Khóa Luận Tốt Nghiệp: Chọn Lọc Dòng Ngô Trái Cây Ăn Tươi Vụ Xuân 2021 Tại Gia Lâm, Hà Nội

Nghiên cứu chọn lọc giống ngô trái cây là một hướng đi đầy tiềm năng trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng các… 119 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2021.

• Tác giả: Lê Thị Nga
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Văn Liết
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Chọn Lọc Các Dòng Tự Phối Chất Lượng Cho Chọn Giống Ngô Trái Cây Ăn Tươi Vụ Xuân 2021 Tại Gia Lâm, Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình sản xuất trên thế giới và Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình sản xuất ngô trong tại Việt Nam
• 2.1.3. Các nghiên cứu về ngô trái cây trên thế giới và Việt Nam
• 2.2. Nguồn gốc, vai trò và đặc điểm của ngô ngọt
• 2.3. Đặc điểm di truyền của ngô ngọt
• 2.4. Nghiên cứu về hoạt chất anthocyanin ở ngô thực phẩm
• 2.5. Nghiên cứu chọn tạo các giống ngô thực phẩm vỏ hạt mỏng
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Biện pháp kỹ thuật áp dụng
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi thí nghiệm ngoài đồng ruộng
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các dòng ngô trái cây trong vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.1.1. Giai đoạn từ gieo đến tung phấn
• 4.1.2. Giai đoạn từ gieo phun râu
• 4.1.3. Chênh lệch giữa tung phấn, phun râu
• 4.1.4. Giai đoạn từ gieo đến thu bắp tươi
• 4.1.5. Giai đoạn từ gieo đến chín sinh lý
• 4.2. Một số đặc điểm nông học của các dòng ngô ngọt vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.1. Chiều cao cây cuối cùng
• 4.2.2. Chiều cao đóng bắp
• 4.2.3. Tỉ lệ chiều cao đóng bắp/chiều cao cây
• 4.2.4. Chiều dài bông cờ
• 4.2.5. Số nhánh cờ cấp 1
• 4.2.6. Một số đặc điểm hình thái của các dòng ngô ngọt vụ trong Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.7. Chỉ số diện tích lá (LAI)
• 4.2.8. Mức độ sâu bệnh hại tự nhiên của các dòng ngô ngọt vụ trong Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.8.1. Sâu đục thân
• 4.2.8.2. Sâu đục bắp
• 4.2.8.3. Bệnh gỉ sắt
• 4.2.8.4. Bệnh khô vằn
• 4.2.9. Cấu trúc bắp của các dòng ngô ngọt vụ trong Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.9.1. Chiều dài bắp
• 4.2.9.2. Đường kính bắp
• 4.2.9.3. Độ mở rộng lá bi
• 4.2.10. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng ngô ngọt trong vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.10.1. Số hàng hạt/bắp
• 4.2.10.2. Số hạt trên hàng
• 4.2.10.3. Khối lượng 1000 hạt (gam) (P1000 hạt)
• 4.2.10.4. Năng suất lý thuyết (NSLT)
• 4.2.10.5. Năng suất thực thu (NSTT)
• 4.2.11. Các chỉ tiêu chất lượng của các dòng ngô vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.11.1. Độ dày vỏ hạt
• 4.2.12. Tương quan giữa các tính trạng nông học các dòng ngô ngọt trong vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội
• 4.2.13. Đa dạng di truyền của các dòng ngô ngọt dưa trên kiểu hình
• 4.2.14. Chọn lọc các dòng ngô ngọt ưu tú bằng chỉ số MGIDI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Chọn Lọc Giống Ngô Trái Cây 2021

Nghiên cứu chọn lọc giống ngô trái cây là một hướng đi đầy tiềm năng trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng các loại thực phẩm tươi, giàu dinh dưỡng ngày càng tăng cao. Ngô trái cây, với đặc điểm ăn tươi được, độ ngọt cao, vỏ mỏng, đang dần trở thành một lựa chọn hấp dẫn trên thị trường. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá và chọn lọc các dòng ngô ngọt tự phối chất lượng, nhằm tạo ra nguồn vật liệu tốt cho công tác chọn giống ngô trái cây ưu thế lai, phù hợp với điều kiện canh tác tại Gia Lâm, Hà Nội. Việc phát triển các giống ngô ngọt ăn tươi không chỉ đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng mà còn mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân. Nghiên cứu này được thực hiện trong vụ xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội, với mục tiêu tìm ra những dòng ngô trái cây tiềm năng nhất.

1.1. Tiềm năng thị trường của ngô trái cây ăn tươi

Thị trường ngô trái cây ăn tươi đang ngày càng mở rộng do sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng của người dân. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm nông nghiệp an toàn, giàu dinh dưỡng và tiện lợi. Ngô trái cây đáp ứng được các tiêu chí này, đặc biệt là các giống ngô ngọt có độ ngọt cao và vỏ mỏng. Các nghiên cứu thị trường cho thấy tiềm năng tăng trưởng lớn của ngô trái cây trong tương lai, đặc biệt là ở các khu vực đô thị và các thành phố lớn. Việc phát triển các giống ngô trái cây chất lượng cao sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm và tăng thu nhập cho người nông dân.

1.2. Vai trò của chọn lọc dòng trong cải tiến giống ngô

Việc chọn lọc dòng đóng vai trò then chốt trong công tác cải tiến giống ngô. Các dòng tự phối chất lượng cao là nền tảng để tạo ra các giống ngô ưu thế lai có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Quá trình chọn lọc dòng bao gồm việc đánh giá và lựa chọn các cá thể ưu tú từ quần thể ban đầu, sau đó tiến hành tự thụ phấn để tạo ra các dòng thuần. Các dòng thuần này sau đó được đánh giá và so sánh với nhau để chọn ra những dòng có giá trị cao nhất. Các dòng được chọn sẽ được sử dụng để lai tạo ra các giống ngô trái cây ưu thế lai.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Giống Ngô Trái Cây Ăn Tươi

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển giống ngô trái cây ăn tươi cũng đối mặt với không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc duy trì chất lượng và độ ổn định của giống trong điều kiện canh tác khác nhau. Các giống ngô trái cây thường nhạy cảm với điều kiện thời tiết và sâu bệnh hại, đòi hỏi quy trình chăm sóc đặc biệt. Bên cạnh đó, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, như độ ngọt, độ mỏng vỏ và hương vị, cũng là một yêu cầu khắt khe. Nghiên cứu này tập trung vào việc giải quyết những thách thức này thông qua việc chọn lọc các dòng ngô ngọt có khả năng thích ứng tốt với điều kiện địa phương và có các đặc tính ưu việt về chất lượng.

2.1. Yêu cầu về chất lượng của ngô trái cây tươi

Chất lượng của ngô trái cây tươi là yếu tố quyết định đến sự chấp nhận của người tiêu dùng. Các tiêu chí quan trọng bao gồm độ ngọt cao, vỏ hạt mỏng, hương vị thơm ngon và màu sắc hấp dẫn. Độ ngọt thường được đo bằng chỉ số Brix, và các giống ngô trái cây chất lượng cao thường có chỉ số Brix từ 16% trở lên. Vỏ hạt mỏng giúp cải thiện cảm giác khi ăn và dễ tiêu hóa hơn. Hương vị thơm ngon và màu sắc hấp dẫn cũng là những yếu tố quan trọng thu hút người tiêu dùng. Các nhà nghiên cứu cần tập trung vào việc cải thiện các đặc tính này thông qua công tác chọn giống.

2.2. Khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi

Khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển giống ngô trái cây bền vững. Các giống ngô dễ bị nhiễm bệnh và sâu hại sẽ đòi hỏi sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Do đó, việc chọn lọc các dòng ngô có khả năng chống chịu tốt với các loại sâu bệnh phổ biến là rất quan trọng. Ngoài ra, các giống ngô có khả năng chịu hạn, chịu úng và chịu nhiệt cũng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình canh tác.

III. Phương Pháp Chọn Lọc Dòng Ngô Ngọt Ăn Tươi Tại Gia Lâm

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn lọc dựa trên kiểu hình để đánh giá và lựa chọn các dòng ngô ngọt ưu tú. Các dòng ngô được trồng trong điều kiện thí nghiệm được kiểm soát chặt chẽ, và các đặc điểm nông học, khả năng chống chịu, năng suất và chất lượng được theo dõi và đánh giá định kỳ. Dữ liệu thu thập được sử dụng để phân tích và so sánh các dòng ngô, từ đó xác định những dòng có tiềm năng nhất. Phương pháp chọn lọc này cho phép các nhà nghiên cứu tập trung vào việc cải thiện các đặc tính quan trọng của ngô trái cây, như độ ngọt, độ mỏng vỏ và năng suất.

3.1. Đánh giá các đặc điểm nông học của dòng ngô ngọt

Việc đánh giá các đặc điểm nông học là một bước quan trọng trong quá trình chọn lọc dòng ngô ngọt. Các đặc điểm này bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, kích thước lá và khả năng đẻ nhánh. Thời gian sinh trưởng ngắn giúp giảm thiểu rủi ro do thời tiết bất lợi và tăng số vụ trồng trong năm. Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp ảnh hưởng đến khả năng chống đổ ngã của cây. Số lá và kích thước lá ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và năng suất của cây. Khả năng đẻ nhánh có thể giúp tăng năng suất trên một đơn vị diện tích.

3.2. Phân tích năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất

Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất là những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá tiềm năng của các dòng ngô ngọt. Các yếu tố cấu thành năng suất bao gồm số hàng hạt trên bắp, số hạt trên hàng, khối lượng 1000 hạt và tỷ lệ hạt chắc. Năng suất được tính bằng khối lượng hạt thu được trên một đơn vị diện tích. Các nhà nghiên cứu cần phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất tổng thể để xác định những yếu tố nào có ảnh hưởng lớn nhất đến năng suất và tập trung vào việc cải thiện các yếu tố này.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Chọn Lọc Dòng Ngô Ngọt Ưu Tú Vụ Xuân

Kết quả nghiên cứu đã xác định được một số dòng ngô ngọt ưu tú có tiềm năng lớn cho việc phát triển giống ngô trái cây. Các dòng này có độ ngọt cao, vỏ mỏng, năng suất ổn định và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Các dòng ngô ngọt này sẽ được sử dụng làm vật liệu để lai tạo ra các giống ngô trái cây ưu thế lai, đáp ứng nhu cầu của thị trường và mang lại lợi ích kinh tế cho người nông dân. Nghiên cứu này đã đóng góp quan trọng vào việc cải tiến giống ngô trái cây tại Việt Nam.

4.1. Các dòng ngô ngọt có độ ngọt và độ mỏng vỏ vượt trội

Nghiên cứu đã xác định được một số dòng ngô ngọt có độ ngọt và độ mỏng vỏ vượt trội so với các dòng khác. Các dòng này có chỉ số Brix từ 18% trở lên và độ dày vỏ hạt dưới 60µm. Đây là những đặc tính quan trọng giúp cải thiện chất lượng ngô trái cây và tăng sự hấp dẫn đối với người tiêu dùng. Các dòng này sẽ được ưu tiên sử dụng trong công tác lai tạo giống.

4.2. Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh của các dòng ngô

Khả năng chống chịu sâu bệnh là một yếu tố quan trọng trong việc chọn lọc dòng ngô. Nghiên cứu đã đánh giá khả năng chống chịu của các dòng ngô đối với các loại sâu bệnh phổ biến như sâu đục thân, sâu đục bắp, bệnh gỉ sắt và bệnh khô vằn. Các dòng ngô có khả năng chống chịu tốt với các loại sâu bệnh này sẽ giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và bảo vệ môi trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dòng Ngô Trái Cây Chọn Lọc 2021

Các dòng ngô trái cây được chọn lọc từ nghiên cứu này có thể được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất nông nghiệp. Chúng có thể được sử dụng để lai tạo ra các giống ngô trái cây ưu thế lai, cung cấp cho thị trường các sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Ngoài ra, các dòng ngô này cũng có thể được sử dụng để phát triển các mô hình canh tác bền vững, giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và bảo vệ môi trường.

5.1. Phát triển giống ngô trái cây ưu thế lai cho vụ tiếp theo

Các dòng ngô trái cây được chọn lọc sẽ được sử dụng để lai tạo ra các giống ngô trái cây ưu thế lai cho vụ tiếp theo. Quá trình lai tạo sẽ tập trung vào việc kết hợp các đặc tính ưu việt của các dòng khác nhau, như độ ngọt cao, vỏ mỏng, năng suất ổn định và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Các giống ngô trái cây ưu thế lai sẽ được đánh giá và so sánh với các giống hiện có trên thị trường để xác định những giống có tiềm năng nhất.

5.2. Xây dựng mô hình canh tác ngô trái cây bền vững tại Gia Lâm

Các dòng ngô trái cây được chọn lọc có thể được sử dụng để xây dựng các mô hình canh tác bền vững tại Gia Lâm. Các mô hình này sẽ tập trung vào việc sử dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường, như sử dụng phân hữu cơ, luân canh cây trồng và quản lý dịch hại tổng hợp. Các mô hình canh tác bền vững sẽ giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và bảo vệ môi trường, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế cho người nông dân.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Giống Ngô Trái Cây Tương Lai

Nghiên cứu đã đạt được những kết quả quan trọng trong việc chọn lọc các dòng ngô ngọt ưu tú cho việc phát triển giống ngô trái cây. Các dòng ngô được chọn lọc có tiềm năng lớn cho việc cải tiến giống ngô trái cây tại Việt Nam. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống ngô trái cây có chất lượng cao, năng suất ổn định và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đáp ứng nhu cầu của thị trường và mang lại lợi ích kinh tế cho người nông dân.

6.1. Đề xuất các nghiên cứu tiếp theo về ngô trái cây

Để tiếp tục cải tiến giống ngô trái cây, cần thực hiện các nghiên cứu tiếp theo về các lĩnh vực như di truyền phân tử, công nghệ sinh học và kỹ thuật canh tác. Các nghiên cứu về di truyền phân tử có thể giúp xác định các gen liên quan đến các đặc tính quan trọng của ngô trái cây, như độ ngọt, độ mỏng vỏ và khả năng chống chịu sâu bệnh. Công nghệ sinh học có thể được sử dụng để tạo ra các giống ngô trái cây chuyển gen có các đặc tính ưu việt. Các nghiên cứu về kỹ thuật canh tác có thể giúp tối ưu hóa quy trình canh tác và tăng năng suất của ngô trái cây.

6.2. Triển vọng phát triển thị trường ngô trái cây tại Việt Nam

Thị trường ngô trái cây tại Việt Nam có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm nông nghiệp an toàn, giàu dinh dưỡng và tiện lợi ngày càng tăng cao. Ngô trái cây đáp ứng được các tiêu chí này và có thể trở thành một sản phẩm phổ biến trên thị trường. Để phát triển thị trường ngô trái cây, cần có sự phối hợp giữa các nhà nghiên cứu, nhà sản xuất và nhà phân phối để cung cấp cho người tiêu dùng các sản phẩm chất lượng cao với giá cả hợp lý.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) giữ vai trò là cây lương thực quan trọng thứ hai sau cây lúa tại Việt Nam, phân bố rộng rãi trên nhiều vùng sinh thái nông nghiệp. Trong cơ cấu cây trồng, bên cạnh ngô thường phục vụ thức ăn chăn nuôi và chế biến công nghiệp, các nhóm ngô đặc thù như ngô nếp và ngô ngọt chủ yếu được dùng làm thực phẩm. Cùng với sự phát triển kinh tế và thay đổi thị hiếu tiêu dùng, nhu cầu đối với các sản phẩm ngô thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, tiện lợi và ít qua chế biến nhiệt ngày càng gia tăng.

Hầu hết ngô thực phẩm hiện nay tại Việt Nam phải trải qua chế biến nhiệt như luộc, nướng hoặc hấp trước khi sử dụng. Tuy nhiên, các phân tích khoa học cho thấy quá trình gia nhiệt làm suy thoái nghiêm trọng các hợp chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là anthocyanin—chất chống oxy hóa tự nhiên thuộc nhóm flavonoid. Việc đun sôi làm suy giảm hàm lượng anthocyanin trong ngô cao gấp 4 lần so với hấp khi chế biến cả bắp và cao gấp 900 lần khi chế biến hạt tách rời. Xuất phát từ thực tế đó, khái niệm "ngô trái cây" được định hình nhằm chỉ các dòng/giống ngô có thể sử dụng ăn tươi trực tiếp ở giai đoạn chín sữa mà không cần qua đun nấu. Để đáp ứng yêu cầu ăn tươi trực tiếp, giống ngô cần hội tụ đồng thời các đặc tính chất lượng nghiêm ngặt: độ ngọt tự nhiên cao, vỏ hạt mỏng, kết cấu mềm dễ tiêu hóa, lõi nhỏ, hạt đóng đều bắp và giàu hoạt chất sinh học.

Để phục vụ công tác chọn tạo giống ngô trái cây ưu thế lai, việc đánh giá và tuyển chọn các nguồn vật liệu bố mẹ ban đầu mang các tính trạng chất lượng vượt trội là tiền đề bắt buộc. Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Nga dưới sự hướng dẫn của GS. Vũ Văn Liết tại Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tập trung giải quyết vấn đề này thông qua đề tài: "Chọn lọc các dòng tự phối chất lượng cho chọn giống ngô trái cây ăn tươi vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội".

Mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác định trong văn bản gồm:

1. Mục đích: Chọn lọc được các dòng tự phối có các đặc điểm nông sinh học phù hợp làm vật liệu cho chương trình chọn tạo giống ngô trái cây ưu thế lai tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Đánh giá các giai đoạn sinh trưởng, phát triển, đặc điểm nông sinh học, khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy của 41 dòng ngô ngọt trong vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội.
   • Đánh giá năng suất, các yếu tố cấu thành năng suất và các chỉ tiêu chất lượng (độ ngọt Brix, độ dày vỏ hạt) của tập đoàn dòng ngô ngọt thí nghiệm.
   • Chọn lọc các dòng ngô ngọt ưu tú đáp ứng đồng thời các tiêu chí: độ dày vỏ hạt $\le 60\ \mu\text{m}$, độ ngọt $^\circ\text{Brix} \ge 16$, và năng suất hạt $\ge 0{,}5\ \text{tấn/ha}$.

• Đối tượng nghiên cứu: 41 dòng ngô ngọt tự phối đời $S_8 - S_{10}$ (ký hiệu từ N01 đến N41) và 01 giống đối chứng là dòng thuần ngô ngọt SW1 (đời $S_{10}$, phát triển từ giống Sugar 75).
• Phạm vi không gian và thời gian: Thí nghiệm đồng ruộng và phân tích chỉ tiêu được thực hiện tại Viện Nghiên cứu và Phát triển cây trồng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Gia Lâm, Hà Nội) trong vụ Xuân 2021 (thời gian từ tháng 01/2021 đến tháng 07/2021).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và di truyền học

Khóa luận dựa trên nền tảng di truyền học số lượng và sinh lý phân tử của tính trạng chất lượng nội nhũ ngô. Tính trạng ngọt ở ngô chịu sự kiểm soát của các đột biến gen lặn làm gián đoạn chu trình sinh tổng hợp tinh bột:

• Gen sugary 1 (su1, nằm trên nhiễm sắc thể số 4, bin 4.05) kiểm soát enzyme phân giải tinh bột, ảnh hưởng đến quá trình tích lũy amylopectin.
• Gen shrunken 2 (sh2, nằm trên nhiễm sắc thể số 3, bin 3.01) mã hóa tiểu đơn vị lớn của enzyme ADP-glucose pyrophosphorylase (AGPase), xúc tác phản ứng chuyển hóa UDP-glucose thành ADP-glucose. Đột biến lặn sh2sh2 làm ức chế bước chuyển hóa này, làm chậm quá trình tổng hợp tinh bột, giúp hạt ngô siêu ngọt duy trì hàm lượng đường sucrose cao gấp 3 đến 8 lần so với ngô su1 và ngô thường.
• Sự tích tụ sắc tố anthocyanin được kiểm soát bởi các gen a1, c1, p, r và locus R1. Đáng chú ý, gen sh2 và gen sinh tổng hợp anthocyanin a1 (anthocyaninless-1) liên kết vật lý rất chặt chẽ trên cùng nhiễm sắc thể với khoảng cách di truyền chỉ $0{,}1\ \text{cM}$. Tần suất đứt gãy liên kết tự nhiên chỉ đạt khoảng $0{,}1%$ ($1/1000$), đặt ra thách thức lớn trong việc tạo dòng ngô ngọt màu tím mang kiểu gen đồng hợp lặn kép sh2sh2 kết hợp với biểu hiện a1.
• Về độ mỏng vỏ hạt, nghiên cứu kế thừa tiêu chuẩn phân loại của Choe (2010), xác định độ dày vỏ hạt từ $35 - 60\ \mu\text{m}$ là ngưỡng đạt chuẩn vỏ mỏng cho ngô ăn tươi, có tương quan nghịch chặt chẽ với độ mềm của hạt.

Vật liệu và phương pháp bố trí thí nghiệm

Tập đoàn nghiên cứu gồm 41 dòng tự phối đời cao ($S_8 - S_{10}$) có nguồn gốc đa dạng từ Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam, mang kiểu hình hạt nhăn nheo với các màu sắc vàng, trắng, tím.

Nhóm nguồn gốc	Số lượng dòng	Đời tự phối	Ký hiệu dòng	Kiểu hình hạt
Thái Lan	18 dòng	$S_8$	N01, N02, N05, N06, N07, N17, N18, N19, N20, N21, N22, N23, N24, N25, N33, N34, N35, N36, N37	Hạt vàng nhăn nheo; riêng dòng N25 hạt trắng nhăn nheo
Trung Quốc	21 dòng	$S_8$	N03, N04, N08, N09, N10, N11, N12, N13, N14, N15, N16, N26, N27, N28, N29, N30, N31, N32, N38, N39, N40	Hạt vàng nhăn nheo; dòng N09 hạt trắng; dòng N14 và N26 hạt tím
Việt Nam	2 dòng (gồm 1 ĐC)	$S_{10}$	N41 và đối chứng SW1	Dòng N41 hạt tím nhăn nheo; dòng SW1 hạt vàng nhăn nheo

• Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm đồng ruộng thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) gồm 3 lần nhắc lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là $14\ \text{m}^2$. Khoảng cách trồng $60\ \text{cm} \times 25\ \text{cm}$, tương đương mật độ $67.000\ \text{cây/ha}$.
• Quy trình kỹ thuật: Mức phân bón nguyên chất áp dụng gồm $100\ \text{kg N} + 90\ \text{kg P}_2\text{O}_5 + 60\ \text{kg K}_2\text{O}$ trên một hecta. Bón lót toàn bộ lân cùng NPK; bón thúc đạm và kali chia làm 3 đợt (khi cây 3-5 lá, 7-9 lá và thời kỳ xoắn nõn trước trỗ cờ 10-15 ngày). Duy trì độ ẩm đất từ $70 - 80%$.
• Quy chuẩn theo dõi: Đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, độ kín lá bi (điểm 1-5), độ mở rộng lá bi (thang điểm 1-9 theo Ji & Yamakawa, 2009), mức độ sâu bệnh (sâu đục thân, sâu đục bắp, bệnh khô vằn, bệnh gỉ sắt thang điểm 0-5), tỷ lệ đổ gãy theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-56:2011/BNNPTNT.

Phương pháp xác định chỉ tiêu chất lượng và xử lý thống kê

• Đo độ ngọt ($^\circ\text{Brix}$): Đo hàm lượng chất khô hòa tan đại diện cho độ ngọt bằng khúc xạ kế kỹ thuật số ATAGO PAL-1 (Model 3810, Nhật Bản) ở giai đoạn chín sữa thu bắp tươi (18-22 ngày sau thụ phấn).
• Đo độ dày vỏ hạt: Sử dụng vi trắc kế (Micrometer Model Ames No. 240, đầu đo No. 416, đường kính ống $1{,}66\ \text{mm}$). Hạt được ngâm nước 3-4 giờ, bóc tách vỏ và ngâm trong dung dịch glycerol:nước (tỷ lệ 1:3) trong 24 giờ ở nhiệt độ phòng, sau đó ổn định ở $25^\circ\text{C}$ và ẩm độ $50%$ trong 24 giờ. Đo vi trắc tại 3 vị trí giải phẫu: mặt trước có phôi (MT), mặt sau không phôi (MS) và đỉnh hạt (ĐH).
• Xử lý số liệu: Phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định sai khác trung bình LSD ở mức xác suất $P < 0{,}05$ và hệ số biến động (CV%) bằng phần mềm Statistix. Phân tích cụm di truyền hình thái (hierarchical clustering) dựa trên 26 tính trạng nông học và vẽ đồ thị bằng phần mềm R 4.0 (gói ggplot2).
• Chọn lọc đa biến MGIDI: Ứng dụng chỉ số khoảng cách kiểu gen - kiểu cây lý tưởng (Multi-Trait Genotype–Ideotype Distance Index - MGIDI) theo Olivoto & Nardino (2021) trên gói lệnh metan của phần mềm R. Phương pháp thực hiện qua 4 bước: chuẩn hóa dữ liệu tính trạng về thang điểm 0-100; phân tích thành phần chính (PCA) để giảm số chiều; thiết lập giá trị chuẩn cho kiểu cây lý tưởng; tính toán khoảng cách vector từ mỗi dòng tới kiểu cây lý tưởng. Dòng có chỉ số MGIDI càng thấp càng tiệm cận mô hình lý tưởng.

Nội dung chính theo từng phần

Phần 1: Mở đầu

Tác giả xác định vị trí chiến lược của cây ngô trong cơ cấu nông nghiệp Việt Nam, đồng thời chỉ ra khoảng trống thị trường khi phần lớn giống ngô hiện tại chỉ dùng cho ăn chín hoặc chế biến công nghiệp. Khái niệm ngô trái cây ăn tươi được làm rõ cùng các yêu cầu sinh học khắt khe về độ ngọt, độ mỏng vỏ và thành phần dinh dưỡng. Mục đích nghiên cứu tập trung vào việc tạo nguồn dòng tự phối thuần thục phục vụ trực tiếp cho chương trình lai tạo giống ngô trái cây ưu thế lai thích ứng với điều kiện sinh thái phía Bắc.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan cung cấp hệ thống số liệu toàn diện về tình hình sản xuất ngô thế giới và Việt Nam giai đoạn 2015–2019 dựa trên nguồn FAOSTAT và USDA:

• Sản lượng ngô toàn cầu đạt trên 1,16 tỷ tấn; Mỹ dẫn đầu về sản lượng ($347{,}04\ \text{triệu tấn}$, năng suất $10{,}53\ \text{tấn/ha}$ năm 2019), trong khi Chile có năng suất bình quân cao nhất ($12{,}10\ \text{tấn/ha}$).
• Tại Việt Nam, diện tích trồng ngô giảm từ $1{,}16\ \text{triệu ha}$ (2015) xuống $0{,}99\ \text{triệu ha}$ (2019), nhưng năng suất tăng từ $4{,}54\ \text{tấn/ha}$ lên $4{,}79\ \text{tấn/ha}$.
• Tác giả tổng hợp chuyên sâu các nghiên cứu về bản đồ gen của các đột biến su1, sh2, cơ chế tích lũy anthocyanin và các công trình chọn tạo ngô vỏ mỏng trong và ngoài nước (Trần Thị Thanh Hà & cs., Phạm Quang Tuân & cs., Nguyễn Trung Đức & cs.). Phân tích rõ cơ sở phân tử của khoảng cách gen $a1-sh2$ và các QTL chính kiểm soát chất lượng ăn uống (qAMY4, qDEX4, qSUC4).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết toàn bộ thiết kế thực nghiệm ngoài đồng ruộng và phòng thí nghiệm. Mô tả lai lịch, nguồn gốc 41 dòng tự phối và đối chứng SW1; quy trình canh tác chuẩn xác định lượng phân bón ($100\ \text{N} + 90\ \text{P}_2\text{O}_5 + 60\ \text{K}_2\text{O}$); các công thức tính toán diện tích lá (LAI), năng suất lý thuyết (NSLT); các thang điểm đánh giá hình thái, sâu bệnh hại và quy trình bóc tách màng vỏ hạt đo vi trắc kế. Phần này làm rõ thuật toán chọn lọc đa biến MGIDI trong việc xử lý đồng thời nhiều tính trạng nông học đối nghịch.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung kết quả được triển khai qua các nhóm tính trạng chính:

• Sinh trưởng và phát triển: Thời gian sinh trưởng của 41 dòng dao động trong khoảng $93 - 107\ \text{ngày}$, thuộc nhóm ngắn đến trung ngày. Khoảng thời gian từ gieo đến trỗ cờ, tung phấn và phun râu có sự chênh lệch giữa các dòng, phản ánh mức độ thích ứng khác nhau với điều kiện thời tiết vụ Xuân.
• Đặc điểm nông học và sâu bệnh: Chiều cao cây cuối cùng, chiều cao đóng bắp, chỉ số diện tích lá (LAI), độ kín lá bi và độ mở rộng lá bi thể hiện sự phân hóa rõ nét giữa các dòng. Đa số các dòng thể hiện mức độ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp, bệnh gỉ sắt và khô vằn ở mức nhẹ đến trung bình (điểm 1 - 2).
• Cấu trúc bắp và năng suất: Đánh giá các thông số chiều dài bắp, đường kính bắp, số hàng hạt/bắp, số hạt/hàng và khối lượng 1000 hạt ($P_{1000}$). Năng suất hạt thực thu của các dòng biến động từ $0{,}40 - 1{,}36\ \text{tấn/ha}$.
• Chỉ tiêu chất lượng ăn tươi: Chỉ số độ ngọt $^\circ\text{Brix}$ phân bố từ $13{,}4 - 19{,}6%$. Độ dày vỏ hạt trung bình tại 3 vị trí (MT, MS, ĐH) đạt từ $40{,}0 - 91{,}6\ \mu\text{m}$.
• Đa dạng di truyền và chọn lọc đa biến: Phân tích cụm dựa trên 26 tính trạng hình thái chia 41 dòng thành 4 nhóm chính. Ứng dụng chỉ số MGIDI với áp lực chọn lọc $20%$ đã xác định chuẩn xác 8 dòng ưu tú nhất trong tập đoàn.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã khảo sát và thu thập bộ số liệu thực nghiệm đầy đủ về đặc điểm nông học và chất lượng của 41 dòng ngô ngọt tự phối trong vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội:

• Biên độ biến động các chỉ tiêu chính:

  • Thời gian sinh trưởng: $93 - 107\ \text{ngày}$.
  • Năng suất hạt: $0{,}40 - 1{,}36\ \text{tấn/ha}$.
  • Độ ngọt hòa tan ($^\circ\text{Brix}$): $13{,}4 - 19{,}6%$.
  • Độ dày vỏ hạt trung bình: $40{,}0 - 91{,}6\ \mu\text{m}$.

• Kết quả chọn lọc dòng ưu tú: Áp dụng chỉ số chọn lọc đa biến MGIDI với áp lực chọn lọc $20%$, tác giả đã chọn lọc được 8 dòng ngô ngọt ưu tú nhất từ 41 dòng thí nghiệm:

Thứ hạng MGIDI	Ký hiệu dòng	Đời tự phối	Nguồn gốc	Màu sắc hạt	Đặc điểm nông học và chất lượng nổi bật
1	N41	$S_{10}$	Việt Nam	Tím, nhăn nheo	Hạt màu tím chứa anthocyanin, độ dày vỏ mỏng, độ ngọt cao, sinh trưởng khỏe
2	N24	$S_8$	Thái Lan	Vàng, nhăn nheo	Năng suất khá, độ ngọt cao, vỏ mỏng, cấu trúc bắp cân đối
3	N28	$S_8$	Trung Quốc	Vàng, nhăn nheo	Cây thấp lùn, chống đổ tốt, độ mỏng vỏ đạt yêu cầu
4	N39	$S_8$	Trung Quốc	Vàng, nhăn nheo	Khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, hạt đóng dày, độ ngọt cao
5	N05	$S_8$	Thái Lan	Vàng, nhăn nheo	Sinh trưởng đồng đều, tỷ lệ bắp hữu hiệu cao, vỏ hạt mỏng
6	N09	$S_8$	Trung Quốc	Trắng, nhăn nheo	Hạt trắng, vỏ mỏng, vị ngọt thanh, thích hợp chọn giống màu trắng
7	N14	$S_8$	Trung Quốc	Tím, nhăn nheo	Hạt màu tím tích lũy anthocyanin, năng suất hạt đạt yêu cầu
8	N25	$S_8$	Thái Lan	Trắng, nhăn nheo	Hạt trắng, sinh trưởng tốt, vỏ hạt mỏng, đáp ứng ngưỡng chọn lọc

• Đóng góp khoa học và thực tiễn:
  • Cung cấp nguồn vật liệu dòng thuần ổn định ($S_8 - S_{10}$) đã được sàng lọc định lượng theo các tiêu chuẩn ăn tươi khắt khe ($^\circ\text{Brix} \ge 16$, vỏ hạt $\le 60\ \mu\text{m}$, năng suất hạt $\ge 0{,}5\ \text{tấn/ha}$).
  • Chọn lọc thành công hai dòng tự phối hạt tím (N41 và N14) kết hợp được tính trạng siêu ngọt với khả năng biểu hiện sắc tố anthocyanin, tạo nền tảng giải quyết trở ngại liên kết di truyền giữa gen a1 và sh2.
  • Khẳng định tính hiệu quả của phương pháp phân tích đa biến MGIDI trong việc giải quyết hiện tượng tương quan nghịch giữa các tính trạng nông học và tính trạng chất lượng trong chọn giống cây trồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Thí nghiệm mới được triển khai trong phạm vi một vụ gieo trồng duy nhất (vụ Xuân 2021) tại một địa điểm sinh thái (Viện Nghiên cứu và Phát triển cây trồng, Gia Lâm, Hà Nội), chưa đánh giá được mức độ tương tác giữa kiểu gen và môi trường ($G \times E$) qua các vụ hoặc các vùng sinh thái khác nhau.
  • Phân tích đa dạng di truyền trong nghiên cứu mới dừng lại ở cấp độ chỉ thị hình thái (phenotyping với 26 tính trạng), chưa tích hợp dữ liệu giải trình tự chỉ thị phân tử (SSR hoặc SNP) trực tiếp trên 41 dòng này.
  • Nghiên cứu chưa thực hiện các tổ hợp lai để kiểm tra khả năng kết hợp chung (GCA) và khả năng kết hợp riêng (SCA) của các dòng được chọn.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Tiến hành đánh giá khả năng kết hợp của 8 dòng ưu tú đã chọn (N41, N24, N28, N39, N05, N09, N14, N25) thông qua các mô hình lai thử (lai đỉnh hoặc lai luân phiên diallel) ở các vụ tiếp theo.
  • Tiếp tục khảo nghiệm tính ổn định sinh thái và khả năng chống chịu ngoại cảnh của các tổ hợp lai triển vọng tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam nhằm phát triển giống ngô trái cây thương mại.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật có giá trị thực tiễn đối với sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Khoa học cây trồng, Di truyền và Chọn giống cây trồng:

• Phương pháp luận nghiên cứu: Quy trình đo độ dày vỏ hạt bằng vi trắc kế (Micrometer) xử lý mẫu qua dung dịch glycerol:nước được mô tả chuẩn hóa, có thể dùng làm tài liệu tham khảo trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu tính trạng giải phẫu hạt ngũ cốc.
• Ứng dụng thống kê sinh học hiện đại: Tài liệu là ví dụ điển hình về việc ứng dụng chỉ số chọn lọc đa biến MGIDI bằng gói phần mềm R (metan) trong chọn giống cây trồng tại Việt Nam, thay thế hiệu quả cho các phương pháp chọn lọc chỉ số truyền thống vốn dễ gây sai lệch khi các tính trạng có tương quan nghịch.
• Cơ sở dữ liệu vật liệu: Bảng thông tin kiểu hình chi tiết của 41 dòng ngô ngọt tự phối thuần thục cung cấp cơ sở dữ liệu hữu ích cho các nhà chọn giống ngô thực phẩm khai thác nguồn gen bố mẹ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng các tiêu chí định lượng cụ thể nào để chọn lọc dòng ngô ngọt ưu tú phục vụ mục tiêu ăn tươi?
Tác giả thiết lập 3 ngưỡng tuyển chọn bắt buộc: độ dày vỏ hạt $\le 60\ \mu\text{m}$ (đáp ứng tiêu chuẩn vỏ mỏng theo Choe, 2010 nhằm đảm bảo độ mềm khi nhai), chỉ số đại diện độ ngọt $^\circ\text{Brix} \ge 16$ ở giai đoạn thu bắp tươi (18-22 ngày sau thụ phấn), và năng suất hạt thực thu $\ge 0{,}5\ \text{tấn/ha}$ để đảm bảo khả năng nhân dòng sản xuất hạt lai.

2. Chỉ số chọn lọc MGIDI là gì và tại sao được sử dụng trong nghiên cứu này?
MGIDI (Multi-Trait Genotype–Ideotype Distance Index) là chỉ số khoảng cách kiểu gen - kiểu cây lý tưởng dựa trên phân tích đa biến. Do các tính trạng nông học (như năng suất) thường có tương quan nghịch với các chỉ tiêu chất lượng (độ mỏng vỏ, hàm lượng đường), phương pháp MGIDI giúp chuẩn hóa các thang đo về khoảng 0-100, khử đa cộng tuyến thông qua phân tích thành phần chính (PCA) và xếp hạng các dòng dựa trên khoảng cách không gian ngắn nhất tới mô hình cây lý tưởng mà không làm thiên lệch các tính trạng quan trọng.

3. Vì sao việc chọn tạo dòng ngô ngọt màu tím giàu anthocyanin lại gặp khó khăn về mặt di truyền?
Do gen quy định tính trạng siêu ngọt sh2 (trên nhiễm sắc thể 3) và gen quy định sắc tố tím a1 (anthocyaninless-1) liên kết di truyền cực kỳ chặt chẽ với khoảng cách chỉ $0{,}1\ \text{cM}$. Tần số trao đổi chéo tạo thể tái tổ hợp đồng hợp lặn kép sh2sh2 có biểu hiện màu tím A1 chỉ đạt khoảng $0{,}1%$ ($1/1000$), đòi hỏi quá trình tự phối và sàng lọc quy mô lớn để phá vỡ liên kết này.

4. Kỹ thuật đo độ dày vỏ hạt ngô trong khóa luận được thực hiện như thế nào?
Hạt ngô được ngâm nước 3-4 giờ, bóc tách vỏ loại bỏ phần đầu và chân hạt, sau đó ngâm mẫu vỏ trong dung dịch nước:glycerol tỷ lệ 1:3 suốt 24 giờ ở nhiệt độ phòng. Mẫu tiếp tục được làm khô và giữ ở $25^\circ\text{C}$, ẩm độ $50%$ trong 24 giờ trước khi đo bằng vi trắc kế Ames No. 240 tại 3 vị trí riêng biệt: mặt trước (mặt có phôi lõm), mặt sau (không phôi) và đỉnh hạt.

5. Trong số 8 dòng ngô ngọt ưu tú được chọn lọc, những dòng nào mang sắc tố tím giàu hoạt chất chống oxy hóa?
Có 2 dòng mang hạt màu tím nhăn nheo được chọn lọc vào nhóm ưu tú là dòng N41 (đời tự phối $S_{10}$, nguồn gốc Việt Nam, xếp thứ 1 theo chỉ số MGIDI) và dòng N14 (đời tự phối $S_8$, nguồn gốc Trung Quốc, xếp thứ 7 theo chỉ số MGIDI). Đây là hai nguồn vật liệu hạt tím có giá trị cao cho định hướng ngô trái cây giàu anthocyanin.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Nga đã đánh giá toàn diện 41 dòng tự phối ngô ngọt đời cao ($S_8 - S_{10}$) về các đặc điểm nông sinh học, khả năng chống chịu, năng suất và chất lượng ăn tươi trong vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội. Thông qua phân tích đa biến bằng chỉ số MGIDI, đề tài đã xác định được 8 dòng ngô ngọt ưu tú (N41, N24, N28, N39, N05, N09, N14, N25) đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về độ mỏng vỏ hạt, độ ngọt hòa tan và năng suất. Kết quả nghiên cứu cung cấp nguồn vật liệu bố mẹ triển vọng cho các chương trình chọn tạo giống ngô trái cây ăn tươi chất lượng cao tại Việt Nam và đề xuất tiếp tục đánh giá khả năng kết hợp của các dòng này ở các vụ tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngô (Zea mays L.) là một trong những thực phẩm đóng vai trò quan trọng đứng thứ hai sau cây lúa ở Việt Nam, là cây màu quan trọng được trồng các vùng sinh thái khác nhau trên cả nước. Ngô có thể chia thành các nhóm trên cơ sở thành phần tinh bột của nội nhũ hạt và sử dụng gồm ngô thường (normal corn), ngô nếp (waxy corn), ngô ngọt (sweet corn) và ngô bao tử (baby corn). Sự khác nhau giữa ngô thường và ngô nếp là cấu trúc của tinh bột (amylose và amylopectin) của hạt. Ngô ngọt là do một đột biến gen lặn xảy ra điều khiển quá trình sinh tổng hợp đường và tinh bột của hạt (Tracy & cs.

Mặc dù ngô thường được trồng trọt và sử dụng rộng rãi làm lương thực, thức ăn gia súc và công nghiệp chế biến và năng lượng sinh học, ngô nếp và ngô ngọt là dạng đặc biệt của ngô trồng chủ yếu sử dụng làm lương thực, thực phẩm. Ngày nay khi đời sống ngày một nâng cao, nhu cầu sử dụng ngô như một thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít tốn công chế biến ngày một tăng. Chọn tạo giống ngô trái cây ưu thế lai là hướng đi mới đáp ứng nhu cầu thị hiếu người tiêu dùng ngô ăn tươi và đem lại lợi ích to lớn cho người nông dân trồng ngô. Ngô trái cây là một khái niệm mới hiện nay để chỉ các loại ngô có thể ăn tươi trực tiếp ở giai đoạn chín sữa không cần qua chế biến.

Đáp ứng được tiêu chí ngô trái cây có thể ăn tươi thì đặc điểm của loại ngô này cần phải có bao gồm: độ ngọt cao tự nhiên, vỏ hạt mỏng, dễ tiêu hoá, đường kính lõi nhỏ, kết hạt đều và vị tươi ngon và giàu dinh dưỡng. Với mục tiêu chọn tạo như trên thì phát triển các nguồn vật liệu từ dạng ngô ngọt kết hợp ngô tím (Zea mays saccharata L.) là một hướng đi đúng đắn do loại ngô này có chứa hàm lượng đường và chất kháng oxy hoá anthocyanin cao trong hạt. Ngô trái cây là khái niệm tương đối mới mẻ ở Việt Nam phần lớn ngô phục vụ cho nhu cầu ăn tươi hiện nay là ngô nếp và ngô ngọt phải qua chế biến 3 như luộc, nướng, chiên Các nghiên cứu về ngô trái cây hiện nay còn rất ít nhưng các nghiên cứu liên quan đến cải tiến chất lượng ngô thông qua các tính trạng độ mỏng vỏ, độ ngọt, hương thơm, vị đậm cùng với các đặc điểm của cấu trúc bắp được nhiều nhà khoa học trên thế giới như Ito & Backer (1981), Letrat & Pulam (2007), Acquaah (2007), Choe (2010), và ở Việt Nam như Trần Thị Thanh Hà & cs. (2013, 2017, 2020), Phạm Quang Tuân & cs.

(2016, 2018), Nguyễn Trung Đức & cs. Các nghiên cứu các nghiên cứu này là cơ sở khoa học vững chắc để tiếp cận hướng chọn tạo giống ngô ăn tươi. Để chọn tạo thành công giống ngô trái cây cần phải có nguồn vật liệu tốt. Với mục tiêu chọn lọc và phát triển các nguồn vật liệu ngô phục vụ chọn tạo giống ngô trái cây dựa trên kiểu hình để chọn lọc được các dòng tự phối có các đặc điểm vỏ mỏng, độ ngọt cao, chống chịu tốt với điều kiện môi trường, trên cơ sở tiếp tục duy trì và phát triển những kết quả nghiên cứu chọn tạo dòng ngô ngọt hiện có chúng tôi thực hiện đề tài: “Chọn lọc các dòng tự phối chất lượng cho chọn giống ngô trái cây ăn tươi vụ Xuân 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội”.

Mục đích và yêu cầu 1.