CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE XUẤT KHẨU VÀ HIỆU QUÁ XUẤT KHẨU 1.1 Cơ sở lý luận về xuất khẩu 1.1 Khái niệm xuất khẩu Theo Luật thương mại 2005 khoản 1 điều 28 của Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thé Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt năm trên lãnh thé Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Như vậy, hiểu theo luật của Việt Nam thì cơ bản xuất khâu chính là việc bán hàng cho nước ngoài, cho các quốc gia khác Việt Nam. Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đối hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tac trao đổi ngang giá lấy tiền tệ làm môi giới. Theo đó, các hoạt động xuất khâu được diễn ra trên cơ sở thanh toán bằng tiền tệ của một trong 2 quốc gia, hoặc lấy đồng tiền của một bên thứ 3 làm căn cứ.
Ngày nay, các quốc gia trên thế giới dù là những nước lớn hay những quốc gia đang phát triển như Việt Nam thi đây mạnh xuất khâu van là việc làm cần thiết. Bởi vi, đây mạnh xuất khâu sẽ góp phần tăng tổng sản lượng quốc dân, phát triển kinh tế, nâng cao mức sống của nhân dân và tăng tiềm lực quốc phòng, an ninh. Mở rộng xuất khâu dé tăng thu ngoại tệ, thúc day nhập khẩu và thúc đây các ngành kinh tế hướng về xuất khẩu, khuyến khích các thành phần kinh tế mở rộng xuất khẩu dé tạo cơ hội việc làm và tăng thu ngoại tỆ. Trên thực tế, hoạt động xuất khâu diễn ra trên mọi lĩnh vực, dưới các hình thức khác nhau, từ hàng tiêu ding cho đến máy móc thiết bị, phụ tùng hay nguyên liệu đầu vào cho sản xuất., Mục đích chính cuối cùng của xuất khẩu là dưới hình thức nao cũng mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp phát triển và mở rộng quy mô kinh doanh trong tương lai.
Xuất khâu là hoạt động không có giới hạn về không gian hay thời gian. Nó có thé diễn ra liên tục trong thời gian ngắn tới vài thập kỷ, đôi khi là trong phạm vi lãnh thé quốc gia hay thậm chí diễn ra ở nhiều quốc gia.2 Đặc điểm của xuất khẩu Xuất khâu hàng hoá là hoạt động giao thương buôn bán trên bình diện toàn cầu. Nó không phải là hoạt động mua bán đơn lẻ mà là cả hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có cả tổ chức bên trong và bên ngoài dé bán sản pham, hang hoá ở trong nước ra nước ngoài. Từ đó đây mạnh tiêu thụ hàng hoá nội địa, tạo cơ cầu kinh tế hợp lý và từng bước nâng cao đời sống nhân dân.
Do vậy, xuất khẩu là hoạt động kinh tế cần thiết dé mang lai các hiệu quả đột biến cao hoặc có thé gây ton that khi nó phải đối mặt với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài ma chủ thé trong nước tham gia xuất khâu không dé kiểm soát được. Xuất khâu hàng hoá năm trong hệ thống phân phối và lưu thông hàng hoá của một quá trình tái sản xuất lớn, nhằm mục đích kết nối sản xuất với tiêu thụ của nước này với nước kia. Nền sản xuất xã hội phát triển thế nào phụ thuộc rất lớn vào hoạt động thương mại này. Hoạt động xuất khâu đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, nguồn thu cho ngân sách Nhà nước qua thuế xuất khẩu và thuế thu nhập doanh nghiệp của các doanh nghiệp kinh doanh xuất khâu.
Khi xuất khẩu một sản phẩm doanh nghiệp cần phải cân nhắc lợi thế so sánh của nước mình và mặt hàng đó so với nước khác. Việc xuất khâu chè của các doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế so sánh là khí hậu Việt Nam thuận lợi cho việc phát triển cây chè, đất đai màu mỡ và phì nhiêu, lao động Việt Nam dồi dào va nhân công rẻ. Chè cũng được các nước có nhu cầu sử dụng, chè được tiêu thụ khắp nơi trên thế giới. Hoạt động xuất khâu cũng thúc đây sản xuất trong nước trên cơ sở khai thác, phát huy tối đa tiềm năng và thé mạnh về lao động cùng các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác của việt nam, giúp nhiều việc làm cho người dân, đồng thời góp phan ôn định ty giá hối đoái trên thị trường trong nước và trong thanh toán quốc tế.3 Các hình thức xuất khẩu 1.1 Xuất khẩu trực tiếp Là hình thức được thực hiện trực tiếp giữa 2 bên, bên mua hàng và đơn vị bán hàng sẽ tiến hành ký hợp đồng thương mại với nhau.
Với điều kiện hợp đồng ngoại thương phải tuân thủ và phù hợp với luật pháp của mỗi nước, theo những quy định của điều lệ buôn bán quốc tế. Trong phương thức này, đơn vị kinh doanh xuất nhập khẩu trực tiếp ký kết hợp đồng ngoại thương, với tư cách là một bên phải tổ chức thực hiện hợp đồng đó. Hợp đồng ký kết giữa hai bên phải phù hợp vớ¡ luật lệ quốc gia và quốc tế, đồng thời bảo đảm được lợi ích quốc gia và đảm bảo uy tín kinh doanh của doanh nghiệp. Đây là loại hình xuất khâu đang được nhiều doanh nghiệp nước ngoài lựa chọn.
Xuất khẩu trực tiếp giúp họ chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh, độc lập về tài chính, có quyền quyết định giá cả,. Đây cũng là hình thức giúp doanh nghiệp quảng bá thương hiệu của Việt Nam trên trường quốc tế. Ưu điểm của phương thức xuất khẩu này: - _ Tăng biên lợi nhuận của doanh nghiệp vì doanh nghiệp không phải chia sẻ một phan lợi nhuận với các bên trung gian; - Doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xuất khâu hang hoá của minh; - _ Doanh nghiệp nắm bắt được xu hướng thay đổi về thị hiếu tiêu dùng của quốc gia nơi đối tác của họ làm việc, điều đó cũng cho phép doanh nghiệp phát huy khả năng sáng tạo trong quá trình nghiên cứu và thiết kế sản phẩm; - Mức độ kiểm soát cao hơn trong hầu hết các khâu của hoạt động kinh doanh và giao dịch; - _ Loại bỏ trung gian giúp doanh nghiệp có tỷ suất lợi nhuận cao hơn. Bên cạnh những lợi ích mà doanh nghiệp có được thì phương thức nay cũng bộc lộ một sô các nhược diém mà doanh nghiệp nên xem xét trước khi thực hiện: - Khó khăn cho người bán có ít kinh nghiệm va nguồn lực hạn hẹp, phải có đủ kiến thức và kinh nghiệm dé hiểu sâu và thực hiện đúng các nghiệp vụ; - __ Cần đơn vị phải ứng trước một lượng vốn khá lớn dé sản xuất hoặc thu mua hàng và có thể gặp nhiều rủi ro; - Kho tránh khỏi rủi ro và các sai sót có thé ảnh hưởng tới toàn bộ lô hang; - _ Khối lượng hàng hoá khi tham gia giao dich đảm bảo đủ lớn dé bù đắp được chi phí trong việc giao dịch.
Kết luận, hình thức này sẽ không phù hợp với những doanh nghiệp mới, chưa có kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất khâu vì vốn đầu tư và sự am hiểu về thi trường thế giới của họ van còn rat yêu, sản phâm của họ cũng chưa được biét đên rộng rãi.2 Xuất khẩu gián tiếp (Uỷ thác xuất khẩu) Khác với xuất khẩu trực tiếp, ở hình thức xuất khẩu này thì người sở hữu hàng hoá va người nhập khẩu hàng hoá không trực tiếp làm việc với nhau mà qua một hoặc một số đơn vị trung gian. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi không có tiềm lực về tài chính, kinh nghiệm,. cũng sẽ sử dụng hình thức này. Bên trung gian sẽ tiến hành đàm phán với doanh nghiệp nhập khâu và thực hiện tat cả các thủ tục xuất khẩu.
Hình thức này sẽ bao gồm 02 hợp đồng: 01 hợp đồng ký giữa doanh nghiệp sở hữu hàng hoá va đơn vị trung gian, và 01 hợp đồng ký giữa đơn vị trung gian với doanh nghiệp nhập khẩu. Ưu điểm của phương thức xuất khẩu gián tiếp là: - _ Các forwarder uy tín trên thị trường và có nghiệp vụ chuyên môn cao sẽ giúp nhà xuât khâu hạn chê tôi đa những rủi ro trong quá trình vận chuyên; - _ Tiết kiệm thời gian và giúp hang hoá có thé di chuyên nhanh hon; - _ Thuê các công ty forwarder giúp chủ hàng hạn chế được những rủi ro cho lô hàng và tiết kiệm chỉ phí cũng như thời gian của lô hàng; Doanh nghiệp sản xuất sẽ tập trung toàn bộ nguồn lực vào sản xuất, các công việc khác từ tìm khiếm khách hàng, thực hiện thủ tục xuất khẩu, vận tải quốc tế,. đều sẽ được xử lý bởi các bên trung gian; Các bên trung gian đã có những mối quan hệ bạn hàng thân thiết nên hợp tác với họ sẽ giúp bạn nhanh chóng mở rộng được thi trường tiêu thu va gia tăng doanh sô bán hàng. Bên cạnh đó, hình thức xuât khâu này cũng có một sô những nhược điêm sau cân chú Z y: Tỷ suất lợi nhuận thấp hon xuất khẩu trực tiếp vì loi nhuận sẽ được phân chia cho nhà xuất khâu hoặc đại lý trung gian xuất khẩu; Doanh nghiệp có ít quyền kiểm soát hơn đối với giá cả của sản phẩm cũng như cách thức thương hiệu và sản phẩm của doanh nghiệp được quảng bá trên khắp thé giới; Việc xuất khâu phụ thuộc chủ yếu vào khả năng của trung gian.
Nếu trung gian xuất khâu có năng lực yếu kém, sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu va bán hàng của công ty; Doanh nghiệp phải tìm hiểu kỹ về thị trường xuất khẩu và hiểu biết rõ nhu cầu thị trường của người tiêu dùng ở nước đó; Bị động trong van dé tìm hiểu về xu hướng thị trường dé phát triển sản pham mới bắt kịp hoặc đi đầu xu hướng.3 Xuất khẩu tại chỗ Đây là hình thức mới và đang phổ biến rộng rãi. Đặc điểm của hình thức này là hàng hoá không cần phải qua biên giới quốc gia mới đến tay khách hàng. Do vậy giảm được chi phí cũng như công sức trong quá trình vận chuyên và bảo quan hang hoá. Các thủ tục trong hình thức này cũng đơn giản hơn và có một số trường hợp không bắt buộc phải có hợp đồng phụ như: hợp đồng vận tải, bảo hiểm hàng hoá, khai báo hải quan.
Có thé hiểu răng đây là hình thức xuất khẩu mà chủ hàng hóa trong nước sẽ bán hàng hóa của mình cho thương nhân nước ngoài và vận chuyền cho họ ngay trên lãnh thé nước mình.