Chương 1 : TONG QUAN VE HOẠT DONG HUY ĐỘNG VON CUA NGAN HANG THƯƠNG MAI 1. Cơ sở ly thuyết về hoạt động của ngân hang 1. Khái niệm về ngân hàng thương mại Ngân hàng nói chung và ngân hàng thương mại nói chung xuất hiện trên thé giới đã từ rất lâu nhằm phục vụ các nhu cầu giao thương của con người, tuy nhiên hiện nay vẫn rất khó dé có một khái niệm chung nhất về NHTM cho mọi quốc gia, do nó phụ thuộc khá nhiều vào nhiều yếu tổ riêng của từng quốc gia, vùng lãnh thô như: địa chính trị, văn hóa, tập quán. Theo pháp luật NH tại Pháp năm 1941 quy định:”NH là những xí nghiệp hay cơ sở kinh doanh thường xuyên nhận từ công chúng dưới hình thức ký thác hay các hình thức khác mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính”.
Còn tại Hoa Kỳ, NH là “doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ”. Tại Ấn Độ, luật NH 1950 đưa ra khái niệm NH là “cơ sở nhận các khoản tiền ký thác để cho vay, tai trợ và dau tư”. Theo nghị định số 59 của Chính phủ Việt Nam ban hành vào tháng 7/2009 quy định về NHTM, thì “ NHTM là tổ chức tin dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động cua ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật Các tổ chức tin dụng và các quy định khác của pháp luật” trong đó các hoạt động NH được nêu ra tại Luật các TCTD được Quốc hội thông qua vào tháng 6 năm 2010 là:”việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau: nhận tiền gửi; tín dụng; thanh toán qua tài khoản. Tuy mỗi đất nước khác nhau có một cách định nghĩa khác nhau về tổ chức Ngân hàng, tuy nhiên ta có thé dé dàng trông thấy những điềm chung thông qua các định nghĩa trên về hoạt động chính của một NH bao gồm: nhận tiền ký thác — tiền gửi KKH và tiền gửi CKH, thực hiện các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu va cung cấp các dịch vụ kinh doanh khác của chính Ngân hàng.
Các loại hình huy động vốn của NHTM 1. Huy động vốn thông qua tiền gửi không kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn là loại hình tiền gửi mà giữa NH và khách hàng không có khỏa thuận trước về thời gian gửi và thời điểm rút tiền. Đối với tiền gửi không kỳ hạn, ngân hàng sẽ trả lãi rất thấp hoặc không trả lãi cho khách hàng vì tính chất không ôn định của nguồn vốn này và ngân hàng không nam được thé chủ động trong việc sử dụng, quản lý, bên cạnh đó còn luôn phải trích một phần tiền dự trữ dé đảm bảo khả năng thanh khoản phòng trường hợp khách hàng đột ngột rút tiền. Đối với khách hàng, việc sử dụng sản phẩm này của ngân hàng không mang tính chất tiết kiệm và chủ yếu với mục đích tiêu dùng, thanh toán cho các hóa đơn, hợp đồng thương mại trong kinh doanh.
Vì vậy, TGTT còn được gọi là tiền gửi theo yêu cầu, nó không đem lại nguồn thu nhập từ lãi cao cho khách hàng nhưng tính thanh khoản tương đương với tiền mặt trong điều kiện bình thường. Ngược lại, đây là nguồn vốn có chi phí huy động thấp nhất trong các loại hình huy động vốn hiện có tại các NHTM. Tuy tiền gửi KKH là nguồn vốn có mức độ biến động mạnh, thường xuyên và NH không nắm được quyền kiểm soát do nó phụ thuộc vào nhu cầu, hoạt động sản xuất, kinh doanh của người gửi, nhưng nếu các ngân hàng có thé đưa ra các thông kê về tính mùa vụ, số du bình quan,. của loại hình tiền gửi này thì rất có thé dựa vào đó dé sử dụng một cách hợp lý, vừa cải thiện biên sinh lời vừa có thể đảm bảo khả năng thanh khoản.
Huy động vốn thông qua tiền gửi CKH và TGTK Tiền gửi CKH và TGTK là hai trong số các loại hình tiền gửi của NHTM, có tính chât ôn định cao, do đó, đê huy động các loại nguôn vôn này ngân hàng phải bỏ ra chỉ phí huy động và chi phí quản lý cao hơn so với tiền gửi KKH, ngoài ra, 2 sản phẩm tiền gửi này còn có độ nhạy cảm lãi suất cao nên cũng xuất hiện những tính chất khác biệt nhất định. Tiên gửi có kỳ hạn, là loại tiền có sự thỏa thuận bằng văn bản giữa KH và NH về lãi suất, phương thức trả lãi, thời gian đáo hạn,. đây là nguồn vốn tương đối 6n định vì ngân hàng có thể xác định được thời điểm rút tiền của ngân hàng, dù khách hàng có thể rút tiền trước hạn nhưng sẽ bị phạt về lãi suất nên không ảnh hưởng nhiều đến chi phí sử dung và lợi nhuận của ngân hàng, và do đó, ngân hàng chủ động trong việc sử dụng vốn vào các hoạt động kinh doanh của mình. Đối với tiền gửi CKH ngân hàng thường đưa ra nhiều sản phẩm có kỳ hạn khác nhau như: 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng,.
mục dich là đáp ứng được nhiều nhu cầu khác nhau của các khách hàng khác nhau. Chính vì những ưu điểm, lợi ích của nó đối với ngân hàng và loại hình tiền gửi này có lãi suất cao hơn so với tiền gửi KKH. Tiên gửi tiết kiệm, ding như tên sản phẩm, là loại hình mà khách hàng gửi có mục đích tiết kiệm, hưởng lãi suất ưu đãi. Tại Việt Nam cũng như đa số các NHTM trên thế giới TGTK thường chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ nguồn vốn của NH, được chia thành 3 loại theo tiêu chí kỳ hạn rút tiền: Tiền gửi tiết kiệm KKH: giống như TGTT là KH có thé rút ra tại bất kỳ thời điểm nào tuy nhiên không được sử dụng đề thanh toán cho người khác.
Quy mô khoản tiền gửi này thường rất nhỏ vì đáp ứng được ít nhu cầu của KH cũng như không được chỉ trả lãi suất cao, tuy nhiên nó ít biến động hơn tiền gửi KKH do khách hàng chỉ rút khi có nhu cầu phát sinh cấp bách, vì vậy lãi suất loại hình này vẫn cao hơn với tiền gửi thanh toán. Tiền gửi tiết kiệm CKH (ngắn hạn): cũng xuất hiện sự thỏa thuận với NH về thời điểm đáo hạn, phương thức trả lãi, lãi suất cao hơn so với tiền gửi tiết kiệm KKH. Đây là sản phẩm quen thuộc được sử dụng nhiều ở Việt Nam đặc biệt là các tỉnh Bắc bộ do thói quen tiết kiệm của dân cư lớn. Các NHTM Việt nam thường huy động TGTK với thời hạn đa dang từ 1 vài tháng đến dưới 1 năm.
Tiền gửi tiết kiệm dài hạn: là loại hình TGTK phổ biến ở các nước phát triển. Sản pham này có tính chất ôn định vì thời hạn cam kết gửi của khách hàng từ một năm trở lên, do đó NH chủ động sử dụng trong thời gian dài, giảm chi phí quản lý, dự phòng. Vì vậy, ngân hàng thường chấp nhận trả một mức lãi suất tương đối cao dé có thé tiếp cận, huy động loại hình nguồn vốn này. Huy động vốn thông qua hình thức đi vay Đây là nguồn vốn huy động có được thông qua việc đi vay của NHTM với Ngân hàng Nhà nước, các NHTM khác hay các tổ chức tín dụng khác, thường và những khoản vay qua đêm, ngắn hạn, đáp ứng nhu cau rút cao tại một số thời điểm trong năm như các dip lễ tết, kỳ nghỉ,.
a, Vay từ Ngân hàng Nhà nước Hiện nay, đa số các quốc gia có hình thành Ngân hàng trung ương đều cho phép các Ngân hàng thương mại hay các Tổ chức tín dụng khác được vay tiền từ Ngân hàng trung ương, đối với Việt Nam là Ngân hàng nhà nước trong những trường hợp cấp thiết như: thiếu hụt dự trữ, nhu cầu tiền mặt lớn trong khoản thời gian ngắn. Tuy nhiên để không làm ảnh hưởng đến giá trị đồng nội tệ cũng như hạn chế sự lạm dụng của các NHTM trong việc vay vốn, NHNN thường áp dụng mức lãi suất chiết khấu cao, hạn mức vay vốn hoặc đưa ra các điều kiện vay mà các NHTM phải cân nhắc trước khi tìm đến loại hình vay vốn này. b, Vay từ các ngân hàng và các tô chức tín dụng khác Đối với nguồn vốn này, ngân hàng phải chịu lãi suất rất cao, chính vì vậy các ngân hàng thường hạn chế đi vay trừ khi trong trường hợp cấp thiết như: bổ sung dự trữ bắt buộc cuối ngày, thiếu hụt ngoại tệ mặt,.và những khoản vay này thường chỉ kéo dai một vài ngày nên lãi suất cho vay còn được gọi là lãi suất qua đêm. Huy động vốn thông qua phát hành công cụ nợ Các NHTM có thể phát hành các loại công cụ nợ ra thị trường để huy động vốn như: chứng chỉ tiền gửi ngân hàng, trái phiếu, kỳ phiếu, hối phiếu.
Trong đó, các công cụ nợ ngăn hạn có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý tài sản nợ bên cạnh việc huy động vốn, bởi vì thanh khoản của các loại giấy tỜ có giá này chỉ kém tiền mặt và tiền gửi không kỳ hạn và có thể được sử dụng mọi lúc khi cần thiết. Mức lãi suất được trả cho loại công cụ huy động vốn này thường được quy định bằng cách thỏa thuận trực tiếp giữa ngân hàng và khách hàng tuy nhiên thường không có sự chênh lệch lớn so với mức lãi suất trung bình từng thời kỳ trên thị trường đối với từng loại sản phẩm. Tuy là một trong những nguồn vốn quan trọng của ngân hàng nhưng không phải ngân hàng nào cũng có thể phát hành những chứng chỉ này, chỉ có những ngân hang top dau, với uy tín trong nền kinh tế cao mới có thé huy động thông qua chúng, đặc biệt là những giấy tờ có giá trung, dài hạn như trái phiếu. Hơn nữa chi phí phát hành va lãi suất của loại hình huy động này không phải là nhỏ nên các NHTM cần cân nhắc trước khi tự phát hành.
Các nhân tô ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn 1. Các nhân tố chủ quan a. Chính sách lãi suất Chính sách lãi suất là nhân tố quan trọng, tác động mạnh mẽ đến việc huy động vốn của NHTM, đặc biệt đối với khoản TGTK dân cư trong nền kinh tế. Các NHTM không những phải cạnh tranh về lãi suất đối với những NH hay TCTD khác, mà còn phải cạnh tranh với thị trường chứng khoán, bảo hiểm.
Chi cần một sự thay đổi nhỏ về lợi suất của các thị trường hay TCTC cũng sẽ khiến dòng tiền dịch chuyền theo một chiều hướng khác.