men, mai táng, chi phí giáo dục con cái.Chính vì vậy, BHNT vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro. Tinh chất tiết kiệm ở đây thé hiện ngay trong từng cá nhân, từng gia đình một cách thường xuyên, có kế hoạch và có kỷ luật.
Nội dung tiết kiệm khi mua BHNT khác với hình thức tiết kiệm khác ở chỗ, người mua bảo hiểm đảm bảo trả cho người tham gia bảo hiểm hay người thân của họ một số tiền rất lớn ngay cả khi họ mới tiết kiệm được một khoản tiền nhỏ. Có nghĩa là khi người được bảo hiểm không may gặp rủi ro, trong thời hạn bảo hiểm được ấn định, những người thân của họ sẽ nhận được những khoản trợ cấp hay số tiền bảo hiểm từ công ty bảo hiểm. Điều đó thê hiện rõ tính chất rủi ro trong BHNT. Thứ hai, BHNT đáp ứng được rất nhiều mục đích khác nhau của người tham gia bảo hiểm: Trong khi các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ chỉ đáp ứng 7 Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đức Duy Viện Ngân hàng — Tài chính Lớp TCDN 58B được một mục đích là góp phần khắc phục hậu quả khi đối tượng tham gia bảo hiểm gặp sự có, từ đó góp phần ồn định tài chính cho người tham gia, thì BHNT đã đáp ứng được nhiều mục đích.
Mỗi mục đích được thể hiện khá rõ trong từng loại hợp đồng. Hợp đồng BHNT đôi khi còn có vai trò như một vật thế chấp đề vay vốn hoặc BHNT tin dụng thường được bán cho các đối tượng đi vay dé họ mua xe hơi, đồ dùng gia đình hoặc dùng cho các mục đích cá nhân khác.Chính vì đáp ứng được nhiều mục đích khác nhau nên loại hình bảo hiểm này có thị trường ngày càng rộng và được rất nhiều người quan tâm. Thứ ba, các loại hợp đồng trong BHNT rất đa dạng và phức tạp: Tính đa dạng và phức tap trong các hợp đồng BHNT thé hiện ở ngay các sản pham của nó. Mỗi sản phẩm bảo hiểm nhân thọ cũng có nhiều loại hợp đồng khác nhau, chăng hạn BHNT hỗn hợp có các hợp đồng 5 năm, 10 năm.
Mỗi hợp đồng với mỗi thời hạn khác nhau, lại có sự khác nhau về số tiền bảo hiểm, phương thức đóng phí, độ tuổi của người tham gia.Ngay cả trong một bản hợp đồng, mối quan hệ giữa các bên cũng rất phức tạp. Khác với các bản hợp đồng bảo hiêm phi nhân thọ, trong mỗi hợp đồng BHNT có thé có 4 bên tham gia (người bảo hiểm, người được bảo hiểm, người tham giabảo hiểm và người được thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm). Thứ tư, phí BHNT chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố, vì vậy quá trình định phí khá phức tap: Theo tác giả Jean-Claude Harrari “sản phẩm BHNT không gì hơn chính là kết quả của một tiến trình đầy đủ để đưa sản phẩm đến công chúng”. Trong tiến trình này, người bảo hiểm phải bỏ ra rất nhiều chi phí dé tạo nên sản phẩm, như chi phí khai thác, chi phí quản lý hợp đồng.Nhưng những chi phí đó mới chi là một phan dé cấu tạo nên giá cả sản phẩm BHNT (tính phí BHNT), một phần chủ yếu khác lại phụ thuộc vào: độ tuổi của người được bảo hiểm, tuổi thọ bình quân của con người, số tiền bảo hiểm, thời hạn tham gia bao hiém phương thức thanh toán, lãi suất đầu tư, tỷ lệ lạm phát.
Thứ năm, BHNT ra đời và phát triển trong những điều kiện kinh tế — xã hội nhất định. ở các nước kinh tế phát triển, BHNT ra đời và phát triển hang trăm năm nay. Ngược lại có một số quốc gia trên thé giới hiện nay vẫn chưa triển khai được BHNT, mặc dù người ta hiệu rat rõ vai trò va lợi ích của nó. Dé lý giải vân Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đức Duy Viện Ngân hàng — Tài chính Lớp TCDN 58B dé này, hầu hết các nhà kinh tế đều cho rang, cơ sở chủ yếu dé BHNT ra đời va phát triển là điều kiện kinh tế xã hội phát triển.
Những điều kiện về kinh tế như: tốc độ tăng trưởng của tong sản phâm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc nội tính bình quân một đầu người dân, mức thu nhập của dân cư, tỷ lệ lạm phat của đồng tiền, tỷ giá hồi đoái. Những điều kiện về xã hội bao gồm: Điều kiện về dân số, tudi thọ bình quân của người dân, trình độ học van, tỷ lệ tử vong của trẻ sơ sinh. Ngoài điều kiện kinh tế — xã hội thì môi trường pháp lý cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sự ra đời và phát triển của doanh nghiệp BHNT. Thông thường ở các nước, luật kinh doanh bảo hiểm, các văn bản,quy định có tính pháp quy phải ra đời trước khi ngành bảo hiểm phát triển.
Luật bảo hiểm và các văn bản có liên quan sẽ đề cập cụ thê đến các vấn đề như: tài chính, đầu tư, hợp đồng, thuế. Đây là những van đề mang tinh chất sông còn cho hoạt động kinh doanh BHNT. Chang hạn ở một số nước phát triển như: Anh, Pháp, Đức ,.Nhà nước thường tạo điều kiện thuận lợi cho BHNT bằng cách có chính sách thuế ưu đãi. Mục đích là tạo ra cho các cá nhân cơ hội để tiết kiệm, tự mình lập nên quỹ hưu trí, từ đó cho phép giảm bớt phần trợ cấp từ nhà nước.
Mặt khác, còn đây mạnh được quá trình tập trung vốn trong các công ty bảo hiểm đề từ đó có vốn dài hạn đầu tư cho nền kinh tế. Cũng vì những mục đích trên, mà một số nước Châu á như: ấn Độ, Hồng Kông, Singapore.không đánh thuế doanh thu đối với các sản phẩm BHNT. Sự ưu đãi này là đòn bay tích cực dé BHNT phát triển .3 Vai trò của bảo hiểm nhân thọ trong đời sống kinh tế — xã hội Bản chất của Bảo Hiểm nói chung và BHNT nói riêng như chúng ta đã biết, không chỉ nhằm ngăn ngừa những rủi ro có thê xảy ra, gây tôn thất về người và tài sản của xã hội, mà còn nhằm tao ra dự phòng tài chính cần và đủ dé bồi thường tốn thất ấy,góp phần ồn định sản xuất, đời sống kinh tế-xã hội, thúc day tăng trưởng kinh tế. Vì vậy BHNT phát triển rất nhanh, doanh thu phí bảo hiểm ngày càng tăng.