Chính Sách Trung Đông Của Liên Bang Nga Trong Giai Đoạn 2000-2015

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh chính sách trung đông của liên bang nga trong giai đoạn 2000 2015, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Huy Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Cảnh Toàn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quốc Tế Học
• Đề tài: Chính Sách Trung Đông Của Liên Bang Nga Trong Giai Đoạn 2000 - 2015
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015
• 1.1. Tình hình thế giới và khu vực Trung Đông trong 15 năm đầu thế kỷ XXI
• 1.1.1. Tình hình thế giới
• 1.1.2. Tình hình khu vực Trung Đông
• 1.1.3. Tình hình Liên bang Nga và chính sách đối ngoại của Liên bang Nga thời gian gần đây
• 1.1.3.1. Tình hình Liên bang Nga
• 1.1.3.2. Chính sách đối ngoại của Nga từ năm 2000 trở lại đây
• 1.1.4. Quan hệ của Liên bang Nga đối với khu vực Trung Đông trước năm 2000
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA NGA Ở TRUNG ĐÔNG VÀ QUAN HỆ CỦA NGA VỚI MỘT SỐ NƯỚC TRONG KHU VỰC
• 2.1. Mục tiêu và chủ trương chính sách
• 2.2. Biện pháp triển khai
• 2.2.1. Về chính trị - ngoại giao
• 2.2.2. Về năng lượng
• 2.2.3. Về kinh tế, thương mại
• 2.2.4. Về quốc phòng - an ninh
• 2.3. Quan hệ của Nga với một số nước trong khu vực
• 2.3.1. Quan hệ Nga - Iran
• 2.3.2. Quan hệ Nga - Syria
• 2.3.3. Quan hệ Nga - Israel
• 2.3.4. Quan hệ Nga - Iraq
• 2.3.5. Quan hệ Nga - Saudi Arabia
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG TÁC ĐỘNG VÀ DỰ BÁO CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Những tác động đối với Liên bang Nga và khu vực Trung Đông
• 3.1.1. Đối với Nga
• 3.1.2. Đối với quan hệ của Nga với khu vực Trung Đông
• 3.1.3. Đối với khu vực Trung Đông
• 3.2. Dự báo xu hướng chính sách của Nga đối với Trung Đông
• 3.2.1. Một số yếu tố thuận lợi và khó khăn tác động
• 3.2.2. Dự báo về xu hướng chính sách của Nga đối với khu vực Trung Đông trong thời gian tới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Trung Đông Của Nga Giai Đoạn 2000 2015

Chính sách Trung Đông của Nga trong giai đoạn 2000-2015 phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của Liên bang Nga trên trường quốc tế. Sau khi Tổng thống Putin lên nắm quyền, Nga đã tìm cách khôi phục vị thế cường quốc của mình, đặc biệt tại khu vực Trung Đông. Khu vực này không chỉ có vị trí địa chiến lược quan trọng mà còn là nơi hội tụ nhiều lợi ích chính trị, kinh tế và an ninh. Chính sách này đã được thể hiện qua nhiều hoạt động ngoại giao và quân sự, nhằm củng cố mối quan hệ với các quốc gia trong khu vực.

1.1. Lịch sử và bối cảnh chính trị của Nga tại Trung Đông

Lịch sử quan hệ giữa Nga và các nước Trung Đông đã có từ lâu, nhưng giai đoạn 2000-2015 chứng kiến sự thay đổi rõ rệt. Nga đã tăng cường hợp tác với các quốc gia như Iran và Syria, nhằm tạo ra một thế trận vững chắc trong khu vực. Sự can thiệp quân sự của Nga trong cuộc chiến Syria là một minh chứng cho chính sách này.

1.2. Mục tiêu chiến lược của Nga tại Trung Đông

Mục tiêu chính của Nga tại Trung Đông bao gồm việc bảo vệ lợi ích quốc gia, tăng cường ảnh hưởng chính trị và kinh tế, cũng như đảm bảo an ninh cho các đồng minh. Nga đã sử dụng các biện pháp ngoại giao và quân sự để đạt được những mục tiêu này, đồng thời khẳng định vai trò của mình trên trường quốc tế.

II. Những Thách Thức Trong Chính Sách Trung Đông Của Nga

Chính sách Trung Đông của Nga không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Sự cạnh tranh với các cường quốc khác như Mỹ và Trung Quốc, cùng với những biến động chính trị trong khu vực, đã tạo ra nhiều khó khăn cho Nga. Ngoài ra, các vấn đề như khủng bố và xung đột sắc tộc cũng là những thách thức lớn mà Nga phải đối mặt.

2.1. Cạnh tranh với các cường quốc khác

Sự hiện diện mạnh mẽ của Mỹ và các nước phương Tây tại Trung Đông đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Nga cần phải tìm cách khẳng định vị thế của mình mà không làm gia tăng căng thẳng với các cường quốc này.

2.2. Tình hình an ninh khu vực phức tạp

Khủng bố và xung đột sắc tộc là những vấn đề nghiêm trọng tại Trung Đông. Nga phải đối mặt với nguy cơ từ các tổ chức khủng bố như IS, đồng thời phải xử lý các cuộc xung đột nội bộ trong các quốc gia đồng minh.

III. Phương Pháp Thực Hiện Chính Sách Trung Đông Của Nga

Để thực hiện chính sách Trung Đông, Nga đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm ngoại giao, quân sự và kinh tế. Việc thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia trong khu vực là một phần quan trọng trong chiến lược này. Đồng thời, Nga cũng đã sử dụng sức mạnh quân sự để bảo vệ lợi ích của mình.

3.1. Ngoại giao đa phương

Nga đã tham gia vào nhiều diễn đàn quốc tế và khu vực để thúc đẩy lợi ích của mình. Việc tham gia vào các cuộc đàm phán hòa bình và hợp tác an ninh là những bước đi quan trọng trong chính sách ngoại giao của Nga.

3.2. Can thiệp quân sự tại Syria

Cuộc can thiệp quân sự của Nga tại Syria không chỉ nhằm bảo vệ chính quyền Assad mà còn để khẳng định sức mạnh quân sự của mình. Điều này đã giúp Nga củng cố vị thế của mình tại Trung Đông và tạo ra những lợi ích chiến lược.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Trung Đông Của Nga

Chính sách Trung Đông của Nga đã mang lại nhiều kết quả tích cực, từ việc củng cố mối quan hệ với các quốc gia trong khu vực đến việc gia tăng ảnh hưởng chính trị. Sự hiện diện quân sự của Nga tại Syria đã giúp Nga trở thành một nhân tố không thể thiếu trong các vấn đề khu vực.

4.1. Tăng cường quan hệ với Iran và Syria

Nga đã thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với Iran và Syria, tạo ra một liên minh mạnh mẽ trong khu vực. Điều này không chỉ giúp Nga bảo vệ lợi ích của mình mà còn tạo ra một thế trận vững chắc chống lại các cường quốc khác.

4.2. Ảnh hưởng đến chính sách năng lượng toàn cầu

Chính sách năng lượng của Nga tại Trung Đông đã giúp Nga khẳng định vai trò của mình trong thị trường năng lượng toàn cầu. Việc hợp tác với các nước sản xuất dầu mỏ đã tạo ra những lợi ích kinh tế lớn cho Nga.

V. Kết Luận Về Chính Sách Trung Đông Của Nga Giai Đoạn 2000 2015

Chính sách Trung Đông của Nga trong giai đoạn 2000-2015 đã thể hiện sự chuyển mình mạnh mẽ của Nga trên trường quốc tế. Mặc dù gặp phải nhiều thách thức, nhưng Nga đã thành công trong việc củng cố vị thế của mình tại khu vực. Tương lai của chính sách này sẽ phụ thuộc vào khả năng của Nga trong việc điều chỉnh chiến lược và ứng phó với những biến động trong khu vực.

5.1. Dự báo xu hướng chính sách trong tương lai

Trong tương lai, Nga có thể tiếp tục điều chỉnh chính sách của mình để thích ứng với những thay đổi trong khu vực. Việc duy trì mối quan hệ với các đồng minh và đối tác sẽ là yếu tố quyết định.

5.2. Tác động đến quan hệ quốc tế

Chính sách Trung Đông của Nga sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc. Sự hiện diện của Nga tại Trung Đông sẽ là một yếu tố quan trọng trong việc định hình trật tự thế giới mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Trung Đông giữ vị trí địa chiến lược trọng yếu trên bàn cờ chính trị quốc tế khi tiếp giáp ba châu lục Á - Âu - Phi, đồng thời là "rốn dầu" của thế giới với trữ lượng dầu mỏ chiếm khoảng 54% toàn cầu (tương đương 803,2 tỷ thùng) và trữ lượng khí đốt đạt trên 80.000 tỷ m3, chiếm 39,9% tổng trữ lượng thế giới. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung làm rõ sự chuyển dịch và thực thi chính sách đối ngoại của Liên bang Nga tại Trung Đông trong giai đoạn 2000 - 2015 dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Vladimir Putin, sau một thập kỷ suy giảm ảnh hưởng nghiêm trọng dưới thời Boris Yeltsin.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích toàn diện các nhân tố tác động, xác định mục tiêu chiến lược, đánh giá các biện pháp triển khai trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, năng lượng, quốc phòng - an ninh, đồng thời làm rõ quan hệ song phương giữa Nga với các quốc gia chủ chốt như Iran, Syria, Israel, Iraq và Saudi Arabia. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm 14 quốc gia và vùng lãnh thổ khu vực Tây Á, với trục thời gian kéo dài suốt 15 năm đầu thế kỷ XXI (2000 - 2015).

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình được chứng minh qua các chỉ số tăng trưởng ấn tượng: kim ngạch thương mại song phương Nga - Trung Đông tăng 6,4 lần từ mức 7,2 tỷ USD năm 2001 lên hơn 46,6 tỷ USD năm 2008 và vượt mốc 49 tỷ USD vào năm 2014. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc, hỗ trợ các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế giải mã chiến lược khôi phục vị thế cường quốc toàn cầu của Nga trong trật tự thế giới đa cực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Thuyết Hiện thực (Realism) và Thuyết Tân hiện thực (Neorealism) trong quan hệ quốc tế. Theo cách tiếp cận này, các quốc gia luôn hành động dựa trên lợi ích quốc gia - dân tộc cốt lõi và tối ưu hóa quyền lực nhằm bảo đảm an ninh sinh tồn trong môi trường quốc tế vô chính phủ. Nghiên cứu cũng kết hợp Lý thuyết Địa chính trị (Geopolitics) và Lý thuyết Ngoại giao năng lượng để giải thích động cơ Moscow thiết lập vùng đệm chiến lược tại cửa ngõ phía Nam, nơi khoảng cách từ thủ phủ Grozny thuộc Chechnya đến thành phố Mosul của Iraq chỉ khoảng 960 km.

Năm khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Trật tự thế giới đa cực (Multipolar world order), Không gian sinh tồn hậu Xô-viết, Cân bằng quyền lực (Balance of power), Ngoại giao thực dụng (Pragmatic diplomacy) và An ninh phi truyền thống. Với cộng đồng hơn 20 triệu người Hồi giáo sinh sống tại Liên bang Nga và khoảng 50 triệu người trong toàn bộ không gian các quốc gia SNG, việc tiếp cận lý thuyết đa tầng giúp làm sáng tỏ mối liên kết chặt chẽ giữa an ninh đối nội và chiến lược đối ngoại của Moscow tại Trung Đông.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế hiện đại kết hợp phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phân tích - tổng hợp, so sánh đối chiếu và đánh giá dữ liệu thứ cấp. Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được trích xuất từ các văn kiện pháp lý chiến lược của Nga như Chiến lược An ninh Quốc gia Nga đến năm 2020 (ban hành tháng 5/2009), Khái niệm Chính sách Đối ngoại Liên bang Nga (tháng 2/2013), Sắc lệnh Tổng thống tháng 5/2012, cùng hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê uy tín từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), cơ sở dữ liệu Liên Hợp Quốc UN COMTRADE, Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Quy mô khảo sát bao quát 14 thực thể chính trị Tây Á, trong đó áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) để phân tích chuyên sâu 5 trường hợp điển hình đại diện cho các trục lợi ích: đồng minh truyền thống (Syria), đối tác chiến lược phức hợp (Iran), đối tác kinh tế - an ninh đặc thù (Israel, Saudi Arabia) và địa bàn tái lập ảnh hưởng (Iraq). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng số liệu thương mại và xuất khẩu quốc phòng giai đoạn 2000 - 2015 là nhằm đảm bảo tính khách quan, hệ thống và độ tin cậy khoa học cao nhất khi đánh giá hiệu quả chính sách đối ngoại của Moscow.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ chính sách đối ngoại thụ động sang đường lối ngoại giao thực dụng đa phương mang tên "làm bạn với tất cả" (the art of being everyone's friend). Nga không thành lập liên minh quân sự ràng buộc nhưng duy trì đối thoại song song với các thực thể đối đầu trực diện như Israel - Palestine, Iran - Saudi Arabia, đồng thời tiếp xúc với cả chính quyền Abbas lẫn lực lượng Hamas từ năm 2006.

Thứ hai, hợp tác kinh tế, năng lượng và công nghiệp quốc phòng trở thành mũi nhọn đột phá. Kim ngạch xuất khẩu của Nga sang Trung Đông đạt 39,9 tỷ USD vào năm 2014, chiếm 8,1% tổng xuất khẩu của Nga. Đáng chú ý, Trung Đông đã nhập khẩu tới 128,8 tỷ USD sản phẩm lọc dầu trong năm 2014, tạo dư địa để Nga xuất khẩu 9,2 tỷ USD sản phẩm dầu mỏ, 4,4 tỷ USD sắt thép và 4,1 tỷ USD ngũ cốc sang khu vực.

Thứ ba, xuất khẩu vũ khí đóng vai trò công cụ quyền lực then chốt. Trong giai đoạn 2001 - 2011, tổng giá trị các hợp đồng xuất khẩu vũ khí của Nga sang Trung Đông đạt 14,1 tỷ USD, trong đó Syria chiếm 8,5 tỷ USD (với 36 máy bay Yak-130 trị giá 550 triệu USD), Iran đạt 2 tỷ USD và Iraq ký hợp đồng kỷ lục 4,3 tỷ USD mua 40 máy bay trực thăng Mi-35 và Mi-28 vào cuối năm 2013. Thị phần vũ khí Nga chiếm khoảng 10% tổng nhập khẩu vũ khí của Trung Đông giai đoạn 2010 - 2014.

Thứ tư, tái xác lập hiện diện quân sự trực tiếp tại Địa Trung Hải. Nga củng cố căn cứ hải quân duy nhất tại Tartus (Syria), thành lập lực lượng đặc nhiệm hải quân thường trực từ tháng 3/2013 với biên đội 16 tàu chiến và triển khai 3 cuộc tập trận hải quân quy mô lớn liên tiếp trong giai đoạn tháng 5 đến tháng 8/2015 nhằm phong tỏa nguy cơ lan rộng của chủ nghĩa khủng bố IS.

Thảo luận kết quả

Thành công trong chính sách Trung Đông của Nga bắt nguồn trực tiếp từ sự phục hồi tiềm lực nội sinh, khi GDP của Nga tăng trưởng 70% trong giai đoạn 2000 - 2008 và dự trữ ngoại tệ đạt 520 tỷ USD vào tháng 4/2008, song hành cùng kế hoạch hiện đại hóa quân đội trị giá 650 tỷ USD giai đoạn 2011 - 2020. Khi so sánh với các đánh giá của các học giả quốc tế, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng Moscow đã khôn khéo tận dụng sự sa lầy chiến lược của Mỹ tại Iraq và sự hỗn loạn hậu Mùa xuân Ả Rập năm 2011 để lấp đầy khoảng trống quyền lực.

Trong các báo cáo phân tích, hệ thống dữ liệu thương mại song phương và xuất khẩu vũ khí có thể được trực quan hóa thông qua bảng phân loại nhóm hàng xuất khẩu chủ lực và biểu đồ cột so sánh kim ngạch qua hai mốc biến động 2008 (khủng hoảng tài chính) và 2014 (căng thẳng cấm vận). Các bảng biểu này sẽ làm nổi bật vị thế xuất siêu áp đảo của Nga (xuất 39,9 tỷ USD so với nhập khẩu 9,2 tỷ USD từ Trung Đông năm 2014), chứng minh rõ hiệu quả kinh tế đi đôi với đòn bẩy địa chính trị mà chính quyền Putin đã kiến tạo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ cấu thương mại song phương. Bộ Phát triển Kinh tế Nga cần đa dạng hóa danh mục xuất khẩu sang Trung Đông, chuyển dịch từ các mặt hàng thô và bán thành phẩm sang các sản phẩm công nghệ cao, nông nghiệp chế biến sâu và dịch vụ số, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng hàng công nghệ cao lên trên 25% tổng kim ngạch xuất khẩu trong vòng 5 năm tới.

Thứ hai, tối ưu hóa cơ chế điều phối năng lượng quốc tế. Bộ Năng lượng Nga cần chủ động thiết lập kênh phối hợp hành động chặt chẽ với Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), hướng tới duy trì ổn định giá dầu thế giới ở biên độ an toàn từ 60 đến 80 USD/thùng trước năm 2020 nhằm bảo toàn nguồn thu ngân sách quốc gia và ngăn ngừa khủng hoảng thừa.

Thứ ba, củng cố và mở rộng căn cứ hậu cần - quân sự chiến lược. Bộ Quốc phòng Liên bang Nga cần duy trì tốc độ nâng cấp cơ sở hạ tầng quân cảng Tartus và sân bay Latakia tại Syria, đảm bảo năng lực đồn trú thường xuyên cho 8 đến 10 chiến hạm thế hệ mới trong lộ trình 2016 - 2025, qua đó giữ vững quyền kiểm soát tuyến hàng hải huyết mạch tiến ra Đại Tây Dương của Hạm đội Biển Đen.

Thứ tư, tăng cường hợp tác an ninh phòng chống khủng bố và phổ biến vũ khí hủy diệt. Hội đồng An ninh Quốc gia Nga cần chủ trì xây dựng mạng lưới chia sẻ thông tin tình báo đa phương với các đối tác Iran, Iraq, Syria và Ai Cập, hoàn tất thỏa thuận khung về kiểm soát phần tử Hồi giáo cực đoan hồi hương từ chiến trường Trung Đông về khu vực Bắc Kavkaz và Trung Á trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các nhà hoạch định chính sách đối ngoại, chuyên viên ngoại giao tại Bộ Ngoại giao và các cơ quan ban ngành phụ trách hợp tác quốc tế. Luận văn cung cấp case study thực tiễn sâu sắc về nghệ thuật cân bằng lợi ích đa phương giữa các quốc gia thù địch, phục vụ quá trình xây dựng chiến lược ngoại giao độc lập và tự chủ.

Nhóm thứ hai là giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Quốc tế học, Quan hệ quốc tế, Lịch sử thế giới và Khu vực học tại các trường đại học, học viện. Tài liệu đóng vai trò nguồn tư liệu tham khảo toàn diện với hệ thống số liệu chuẩn xác, khung lý thuyết rõ ràng và phương pháp tiếp cận đa chiều về địa chính trị Trung Đông giai đoạn 2000 - 2015.

Nhóm thứ ba là các chuyên gia phân tích thị trường năng lượng, hiệp hội doanh nghiệp xuất nhập khẩu dầu khí, luyện kim và nông sản. Dữ liệu thương mại chi tiết trong luận văn giúp nhận diện nhu cầu thị trường tiêu dùng Trung Đông, mở ra các định hướng đầu tư và liên doanh bền vững.

Nhóm thứ tư là các cơ quan nghiên cứu chiến lược an ninh - quốc phòng. Phân tích thực chứng về các hợp đồng mua sắm vũ khí, cách thức bố trí lực lượng hải quân thường trực và phương pháp ứng phó với chủ nghĩa khủng bố xuyên quốc gia mang lại nhiều bài học giá trị cho công tác bảo đảm an ninh biên giới và an ninh phi truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Động lực cốt lõi nào thúc đẩy Liên bang Nga quay trở lại can dự mạnh mẽ tại Trung Đông từ năm 2000? Động lực xuất phát từ ba trụ cột: khôi phục vị thế cường quốc trong trật tự thế giới đa cực, tìm kiếm nguồn thu ngoại tệ thông qua bán vũ khí (đạt 14,1 tỷ USD giai đoạn 2001 - 2011) và xuất khẩu năng lượng, đồng thời bảo vệ an ninh sườn phía Nam nhằm ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố lan sang vùng Kavkaz.

2. Nghệ thuật ngoại giao "làm bạn với tất cả" của Moscow tại Trung Đông vận hành ra sao trong thực tế? Nga duy trì quan hệ đối tác linh hoạt thay vì liên minh ràng buộc. Điển hình, Moscow bán vũ khí và phát triển nhà máy điện hạt nhân Bushehr cho Iran, nhưng vẫn giữ quan hệ ngoại giao - thương mại chặt chẽ với Israel và ký hợp đồng chuyển giao công nghệ quân sự tháp pháo 57mm với UAE năm 2015.

3. Vấn đề hạt nhân của Iran giữ vị trí chiến lược như thế nào đối với chính sách đối ngoại của Nga? Hạt nhân Iran là con bài mặc cả chiến lược quan trọng của Nga với Mỹ và phương Tây. Moscow ủng hộ Iran phát triển hạt nhân dân sự vì mục đích hòa bình dưới sự giám sát của IAEA, vừa thu lợi từ xuất khẩu công nghệ, vừa ngăn cản phương Tây áp đặt quyền kiểm soát đơn phương tại Trung Á.

4. Vì sao căn cứ quân sự Tartus tại Syria được xem là lợi ích sống còn của Hải quân Nga? Tartus là căn cứ hải quân duy nhất của Nga ngoài không gian hậu Xô-viết và tại Địa Trung Hải. Mất Tartus, Hạm đội Biển Đen sẽ bị cô lập hoàn toàn sau eo biển Thổ Nhĩ Kỳ, mất cửa ngõ tiến ra Đại Tây Dương và không thể duy trì lực lượng đặc nhiệm hải quân thường trực 16 tàu chiến.

5. Biến động chính trị từ phong trào "Mùa xuân Ả Rập" năm 2011 tác động như thế nào đến tính toán của Nga? Làn sóng lật đổ chính quyền năm 2011 làm gia tăng nguy cơ bất ổn và sự trỗi dậy của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). Nga phản ứng thận trọng, kiên quyết phản đối can thiệp quân sự đơn phương của phương Tây và bảo vệ chính quyền Syria nhằm giữ vững cân bằng địa chính trị.

Kết luận

Luận văn đã khái quát hóa một cách có hệ thống những thành tựu nổi bật và bài học kinh nghiệm trong chính sách Trung Đông của Nga giai đoạn 2000 - 2015 qua năm điểm cốt lõi:

• Tái khẳng định vai trò Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và người chơi không thể thay thế trong việc giải quyết các điểm nóng hạt nhân Iran và khủng hoảng Syria.
• Phát triển vượt bậc kim ngạch thương mại song phương, tăng trưởng 6,4 lần giai đoạn 2001 - 2008 và duy trì xuất siêu ấn tượng 39,9 tỷ USD vào năm 2014.
• Xây dựng mạng lưới khách hàng mua sắm vũ khí quốc phòng đa dạng với doanh số 14,1 tỷ USD trong giai đoạn 2001 - 2011, mở rộng sang cả các thị trường đồng minh truyền thống của phương Tây như Iraq và UAE.
• Khôi phục thế đứng chân quân sự vững chắc tại Đông Địa Trung Hải thông qua hiệp định mở rộng căn cứ Tartus và thành lập biên đội hải quân thường trực từ năm 2013.
• Thiết lập vành đai an ninh ngăn ngừa hiệu quả hiểm họa Hồi giáo cực đoan xâm nhập vào không gian hậu Xô-viết và vùng biên giới phía Nam nước Nga.

Đóng góp chính của công trình là cung cấp cái nhìn toàn diện, khách quan về tính thực dụng trong đối ngoại của Tổng thống Vladimir Putin, bổ sung nguồn tư liệu học thuật giá trị cao cho chuyên ngành Quốc tế học tại Việt Nam. Lộ trình nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung theo dõi các bước đi can thiệp quân sự trực tiếp của Nga tại Syria từ cuối năm 2015 đến năm 2025. Bạn đọc, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu này để làm cơ sở cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ quốc tế đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015. CHƢƠNG 2: CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA NGA VÀ QUAN HỆ CỦA NGA VỚI MỘT SỐ NƢỚC TRONG KHU VỰC CHƢƠNG 3: NHỮNG TÁC ĐỘNG VÀ DỰ BÁO CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA TRONG THỜI GIAN TỚI 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015 1. Tình hình thế giới và khu vực Trung Đông trong 15 năm đầu thế kỷ XXI 1. Tình hình thế giới Trong 15 năm đầu thế kỷ XXI, thế giới đã chứng kiến những biến đổi to lớn, sâu sắc, ảnh hƣởng toàn diện và mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống chính trị-xã hội, kinh tế và an ninh-quốc phòng của các khu vực và quốc gia, trong đó có Trung Đông và Liên bang Nga.

Hiện nay, thế giới vẫn đang trong thời kỳ chuyển đổi, quá độ sang một trật tự mới, theo hƣớng từ đơn cực sang đa cực. Ở đó, những biến đổi có tính chất đan xen, tác động nhiều chiều, nhiều tuyến lên các mối quan hệ song phƣơng và đa phƣơng của các dân tộc, các quốc gia và khu vực trên thế giới. Cục diện thế giới đa cực ngày càng rõ nét hơn, xu thế dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế tiếp tục phát triển nhƣng các nƣớc lớn vẫn giữ vai trò chi phối các mối quan hệ quốc tế. Một số cƣờng quốc và trung tâm quyền lực mới nổi lên ngày càng đóng vai trò quan trọng trong khu vực và trên thế giới.

Tƣơng quan lực lƣợng trên thế giới đang có sự thay đổi, ngày càng có lợi cho các lực lƣợng đấu tranh cho một thế giới mới công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nƣớc trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân sinh và tiến bộ xã hội tiếp tục phát triển. Cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc vẫn diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh so sánh lực lƣợng trên thế giới thay đổi mạnh mẽ, các nƣớc lớn chú trọng điều chỉnh chiến lƣợc và chính sách đối ngoại theo hƣớng tăng cƣờng quan hệ nhằm phát huy ảnh hƣởng, cạnh tranh lợi ích về mọi mặt và tạo lập vị thế có lợi nhất trong quá trình hình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành trật tự thế giới mới.

Lợi ích quốc gia dân tộc có vị trí nổi trội, quy định mục tiêu, nội dung, phƣơng châm chính sách đối ngoại và cách thức tập hợp lực lƣợng của mỗi nƣớc. Mỹ điều chỉnh, triển khai chiến lƣợc toàn cầu, gần đây là đẩy mạnh chuyển trọng tâm chiến lƣợc sang châu Á-Thái Bình Dƣơng, can dự vào Đông Nam Á, Biển Đông, kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc và Nga; đẩy mạnh “Diễn biến hòa bình” kết hợp với “bạo loạn lật đổ” và can thiệp quân sự vào nhiều khu vực trên thế giới, nhất là tại không gian hậu Xô-viết và Trung Đông- Bắc Phi, nhằm duy trì vị thế lãnh đạo thế giới. Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ, trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới (cuối năm 2010); tăng cƣờng can dự, cạnh tranh quyết liệt với Mỹ tại châu Á, châu Phi và Trung Đông; đầu tƣ tăng cƣờng tiềm lực quốc phòng; đẩy mạnh độc chiếm Biển Đông, thực hiện các chiến lƣợckết nối Thái Bình Dƣơng và Ấn Độ Dƣơng. Sự nổi lên của Trung Quốc làm thay đổi môi trƣờng an ninh thế giới, thu hẹp ảnh hƣởng của các cƣờng quốc khác, nhất là của Mỹ.

Do nền kinh tế phục hồi, sức mạnh tổng hợp quốc gia đƣợc nâng lên, Nga từng bƣớc tái khôi phục ảnh hƣởng trên trƣờng quốc tế; đẩy mạnh chính sách đối ngoại thực dụng, cứng rắn, bảo vệ không gian sinh tồn hậu Xô-viết; khôi phục vai trò, mở rộng ảnh hƣởng ở châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh. Nhật Bản và Ấn Độ chủ động điều chỉnh chiến lƣợc, triển khai chính sách đối ngoại mở rộng, tăng cƣờng vai trò nƣớc lớn, phấn đấu trở thành các cực ở những mặt nhất định của thế giới đa cực. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ tiếp tục phát triển với bƣớc tiến nhảy vọt. Các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ, thông tin truyền thông, nhất là internet, đã tác động toàn diện và sâu sắc tới đời sống chính trị, xã hội, kinh tế, an ninh, văn hóa, tôn giáo, dân tộc của các quốc gia.

Thế giới gia tăng sự kết nối, phổ biến kiến thức, thông tin, giao thoa văn hóa - xã hội, thông qua các phƣơng tiện thông tin hiện đại. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nhất là 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] về kinh tế, là xu thế khách quan, vừa là quá trình hợp tác phát triển, vừa là quá trình đấu tranh của các nƣớc nhằm bảo vệ các lợi ích quốc gia. Tuy xu thế hòa bình, hợp tác tiếp tục giữ vai trò chủ đạo nhƣng xung đột và chiến tranh cục bộ, khủng bố, bất ổn chính trị, xã hội vẫn diễn ra ở nhiều nơi và diễn biến phức tạp. “Cách mạng màu sắc” diễn ra tại một loạt nƣớc khu vực không gian hậu Xô-viết và lan rộng đến các khu vực khác trên thế giới.

“Cách mạng màu sắc” ở Nam Tƣ (năm 2000) dẫn đến sự phân tách Liên bang Nam Tƣ thành nhiều quốc gia (Croatia; Macedonia; Serbia; Montenegro; Bosnia & Herzegovina; Kosovo); “Cách mạng hoa hồng” ở Gruzia (2003); “Cách mạng Cam” ở Ukraina (2004); “Cách mạng hoa Tuy- líp” (2005) và chính biến tháng 4/2010 ở Kyrgyzstan; “Cách mạng dân chủ” ở Uzbekistan (2005); “Cách mạng màu Jeans” (2006); phong trào “Mùa xuân Ả-rập” ở Bắc Phi-Trung Đông (từ đầu 2011); phong trào “Mùa tuyết trắng” ở Nga (cuối 2011, đầu 2012) ; “Cách mạng Ô” ở Hồng Công; bất ổn an ninh ở khu tự trị Tân Cƣơng/Trung Quốc; cuộc khủng hoảng Ukraina hiện nay. Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính toàn cầu (năm 2008-2009) càng tác động, ảnh hƣởng tiêu cực đến các quốc gia. Thƣơng mại toàn cầu giảm sút nghiêm trọng, đầu tƣ bị cắt giảm; hàng loạt công ty, tập đoàn, ngân hàng, cơ quan tài chính bị phá sản; hàng trăm triệu ngƣời mất việc làm. Thất nghiệp, đình công, tội phạm xuyên quốc gia… gia tăng khiến an ninh, chính trị, xã hội ở nhiều nƣớc có nguy cơ rơi vào bất ổn.

Để bảo vệ lợi ích quốc gia, các nƣớc đẩy mạnh chính sách thực dụng, bảo hộ nền kinh tế trong nƣớc, khiến cho cạnh tranh lợi ích ngày càng gay gắt. Mặc dù, từ năm 2010, nhiều nền kinh tế đã vƣợt qua khủng hoảng, có sự phục hồi, tăng trƣởng nhƣng các nhân tố gây mất ổn định nền kinh tế, tài chính toàn cầu vẫn hiện hữu nhƣ: tình trạng lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp cao, đặc biệt là vấn đề nợ công và thâm hụt ngân sách tăng nhanh (nhất là tại các nƣớc thuộc khu vực đồng tiền chung châu Âu). 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong khi đó, các vấn đề an ninh phi truyền thống nhƣ khủng hoảng kinh tế, ô nhiễm môi trƣờng, tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, di cƣ bất hợp pháp. có xu hƣớng gia tăng, ngày càng trở thành vấn đề mang tính toàn cầu, thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều nƣớc.

Vấn đề an ninh phi truyền thống đã và đang tạo ra thách thức mới đối với hòa bình ổn định của thế giới. Nhiều nƣớc phải đối mặt với những vấn đề nhƣ: khủng bố, cƣớp biển, tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, phụ nữ và trẻ em, buôn lậu vũ khí, tội phạm kinh tế, tội phạm công nghệ cao, dịch bệnh truyền nhiễm và thảm họa thiên nhiên…Các thách thức này có xu hƣớng trở thành nhân tố chủ yếu tác động đến môi trƣờng an ninh thế giới. Hầu hết các vấn đề an ninh phi truyền thống đều mang tính xuyên quốc gia, vƣợt ra ngoài khả năng giải quyết của bất kỳ quốc gia nào, đòi hỏi sự hợp tác của tất cả các quốc gia. Tình hình khu vực Trung Đông 1.

Vài nét khái quát về khu vực Trung Đông Do tính chất phức tạp và đang dạng về địa lý, chính trị, văn hóa và tôn giáo nên thế giới không có một quan điểm thuần nhất về khu vực Trung Đông. Đây là vùng đất giao thoa giữa 3 châu lục Á-Âu-Phi và cũng là xác định một vùng văn hóa, nên không có biên giới chính xác. Tùy thuộc vào đặc điểm, yêu cầu và mục đích mà thế giới có một số cách phân loại khác nhau về Trung Đông. Dựa trên tính chất và đặc điểm địa lý, Trung Đông hoặc Trung Cận Đông là hai cách gọi dùng để chỉ cùng một khu vực.

Trung Cận Đông có tính ƣớc lệ hơn, đƣợc ngƣời châu Âu dùng để chỉ những thuộc địa của Đế chế Ottoman, gần nhƣ hƣớng hoàn toàn về Địa Trung Hải. Đây là một thuật ngữ cổ điển “levant” (phƣơng Đông - chỉ hƣớng mặt trời mọc). Thuật ngữ này trong một thời kỳ dài đƣợc dùng để chỉ khu vực nằm ở phía Đông Địa Trung Hải. Còn Trung Đông là cách gọi do ngƣời Anh tạo ra, kể từ đầu thế kỷ XX và đƣợc sử dụng chủ yếu từ năm 1945 để chỉ khu vực trải rộng từ Libya tới Afghanistan.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dựa theo tính chất văn hóa, khu vực Trung Đông bao gồm phía đông của thế giới Ả-rập, từ phía Đông của Libya và thung lũng bất tử của sông Nil trải rộng tới tận phía Đông của Afghanistan. Theo đó, khu vực Trung Đông bao gồm các quốc gia Ả-rập ở Tây Á và 4 nƣớc châu Phi là Libya, Ai Cập, Sudan và Nam Sudan. Israel không thuộc thế giới Ả-rập; Pakistan thuộc về thế giới Ấn Độ. Ở thế giới phƣơng Tây, khu vực Trung Đông thƣờng đƣợc coi là một vùng cộng đồng đa số các quốc gia Hồi giáo Ả-rập.

Tuy nhiên, Trung Đông lại bao gồm nhiều nền văn hóa và các nhóm dân tộc riêng biệt. Đa số các định nghĩa của phƣơng Tây (cả trong sách tham khảo và sử dụng thông thƣờng) về khu vực Trung Đông là “các quốc gia ở Tây Nam Á, từ Iran tới Ai Cập”. Theo một cách nhìn nhận khác của ngƣời châu Á thì Trung Đông (không tính Bắc Phi) đƣợc gọi là khu vực Tây Á, dùng để phân biệt với khu vực Trung Á và Nam Á. Hiệp hội Vận chuyển Hàng không Quốc tế xác định, Trung Đông là khu vực bao gồm 17 quốc gia và vùng lãnh thổ: Bahrain, Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Liban, Palestine, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Sudan, Nam Sudan, Syria, UAE và Yemen.