Luận án tiến sĩ: Chính sách tiền tệ và kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam - Nguyễn Phúc Cảnh

Chính sách tiền tệ tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế. 311 trang · University of Economics Ho Chi Minh City · 2016.

• Tác giả: Nguyen Phuc Canh
• Người hướng dẫn: PTS. Sử Đình Thành
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Finance and Banking
• Đề tài: Monetary Policy Transmission and Bank Lending Channel in Vietnam
• Loại tài liệu: PhD thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABBREVIATIONS
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. The overview of Vietnamese economy and monetary policy
• 1.1.1. The Vietnamese economy
• 1.1.2. The State Bank of Vietnam
• 2. THEORETIAL FRAMEWORK AND LITERATURE REVIEW
• 2.1. Monetary policy targets
• 2.2. Monetary policy tools
• 2.3. The ineffectiveness of monetary policy
• 2.4. Monetary policy and fiscal policy
• 2.5. Unconventional monetary policies
• 2.5.1. Quantitative easing program
• 2.5.2. Inflation targeting policy
• 2.6. Monetary policy transmission
• 2.6.1. Monetary policy transmission channels
• 2.6.1.1. Interest rate channel
• 2.6.1.2. Exchange rate channel
• 2.6.1.3. Asset price channel
• 2.6.2. The lag and effectiveness of monetary policy transmission
• 2.6.2.1. The transmission lags of monetary policy
• 2.6.2.2. The effectiveness of monetary policy transmission
• 2.6.3. Bank lending channel
• 2.7. Determinants of bank lending channel
• 2.8. The development of financial markets
• 2.9. Regulations in banking sector
• 2.10. The competition in banking sector
• 2.11. Studies of monetary policy transmission and bank lending channel in developing countries
• 2.12. Studies of monetary policy transmission and bank lending channel in Vietnam
• 2.13. Summary and research motivations
• 2.14. Monetary policy transmission testing models
• 2.15. The relationships between monetary policy, output and inflation
• 2.16. Estimating effects of monetary policy
• 2.17. Database in study of monetary policy transmission
• 2.18. Proxy variables for monetary policy
• 2.19. Variables of commercial bank characteristics in bank lending channel
• 2.20. Econometric models for monetary policy transmission testing
• 2.20.1. VAR and related models
• 2.20.2. GMM model for panel data
• 2.21. Research methodologies for this study
• 2.22. Research procedures and testing hypothesizes
• 2.23. Vietnam monetary policy transmission testing models
• 2.24. Bank lending channel testing model
• 3. EMPIRICAL EVIDENCES FROM VIETNAM
• 3.1. Monetary policy transmission
• 3.1.1. VAR model results
• 3.1.2. SVAR model results
• 3.1.3. Bank lending channel in Vietnam
• 3.1.4. GMM results and discussions
• 3.1.5. The effects of the crisis on the bank lending channel in Vietnam
• 4. CONCLUSIONS AND POLICY IMPLICATIONS
• 4.1. Review of research questions, methodology and findings
• 4.2. Choosing monetary policy tools
• 4.3. Appling unconventional monetary policies
• 4.4. Developing debt and equity markets
• 4.5. Capability of commercial banks
• 4.6. Risk of commercial banks
• 4.7. Limitations and suggestions for further research
• LIST OF AUTHOR’S PUBLICATION
• LIST OF REFERENCES

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Tiền Tệ và Ngân Hàng Việt Nam

Chính sách tiền tệ tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) là cơ quan chủ quản, thực hiện các biện pháp nhằm ổn định giá trị đồng tiền và kiểm soát lạm phát. Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến lãi suất ngân hàng mà còn tác động đến kênh cho vay ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế.

1.1. Vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong Chính sách tiền tệ

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có trách nhiệm quản lý và điều hành chính sách tiền tệ, nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Các công cụ như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc được sử dụng để điều tiết lượng tiền trong nền kinh tế.

1.2. Tình hình hiện tại của kênh cho vay ngân hàng

Kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm lãi suất cao và rủi ro tín dụng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và cá nhân, từ đó tác động đến tăng trưởng kinh tế.

II. Những thách thức trong Chính sách Tiền tệ tại Việt Nam

Chính sách tiền tệ tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu, lạm phát và nợ xấu trong hệ thống ngân hàng là những vấn đề cần được giải quyết. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến sự ổn định của nền kinh tế mà còn đến khả năng thực hiện các mục tiêu chính sách tiền tệ.

2.1. Tác động của lạm phát đến Chính sách tiền tệ

Lạm phát cao gây áp lực lên chính sách tiền tệ, buộc Ngân hàng Nhà nước phải điều chỉnh lãi suất để kiểm soát giá cả. Điều này có thể dẫn đến việc giảm khả năng cho vay của ngân hàng.

2.2. Rủi ro tín dụng và nợ xấu trong hệ thống ngân hàng

Nợ xấu gia tăng trong hệ thống ngân hàng là một trong những thách thức lớn nhất. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cho vay mà còn làm giảm niềm tin của nhà đầu tư vào hệ thống tài chính.

III. Phương pháp cải thiện kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam

Để cải thiện kênh cho vay ngân hàng, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng, cải cách quy trình cho vay và nâng cao năng lực của ngân hàng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong cho vay

Công nghệ thông tin giúp ngân hàng cải thiện quy trình cho vay, từ đó giảm thời gian xử lý hồ sơ và tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho khách hàng.

3.2. Cải cách quy trình cho vay ngân hàng

Cải cách quy trình cho vay giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả cho vay. Điều này bao gồm việc đánh giá tín dụng một cách chính xác và nhanh chóng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Chính sách Tiền tệ tại Việt Nam

Chính sách tiền tệ không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng trong nền kinh tế Việt Nam. Các biện pháp như điều chỉnh lãi suất, quản lý tỷ giá hối đoái đã được áp dụng để ổn định nền kinh tế trong bối cảnh biến động.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tác động của chính sách tiền tệ

Nghiên cứu cho thấy rằng chính sách tiền tệ có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

4.2. Các bài học từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc áp dụng chính sách tiền tệ hiệu quả, từ đó cải thiện kênh cho vay ngân hàng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Chính sách Tiền tệ

Chính sách tiền tệ tại Việt Nam đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện. Với những thách thức hiện tại, cần có những giải pháp kịp thời để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững cho nền kinh tế.

5.1. Triển vọng phát triển kênh cho vay ngân hàng

Kênh cho vay ngân hàng có tiềm năng phát triển mạnh mẽ nếu được cải thiện về quy trình và công nghệ. Điều này sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

5.2. Định hướng chính sách tiền tệ trong tương lai

Chính sách tiền tệ cần được điều chỉnh linh hoạt để ứng phó với những biến động của thị trường tài chính toàn cầu, đồng thời đảm bảo sự ổn định cho nền kinh tế trong nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ và kênh cho vay ngân hàng là một chủ đề trọng tâm trong kinh tế học vĩ mô và tài chính - ngân hàng, đặc biệt được tái quan tâm sâu sắc sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tại các thị trường mới nổi như Việt Nam, việc tìm hiểu cách thức các cú sốc chính sách tiền tệ lan truyền qua hệ thống tài chính và nền kinh tế thực đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô.

Sau công cuộc Đổi Mới từ thập niên 1980, Việt Nam từng bước chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế định hướng thị trường có sự quản lý của Nhà nước, được ghi nhận cụ thể trong Hiến pháp năm 1992. Nền kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng cao từ năm 1994, song đã trải qua hai giai đoạn suy giảm do ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tiến trình hội nhập quốc tế được đẩy mạnh qua việc ký kết Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2001 và chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ngày 11/01/2007. Kim ngạch thương mại tăng trưởng từ mức 10 tỷ USD năm 1994 lên hơn 80 tỷ USD năm 2006 và vượt 200 tỷ USD vào năm 2012, khiến nền kinh tế chịu tác động mạnh mẽ hơn từ các cú sốc quốc tế.

Nhằm ứng phó với khủng hoảng và suy thoái kinh tế, Chính phủ Việt Nam đã triển khai các gói kích cầu trị giá 143.000 tỷ VND (tương đương 8 tỷ USD theo tỷ giá năm 2009) và sau đó nâng lên 160.000 tỷ VND (khoảng 9 tỷ USD). Dù mức tăng trưởng GDP phục hồi lên 6,8% vào năm 2010 (so với mức đáy 5,3% năm 2009), sự ổn định kinh tế vĩ mô không kéo dài khi bất ổn tái diễn trong các năm 2011 và 2012 với sự gia tăng của nợ xấu ngân hàng, hàng tồn kho và sự đóng băng của thị trường bất động sản.

Cung tiền mở rộng (M2) tăng mạnh từ mức dưới 50.000 tỷ VND năm 1994 lên hơn 200.000 tỷ VND năm 2000, đạt gần 1.000.000 tỷ VND năm 2006 và vượt 3.600.000 tỷ VND năm 2012. Tăng trưởng M2 đạt mức 39,2% năm 2000 và 46,1% năm 2007. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) thường xuyên thực hiện tăng trưởng M2 thực tế cao hơn mục tiêu đề ra từ 7% đến 10%/năm (giai đoạn 2004-2006 mục tiêu là 22%, 22%, 23-25%). Tín dụng tăng trưởng nhanh từ 50.000 tỷ VND năm 1994 lên trên 700.000 tỷ VND năm 2006 và hơn 3.200.000 tỷ VND năm 2012, với mức tăng kỷ lục 70% năm 2000 và 50% năm 2007. Lạm phát từ mức -1,6% năm 2000 đã tăng vọt từ 8,33% năm 2007 lên 23,08% năm 2008 và vượt 18% vào năm 2011, buộc Chính phủ phải ban hành Nghị quyết số 11 để thắt chặt tài khóa và tiền tệ. Tỷ giá USD/VND tăng từ 10.966 năm 1994 lên 15.994 năm 2006 và 20.293 năm 2012, trong đó có đợt phá giá mạnh 9,3% vào ngày 11/02/2011.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định xuất phát từ thực tế: trong khi các nền kinh tế phát triển có thị trường tài chính hoàn thiện và kênh lãi suất giữ vai trò chủ đạo, thì tại các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam với thị trường tài chính đang phát triển, thị trường cổ phiếu non trẻ (HSX thành lập năm 2000, HNX năm 2006), kênh tỷ giá và kênh giá tài sản có thể rất yếu do sự can thiệp của chính phủ. Ngược lại, do hệ thống kinh tế phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng ngân hàng và các ngân hàng thương mại phụ thuộc chủ yếu vào tiền gửi, kênh cho vay ngân hàng có tiềm năng trở thành kênh truyền dẫn quan trọng nhất.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án bao gồm:

1. Kiểm định sự tồn tại của kênh lãi suất, kênh tỷ giá và kênh giá tài sản tại Việt Nam.
2. Điều tra sự tồn tại của kênh cho vay ngân hàng, phân tích các yếu tố quyết định vi mô thuộc về đặc trưng ngân hàng và tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến kênh cho vay ngân hàng.
3. Đề xuất các hàm ý chính sách cho các nhà hoạch định chính sách Việt Nam trong việc điều hành chính sách tiền tệ và ổn định hệ thống ngân hàng, thị trường tài chính khi đối mặt với các cú sốc bên ngoài.

Luận án tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu:

1. Những kênh nào trong số kênh lãi suất, kênh tỷ giá và kênh giá tài sản tồn tại tại Việt Nam?
2. Kênh cho vay ngân hàng có tồn tại tại Việt Nam hay không? Quy mô ngân hàng, vốn ngân hàng, thanh khoản ngân hàng, rủi ro ngân hàng và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 có tác động đến kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam hay không?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ (kênh lãi suất, kênh tỷ giá, kênh giá tài sản) và kênh cho vay ngân hàng cùng các yếu tố quyết định vi mô, vĩ mô.
• Phạm vi không gian: Nền kinh tế Việt Nam và hệ thống 30 ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2012. Dữ liệu vĩ mô được thu thập theo chuỗi thời gian tháng; dữ liệu đặc trưng ngân hàng được thu thập theo bảng hàng năm từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 30 ngân hàng thương mại. Luận án không kiểm định kênh kỳ vọng do thiếu dữ liệu khảo sát và chỉ tập trung vào phía cung tín dụng của kênh cho vay ngân hàng.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp hệ thống tài liệu nghiên cứu quốc tế và trong nước về các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ và kênh cho vay ngân hàng.

Về khung phân tích vĩ mô và kênh lãi suất (IRC), các nghiên cứu nền tảng xuất phát từ mô hình IS-LM của Hicks (1937) và Keynes (1936), lý thuyết số lượng tiền tệ của Friedman (1956, 1976, 1981, 1987) và Lucas (1980). Bernanke và Blinder (1992), Taylor (1995), Cecchetti (1995), Hannan và Liang (1993), Ramlogan (2007) đã chứng minh kênh lãi suất là kênh truyền dẫn truyền thống và quan trọng tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, hiệu quả của kênh lãi suất đòi hỏi thị trường tài chính phát triển cao (Engert, 1999; Allen và Gale, 2004; Franklin và Gale, 2000). Tại các quốc gia kém phát triển về thị trường tài chính như Kenya, Uganda, Tanzania (Buigut, 2009) hay Eritrea (Mengesha và Holmes, 2013), kênh lãi suất hoạt động rất chậm hoặc không tồn tại.

Về kênh tỷ giá (ERC), các nghiên cứu của Golinelli và Rovelli (2005), Demir (2014), Pennings và cộng sự (2015), Cwik và cộng sự, Karasoy và cộng sự khẳng định vai trò của tỷ giá trong truyền dẫn chính sách tiền tệ ở các nền kinh tế mở. Ngược lại, tại các quốc gia có sự can thiệp hành chính sâu của ngân hàng trung ương vào thị trường ngoại hối hoặc thiếu liên kết thị trường tài chính quốc tế như Uganda (Mugume, 2011), Cộng hòa Séc, Hungary, Ba Lan (Creel và Levasseur, 2005), kênh tỷ giá thường yếu hoặc mờ nhạt (Mishra và Montiel, 2012; Clements và cộng sự; Mishkin, 1995; Blanchard, 2004; Gonçalves và Guimarães, 2011).

Về kênh giá tài sản (APC), cơ chế truyền dẫn được giải thích qua lý thuyết q của Tobin (1969) và hiệu ứng của cải (wealth effect) của Ando và Modigliani (1963), Pigou (1943), Maki và Palumbo (2001), Case và cộng sự (2005), Lettau và cộng sự (2002), Fair (2004), Elbourne (2008), Boivin và cộng sự (2010), Bjørnland và Jacobsen (2010). Kênh giá tài sản phổ biến ở các nước phát triển nhưng kém phát triển ở các nước đang phát triển do thị trường chứng khoán nhỏ hẹp (Mishra và Montiel, 2012).

Về kênh tín dụng và kênh cho vay ngân hàng (BLC), các nghiên cứu của Angeloni và cộng sự (2002), Bassett và cộng sự (2014), Apergis và Christou (2015), Altunbas và cộng sự (2002, 2009), Mishra và Montiel (2012), Stein (1998), Kashyap và Stein (2000, 2012), Peek và Rosengren (1995a, 1995c), Van den Heuvel (2002b) chỉ ra rằng chính sách tiền tệ tác động trực tiếp đến nguồn vốn và khả năng cung ứng tín dụng của ngân hàng thương mại, trong đó mức độ phản ứng phụ thuộc chặt chẽ vào quy mô, mức vốn hóa, thanh khoản và mức độ rủi ro của ngân hàng.

Vị trí và đóng góp của luận án: Luận án định vị nghiên cứu tại một nền kinh tế chuyển đổi quy mô nhỏ và mở cửa là Việt Nam, giải quyết khoảng trống nghiên cứu bằng cách kiểm định đồng thời các kênh truyền dẫn vĩ mô (lãi suất, tỷ giá, giá tài sản) trong hệ thống mô hình VAR/SVAR và kiểm định chuyên sâu kênh cho vay ngân hàng vi mô phía cung qua mô hình System GMM, đồng thời đánh giá tác động định lượng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 thông qua chỉ số biến động S&P 500 VIX.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết tiền tệ hiện đại:

• Phương trình trao đổi số lượng tiền tệ: $$M \times V = P \times Y$$ Trong đó $M$ là cung tiền, $V$ là tốc độ lưu thông tiền tệ, $P$ là mức giá chung, $Y$ là sản lượng thực tế (Friedman, 1987; Lucas, 1980; Begg và cộng sự).
• Khung cân bằng IS-LM biểu diễn sự tương tác giữa thị trường hàng hóa và thị trường tiền tệ để xác định lãi suất và sản lượng cân bằng (Hicks, 1937; Keynes, 1936).
• Lý thuyết các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ: Kênh lãi suất (IRC), Kênh tỷ giá (ERC), Kênh giá tài sản (APC), Kênh tín dụng (gồm Kênh cho vay ngân hàng - BLC, Kênh bảng cân đối - BSC, Kênh dòng tiền - CFC, Kênh mức giá ngoài dự kiến - UPLC, Kênh thanh khoản hộ gia đình - HLE) và Kênh kỳ vọng (EC).
• Lý thuyết chính sách tiền tệ phi truyền thống: Chương trình nới lỏng định lượng (QE) và Khuôn khổ chính sách lạm phát mục tiêu (Inflation Targeting - IT) (Svensson, 1999, 2000; Hammond, 2012).

Mô hình / Kỹ thuật	Cấp độ phân tích	Dữ liệu sử dụng	Mục tiêu phân tích
Mô hình VAR (Vector Autoregression)	Kinh tế vĩ mô	Chuỗi thời gian theo tháng (2003–2012)	Kiểm định từng kênh truyền dẫn riêng lẻ (IRC, ERC, APC) qua kiểm định nhân quả Granger, AR roots, tiêu chí độ trễ, kiểm định LM.
Mô hình SVAR (Structural VAR)	Kinh tế vĩ mô	Chuỗi thời gian theo tháng (2003–2012)	Kiểm định đồng thời hệ thống các kênh truyền dẫn với ma trận ràng buộc cấu trúc (dựa theo Neri & d'Italia; Kim & Roubini, 2000); phân tích hàm phản ứng đẩy (IRF) và phân rã phương sai (VD).
Mô hình System GMM (Hệ thống Moment tổng quát)	Vi mô ngân hàng	Dữ liệu bảng hàng năm từ 30 NHTM (2003–2012)	Kiểm định sự tồn tại của kênh cho vay ngân hàng (BLC), vai trò của quy mô, vốn, thanh khoản, dự phòng rủi ro và tác động của khủng hoảng 2008.

Các biến số nghiên cứu chính:

• Biến đại diện chính sách tiền tệ: Lãi suất chào vay liên ngân hàng Việt Nam (VNIBOR) là biến đại diện chính; Lãi suất tái chiết khấu (RDR), Lãi suất tái cấp vốn (RFR) và Cung tiền mở rộng (M2) được sử dụng để kiểm tra độ vững (robustness test).
• Biến thị trường vĩ mô: Tỷ giá USD/VND, Chỉ số chứng khoán VNIndex, Chỉ số giá tiêu dùng CPI, Tăng trưởng sản lượng công nghiệp/GDP. Biến quốc tế thu thập từ IMF gồm GDP Hoa Kỳ, giá dầu thế giới và Chỉ số biến động thị trường chứng khoán S&P 500 (VIX).
• Biến vi mô ngân hàng: Dư nợ cho vay (Loans), Tổng tài sản (Size), Tỷ lệ vốn (Capital), Tài sản thanh khoản (Liquidity), Dự phòng rủi ro cho vay (Loan loss provision), Điểm số Z-score của Altman, Chỉ số rủi ro vỡ nợ kỳ vọng KMV EDF của Moody's.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Chapter 1: Introduction)

Chương 1 phác thảo bức tranh tổng thể về kinh tế Việt Nam và chính sách tiền tệ giai đoạn 2000-2012. Tác giả phân tích các giai đoạn chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tác động của hội nhập WTO và hai cuộc khủng hoảng kinh tế. Giai đoạn 2000-2007 chứng kiến chính sách tiền tệ mở rộng liên tục nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đưa M2 tăng bình quân cao và lãi suất VNIBOR duy trì ổn định ở mức 6-7%/năm. Giai đoạn 2008-2012 chứng kiến sự đảo chiều và biến động phức tạp của chính sách tiền tệ nhằm đối phó với lạm phát cao (23,08% năm 2008; trên 18% năm 2011) và suy giảm kinh tế.

Chương này làm rõ vai trò thể chế của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam qua Pháp lệnh Ngân hàng 1990, Luật NHNN 1997, sửa đổi 2003 và Luật NHNN 2010. Luật NHNN 2010 đã xác định ổn định giá trị đồng tiền là mục tiêu duy nhất nhưng vị thế độc lập của NHNN vẫn còn hạn chế do trực thuộc Chính phủ và chỉ tiêu lạm phát hàng năm do Quốc hội quyết định. Chương 1 xác lập khoảng trống nghiên cứu, 3 mục tiêu nghiên cứu, 2 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi dữ liệu và phác thảo cấu trúc 5 chương của luận án.

Chương 2: Khung lý thuyết và tổng quan nghiên cứu (Chapter 2: Theoretical Framework and Literature Review)

Chương 2 trình bày chi tiết nền tảng lý thuyết về mục tiêu, công cụ của chính sách tiền tệ và sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ với chính sách tài khóa. Tác giả phân tích hiện tượng bẫy thanh khoản (liquidity trap) và giảm phát làm suy giảm hiệu lực chính sách tiền tệ, đồng thời đánh giá các công cụ phi truyền thống gồm chương trình nới lỏng định lượng (QE) tại Nhật Bản, Anh, Hoa Kỳ và khuôn khổ lạm phát mục tiêu (IT) tại hơn 29 quốc gia.

Chương này hệ thống hóa 5 kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ: kênh lãi suất, kênh tỷ giá, kênh giá tài sản, kênh tín dụng và kênh kỳ vọng. Trọng tâm được đặt vào kênh cho vay ngân hàng (BLC) như một phân kênh quan trọng của kênh tín dụng, phụ thuộc vào mức độ phát triển của thị trường tài chính, khung khổ pháp lý và mức độ cạnh tranh ngành ngân hàng. Tác giả tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm tại các nước đang phát triển và Việt Nam, từ đó rút ra các giả thuyết nghiên cứu thực nghiệm.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu (Chapter 3: Methodologies)

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu định lượng và các phương trình ước lượng kinh tế lượng. Luận án làm rõ cơ sở lựa chọn biến số đại diện cho chính sách tiền tệ, khẳng định lãi suất ngắn hạn (VNIBOR) là thước đo phù hợp hơn cung tiền trong các mô hình kiểm định hiện đại.

Tác giả xây dựng cấu trúc mô hình VAR chuỗi thời gian tháng cho từng kênh riêng lẻ và mô hình SVAR với ma trận hạn chế nhận dạng cấu trúc (SVAR restriction matrix) dựa trên mô hình của Neri & d'Italia để đánh giá đồng thời các kênh IRC, ERC, APC. Đối với kênh cho vay ngân hàng, tác giả thiết lập mô hình System GMM cho dữ liệu bảng động nhằm khắc phục triệt để các khuyết tật nội sinh, tự tương quan và phương sai thay đổi. Các kiểm định kỹ thuật được mô tả chi tiết: kiểm định nghiệm đơn vị (unit root test), tiêu chuẩn chọn độ trễ tối ưu (lags criteria), kiểm định tương quan chuỗi Lagrange Multiplier (LM test), kiểm định ổn định hệ thống nghiệm AR roots và kiểm định nhân quả Granger.

Chương 4: Bằng chứng thực nghiệm từ Việt Nam (Chapter 4: Empirical Evidences from Vietnam)

Chương 4 công bố kết quả ước lượng thực nghiệm. Đối với cấp độ vĩ mô qua mô hình VAR và SVAR:

• Kết quả kiểm định kênh lãi suất phát hiện bằng chứng về sự tồn tại của kênh chi phí (cost channel) tại Việt Nam. Khi chính sách tiền tệ thắt chặt (lãi suất tăng), chi phí vốn gia tăng khiến lạm phát tăng trong ngắn hạn trước khi điều chỉnh, phản ánh tính kém hiệu quả tức thời của chính sách tiền tệ trong việc kiềm chế lạm phát.
• Kết quả kiểm định mô hình VAR(5) và SVAR không tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa thống kê về sự tồn tại của kênh tỷ giá và kênh giá tài sản, phản ánh thực tế thị trường chứng khoán Việt Nam còn non trẻ và tỷ giá chịu sự can thiệp hành chính trực tiếp từ cơ quan quản lý.
• Phân rã phương sai CPI từ mô hình SVAR và hàm phản ứng đẩy (IRF) xác nhận tác động chi phối của các cú sốc lãi suất.

Đối với kênh cho vay ngân hàng qua mô hình System GMM:

• Luận án tìm thấy bằng chứng vững chắc về sự tồn tại của kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam. Cung tín dụng của ngân hàng thương mại phản ứng đáng kể trước các thay đổi của lãi suất chính sách.
• Đặc trưng nội tại của ngân hàng đóng vai trò quyết định mức độ truyền dẫn: các ngân hàng có quy mô vốn hóa lớn hơn (Capital) và quy mô tài sản lớn hơn (Size) có khả năng chống chịu cú sốc chính sách tiền tệ tốt hơn, giảm mức độ biến động cung tín dụng so với các ngân hàng nhỏ và vốn mỏng.
• Biến động từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 (đo lường qua chỉ số S&P 500 VIX) có tác động làm gia tăng đáng kể độ nhạy và mức độ truyền dẫn của kênh cho vay ngân hàng.
• Kiểm tra độ vững: Thay thế VNIBOR bằng lãi suất tái cấp vốn (RFR) và lãi suất tái chiết khấu (RDR) cho kết quả nhất quán, trong khi cung tiền M2 không phản ánh tốt vai trò biến đại diện chính sách tiền tệ.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách (Chapter 5: Conclusions and Policy Implications)

Chương 5 tổng kết toàn bộ các phát hiện nghiên cứu, đối chiếu với câu hỏi nghiên cứu ban đầu và đưa ra 5 nhóm khuyến nghị chính sách:

1. Lựa chọn công cụ chính sách tiền tệ: Đẩy mạnh sử dụng công cụ giá (lãi suất chính sách, VNIBOR) thay vì chỉ tiêu khối lượng (cung tiền M2, hạn mức tín dụng).
2. Áp dụng chính sách tiền tệ phi truyền thống: Từng bước chuẩn bị các điều kiện về tính độc lập, minh bạch và trách nhiệm giải trình của Ngân hàng Nhà nước để tiến tới áp dụng khuôn khổ lạm phát mục tiêu (IT).
3. Phát triển thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần: Mở rộng quy mô và chiều sâu thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp nhằm giảm tải sự phụ thuộc vốn quá mức vào hệ thống tín dụng ngân hàng thương mại.
4. Nâng cao năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại: Gia tăng quy mô vốn tự có và cải thiện thanh khoản nhằm hấp thu tốt hơn các cú sốc kinh tế vĩ mô.
5. Kiểm soát rủi ro hệ thống ngân hàng: Tăng cường giám sát trích lập dự phòng rủi ro cho vay và kiểm soát chất lượng tín dụng, đặc biệt trong các giai đoạn nền kinh tế đối mặt với khủng hoảng bên ngoài.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại những đóng góp mới cụ thể về cả lý luận học thuật và thực tiễn điều hành:

• Đóng góp về lý luận và thực nghiệm:

  • Bổ sung bằng chứng thực nghiệm về sự tồn tại của kênh chi phí (cost channel) tại một nền kinh tế chuyển đổi quy mô nhỏ và mở cửa như Việt Nam, giải thích hiện tượng nghịch lý giá cả khi thắt chặt tiền tệ.
  • Chứng minh kênh tỷ giá và kênh giá tài sản chưa phát huy vai trò truyền dẫn tại Việt Nam giai đoạn 2003-2012 do mức độ can thiệp tỷ giá và thị trường chứng khoán quy mô nhỏ.
  • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự tồn tại vững chắc của kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam, làm rõ cơ chế tác động của các biến đặc trưng vi mô ngân hàng (quy mô tài sản, vốn) đến phản ứng cung tín dụng.
  • Lượng hóa tác động khuếch đại của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến cơ chế truyền dẫn qua kênh cho vay ngân hàng thông qua chỉ số rủi ro quốc tế S&P 500 VIX.
  • Đóng góp về phương pháp luận: Khẳng định sự cần thiết phải kiểm định đồng thời các kênh truyền dẫn trong cùng một hệ thống mô hình (SVAR) và chứng minh lãi suất là biến đại diện chính sách tiền tệ tốt hơn cung tiền M2 tại Việt Nam.

• Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

  • Chuyển đổi khung điều hành chính sách tiền tệ dựa trên lãi suất, giảm dần phụ thuộc vào công cụ kiểm soát khối lượng cung tiền M2.
  • Xây dựng lộ trình nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để hướng tới áp dụng cơ chế lạm phát mục tiêu (IT).
  • Tái cơ cấu thị trường tài chính, phát triển thị trường vốn và nợ nhằm đa dạng hóa kênh cung ứng vốn cho nền kinh tế.
  • Tăng cường quy định an toàn vốn và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ theo nội dung công bố trong văn bản, luận án tồn tại một số hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp sau:

• Luận án chưa kiểm định được kênh kỳ vọng (Expectation Channel) do hạn chế về nguồn dữ liệu khảo sát kỳ vọng lạm phát và kỳ vọng thị trường tại Việt Nam giai đoạn nghiên cứu.
• Nghiên cứu chỉ tập trung phân tích phía cung tín dụng của kênh cho vay ngân hàng thông qua dữ liệu vi mô ngân hàng, chưa xem xét các yếu tố phía cầu tín dụng thuộc kênh bảng cân đối kế toán (Balance Sheet Channel) của doanh nghiệp và hộ gia đình.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm: mở rộng kiểm định đồng thời tất cả các kênh truyền dẫn trong một mô hình tích hợp lớn hơn, bổ sung dữ liệu điều tra kỳ vọng khi hệ thống dữ liệu hoàn thiện, và thu thập dữ liệu bảng từ phía doanh nghiệp để kiểm định toàn diện cả phía cung và phía cầu của kênh tín dụng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều đối tượng:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia): Cung cấp căn cứ thực nghiệm trong việc lựa chọn công cụ điều hành lãi suất, kiểm soát tín dụng và thiết lập các biện pháp an toàn vốn ngân hàng trước các cú sốc bên ngoài.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo về khung phân tích truyền dẫn chính sách tiền tệ, quy trình thiết lập ma trận ràng buộc cấu trúc trong mô hình SVAR vĩ mô và kỹ thuật hồi quy System GMM trên dữ liệu bảng động ngân hàng.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế học: Cung cấp bài học kinh nghiệm trong việc xử lý biến đại diện chính sách tiền tệ, khắc phục vấn đề nội sinh trong dữ liệu ngân hàng và phân tích định lượng tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những mô hình kinh tế lượng chính nào để kiểm định cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ và kênh cho vay ngân hàng? Luận án sử dụng kết hợp mô hình Tự hồi quy vector (VAR) và Tự hồi quy vector cấu trúc (SVAR) trên dữ liệu chuỗi thời gian tháng (2003–2012) để kiểm định các kênh truyền dẫn vĩ mô (lãi suất, tỷ giá, giá tài sản), và mô hình Hệ thống Moment tổng quát (System GMM) trên dữ liệu bảng hàng năm của 30 ngân hàng thương mại Việt Nam (2003–2012) để kiểm định kênh cho vay ngân hàng.

2. Kết quả kiểm định các kênh truyền dẫn vĩ mô (lãi suất, tỷ giá, giá tài sản) tại Việt Nam cho thấy điều gì? Mô hình VAR và SVAR cho thấy bằng chứng về sự tồn tại của kênh chi phí (cost channel) thuộc kênh lãi suất, khiến việc tăng lãi suất làm tăng chi phí vốn và tác động đẩy lạm phát tăng ngắn hạn. Luận án không tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa thống kê về sự tồn tại của kênh tỷ giá và kênh giá tài sản tại Việt Nam giai đoạn 2003–2012.

3. Kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi những đặc trưng vi mô nào của ngân hàng thương mại? Kết quả ước lượng mô hình System GMM chứng minh kênh cho vay ngân hàng tồn tại mạnh mẽ tại Việt Nam và chịu ảnh hưởng đáng kể bởi các đặc trưng của ngân hàng, cụ thể là quy mô tài sản (Size) và tỷ lệ vốn (Capital). Các ngân hàng có vốn tự có dày hơn và quy mô lớn hơn có khả năng duy trì cung tín dụng ổn định hơn trước các cú sốc chính sách tiền tệ.

4. Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã tác động như thế nào đến kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam? Thông qua việc đưa chỉ số biến động thị trường chứng khoán S&P 500 (VIX) vào mô hình System GMM, nghiên cứu phát hiện khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 có tác động làm gia tăng đáng kể độ nhạy và mức độ truyền dẫn của chính sách tiền tệ qua kênh cho vay ngân hàng.

5. Luận án chỉ ra biến số nào không phù hợp để làm đại diện cho chính sách tiền tệ tại Việt Nam trong kiểm định thực nghiệm? Qua các bước kiểm tra độ vững (robustness test), luận án khẳng định cung tiền mở rộng (M2) không phải là biến đại diện tốt cho chính sách tiền tệ tại Việt Nam, trong khi lãi suất liên ngân hàng (VNIBOR) cùng lãi suất tái cấp vốn (RFR) và lãi suất tái chiết khấu (RDR) phản ánh chính xác hơn các tác động truyền dẫn.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Phúc Cảnh đã nghiên cứu toàn diện cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ và kênh cho vay ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2003–2012 bằng việc kết hợp mô hình kinh tế lượng vĩ mô SVAR và mô hình vi mô System GMM. Kết quả nghiên cứu xác nhận sự tồn tại của kênh chi phí và sự chi phối mạnh mẽ của kênh cho vay ngân hàng, đồng thời chứng minh kênh tỷ giá và kênh giá tài sản chưa phát huy hiệu quả do các rào cản thể chế và quy mô thị trường non trẻ. Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện khung khổ điều hành chính sách tiền tệ theo hướng hiện đại, chuyển dịch dần sang sử dụng công cụ lãi suất và nâng cao năng lực an toàn tài chính cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY ***** NGUYEN PHUC CANH MONETARY POLICY TRANSMISSION AND BANK LENDING CHANNEL IN VIETNAM PHD THESIS HO CHI MINH CITY, 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY ***** NGUYEN PHUC CANH MONETARY POLICY TRANSMISSION AND BANK LENDING CHANNEL IN VIETNAM Major: Finance and Banking Code: 62.01 PHD THESIS ACADEMIC ADVISORS 1. SU DINH THANH 2. VO XUAN VINH HO CHI MINH CITY, 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i ACKNOWLEDGEMENTS I am deeply indebted to my academic advisers Pro. Sử Đình Thành and Assoc.

Võ Xuân Vinh for their fundamental roles.Thành and Pro.Vinh have provided me with guidance, assistances, and supports during my study. They have given me autonomy on decision making and researching the topic, while continuing to provide valuable feedbacks, advices, and encouragement. In addition to our academic collaboration, I greatly appreciate the bonding relationships between Thành, Vinh and I. Additionally, I am deeply thankful to Dr.

Trầm Thị Xuân Hương, my lecturer and my researching partner at School of Banking, who has assisted me in researching the topic in this thesis. She has also advised, encouraged and generously allowed me to apply our shared works in presenting this thesis. I gratefully acknowledge lecturers from the research methodology course at University of Economics Ho Chi Minh City who have provided me with basis methodologies for this study. Such methodologies have helped me understand, find and utilize correct methods.

I would like to thank my dear colleagues at School of Banking and University of Economics Ho Chi Minh City for their substantial influence. The School of Banking and University of Economics Ho Chi Minh City provide the best environment for studying and researching. I also give my thanks to colleagues in International department at School of Banking, they always supported and encouraged me in this study and helped me a lot throughout my career. I also would like to thank the board of professors and the independent external reviewers who gave me a lot of useful comments and advices on my first presentation, their comments are one of the major contributing factors that allowed me to complete this version of my thesis.

I am deeply thankful to my family for their love, support, and sacrifice. Without them, this thesis would never have been written. Ho Chi Minh City, Sep/2016 Nguyen Phuc Canh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii ABBREVIATIONS Words Meanings ADB Asia Development Bank APC Asset Price Channel AR Autoregression ARDL Autoregressive Distributed Lag Model BLC Bank Lending Channel BSC Balance Sheet Channel BRICS Group (including Brazil, Russia, India, China and BRICS South Africa) CC Credit Channel CFC Cash Flow Channel CPI Consumer Price Index DSGE Dynamic Stochastic General Equilibrium Model EC Expectation Channel ECB European Central Bank ECM Error Correction Model EDF Expected Default Frequency ERC Exchange Rate Channel E. European Union FAVAR Factor Augmented Vector Autoregression FDICIA Federal Deposit Insurance Corporation Improvement Act Fed Federal Reserve System FFR Fed Fund Rate GDP Gross Domestic Production GMM Generalized Method of Moments G7 Canada, France, Germany, Italy, Japan, UK, US LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii HLE Household Liquidity Effects HNX Hanoi Stock Exchange HSX Ho Chi Minh Stock Exchange IRC Interest Rate Channel IS-LM Investment, Saving–Liquidity Preference, Money Supply IMF International Monetary Fund IPVN Vietnam Industrial Production IRF Impulse Response Function IT Inflation Targeting Policy LER Lending Interest Rate LIBOR London Interbank Offer Rate MPTM Monetary Policy Transmission Mechanism M2 Money Supply definition (expanded money supply) NEER Nominal Effective Exchange Rate NPV Net Present Value OECD Organization for Economic Co-operation and Development OLS Ordinary Least Squares KMV EDF KMV’s Expected Default Frequency QE Quantitative Easing program RDR Rediscounting Rate RFR Refinancing Rate SBV State Bank of Vietnam SME Small and Medium Enterprises S&P 500 S&P 500 Index SVAR Structured Vector Autoregression VAR Vector Autoregression VECM Vector Error Correction Models VIX The implied volatility of S&P 500 index options LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.