Chuyển Biến Kinh Tế và Xã Hội Tỉnh Đắk Nông Từ Năm 2004 Đến Năm 2015

Bài viết phân tích chuyển biến kinh tế xã hội tỉnh Đắk Nông giai đoạn 2004-2015, nêu bật những thành tựu và thách thức trong phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Tất Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Quang Hải
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Chuyển Biến Kinh Tế, Xã Hội Tỉnh Đắk Nông Giai Đoạn 2004-2015
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Kết quả của các nghiên cứu đã được công bố và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI TỈNH ĐẮK NÔNG (2004 - 2015)
• 2.1. Yếu tố tự nhiên và kinh tế, xã hội
• 2.2. Chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của tỉnh Đắk Nông về phát triển kinh tế, xã hội
• 2.3. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông khi thành lập
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CHUYỂN BIẾN KINH TẾ CỦA TỈNH ĐẮK NÔNG (2004 - 2015)
• 3.1. Sự chuyển biến các ngành kinh tế
• 3.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CHUYỂN BIẾN XÃ HỘI TỈNH ĐẮK NÔNG (2004 - 2015)
• 4.1. Giáo dục và đào tạo
• 4.2. An sinh xã hội
• 4.3. Thực hiện chính sách dân tộc và giải quyết vấn đề di dân tự do
• 4.4. Văn hoá, thông tin, thể dục thể thao
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• 5.1. Nhận xét về chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông (2004 - 2015)
• 5.2. Một số kinh nghiệm
• 5.3. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chuyển Biến Kinh Tế Xã Hội Đắk Nông 2004 2015

Nghiên cứu về kinh tế, xã hội luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nhà khoa học và nhà hoạt động chính trị. Đặc biệt, sau Đại hội Đảng VI (1986), việc chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã trở thành một chủ đề nóng. Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện để phân tích và đánh giá quá trình này. Các nghiên cứu này tập trung vào việc làm rõ thực trạng, phân tích nguyên nhân thành công và hạn chế, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Việc nghiên cứu chuyển biến kinh tế và chuyển biến xã hội trong thời kỳ đổi mới là rất quan trọng để cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho sự phát triển bền vững của Việt Nam. Các nghiên cứu này cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những thách thức và cơ hội mà đất nước đang đối mặt trong quá trình hội nhập quốc tế.

1.1. Nghiên Cứu Về Kinh Tế Xã Hội Việt Nam Thời Kỳ Đổi Mới

Từ sau đổi mới, nhiều tác phẩm đã phân tích đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng. Tác phẩm 'Đổi mới đòi hỏi bức thiết của đất nước và của thời đại' của Trường Chinh (1987) đã khẳng định tính đúng đắn trong chủ trương, đường lối, chính sách lãnh đạo đất nước của Đảng. Đồng thời, tác phẩm cũng chỉ ra những sai lầm, khuyết điểm, yếu kém trong việc thực hiện các chính sách kinh tế, chủ yếu do cơ chế quản lý kinh tế theo lối mệnh lệnh tập trung, bao cấp. Điều này dẫn đến tình trạng khủng hoảng kinh tế và đời sống nhân dân khó khăn. Tác phẩm nhấn mạnh sự cần thiết phải tiến hành đổi mới đất nước toàn diện.

1.2. Các Công Trình Nghiên Cứu Về Phát Triển Kinh Tế Đắk Nông

Các nghiên cứu về Đắk Nông còn khá ít và tản mạn. Chưa có công trình nghiên cứu nào toàn diện, sâu sắc và có hệ thống về Chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015. Các nghiên cứu hiện có thường tập trung vào một số khía cạnh cụ thể như phát triển nông nghiệp, du lịch, hoặc các vấn đề xã hội như di dân tự do và chính sách dân tộc. Do đó, việc thực hiện một nghiên cứu toàn diện về chuyển biến kinh tế xã hội của tỉnh là rất cần thiết để cung cấp một bức tranh đầy đủ và chi tiết về sự phát triển của Đắk Nông trong giai đoạn này.

II. Yếu Tố Tác Động Chuyển Biến Kinh Tế Xã Hội Đắk Nông 2004 2015

Nhiều yếu tố tác động đến chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn 2004-2015. Các yếu tố này bao gồm yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, và đặc biệt là chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của tỉnh. Đắk Nông có vị trí địa lý chiến lược quan trọng, tài nguyên thiên nhiên phong phú, và truyền thống lịch sử văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, tỉnh cũng đối mặt với nhiều khó khăn như giao thông khó khăn, chất lượng nguồn lao động thấp, và nguồn vốn đầu tư hạn chế. Việc phân tích các yếu tố này là rất quan trọng để hiểu rõ quá trình phát triển của Đắk Nông và đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Tự Nhiên Và Kinh Tế Xã Hội

Điều kiện tự nhiên của Đắk Nông có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế. Tài nguyên đất, rừng, khoáng sản tạo cơ sở cho phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và công nghiệp khai khoáng. Tuy nhiên, địa hình dốc và đất đai kém màu mỡ cũng gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp. Về kinh tế - xã hội, cơ sở hạ tầng yếu kém, trình độ dân trí thấp, và tỷ lệ hộ nghèo cao là những thách thức lớn. Sự phân bố dân cư không đồng đều và tình trạng di dân tự do cũng gây áp lực lên tài nguyên và môi trường.

2.2. Vai Trò Của Chủ Trương Chính Sách Phát Triển Kinh Tế

Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đóng vai trò then chốt trong định hướng phát triển của Đắk Nông. Các chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ phát triển nông nghiệp, và khuyến khích phát triển du lịch đã tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế. Tỉnh ủy và UBND tỉnh Đắk Nông cũng đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, và chương trình hành động cụ thể để thực hiện các chủ trương, chính sách của Trung ương. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương và địa phương là yếu tố quan trọng để đạt được những thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội.

III. Chuyển Biến Ngành Kinh Tế Đắk Nông Giai Đoạn 2004 2015

Giai đoạn 2004-2015 chứng kiến sự chuyển biến kinh tế đáng kể của tỉnh Đắk Nông. Các ngành kinh tế có sự phát triển, cơ cấu kinh tế bước đầu có sự chuyển dịch theo hướng tích cực. Tỷ trọng nông, lâm nghiệp giảm, trong khi tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ tăng lên. Tuy nhiên, kinh tế của tỉnh vẫn chủ yếu là sản xuất nhỏ, chất lượng và hiệu quả thấp, chưa bền vững. Nguy cơ tụt hậu về kinh tế so với các tỉnh khác trong vùng Tây Nguyên và cả nước vẫn còn hiện hữu.

3.1. Sự Chuyển Biến Trong Ngành Nông Nghiệp Đắk Nông

Ngành nông nghiệp của Đắk Nông có sự chuyển biến rõ rệt trong giai đoạn 2004-2015. Diện tích và năng suất cây trồng tăng lên, đặc biệt là các cây công nghiệp dài ngày như cà phê, cao su, và hồ tiêu. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và thị trường biến động. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế, và liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ chưa chặt chẽ. Cần có các giải pháp để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững ngành nông nghiệp.

3.2. Phát Triển Công Nghiệp Và Dịch Vụ Tại Đắk Nông

Ngành công nghiệp và dịch vụ của Đắk Nông có bước phát triển đáng kể trong giai đoạn này. Công nghiệp chế biến nông sản, khai thác khoáng sản, và sản xuất vật liệu xây dựng là những ngành chủ lực. Ngành dịch vụ cũng phát triển đa dạng với các lĩnh vực như thương mại, du lịch, vận tải, và tài chính ngân hàng. Tuy nhiên, quy mô các doanh nghiệp còn nhỏ, công nghệ lạc hậu, và sức cạnh tranh yếu. Cần có chính sách khuyến khích đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp.

3.3. Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Của Tỉnh Đắk Nông

Cơ cấu kinh tế của Đắk Nông có sự chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch còn chậm và chưa bền vững. Tỷ trọng nông nghiệp vẫn còn cao, và công nghiệp và dịch vụ chủ yếu là các ngành có giá trị gia tăng thấp. Cần có các giải pháp để đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại và bền vững.

IV. Chuyển Biến Xã Hội Tỉnh Đắk Nông Giai Đoạn 2004 2015

Bên cạnh những chuyển biến kinh tế, tỉnh Đắk Nông cũng đạt được nhiều tiến bộ trong lĩnh vực xã hội. Chất lượng giáo dục và đào tạo từng bước được nâng cao, công tác y tế và chăm sóc sức khỏe cho người dân được cải thiện. Công tác xóa đói giảm nghèo, an sinh xã hội, lao động và việc làm, các chính sách dân tộc, tôn giáo… đã đạt được kết quả tích cực. Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách xã hội vẫn còn khó khăn, đời sống vật chất và tinh thần của người dân còn thấp, và một số giá trị văn hóa truyền thống chưa được chú trọng bảo tồn và phát huy.

4.1. Phát Triển Giáo Dục Và Đào Tạo Tại Đắk Nông

Giáo dục và đào tạo của Đắk Nông có sự phát triển đáng kể trong giai đoạn 2004-2015. Số lượng trường học và học sinh tăng lên, chất lượng giáo dục từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, trình độ dân trí vẫn còn thấp so với các tỉnh khác trong vùng. Cơ sở vật chất trường học còn thiếu thốn, và đội ngũ giáo viên còn thiếu và yếu. Cần có các giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

4.2. Công Tác Y Tế Và Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng

Công tác y tế và chăm sóc sức khỏe cho người dân Đắk Nông được cải thiện đáng kể trong giai đoạn này. Mạng lưới y tế được mở rộng, trang thiết bị y tế được đầu tư, và đội ngũ y bác sĩ được tăng cường. Tuy nhiên, chất lượng dịch vụ y tế vẫn còn thấp, và tỷ lệ bệnh tật còn cao. Cần có các giải pháp để nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, phòng chống dịch bệnh, và cải thiện sức khỏe cho người dân.

4.3. Thực Hiện Chính Sách An Sinh Xã Hội Ở Đắk Nông

Các chính sách an sinh xã hội được triển khai tích cực tại Đắk Nông trong giai đoạn 2004-2015. Công tác xóa đói giảm nghèo đạt được nhiều kết quả, đời sống của người nghèo được cải thiện. Các chính sách hỗ trợ người có công, người tàn tật, và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được thực hiện đầy đủ. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, và nguy cơ tái nghèo còn lớn. Cần có các giải pháp để giảm nghèo bền vững và đảm bảo an sinh xã hội cho mọi người dân.

V. Đánh Giá Chuyển Biến Kinh Tế Xã Hội Đắk Nông 2004 2015

Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế cần khắc phục. Việc đánh giá khách quan và toàn diện quá trình này là rất quan trọng để rút ra những bài học kinh nghiệm và định hướng cho sự phát triển của Đắk Nông trong tương lai. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, và sự tham gia tích cực của người dân để xây dựng Đắk Nông ngày càng giàu đẹp và văn minh.

5.1. Thành Tựu Và Hạn Chế Trong Phát Triển Kinh Tế

Về kinh tế, Đắk Nông đã đạt được tốc độ tăng trưởng khá cao, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, và thu hút được nhiều vốn đầu tư. Tuy nhiên, kinh tế vẫn còn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển mạnh, và sức cạnh tranh còn yếu. Cần có các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế bền vững.

5.2. Những Tiến Bộ Và Thách Thức Trong Lĩnh Vực Xã Hội

Về xã hội, Đắk Nông đã đạt được nhiều tiến bộ trong giáo dục, y tế, và an sinh xã hội. Tuy nhiên, trình độ dân trí vẫn còn thấp, chất lượng dịch vụ y tế chưa cao, và tỷ lệ hộ nghèo còn lớn. Cần có các giải pháp để nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo công bằng xã hội.

5.3. Bài Học Kinh Nghiệm Cho Phát Triển Bền Vững Đắk Nông

Từ quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của Đắk Nông trong giai đoạn 2004-2015, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Đó là cần có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự quản lý hiệu quả của Nhà nước, sự tham gia tích cực của người dân, và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành. Đồng thời, cần chú trọng phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa, và đảm bảo an sinh xã hội.

VI. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Bền Vững Đắk Nông

Để phát triển kinh tế xã hội bền vững cho Đắk Nông, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, và tăng cường liên kết vùng. Đồng thời, cần chú trọng bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa, và đảm bảo an sinh xã hội. Sự phát triển bền vững của Đắk Nông không chỉ mang lại lợi ích cho người dân địa phương mà còn góp phần vào sự phát triển chung của cả nước.

6.1. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Đắk Nông

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo, nâng cao trình độ dân trí, và đào tạo nghề cho người lao động. Đồng thời, cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài, tạo môi trường làm việc tốt, và khuyến khích sáng tạo.

6.2. Thu Hút Đầu Tư Và Phát Triển Hạ Tầng Đắk Nông

Thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng là điều kiện cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cần cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần đầu tư vào hạ tầng giao thông, điện, nước, và viễn thông, kết nối Đắk Nông với các vùng kinh tế trọng điểm.

6.3. Bảo Vệ Môi Trường Và Bảo Tồn Văn Hóa Đắk Nông

Bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa là yếu tố quan trọng để phát triển bền vững. Cần quản lý chặt chẽ tài nguyên thiên nhiên, ngăn chặn ô nhiễm môi trường, và bảo tồn đa dạng sinh học. Đồng thời, cần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc, phát triển du lịch văn hóa, và nâng cao đời sống tinh thần cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Sử học với đề tài "Chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015" do nghiên cứu sinh Nguyễn Tất Thịnh thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, mã số 9229013), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đinh Quang Hải và TS. Nguyễn Duy Thụy, bảo vệ năm 2021.

Quá trình đổi mới toàn diện đất nước từ năm 1986 đã tạo ra những bước phát triển về kinh tế, văn hóa và xã hội. Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI đã thông qua Nghị quyết số 22/2003/QH11 về việc chia tách tỉnh Đắk Lắk thành hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông; ngày 01 tháng 01 năm 2004, tỉnh Đắk Nông chính thức đi vào hoạt động. Nằm ở phía Tây Nam vùng Tây Nguyên, Đắk Nông là cửa ngõ kết nối Tây Nguyên với vùng Đông Nam Bộ và có khoảng 130 km đường biên giới tiếp giáp với Vương quốc Campuchia. Vị trí địa chính trị và quân sự này mang ý nghĩa chiến lược đối với an ninh - quốc phòng và phát triển kinh tế toàn vùng.

Mặc dù có tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, danh lam thắng cảnh và truyền thống văn hóa, khi mới thành lập, Đắk Nông đối mặt với nhiều lực cản: kết cấu hạ tầng giao thông khó khăn, địa hình chia cắt có độ dốc lớn, chất lượng nguồn nhân lực thấp và nguồn vốn đầu tư hạn chế. Nền kinh tế chủ yếu mang tính chất sản xuất nhỏ, hiệu quả thấp, tiềm ẩn nguy cơ tụt hậu so với các tỉnh trong khu vực Tây Nguyên; đến năm 2015, Đắk Nông vẫn thuộc nhóm các tỉnh nghèo của cả nước. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là trước đó chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, sâu sắc và có hệ thống về tiến trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn 2004 - 2015.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015; qua đó đưa ra nhận xét, đánh giá về thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và đúc kết những kinh nghiệm thực tiễn phục vụ sự phát triển của địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án gồm 4 nội dung cụ thể:

1. Phân tích các yếu tố tác động đến chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông.
2. Phân tích chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của tỉnh Đắk Nông về phát triển kinh tế, xã hội.
3. Phân tích, làm rõ thực trạng quá trình chuyển biến trên các lĩnh vực kinh tế và xã hội của tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015.
4. Nhận xét và đúc kết một số kinh nghiệm của quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sự chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 2004 (mốc thành lập tỉnh) đến năm 2015 (đánh dấu hơn 10 năm xây dựng, kết thúc hai nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh). Luận án có mở rộng liên hệ đến giai đoạn trước năm 2004 và sau năm 2015 để phục vụ việc so sánh, đối chiếu.
• Phạm vi không gian: Địa giới hành chính tỉnh Đắk Nông, gồm thị xã Gia Nghĩa (thủ phủ) và 07 huyện trực thuộc (Đắk R'lấp, Đắk Mil, Cư Jút, Đắk Song, Krông Nô, Đắk G'long, Tuy Đức), với 61 xã, 5 phường và 5 thị trấn.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các nhân tố tác động; chuyển biến các ngành kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế (theo ngành, theo thành phần, theo vùng); chuyển biến trên các lĩnh vực xã hội (giáo dục - đào tạo, y tế, an sinh xã hội, chính sách dân tộc, di dân tự do, văn hóa - thông tin - thể thao).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu liên quan theo hai nhóm chính:

Nhóm thứ nhất gồm các nghiên cứu về kinh tế, xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới:

• Công trình của Trường Chinh (1987), Đổi mới đòi hỏi bức thiết của đất nước và của thời đại, phân tích nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế xuất phát từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp và xác lập định hướng đổi mới tư duy kinh tế.
• Lê Xuân Trinh (chủ biên, 1990), Kinh tế - xã hội Việt Nam năm 2000: mục tiêu, phương hướng và giải pháp chủ yếu, đề xuất quan điểm và giải pháp ổn định kinh tế đến năm 2000.
• Phạm Xuân Nam (1991), Đổi mới kinh tế - xã hội thành tựu, vấn đề và giải pháp, tổng kết thực tiễn 4 năm đầu đổi mới (1986 - 1990).
• Vũ Tuấn Anh (1994), Đổi mới kinh tế và phát triển, phân tích vai trò của Nhà nước và biến đổi cơ cấu xã hội, xu hướng phân tầng xã hội dưới tác động của chính sách kinh tế mới.
• Đỗ Đình Giao (1994), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa nền kinh tế quốc dân, cung cấp luận điểm về chuyển dịch cơ cấu ngành.
• Đỗ Hoài Nam (chủ biên, 1996), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam, làm rõ kinh nghiệm lựa chọn ngành trọng điểm.
• Trần Hoàng Kim (1996), Kinh tế Việt Nam chặng đường 1945 - 1995 và triển vọng đến năm 2020, hệ thống hóa tư liệu và số liệu kinh tế qua 50 năm.
• Nguyễn Văn Thường (2004), Một số vấn đề kinh tế, xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới, phân tích toàn diện các thành phần kinh tế, chính sách đất đai, lao động, an sinh xã hội.
• Nguyễn Phú Trọng (2006), Đổi mới và phát triển ở Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiễn, tổng kết 20 năm đổi mới trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị.
• Tạ Ngọc Tấn (2010), Một số vấn đề về biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam hiện nay, khảo sát cơ cấu xã hội giai đoạn 1986 - 2010.
• Ngô Doãn Vịnh (chủ biên, 2011), Nguồn lực và động lực cho phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2011 - 2020, phân tích các yếu tố đất đai, nhân lực, vốn và cơ chế thị trường.
• Phạm Quý Thọ (2015), Kinh tế Việt Nam 30 năm chuyển đổi; Đinh Thế Huynh (2015), 30 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam; Trần Thị Vân Hoa (chủ biên, 2018), Cách mạng công nghiệp 4.0 - Vấn đề đặt ra cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của Việt Nam.
• Các luận án tiến sĩ Sử học nghiên cứu cấp địa phương: Nguyễn Văn Hiệp (2007, Bình Dương), Nguyễn Thị Nguyền (2013, Lào Cai), Hoàng Thị Mỹ Hạnh (2013, Thái Nguyên), Lê Hồng Sơn (2016, Vị Xuyên - Hà Giang), Bùi Thị Nguyệt Quỳnh (2017, Hòa Bình).

Nhóm thứ hai gồm các công trình nghiên cứu về Tây Nguyên và tỉnh Đắk Nông:

• Ba chương trình khoa học cấp Nhà nước: Chương trình Tây Nguyên I (1978 - 1983) do Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam chủ trì với các ấn phẩm của Đặng Nghiêm Vạn (1981), Mạc Đường (1983), Viện Dân tộc học (1984); Chương trình Tây Nguyên II (Mã số 48C, 1984 - 1988) với các hội thảo tại Buôn Ma Thuột (1982), Pleiku (1985), Đà Lạt (1988) và ấn phẩm Tây Nguyên trên đường phát triển (1989); Chương trình Tây Nguyên III (Mã số KHCN-TN3/11-15, 2011 - 2015) cung cấp báo cáo tổng kết 5 phần về tài nguyên, thiên tai - môi trường, công nghệ chế biến khoáng sản - nông nghiệp, thực trạng kinh tế - xã hội - an ninh quốc phòng và hệ thống cơ sở dữ liệu ATLAS.
• Các chuyên khảo về văn hóa, dân tộc: Linh Nga Niê Kđăm (2002), Văn hóa dân gian Tây Nguyên, một cách nhìn; Nguyễn Tấn Đắc (2005), Văn hóa, xã hội và con người Tây Nguyên; Dương Thị Hưởng, Đỗ Đình Hãng, Đậu Tuấn Nam (2010), Một số vấn đề văn hóa xã hội các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay; Đỗ Hồng Kỳ (2010), Văn hóa cổ truyền Tây Nguyên trong phát triển bền vững.
• Các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế - xã hội vùng: Kỷ yếu hội thảo (2002) Một số vấn đề phát triển kinh tế - xã hội buôn làng các dân tộc Tây Nguyên (với các bài viết của Đỗ Hoài Nam, Khổng Diễn, Đặng Nghiêm Vạn, Đỗ Quang Hưng); Trương Minh Dục (2005, 2008, 2009) về chính sách dân tộc và khối đại đoàn kết; Phạm Hảo (chủ biên, 2007); Mai Thanh Sơn (2008) về chính sách đất đai và văn hóa tộc người tại Đắk Lắk; Nguyễn Thị Kim Vân (2008) về chuyển biến kinh tế - xã hội Bắc Tây Nguyên (1945 - 1995); Bạch Hồng Việt (2009, 2011, 2012) về phát triển kinh tế bền vững; Bùi Minh Đạo (2005, 2010, 2012, 2017) về nghèo đói, cơ cấu kinh tế, buôn làng và vai trò của đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ; Nguyễn Văn Tiệp (chủ biên, 2010); Phạm Đức Nghiệm (2011); Lương Thy Cân (2014) về thành phố Buôn Ma Thuột; Phạm Ngọc Thanh (2016) về quản lý phát triển xã hội trong xóa đói giảm nghèo, bảo trợ xã hội và y tế.
• Các công trình của Nguyễn Duy Thụy: Chuyển biến kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk từ năm 1975 đến năm 2003 (2016); Di cư của người dân tộc thiểu số đến Tây Nguyên từ năm 1975 đến năm 2015 (2016); cùng các bài viết về an sinh xã hội và giảm nghèo trên các tạp chí chuyên ngành (2016, 2017, 2018).
• Các bài viết trên tạp chí khoa học của Nguyễn Văn Nam (2006), Nguyễn Trọng Xuân (2002), Nguyễn Bá Ân (2005).
• Các ấn phẩm trực tiếp về địa phương: Địa chí Đắk Nông (Chu Đình Tuấn chủ biên, 2011) và Lịch sử Đảng bộ tỉnh Đắk Nông từ năm 1930 đến năm 2015 (2018).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các công trình trước đây tập trung vào bình diện chung của toàn vùng Tây Nguyên hoặc tỉnh Đắk Lắk thời kỳ chưa chia tách, mang tính liệt kê, mô tả hoặc tiếp cận theo giác độ ngành hẹp. Luận án này là công trình chuyên khảo sử học đầu tiên tái hiện một cách có hệ thống, toàn diện và phân tích sâu sắc các dữ liệu thực chứng về chuyển biến kinh tế, xã hội của riêng tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn 2004 - 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, phương pháp luận Sử học, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng hệ thống đường lối, quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp lịch sử: Trình bày các sự kiện, quá trình vận động kinh tế và xã hội theo trình tự thời gian từ năm 2004 đến năm 2015, đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể của tỉnh Đắk Nông sau khi tái lập tỉnh.
• Phương pháp logic: Xâu chuỗi, phân tích mối quan hệ nhân quả và các quy luật vận động nội tại giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế với biến đổi các lĩnh vực xã hội, từ đó khái quát hóa các nhận định và bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp điền dã, điều tra, khảo sát thực địa: Khảo sát thực tế tại các địa phương trong tỉnh Đắk Nông nhằm kiểm chứng, thẩm định và bổ sung tư liệu sống động từ đời sống cư dân.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, đối chiếu: Kết hợp giữa tài liệu thành văn lưu trữ với số liệu thống kê thực tế để tái hiện bức tranh kinh tế - xã hội khách quan.

Nguồn tư liệu sử dụng trong luận án:

• Văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước; các nghị quyết, quyết định của Tỉnh ủy và Hội đồng Nhân dân tỉnh Đắk Nông.
• Báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội định kỳ hàng năm của Ủy ban Nhân dân tỉnh Đắk Nông, các Sở, Ban, Ngành, Cục Thống kê tỉnh Đắk Nông và Ủy ban Nhân dân các huyện, thị xã trực thuộc (tài liệu gốc lưu trữ tại địa phương).
• Hệ thống sách chuyên khảo, kỷ yếu hội thảo khoa học, bài báo trên các tạp chí chuyên ngành và các luận văn, luận án đã bảo vệ.
• Nguồn tư liệu điều tra thực địa do tác giả trực tiếp thu thập tại các buôn, bon và thôn bản trên địa bàn tỉnh Đắk Nông.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này tập hợp, phân loại và phân tích tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo hai nhóm: nghiên cứu về kinh tế, xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới và nghiên cứu về kinh tế, xã hội vùng Tây Nguyên gắn với địa bàn tỉnh Đắk Nông. Tác giả chỉ ra những giá trị khoa học kế thừa từ các công trình trước đó (như các chỉ tiêu điều kiện tự nhiên, số liệu lịch sử giai đoạn trước 2004), đồng thời khẳng định việc nghiên cứu toàn diện sự chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông từ khi thành lập (2004) đến năm 2015 là một khoảng trống lịch sử cần được giải quyết độc lập.

Chương 2. Những yếu tố tác động đến chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông (2004 - 2015)

Chương 2 làm rõ các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, nguồn lực đầu tư và hệ thống cơ chế, chính sách tác động đến tiến trình phát triển của địa phương:

• Điều kiện tự nhiên: Diện tích đất lâm nghiệp đạt 235.556 ha (chiếm 36,19% diện tích tự nhiên), trong đó rừng sản xuất là 174.000 ha, rừng phòng hộ là 30.657 ha, rừng đặc dụng là 30.897 ha, độ che phủ rừng đạt 43%. Rừng gồm hệ thực vật thường xanh và rừng khộp với các loại gỗ quý (cẩm lai, giáng hương, căm xe, trắc, mun, sao) và động vật nằm trong Sách đỏ (voi, gấu, hổ, linh trưởng). Toàn tỉnh có 16 loại khoáng sản; nổi bật là quặng bauxite với trữ lượng dự đoán 5,4 tỷ tấn, trữ lượng thăm dò 2,6 tỷ tấn, hàm lượng $\text{Al}_2\text{O}_3$ từ 35% đến 40%, phân bố tập trung tại Gia Nghĩa, Đắk G'long, Đắk R'lấp, Đắk Song, Tuy Đức. Ngoài ra còn có vàng, đá quý tại xã Trường Xuân (huyện Đắk Song), wolfram, antimon, sét cao lanh và mỏ nước khoáng tại Đắk Mil (công suất 570 $\text{m}^3$/ngày đêm, khí $\text{CO}_2$ đồng hành 9,62 tấn/ngày đêm).
• Dân cư và lực lượng lao động: Tỉnh có 40 dân tộc cùng sinh sống; người Kinh chiếm 65,5%, các dân tộc thiểu số chiếm 34,5% (trong đó người M'nông chiếm 8,2%, Nùng chiếm 5,6%, Mông chiếm 4,5%). Đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ (M'nông, Ê Đê, Mạ) chiếm 10,2% dân số. Quy mô dân số tăng từ 363.118 người (năm 2004) lên 583.xxx người (năm 2015), mật độ trung bình đạt 88 người/$\text{km}^2$. Năm 2015, dân số thành thị là 86.777 người (15%), dân số nông thôn là 491.742 người (85%). Lực lượng trong độ tuổi lao động tăng từ 228.764 người (2004, chiếm 63% dân số) lên 373.987 người (2015, chiếm 63,7% dân số), tốc độ tăng bình quân 6,9%/năm. Năm 2015, có 356.250 lao động làm việc trong nền kinh tế; tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 26,64% (năm 2010) lên 35% (năm 2015), trong đó lao động đào tạo kỹ thuật đạt 17,75%.
• Văn hóa, tôn giáo, du lịch: Tồn tại tổ chức buôn/bon truyền thống (30 - 100 hộ), tín ngưỡng đa thần (Yang, Yang Briêng, thần lúa), kho tàng sử thi (Đăm San, Đăm Di, Khinh Dú, Xinh Nhã). Năm 2015, có 3 tôn giáo chính chiếm 35,3% dân số toàn tỉnh (Công giáo: 103.286 người - 20,9%; Tin lành: 43.654 người - 8,8%; Phật giáo: 27.672 người - 5,6%); tín đồ dân tộc thiểu số chiếm 74% tổng số tín đồ. Về du lịch, tỉnh có 9 di tích lịch sử - khảo cổ (di tích khảo cổ 3.500 năm tại thị trấn Kiến Đức, Bon Bu Nơr, ngục Đắk Mil, căn cứ Nâm Nung) và 9 danh lam thắng cảnh (quần thể thác Dray Sáp, thác Gia Long, Trinh Nữ, Ba Tầng, hồ Ea Snô, Liêng Nung, khu bảo tồn Nâm Nung 25.000 ha, Tà Đùng 28.000 ha, hang động núi lửa).
• Vốn đầu tư phát triển: Tổng vốn đầu tư thực hiện tăng từ 13.583 tỷ đồng (giai đoạn 2006 - 2010) lên 39.552 tỷ đồng (giai đoạn 2011 - 2015, theo giá so sánh 2010).

Chỉ tiêu vốn đầu tư phát triển	Năm 2004	Năm 2006	Năm 2010	Năm 2015
Tổng vốn đầu tư toàn xã hội tỉnh Đắk Nông (tỷ đồng)	930	-	3.749	9.368
Tỷ trọng vốn đầu tư so với GRDP tỉnh Đắk Nông (%)	52,50	-	43,40	44,29
Vốn khu vực Nhà nước (tỷ đồng / tỷ trọng %)	-	787 (43,44%)	-	3.126 (33,37%)
Vốn khu vực ngoài Nhà nước (tỷ đồng / tỷ trọng %)	-	966 (53,28%)	-	Đa số (>60%)
Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI (tỷ đồng / %)	-	28 (1,55%)	-	Tỷ trọng nhỏ
Vốn khác (tỷ đồng / tỷ trọng %)	-	31 (1,74%)	-	Tỷ trọng nhỏ

• Khoa học công nghệ và đối ngoại: Giai đoạn 2004 - 2015, Sở Khoa học và Công nghệ triển khai khoảng 100 đề tài, dự án tập trung vào công nghệ sinh học nông nghiệp và nghiên cứu văn hóa - xã hội. Quan hệ đối ngoại được đẩy mạnh, đặc biệt là quan hệ hợp tác với tỉnh Mondulkiri (Campuchia).
• Chủ trương, chính sách: Luận án phân tích Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010 và 2011 - 2020 của Đảng; các văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ: Quyết định số 656/QĐ-TTg (13/9/1996), Quyết định số 168/QĐ-TTg (30/10/2001), Quyết định số 161/2006/QĐ-TTg (10/7/2006 phê duyệt quy hoạch tỉnh đến năm 2020), Quyết định số 936/QĐ-TTg (18/7/2012 phê duyệt quy hoạch vùng Tây Nguyên); chủ trương phát triển khu công nghiệp Tâm Thắng, cụm công nghiệp Nhân Cơ, Đắk Ha và kinh tế cửa khẩu Bu Prăng, Đắk Peur.

Chương 3. Chuyển biến kinh tế của tỉnh Đắk Nông (2004 - 2015)

Chương này trình bày chi tiết thực trạng phát triển của các ngành và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

• Sự chuyển biến các ngành kinh tế:
  • Nông, lâm, thủy sản: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ cây hàng năm sang phát triển cây công nghiệp lâu năm (cà phê, cao su, hồ tiêu, điều); hình thành các vùng sản xuất chuyên canh tập trung; bước đầu chuyển biến từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang mô hình trang trại.
  • Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và xây dựng cơ bản: Triển khai các dự án khai thác quặng bauxite và sản xuất alumin tại Nhân Cơ; phát triển thủy điện, công nghiệp chế biến nông - lâm sản và sản xuất vật liệu xây dựng; mở rộng xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật và đô thị.
  • Thương mại, dịch vụ và du lịch: Hệ thống mạng lưới bán buôn, bán lẻ và chợ nông thôn được củng cố; hình thành hoạt động thương mại biên giới qua cửa khẩu Bu Prăng và Đắk Peur; dịch vụ vận tải, bưu chính - viễn thông, tài chính - ngân hàng tăng trưởng; du lịch sinh thái và văn hóa thác nước - hồ cảnh quan bắt đầu khai thác lượng khách.
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Luận án làm rõ cơ cấu ngành kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, từng bước giảm tỷ trọng nông - lâm - thủy sản, tăng dần tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ; cơ cấu thành phần kinh tế có sự chuyển dịch rõ rệt khi tỷ trọng khu vực kinh tế ngoài nhà nước tăng cao; cơ cấu kinh tế theo vùng được định hình giữa vùng động lực thị xã Gia Nghĩa và các tiểu vùng kinh tế nông - lâm nghiệp, biên giới.

Chương 4. Chuyển biến xã hội tỉnh Đắk Nông (2004 - 2015)

Nội dung chương 4 tập trung vào 4 lĩnh vực xã hội chính:

• Giáo dục và đào tạo: Xây dựng, kiên cố hóa mạng lưới trường lớp từ mầm non đến trung học phổ thông, hệ thống trung tâm giáo dục thường xuyên và các trường phổ thông dân tộc nội trú; phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở; nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và công tác dạy nghề.
• Y tế và an sinh xã hội: Mạng lưới y tế cơ sở được củng cố, nâng cao năng lực khám chữa bệnh cho nhân dân và đồng bào dân tộc thiểu số; triển khai các chính sách bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội. Công tác giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo đạt kết quả rõ nét, tỷ lệ hộ nghèo giảm dần qua từng năm; thực hiện các chính sách bảo trợ xã hội và chăm lo cho các đối tượng chính sách.
• Thực hiện chính sách dân tộc và giải quyết vấn đề di dân tự do: Triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia về hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt và định canh định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ; quản lý và từng bước ổn định đời sống cho các hộ dân tộc thiểu số di cư tự do từ các tỉnh phía Bắc đến địa bàn.
• Văn hóa, thông tin, thể dục thể thao: Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống (không gian văn hóa cồng chiêng, các lễ hội cúng bến nước, ăn cơm mới); mở rộng diện phủ sóng phát thanh, truyền hình đến vùng sâu, vùng xa; phát triển phong trào thể dục thể thao quần chúng.

Chương 5. Nhận xét và một số kinh nghiệm

• Nhận xét về chuyển biến kinh tế, xã hội (2004 - 2015): Luận án phân tích toàn diện các thành tựu đạt được trong việc giữ vững ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế, cải thiện diện mạo hạ tầng và nâng cao đời sống dân cư. Đồng thời, chỉ rõ các hạn chế: nền kinh tế quy mô còn nhỏ, năng lực cạnh tranh (chỉ số PCI) và hiệu quả đầu tư còn thấp, môi trường sinh thái chịu áp lực từ khai thác bauxite và phá rừng, tình trạng di dân tự do còn diễn biến phức tạp. Tác giả phân tích các nguyên nhân khách quan (điểm xuất phát thấp, địa hình, thiếu vốn) và chủ quan (công tác quản lý, chất lượng cán bộ).
• Một số kinh nghiệm rút ra: Luận án đúc kết các bài học kinh nghiệm về việc gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội; đổi mới công tác quy hoạch vùng và ngành; nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng các nguồn vốn đầu tư; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; giải quyết hài hòa vấn đề đất đai, ổn định di dân tự do và thực hiện chính sách dân tộc gắn với bảo tồn văn hóa bản địa và giữ vững an ninh - quốc phòng.

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về khoa học và thực tiễn của luận án gồm:

• Về mặt khoa học và lý luận: Luận án là công trình chuyên khảo sử học đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống và chuyên sâu về quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015. Công trình bổ sung luận cứ khoa học thực tiễn về tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại một tỉnh miền núi, biên giới Tây Nguyên; làm sáng tỏ các mối quan hệ biện chứng giữa biến động dân số cơ học (di dân tự do) với sự ổn định của cộng đồng dân tộc thiểu số tại chỗ, cũng như mối quan hệ giữa bảo tồn di sản văn hóa truyền thống với yêu cầu tăng trưởng kinh tế.
• Về mặt thực tiễn: Luận án hệ thống hóa nguồn tư liệu thành văn, số liệu thống kê gốc lưu trữ tại địa phương và tài liệu khảo sát điền dã từ năm 2004 đến năm 2015. Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và tổng kết kinh nghiệm phục vụ các cấp chính quyền tỉnh Đắk Nông cùng các tỉnh trong vùng Tây Nguyên tham khảo trong công tác hoạch định, thực thi chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quản lý tài nguyên và an ninh biên giới.

Về giải pháp và kiến nghị, luận án nhấn mạnh các phương hướng: hoàn thiện quy hoạch ngành và lãnh thổ; khai thác bền vững khoáng sản bauxite gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái; giải quyết căn bản vấn đề đất sản xuất và ổn định dân cư cho các điểm di dân tự do; ưu tiên đào tạo nghề và nâng cao trình độ dân trí cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ một số giới hạn nghiên cứu:

• Nguồn tài liệu và số liệu thống kê trong giai đoạn đầu mới thành lập tỉnh (2004 - 2005) còn tản mạn, một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội chưa được hệ thống hóa đồng bộ qua các năm.
• Về phạm vi nội dung, do mốc thời gian kết thúc khảo sát chính vào năm 2015, công trình chưa thể đánh giá toàn diện các hệ quả kinh tế - xã hội lâu dài của dự án công nghiệp bauxite - nhôm và tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư ở giai đoạn sau năm 2015.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở là tiếp tục theo dõi, đánh giá sâu sự biến đổi kinh tế, xã hội Đắk Nông từ năm 2016 đến nay, đặc biệt là các vấn đề phân tầng xã hội, giải quyết dứt điểm các điểm nóng di dân tự do và đánh giá hiệu quả thực chất của các dự án công nghiệp khai khoáng lớn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo, cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm trong xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đất đai, thực hiện chính sách dân tộc và an sinh xã hội tại tỉnh Đắk Nông và khu vực Tây Nguyên.
• Nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên ngành Lịch sử: Đặc biệt là chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Lịch sử địa phương; làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu lịch sử kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới.
• Các nhà nghiên cứu văn hóa, dân tộc học và xã hội học: Nguồn dữ liệu về buôn/bon, phong tục, tôn giáo, di dân tự do và mối quan hệ tộc người tại vùng đất Đắk Nông phục vụ đắc lực cho các đề tài nghiên cứu liên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỉnh Đắk Nông được thành lập vào thời gian nào và trên cơ sở pháp lý nào? Tỉnh Đắk Nông được chính thức thành lập và đi vào hoạt động từ ngày 01 tháng 01 năm 2004, trên cơ sở chia tách tỉnh Đắk Lắk thành hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông theo Nghị quyết số 22/2003/QH11 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2003.

2. Cơ cấu dân tộc và đặc điểm dân cư của tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn 2004 - 2015 có đặc điểm gì nổi bật? Tỉnh có 40 dân tộc sinh sống; người Kinh chiếm 65,5%, các dân tộc thiểu số chiếm 34,5% (người M'nông chiếm 8,2%, Nùng chiếm 5,6%, Mông chiếm 4,5%). Đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ (M'nông, Ê Đê, Mạ) chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ khoảng 10,2% dân số, trong khi phần lớn là các dân tộc di cư từ các tỉnh khác đến sau năm 1975, đặc biệt là dòng người di dân tự do từ các tỉnh phía Bắc trong giai đoạn đổi mới. Quy mô dân số tăng từ 363.118 người (năm 2004) lên 583.xxx người (năm 2015), với 85% dân số sống ở khu vực nông thôn.

3. Tiềm năng tài nguyên khoáng sản lớn nhất của tỉnh Đắk Nông là gì? Tài nguyên khoáng sản quan trọng nhất của tỉnh là quặng bauxite với trữ lượng dự đoán khoảng 5,4 tỷ tấn, trữ lượng thăm dò 2,6 tỷ tấn, có hàm lượng $\text{Al}_2\text{O}_3$ cao từ 35% đến 40%, phân bố chủ yếu tại thị xã Gia Nghĩa và các huyện Đắk G'long, Đắk R'lấp, Đắk Song, Tuy Đức.

4. Cơ cấu nguồn vốn đầu tư phát triển của tỉnh Đắk Nông biến đổi như thế nào giữa năm 2006 và năm 2015? Năm 2006, vốn đầu tư khu vực Nhà nước chiếm 43,44% (787 tỷ đồng), khu vực ngoài Nhà nước chiếm 53,28% (966 tỷ đồng), khu vực FDI chiếm 1,55% (28 tỷ đồng) và vốn khác chiếm 1,74% (31 tỷ đồng). Đến năm 2015, vốn khu vực Nhà nước giảm tỷ trọng xuống còn 33,37% (đạt 3.126 tỷ đồng), trong khi vốn khu vực ngoài Nhà nước tăng lên chiếm tỷ trọng áp đảo, phản ánh sự chuyển biến tích cực trong việc thu hút các nguồn lực xã hội hóa cho đầu tư phát triển.

5. Vấn đề xã hội phức tạp nhất mà tỉnh Đắk Nông phải tập trung xử lý trong giai đoạn nghiên cứu là gì? Đó là tình trạng di dân tự do từ các tỉnh miền núi phía Bắc vào địa bàn, dẫn đến tranh chấp đất sản xuất, phá rừng làm nương rẫy, tạo áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội, y tế, giáo dục và làm thay đổi sâu sắc cơ cấu dân cư, đòi hỏi tỉnh phải tập trung quy hoạch, định canh định cư và thực hiện đồng bộ các chính sách dân tộc.

Kết luận

Luận án "Chuyển biến kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Nông từ năm 2004 đến năm 2015" của tác giả Nguyễn Tất Thịnh là một công trình khoa học lịch sử được thực hiện công phu, nghiêm túc và có hệ thống tư liệu phong phú. Luận án đã phản ánh trung thực bức tranh toàn cảnh về sự vận động kinh tế và biến đổi xã hội của tỉnh Đắk Nông trong hơn một thập kỷ đầu sau khi tái lập tỉnh. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm sáng tỏ quy luật phát triển đặc thù của một địa bàn chiến lược ở Tây Nguyên mà còn cung cấp những luận cứ khoa học và bài học kinh nghiệm thực tiễn phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững của địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu quan trọng của quá trình nghiên cứu về Tây Nguyên. Cuộc hội thảo lần thứ hai ở Pleiku, tổ chức vào năm 1985, đã đặt ra một số vấn đề cơ bản và cấp bách về kinh tế - xã hội ở Tây Nguyên trên chặng đường đầu của thời kỳ quá độ lên CNXH. Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã giới thiệu những báo cáo chọn lọc của Hội thảo này trong cuốn sách ột số vấn đề inh tế - hội y Nguyên, xuất bản năm 1986. Cuộc hội thảo lần thứ ba được tổ chức tại Đà Lạt vào tháng 11 1988.

Các báo cáo khoa học tại Hội thảo lần này được bổ sung và chọn lọc, nhất là những báo cáo nghiên cứu toàn vùng Tây Nguyên, những chuyên khảo tiêu biểu cho từng loại vấn đề, được tập hợp trong công trình tập thể dưới tiêu đề y Nguyên trên đường ph t triển do Nhà xuất bản Khoa học xã hội, xuất bản năm 1989. Tiếp theo hai Chương trình nghiên cứu về Tây Nguyên trước đó, trong những năm 2011 - 2015, Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp Nhà Nước, mang Mã số: KHCN-TN3/11-15 (Chương trình Tây Nguyên III) được triển khai. Nội dung chủ yếu của Chương trình Tây Nguyên III là Khoa học Công nghệ phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên. Sau 5 năm triển khai đã có rất nhiều 14 công trình nghiên cứu được công bố.

Toàn bộ kết quả nghiên cứu của Chương trình Tây Nguyên III được tập hợp trong Báo cáo Tổng kết Chương trình (các kết quả Khoa học và công nghệ chủ yếu). Nội dung Báo cáo gồm 5 phần trong đó, phần I - Tài nguyên thiên nhiên Tây Nguyên và các giải pháp quản lý tổng hợp, khai thác sử dụng hợp lý theo hướng bền vững. Trong phần này, báo cáo đã nêu lên tài nguyên đất với phát triển nông nghiệp Tây Nguyên; tài nguyên nước; tài nguyên sinh vật (tài nguyên rừng); tài nguyên khoáng sản; di sản thiên nhiên, văn hóa - lịch sử và phát triển du lịch; tài nguyên khí hậu. Phần II - Thiên tai và môi trường, phần này nêu rõ tai biến địa chất; hạn hán và lũ lụt; môi trường.

Phần III - Các công nghệ tiên tiến phục vụ sản xuất công - nông nghiệp và quản lý tài nguyên - môi trường, trong phần III này báo cáo đã đánh giá chung về tình hình sử dụng các công nghệ trong việc sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và quản lý tài nguyên - môi trường Tây Nguyên. Trên cơ sở những đánh giá đó, báo cáo đã trình bày những kết quả mới về công nghệ trong chế biến khoáng sản, trong phục vụ phát triển bền vững cây công nghiệp và cây nông nghiệp chủ đạo ở Tây Nguyên. Phần IV - Kinh tế, xã hội và quốc phòng - an ninh, ở phần này báo cáo đã tập trung làm rõ (IV.1) Thực trạng phát triển kinh tế, xã hội và quốc phòng - an ninh vùng Tây Nguyên sau 25 năm đổi mới và các vấn đề đặt ra dưới góc độ phát triển bền vững. Trong nội dung này phản ánh rất nhiều vấn đề gồm: tăng trưởng kinh tế; chất lượng tăng trưởng; phát triển doanh nghiệp; phát triển kinh tế hộ và kinh tế trang trại; vấn đề đất đai; vấn đề nghèo đói, ASXH, quản lý phát triển xã hội; vấn đề dân tộc; vấn đề tôn giáo; vấn đề văn hóa và vai trò của thể chế phi chính thức, già làng, trưởng bản, phụ nữ DTTSTC; vấn đề dân số và di dân, đô thị hóa; vấn đề giáo dục, đào tạo, nguồn nhân lực; hợp tác xuyên biên giới; vấn đề bảo đảm quốc phòng - an ninh, chính trị và đánh giá chung về các giá trị phát triển cơ bản vùng Tây Nguyên.

Trong phần IV này báo cáo còn làm rõ các nội dung, (IV.2) Một số lợi thế, bất lợi thế cơ bản trong phát triển kinh tế, xã hội vùng Tây Nguyên; (IV.3) Xu hướng phát triển kinh tế, xã hội vùng Tây Nguyên đến năm 2020, những thách thức cơ bản đối với phát triển bền vững vùng và nhận diện giá trị phát triển cơ bản mới của Tây Nguyên trong giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, (IV.4) Quan điểm phát triển kinh tế, xã hội vùng Tây Nguyên theo hướng bền vững và (IV.5) Đề xuất 15 một số kiến nghị giải pháp chủ yếu nhằm phát triển bền vững Tây Nguyên dựa trên phát huy các giá trị phát triển cơ bản đặc thù của vùng. Phần V- Cơ sở dữ liệu tổng hợp và bộ ATLAS điện tử phục vụ quản lý tài nguyên thiên nhiên, môi trường và kinh tế, xã hội vùng Tây Nguyên. Như vậy, Chương trình Tây Nguyên III là một chương trình nghiên cứu tổng thể về vùng Tây Nguyên trên các lĩnh vực. Kết quả nghiên cứu của 3 Chương trình nghiên cứu về Tây Nguyên, nhất là phần IV của Báo cáo kinh tế, xã hội và quốc phòng - an ninh vùng Tây nguyên, là những nguồn tài liệu tham khảo rất có giá trị cho tác giả trong quá trình thực hiện luận án.

Ngoài ba chương trình nghiên cứu về Tây Nguyên nói trên, còn có rất nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế, văn hóa, xã hội Tây Nguyên. Có thể kể đến cuốn sách ăn hóa d n gian y Nguyên, một cách nhìn, xuất bản năm 2002, của tác giả Linh Nga Niê Kđăm, cuốn sách đã đi sâu nghiên cứu về văn hóa dân gian của các DTTS ở Tây Nguyên, trong đó có các DTTS ở tỉnh Đắk Nông. Cuốn sách Một số vấn đề phát triển kinh tế - xã hội buôn làng các dân tộc Tây Nguyên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2002. Cuốn sách là kết quả của hội thảo“ uật tục hương ước và những vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của buôn làng các dân tộc y Nguyên” do Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn quốc gia phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai tổ chức.

Đây là công trình tập hợp bài nghiên cứu của nhiều tác giả am hiểu về Tây Nguyên, đề cập đến những vấn đề về kinh tế - xã hội Tây Nguyên; Trong đó có những bài viết như : “Những vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của buôn làng các dân tộc y Nguyên”, tác giả Đỗ Hoài Nam khẳng định, cần xem xét các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của người dân tộc thiểu số tại chỗ trong mối quan hệ với tổng thể phát triển Tây Nguyên, mối quan hệ với các bộ phận dân cư của các dân tộc khác, nhất là với người Kinh hiện tại đang chiếm số đông dân số trên địa bàn. Do vậy, khi xem xét và lý giải các vấn đề kinh tế - xã hội ở Tây Nguyên phải có tính tổng thể và tính đặc thù của vùng, mối quan hệ giữa các thành phần dân tộc. Trong bài “Góp phần nghiên cứu kinh tế - xã hội Tây Nguyên” của tác giả Khổng Diễn, qua nghiên cứu về quy hoạch trong phát triển kinh tế, xã hội vùng Tây Nguyên, tác giả đã đưa ra khuyến nghị cần phải rà soát lại toàn bộ quy hoạch đã xây dựng đối 16 với khu vực Tây Nguyên, đánh giá lại hiệu quả thực chất của các khu vực kinh tế nhà nước nhất là các nông lâm trường quốc doanh, điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội, môi trường, quốc phòng an ninh ở Tây Nguyên. Tác giả Đặng Nghiêm Vạn với bài viết “Vấn đề đất đai ở các tỉnh y Nguyên” đã chỉ ra rằng, bên cạnh những thành tựu đạt được không nhỏ, không thể phủ nhận được, ta vấp phải cũng không ít sai lầm, ảnh hưởng tiêu cực đến việc bảo vệ và phát triển Tây nguyên, đến quan hệ giữa các dân tộc, đến niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Theo tác giả, có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân sâu xa, chủ yếu là giải quyết không tốt vấn đề đất đai dẫn đến niềm tin của đồng bào DTTS đối với Đảng và Nhà nước đã giảm sút. Trên cơ sở phân tích những hạn chế, thiếu sót, sai lầm trong việc giao đất, giao rừng, tác giả đã đưa ra một số kiến nghị như cần phải quy hoạch lại diện tích lãnh thổ của các buôn, phân định một ranh giới hợp lý, đảm bảo cho buôn không chỉ đầy đủ với nhu cầu hiện tại mà còn chiếu cố đến cả nhu cầu tương lai; quy hoạch lại diện tích các đơn vị sản xuất kinh doanh, các nông lâm trường; xử lý những vụ buôn bán, chuyển nhượng đất đai trên cơ sở bảo vệ quyền lợi của người tại chỗ. Trong bài “Kitô gi o trước buôn làng”, tác giả Đỗ Quang Hưng nhận xét: Sự hiện diện của Kitô giáo ở Tây Nguyên luôn luôn tỏ ra là một nhân tố chính trị, xã hội và tôn giáo hết sức đa diện và phức tạp. Với Thiên chúa giáo và Tin lành, không chỉ đóng khung trong vấn đề thuần túy tín ngưỡng mà là vấn đề giành giật quần chúng của các Giáo hội với chính quyền cách mạng ở cơ sở; là cuộc đấu tranh giữa cách mạng và phản cách mạng.

Vấn đề này có quan hệ rất chặt chẽ với việc thực hiện chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, các chính sách đòn bẩy kinh tế - xã hội trên địa bàn chiến lược Tây Nguyên. Những thông tin trong cuốn sách này luôn mang tính “thời sự”, phản ánh được những vấn đề cấp bách ở Tây Nguyên, do đó đã giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về thực trạng kinh tế, xã hội, văn hóa Tây Nguyên, những kiến giải trong cuốn sách cũng là những gợi ý bổ ích khi giải quyết các vấn đề xã hội ở vùng đất này. Trương Minh Dục là tác giả có khá nhiều cuốn sách viết về Tây Nguyên như: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Tây Nguyên, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005; Xây dựng và củng cố khối đại đoàn ết dân tộc ở 17 Tây Nguyên, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008; Thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở miền Trung, Tây Nguyên trong thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2009.