phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015. CHƢƠNG 2: CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA NGA VÀ QUAN HỆ CỦA NGA VỚI MỘT SỐ NƢỚC TRONG KHU VỰC CHƢƠNG 3: NHỮNG TÁC ĐỘNG VÀ DỰ BÁO CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA TRONG THỜI GIAN TỚI 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015 1. Tình hình thế giới và khu vực Trung Đông trong 15 năm đầu thế kỷ XXI 1. Tình hình thế giới Trong 15 năm đầu thế kỷ XXI, thế giới đã chứng kiến những biến đổi to lớn, sâu sắc, ảnh hƣởng toàn diện và mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống chính trị-xã hội, kinh tế và an ninh-quốc phòng của các khu vực và quốc gia, trong đó có Trung Đông và Liên bang Nga.
Hiện nay, thế giới vẫn đang trong thời kỳ chuyển đổi, quá độ sang một trật tự mới, theo hƣớng từ đơn cực sang đa cực. Ở đó, những biến đổi có tính chất đan xen, tác động nhiều chiều, nhiều tuyến lên các mối quan hệ song phƣơng và đa phƣơng của các dân tộc, các quốc gia và khu vực trên thế giới. Cục diện thế giới đa cực ngày càng rõ nét hơn, xu thế dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế tiếp tục phát triển nhƣng các nƣớc lớn vẫn giữ vai trò chi phối các mối quan hệ quốc tế. Một số cƣờng quốc và trung tâm quyền lực mới nổi lên ngày càng đóng vai trò quan trọng trong khu vực và trên thế giới.
Tƣơng quan lực lƣợng trên thế giới đang có sự thay đổi, ngày càng có lợi cho các lực lƣợng đấu tranh cho một thế giới mới công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nƣớc trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân sinh và tiến bộ xã hội tiếp tục phát triển. Cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc vẫn diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh so sánh lực lƣợng trên thế giới thay đổi mạnh mẽ, các nƣớc lớn chú trọng điều chỉnh chiến lƣợc và chính sách đối ngoại theo hƣớng tăng cƣờng quan hệ nhằm phát huy ảnh hƣởng, cạnh tranh lợi ích về mọi mặt và tạo lập vị thế có lợi nhất trong quá trình hình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành trật tự thế giới mới.
Lợi ích quốc gia dân tộc có vị trí nổi trội, quy định mục tiêu, nội dung, phƣơng châm chính sách đối ngoại và cách thức tập hợp lực lƣợng của mỗi nƣớc. Mỹ điều chỉnh, triển khai chiến lƣợc toàn cầu, gần đây là đẩy mạnh chuyển trọng tâm chiến lƣợc sang châu Á-Thái Bình Dƣơng, can dự vào Đông Nam Á, Biển Đông, kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc và Nga; đẩy mạnh “Diễn biến hòa bình” kết hợp với “bạo loạn lật đổ” và can thiệp quân sự vào nhiều khu vực trên thế giới, nhất là tại không gian hậu Xô-viết và Trung Đông- Bắc Phi, nhằm duy trì vị thế lãnh đạo thế giới. Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ, trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới (cuối năm 2010); tăng cƣờng can dự, cạnh tranh quyết liệt với Mỹ tại châu Á, châu Phi và Trung Đông; đầu tƣ tăng cƣờng tiềm lực quốc phòng; đẩy mạnh độc chiếm Biển Đông, thực hiện các chiến lƣợckết nối Thái Bình Dƣơng và Ấn Độ Dƣơng. Sự nổi lên của Trung Quốc làm thay đổi môi trƣờng an ninh thế giới, thu hẹp ảnh hƣởng của các cƣờng quốc khác, nhất là của Mỹ.
Do nền kinh tế phục hồi, sức mạnh tổng hợp quốc gia đƣợc nâng lên, Nga từng bƣớc tái khôi phục ảnh hƣởng trên trƣờng quốc tế; đẩy mạnh chính sách đối ngoại thực dụng, cứng rắn, bảo vệ không gian sinh tồn hậu Xô-viết; khôi phục vai trò, mở rộng ảnh hƣởng ở châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh. Nhật Bản và Ấn Độ chủ động điều chỉnh chiến lƣợc, triển khai chính sách đối ngoại mở rộng, tăng cƣờng vai trò nƣớc lớn, phấn đấu trở thành các cực ở những mặt nhất định của thế giới đa cực. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ tiếp tục phát triển với bƣớc tiến nhảy vọt. Các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ, thông tin truyền thông, nhất là internet, đã tác động toàn diện và sâu sắc tới đời sống chính trị, xã hội, kinh tế, an ninh, văn hóa, tôn giáo, dân tộc của các quốc gia.
Thế giới gia tăng sự kết nối, phổ biến kiến thức, thông tin, giao thoa văn hóa - xã hội, thông qua các phƣơng tiện thông tin hiện đại. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nhất là 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về kinh tế, là xu thế khách quan, vừa là quá trình hợp tác phát triển, vừa là quá trình đấu tranh của các nƣớc nhằm bảo vệ các lợi ích quốc gia. Tuy xu thế hòa bình, hợp tác tiếp tục giữ vai trò chủ đạo nhƣng xung đột và chiến tranh cục bộ, khủng bố, bất ổn chính trị, xã hội vẫn diễn ra ở nhiều nơi và diễn biến phức tạp. “Cách mạng màu sắc” diễn ra tại một loạt nƣớc khu vực không gian hậu Xô-viết và lan rộng đến các khu vực khác trên thế giới.
“Cách mạng màu sắc” ở Nam Tƣ (năm 2000) dẫn đến sự phân tách Liên bang Nam Tƣ thành nhiều quốc gia (Croatia; Macedonia; Serbia; Montenegro; Bosnia & Herzegovina; Kosovo); “Cách mạng hoa hồng” ở Gruzia (2003); “Cách mạng Cam” ở Ukraina (2004); “Cách mạng hoa Tuy- líp” (2005) và chính biến tháng 4/2010 ở Kyrgyzstan; “Cách mạng dân chủ” ở Uzbekistan (2005); “Cách mạng màu Jeans” (2006); phong trào “Mùa xuân Ả-rập” ở Bắc Phi-Trung Đông (từ đầu 2011); phong trào “Mùa tuyết trắng” ở Nga (cuối 2011, đầu 2012) ; “Cách mạng Ô” ở Hồng Công; bất ổn an ninh ở khu tự trị Tân Cƣơng/Trung Quốc; cuộc khủng hoảng Ukraina hiện nay. Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính toàn cầu (năm 2008-2009) càng tác động, ảnh hƣởng tiêu cực đến các quốc gia. Thƣơng mại toàn cầu giảm sút nghiêm trọng, đầu tƣ bị cắt giảm; hàng loạt công ty, tập đoàn, ngân hàng, cơ quan tài chính bị phá sản; hàng trăm triệu ngƣời mất việc làm. Thất nghiệp, đình công, tội phạm xuyên quốc gia… gia tăng khiến an ninh, chính trị, xã hội ở nhiều nƣớc có nguy cơ rơi vào bất ổn.
Để bảo vệ lợi ích quốc gia, các nƣớc đẩy mạnh chính sách thực dụng, bảo hộ nền kinh tế trong nƣớc, khiến cho cạnh tranh lợi ích ngày càng gay gắt. Mặc dù, từ năm 2010, nhiều nền kinh tế đã vƣợt qua khủng hoảng, có sự phục hồi, tăng trƣởng nhƣng các nhân tố gây mất ổn định nền kinh tế, tài chính toàn cầu vẫn hiện hữu nhƣ: tình trạng lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp cao, đặc biệt là vấn đề nợ công và thâm hụt ngân sách tăng nhanh (nhất là tại các nƣớc thuộc khu vực đồng tiền chung châu Âu). 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong khi đó, các vấn đề an ninh phi truyền thống nhƣ khủng hoảng kinh tế, ô nhiễm môi trƣờng, tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, di cƣ bất hợp pháp. có xu hƣớng gia tăng, ngày càng trở thành vấn đề mang tính toàn cầu, thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều nƣớc.
Vấn đề an ninh phi truyền thống đã và đang tạo ra thách thức mới đối với hòa bình ổn định của thế giới. Nhiều nƣớc phải đối mặt với những vấn đề nhƣ: khủng bố, cƣớp biển, tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, phụ nữ và trẻ em, buôn lậu vũ khí, tội phạm kinh tế, tội phạm công nghệ cao, dịch bệnh truyền nhiễm và thảm họa thiên nhiên…Các thách thức này có xu hƣớng trở thành nhân tố chủ yếu tác động đến môi trƣờng an ninh thế giới. Hầu hết các vấn đề an ninh phi truyền thống đều mang tính xuyên quốc gia, vƣợt ra ngoài khả năng giải quyết của bất kỳ quốc gia nào, đòi hỏi sự hợp tác của tất cả các quốc gia. Tình hình khu vực Trung Đông 1.
Vài nét khái quát về khu vực Trung Đông Do tính chất phức tạp và đang dạng về địa lý, chính trị, văn hóa và tôn giáo nên thế giới không có một quan điểm thuần nhất về khu vực Trung Đông. Đây là vùng đất giao thoa giữa 3 châu lục Á-Âu-Phi và cũng là xác định một vùng văn hóa, nên không có biên giới chính xác. Tùy thuộc vào đặc điểm, yêu cầu và mục đích mà thế giới có một số cách phân loại khác nhau về Trung Đông. Dựa trên tính chất và đặc điểm địa lý, Trung Đông hoặc Trung Cận Đông là hai cách gọi dùng để chỉ cùng một khu vực.
Trung Cận Đông có tính ƣớc lệ hơn, đƣợc ngƣời châu Âu dùng để chỉ những thuộc địa của Đế chế Ottoman, gần nhƣ hƣớng hoàn toàn về Địa Trung Hải. Đây là một thuật ngữ cổ điển “levant” (phƣơng Đông - chỉ hƣớng mặt trời mọc). Thuật ngữ này trong một thời kỳ dài đƣợc dùng để chỉ khu vực nằm ở phía Đông Địa Trung Hải. Còn Trung Đông là cách gọi do ngƣời Anh tạo ra, kể từ đầu thế kỷ XX và đƣợc sử dụng chủ yếu từ năm 1945 để chỉ khu vực trải rộng từ Libya tới Afghanistan.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dựa theo tính chất văn hóa, khu vực Trung Đông bao gồm phía đông của thế giới Ả-rập, từ phía Đông của Libya và thung lũng bất tử của sông Nil trải rộng tới tận phía Đông của Afghanistan. Theo đó, khu vực Trung Đông bao gồm các quốc gia Ả-rập ở Tây Á và 4 nƣớc châu Phi là Libya, Ai Cập, Sudan và Nam Sudan. Israel không thuộc thế giới Ả-rập; Pakistan thuộc về thế giới Ấn Độ. Ở thế giới phƣơng Tây, khu vực Trung Đông thƣờng đƣợc coi là một vùng cộng đồng đa số các quốc gia Hồi giáo Ả-rập.
Tuy nhiên, Trung Đông lại bao gồm nhiều nền văn hóa và các nhóm dân tộc riêng biệt. Đa số các định nghĩa của phƣơng Tây (cả trong sách tham khảo và sử dụng thông thƣờng) về khu vực Trung Đông là “các quốc gia ở Tây Nam Á, từ Iran tới Ai Cập”. Theo một cách nhìn nhận khác của ngƣời châu Á thì Trung Đông (không tính Bắc Phi) đƣợc gọi là khu vực Tây Á, dùng để phân biệt với khu vực Trung Á và Nam Á. Hiệp hội Vận chuyển Hàng không Quốc tế xác định, Trung Đông là khu vực bao gồm 17 quốc gia và vùng lãnh thổ: Bahrain, Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Liban, Palestine, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Sudan, Nam Sudan, Syria, UAE và Yemen.