CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE CHUNG VE NGÂN SÁCH XÃ VA QUAN LY NGAN SACH 1.1 Những vấn đề chung về Ngân sách xã 1.1 Khái niệm Ngân sách xã Theo luật ngân sách, ở đâu có tô chức HĐND và UBND, ở đó có cấp ngân sách tương đương. Vì vậy, hệ thống ngân sách Nhà nước ta bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Trong đó, theo Luật Ngân sách nhà nước Số: 83/2015/QH13: - Ngan sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thâm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. - Ngân sách trung ương là các khoản thu ngân sách nha nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chỉ ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chỉ của cấp trung ương.
- Ngan sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương. Ngân sách xã là cấp ngân sách cơ sở gắn liền với chính quyền Nhà nước cấp xã và nó bị chi phối rất lớn bởi vị trí, chức năng, nhiệm vụ và bộ máy chính quyền Nhà nước cấp xã. Khái niệm về NSX: Ngân sách xã là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp xã trong phạm vi đã được phân cấp quản lý. Vị trí ngân của ngân sách xã Xã là cap ngân sách cơ sở trong hệ thông Nhà nước ta,ngoài nhiệm vụ quan lý, phát triển kinh tế-xã hội, phát triển kinh tế trên vùng lãnh thổ chính quyền xã còn là nơi trực tiép liên hệ với dân, giải quyết công việc của dân, do dân, vi dân, gan bó với đời sông nhân dân, giải quyêt môi quan hệ lợi ích giữa Nhà nước với nhân dân bằng quan hệ pháp luật.
Do đó, nhiệm vụ của chính quyền xã bao trùm rất rộng. Dé đảm bảo cho chính quyên xã thực hiện tôt nhiệm vụ, chức năng của mình thì cân phải có nguồn lực tài chính ổn định dé hình thành nên các quỹ tiền tệ phục vụ cho việc duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền xã. Sơ đồ hệ thống ngân sách Nhà nước: Hệ thống ngân sách Nhà nước Ngân sách Trung ương Ngân sách địa phương Ngân sách tỉnh Ngân sách huyện Ngân sách xã Sơ đồ 1: Hệ thống ngân sách Nhà nước 1.2 Vai trò ngân sách xã - Ngân sách xã là công cụ tài chính quan trọng để chính quyền xã thực hiện mọi chức năng, nhiệm vụ được giao. Quản lý nhà nước của chính quyền địa phương là quản lý các mặt chức năng, nhiệm vụ được quy định phân giao trên địa bàn lãnh thổ.
Quản lý nhà nước ở cấp xã là quản lý về mặt dân sinh, kinh tế, văn hoá, xã hội và trật tự trị an ở xã. Xã là cấp chính quyền CƠ SỞ, tiếp nhận sự chỉ đạo, đầu tư từ đơn vị hành chính cấp trên. Mặt khác xã có tính độc lập về nhiều mặt và tính tự quản. NSX đóng vai trò to lớn trong việc thực hiện các chính sách được chỉ đạo.
Chính vi vậy, nguồn tài chính thu NSX, quy mô thu, chi NSX ngày càng giữ vị trí quan trọng trong hệ thống ngân sách nhà nước và nền kinh tế quốc gia. Chính sách tài chính, đặc biệt là chính sách ngân sách nhà nước có mối quan hệ mật thiết với sự phát triển nông thôn. Xây dựng cơ chế quản lý ngân sách xã thích hợp trong từng giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đến việc tạo điều kiện, thúc đây sự phát triển nông thôn, thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn. - Ngan sách xã là công cụ tài chính quan trọng để chính quyền nhà nước cấp xã điều chỉnh các hoạt động ở xã đi đúng hướng, thu hút vốn đầu tư phát triển kính tế - văn hoá - xã hội ở xã Chính quyền cấp xã sử dụng các công cụ: pháp luật, kế hoạch, hành chính, tài chính dé điều chỉnh các hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu 6n định và phát triển.
Trong lĩnh vực tài chính thì ngân sách là yếu tố quan trọng nhất. Thông qua thu ngân sách, chính quyền xã thực hiện kiểm soát, điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ đi đúng hướng theo kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của xã trong từng giai đoạn nhất thời Thông qua chi ngân sách, xã bố trí các khoản chi dé đảm bảo tăng cường hiệu quả các hoạt động của chính quyền về quản lý pháp luật, giữ vững trật tự trị an, bảo vệ tài sản công cộng, bảo vệ lợi ích hợp pháp của công dân và quản lý mọi mặt hoạt động kinh tế, văn hoá, thực hiện các chính sách xã hội và tăng cường cơ sở vật chất cho xã như trụ sở và phương tiện làm việc, trường học, nhà văn hoá, đường xá, trang thiết bị công cộng. Như vậy, ngoài chức năng giúp cho quá trình quản lý về mặt hành chính ở địa phương đạt hiệu qua, NSX cũng đã góp phần vào việc phát triển và ôn định đời sống kinh tế, văn hóa xã hội. Đồng thời, góp phần đưa nông thôn Việt Nam đi lên con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
- Xây dựng ngân sách xã vững chắc là điều kiện quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới, giảm thiếu tối đa sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị Khi nhắc đến xã, người ta hình dung đến hình ảnh nông thôn Việt Nam còn có sự chênh lệch về trình độ phát triển so với thành thị, cần được đầu tư và phát triển để tạo diện mạo mới, cùng sánh bước với thành thị trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đề dat được mục tiêu trên, cấp xã phải có ngân sách đủ mạnh dé kịp thời sử dụng cho các chính sách , góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước. NSX được xác định là có vai trò quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nông thôn, Mặt khác, cũng cần thấy răng do thiếu sự định hướng nên cơ cấu chỉ NSNN trong giai đoạn chuyên đổi kinh tế bước đầu cũng rơi vào chỗ bat hợp lý, chỉ thiên vào đầu tư cho khu vực thành thị, thiếu quan tâm phát triển khu vực nông thôn; kết quả là sự cách biệt giữa thành thị và nông thôn ngày một nhiều hơn nữa. Dé giải quyết van đề trên, đặt ra các kế hoạch và chính sách hỗ trợ cho phát triển nông thôn như: phát triển kinh tế, chuyền dịch cơ cau kinh tế nông thôn, chính sách xoá đói giảm nghèo, đầu tư cơ sở hạ tầng cho nông thôn khuyến nông từ nguồn ngân sách nhà nước, mở rộng tín dụng nông thôn.
Bởi vậy xây dựng ngân sách xã vững chắc là một yếu tố quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới, giảm sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. 12 Quản lý ngân sách xa 1.1 Khái niệm, mục tiêu của Quản lý ngân sách xã - Khái niệm Quản lý ngân sách xã: Quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách Nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách Nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định. ( Theo bài giảng về quản lý ngân sách của ThS. Phạm Thị Thanh Thuy Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) Từ đó ta có thé rút ra được: Quản lý ngân sách xã là việc vận dụng các chủ trương của Đảng, sử dụng pháp luật của Nhà nước và các biện pháp nghiệp vụ hành chính, kinh tế, tài chính, kế toán dé xây dựng, quyết định, tổ chức thực hiện, giám sát, kiểm tra việc thu nộp các khoản thu, sử dụng các khoản chi của ngân sách có hiệu quả và tiết kiệm nhăm đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội được giao trên địa bàn cấp xã.
- Mục tiêu Quản lý ngân sách xã: Ngân sách xã có vai trò hết sức quan trọng nên việc quản lý ngân sách chặt chẽ là điều thực sự cần thiết nhằm mục tiêu: + Thu đầy đủ các nguồn thu tránh trường hợp các cá nhân, tổ chức trốn tránh việc nộp thuế. Thu đúng thời hạn, không để dàn trải qua các năm, gây khó khăn trọng việc quyết toàn đồng thời có đủ nguồn kinh phí thưc hiện chi vào những hang mục đã đề ra. + Sử dụng nguồn ngân sách đã thu được, chi cho những hạng mục cần thiết, đúng theo mục đích kinh tế tài chính của xã. Những khoản mục chỉ kịp thời sẽ giải quyết đúng thời điểm, đúng mục tiêu, hoàn thiện một cách đúng hạn.2 Nội dung quản lý ngân sách xã NSX cũng như NSNN được hiểu đơn giản là bảng dự toán thu chi bằng tiền của Nhà nước.
Bảng dự toán này thường lập trong một năm và hoạt động của ngân sách thường lặp đi lặp lại tạo thành một quá trình: Các chu trình ngân sách phải có 3 khâu: Lập, chấp hành, quyết toán. Tại các xã, NSX cũng phải trải qua 3 khâu như trên. Và nội dung công tác quản lý NSX thể hiện trong 3 khâu đó. Theo mục 2, chương II, Thông tư quy định về quản lý ngân sách xã và cá hoạt động tài chính khác của xã, phường, thị tran Số: 344/2016/TT-BTC ngày 30/12/2106: Điều 11.
Lập dự toán ngân sách xã 1. Hằng năm, trên cơ sở hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Ủy ban nhân dân xã lập dự toán ngân sách năm sau (theo mẫu biểu số 01 đến mẫu biéu số 5 kèm theo Thông tư này) trình Hội đồng nhân dân xã quyết định. Căn cứ lập dự toán ngân sách xã: a) Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội của xã; b) Chính sách, chế độ thu ngân sách nhà nước, cơ chế phân cap nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia nguồn thu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định; c) Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do cơ quan có thấm quyền ban hành.