Chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc giai đoạn sau khi gia nhập WTO

Luận án tiến sĩ nghiên cứu điều chỉnh chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của trung quốc giai đoạn sau khi gia nhập, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết,

• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thái Quốc
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc sau khi gia nhập WTO
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách FDI Trung Quốc Sau Gia Nhập WTO

Trung Quốc, một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới, đã đạt được những thành công to lớn trong quá trình chuyển đổi kinh tế và hội nhập quốc tế sâu sắc. Sự phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc có tác động lớn đến nền kinh tế thế giới và khu vực. Từ năm 1979, đặc biệt sau khi gia nhập WTO, vai trò của chính phủ Trung Quốc là rất lớn, thể hiện qua hiệu quả hoạch định và điều chỉnh chính sách, trong đó có chính sách thu hút FDI Trung Quốc WTO. Trung Quốc cần các nguồn lực bên ngoài như vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý từ các TNC để phát triển và hội nhập sâu sắc. Các nguồn lực này tập trung trong dòng vốn Đầu tư trực tiếp nước ngoài Trung Quốc.

1.1. Vai trò của WTO trong thu hút FDI vào Trung Quốc

Gia nhập WTO đã tạo ra những thay đổi sâu rộng trong môi trường đầu tư của Trung Quốc. Các cam kết mở cửa thị trường và tự do hóa thương mại đã thu hút một lượng lớn vốn đầu tư nước ngoài vào Trung Quốc. Theo tài liệu nghiên cứu, "sự thay đổi mạnh mẽ của Trung Quốc từ năm 1979, đặc biệt từ sau khi gia nhập WTO cho đến nay có thể khẳng định vai trò của chính phủ Trung Quốc là rất lớn".

1.2. Sự cần thiết điều chỉnh chính sách FDI sau WTO

Việc thực hiện các cam kết sau khi gia nhập WTO đã làm nảy sinh những bất cập trong thu hút FDI, ảnh hưởng đến lợi ích giữa Trung Quốc và các nhà đầu tư. Những bất cập này bao gồm các vấn đề về thuế, đất đai, chất lượng công nghệ, ô nhiễm môi trường, thu nhập của người lao động, và suy giảm nguồn vốn đầu tư. Sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ đã làm tăng nguồn dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc, khiến vốn không còn là yêu cầu hàng đầu trong thu hút FDI.

II. Thách Thức Và Vấn Đề Trong Thu Hút FDI Trung Quốc WTO

Trung Quốc đã chú trọng đến mối quan hệ giữa tác động của chính sách đến hiệu quả Đầu tư trực tiếp nước ngoài Trung Quốc. Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài là giải quyết bài toán về lợi ích giữa Trung Quốc và các nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở khai thác những lợi thế của cả Trung Quốc như thị trường, tài nguyên, lao động và từ nguồn vốn FDI. Chính vì vậy, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài tất yếu phải điều chỉnh khi thực tiễn thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tồn tại những bất cập làm ảnh hưởng cán cân về lợi ích giữa Trung Quốc và các nước sở hữu nguồn vốn đầu tư.

2.1. Các bất cập trong chính sách FDI trước WTO

Trước khi gia nhập WTO, chính sách FDI Trung Quốc còn nhiều hạn chế như thiếu minh bạch, thủ tục hành chính phức tạp, và hạn chế về lĩnh vực đầu tư. Điều này gây khó khăn cho các nhà đầu tư nước ngoài và làm giảm hiệu quả thu hút vốn FDI.

2.2. Ảnh hưởng của WTO đến các vấn đề FDI hiện tại

Việc gia nhập WTO đòi hỏi Trung Quốc phải tuân thủ các quy tắc thương mại quốc tế, bao gồm cả việc mở cửa thị trường và giảm thiểu các rào cản đầu tư. Điều này tạo ra áp lực lớn đối với việc điều chỉnh chính sách FDI để đảm bảo tính cạnh tranh và minh bạch.

2.3. Cạnh tranh thu hút FDI từ các quốc gia khác

Với việc mở cửa thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, Trung Quốc phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trong việc thu hút FDI từ các quốc gia khác. Các quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ và các nước Đông Nam Á cũng đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư để thu hút vốn FDI. Trung Quốc cần phải có những chính sách đột phá để duy trì vị thế là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất cho các nhà đầu tư nước ngoài.

III. Cách Trung Quốc Cải Cách Chính Sách FDI Sau WTO Hiệu Quả

Để giải quyết những thách thức và tận dụng cơ hội từ việc gia nhập WTO, Trung Quốc đã tiến hành nhiều cải cách quan trọng trong chính sách FDI. Các cải cách này tập trung vào việc tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Thay đổi chính sách FDI Trung Quốc đã giúp thu hút nhiều hơn vốn FDI chất lượng cao, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước.

3.1. Nới lỏng các hạn chế về lĩnh vực đầu tư FDI

Trung Quốc đã dần nới lỏng các hạn chế về lĩnh vực đầu tư, cho phép các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào nhiều ngành nghề hơn trước. Điều này tạo ra nhiều cơ hội đầu tư mới và thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp mới. Các lĩnh vực ưu tiên đầu tư Trung Quốc thường bao gồm công nghệ cao, năng lượng tái tạo và dịch vụ hiện đại.

3.2. Cải thiện thủ tục hành chính thu hút đầu tư

Để giảm bớt gánh nặng cho các nhà đầu tư, Trung Quốc đã đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến Đầu tư trực tiếp nước ngoài Trung Quốc. Thời gian phê duyệt dự án được rút ngắn, và các quy trình được thực hiện trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các nhà đầu tư. Đây là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao tính cạnh tranh của môi trường đầu tư Trung Quốc.

3.3. Tăng cường bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư FDI

Trung Quốc đã tăng cường bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư nước ngoài thông qua việc cải thiện hệ thống pháp luật và tăng cường thực thi pháp luật. Điều này giúp tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và tin cậy, thu hút nhiều hơn vốn FDI dài hạn. Luật đầu tư nước ngoài Trung Quốc đã được sửa đổi để đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

IV. Ưu Đãi Đầu Tư Trung Quốc WTO Các Chính Sách Hấp Dẫn

Chính sách ưu đãi đầu tư Trung Quốc WTO đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút vốn FDI. Các chính sách này bao gồm giảm thuế, miễn thuế, hỗ trợ tài chính, và cung cấp đất đai với giá ưu đãi. Khu kinh tế đặc biệt Trung Quốc cũng được thành lập để tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi với nhiều ưu đãi đặc biệt.

4.1. Các loại hình ưu đãi thuế cho FDI Trung Quốc

Trung Quốc cung cấp nhiều loại hình ưu đãi thuế cho các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế nhập khẩu thiết bị và nguyên vật liệu, và hoàn thuế xuất khẩu. Các ưu đãi này giúp giảm chi phí đầu tư và tăng lợi nhuận cho các nhà đầu tư. Chính sách FDI Trung Quốc thường ưu tiên các dự án công nghệ cao và thân thiện với môi trường.

4.2. Vai trò của khu kinh tế đặc biệt trong thu hút FDI

Các khu kinh tế đặc biệt Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút FDI. Các khu này được hưởng nhiều ưu đãi đặc biệt về thuế, hải quan, và thủ tục hành chính, tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn so với các khu vực khác. Các khu kinh tế đặc biệt thường tập trung vào các ngành công nghiệp mũi nhọn và có cơ sở hạ tầng phát triển.

4.3. So sánh chính sách ưu đãi FDI trước và sau WTO

Sau khi gia nhập WTO, chính sách ưu đãi FDI của Trung Quốc đã có nhiều thay đổi. Các ưu đãi mang tính phân biệt đối xử với các doanh nghiệp trong nước đã bị loại bỏ, và các ưu đãi dựa trên hiệu suất xuất khẩu đã bị hạn chế. Chính sách ưu đãi mới tập trung vào việc thu hút các dự án FDI có giá trị gia tăng cao và đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Chính Sách FDI Trung Quốc Sau WTO

Đánh giá chính sách FDI Trung Quốc sau khi gia nhập WTO cho thấy nhiều kết quả tích cực. Vốn FDI đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, chuyển giao công nghệ, và tạo việc làm. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề cần giải quyết như ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng thu nhập, và sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Hiệu quả chính sách FDI Trung Quốc cần được xem xét một cách toàn diện để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tác động kinh tế của FDI đến tăng trưởng kinh tế

Vốn FDI đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế tạo và dịch vụ. Tác động của WTO đến FDI vào Trung Quốc là rất lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường Trung Quốc. Vốn FDI cũng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước.

5.2. Ảnh hưởng xã hội của FDI về việc làm và thu nhập

Vốn FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm mới cho người lao động Trung Quốc, đặc biệt trong các khu công nghiệp và khu kinh tế đặc biệt. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại về điều kiện làm việc và mức lương của người lao động trong các doanh nghiệp có vốn FDI. Cần có các biện pháp để đảm bảo quyền lợi của người lao động và giảm thiểu bất bình đẳng thu nhập.

5.3. Tác động môi trường từ hoạt động đầu tư nước ngoài

Hoạt động đầu tư nước ngoài cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, và suy thoái tài nguyên thiên nhiên. Chính phủ Trung Quốc đã tăng cường kiểm soát ô nhiễm và yêu cầu các doanh nghiệp có vốn FDI phải tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Môi trường đầu tư Trung Quốc sau WTO đã có những cải thiện đáng kể về bảo vệ môi trường.

VI. Xu Hướng FDI Trung Quốc Và Bài Học Cho Việt Nam

Xu hướng FDI Trung Quốc hiện nay tập trung vào các ngành công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và các dự án thân thiện với môi trường. Trung Quốc cũng đang khuyến khích các doanh nghiệp trong nước đầu tư ra nước ngoài. Bài học thu hút FDI từ kinh nghiệm của Trung Quốc có giá trị tham khảo lớn cho Việt Nam.

6.1. Xu hướng dịch chuyển FDI sang các ngành công nghệ cao

Trung Quốc đang khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào các ngành công nghệ cao, như công nghệ thông tin, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo. Lĩnh vực ưu tiên đầu tư Trung Quốc đang dần chuyển dịch từ các ngành công nghiệp thâm dụng lao động sang các ngành công nghiệp thâm dụng công nghệ.

6.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về cải cách chính sách FDI

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc cải cách chính sách FDI để tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, và đầu tư vào cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng để thu hút vốn FDI. So sánh chính sách FDI Trung Quốc trước và sau WTO cho thấy tầm quan trọng của việc thích ứng với các quy tắc thương mại quốc tế.

6.3. Các cơ hội và thách thức đầu tư vào Trung Quốc hiện nay

Mặc dù môi trường đầu tư của Trung Quốc đã được cải thiện đáng kể, nhưng vẫn còn những thách thức đầu tư tại Trung Quốc. Các nhà đầu tư cần phải đối mặt với các vấn đề như cạnh tranh gay gắt, chi phí lao động tăng cao, và các quy định pháp luật phức tạp. Tuy nhiên, cũng có nhiều cơ hội đầu tư tại Trung Quốc, đặc biệt trong các ngành công nghiệp mới nổi và các khu vực đang phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc cải cách và mở cửa từ năm 1979, đặc biệt là dấu mốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2001, đã đưa Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai toàn cầu và là tâm điểm thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, thực tiễn tăng trưởng nóng vượt ngưỡng 9%/năm đã bộc lộ hàng loạt mâu thuẫn nội tại sâu sắc: sự suy thoái môi trường sinh thái gây thiệt hại ước tính lên tới 54 tỷ USD mỗi năm, nghịch lý dự trữ ngoại tệ vượt 2.130 tỷ USD (tính đến tháng 6/2009) nhưng chỉ sinh lời khoảng 3,5% trong khi lợi nhuận FDI hồi hương đạt trên 10%, cùng làn sóng tranh chấp thương mại quốc tế gay gắt (với 47 vụ chống bán phá giá nhằm vào Trung Quốc, tổng mức phạt 450 triệu USD).

Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp bách: Làm thế nào một nền kinh tế chuyển đổi có thể chuyển dịch mô hình thu hút FDI từ số lượng thuần túy sang chất lượng, công nghệ cao và phát triển bền vững dưới các ràng buộc khắt khe của các định chế đa phương?

Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị mang tên: "Điều chỉnh chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc giai đoạn sau khi gia nhập WTO và một số gợi ý chính sách cho Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thu Hạnh thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội (mã số chuyên ngành 62.01, bảo vệ năm 2011, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Phùng Xuân Nhạ và PGS.TS. Phạm Thái Quốc) đã giải quyết trực diện khoảng trống học thuật này.

Câu hỏi nghiên cứu và Giả thuyết khoa học

Luận án thiết lập hệ thống 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi (Research Questions - RQ) gắn liền với 3 giả thuyết tương ứng (Hypotheses - H):

• RQ1: Trung Quốc đã điều chỉnh những nội dung chính sách thu hút FDI cụ thể nào để vừa tương thích với các nguyên tắc đối xử quốc gia của WTO, vừa phục vụ mục tiêu tái cấu trúc kinh tế nội địa?
  • H1: Việc gia nhập WTO buộc Trung Quốc phải chuyển đổi căn bản từ ưu đãi phân biệt theo nguồn gốc vốn sang chuẩn hóa thể chế thị trường đồng nhất, tạo động lực dịch chuyển dòng vốn vào các ngành có hàm lượng công nghệ cao.
• RQ2: Hiệu quả thực thi của việc điều chỉnh chính sách FDI được lượng hóa và đánh giá toàn diện như thế nào trên cả ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường?
  • H2: Sự điều chỉnh chính sách làm giảm tác động tiêu cực của dòng vốn FDI công nghệ thấp, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ nội địa và cải thiện hiệu quả phân bổ vốn giữa các vùng lãnh thổ.
• RQ3: Những bài học thành công và thất bại từ mô hình của Trung Quốc có thể chuyển giao và ứng dụng thực tiễn như thế nào vào tiến trình cải cách chính sách FDI của Việt Nam hậu gia nhập WTO?
  • H3: Mô hình điều chỉnh chính sách FDI dựa trên sự can thiệp có định hướng của Nhà nước kết hợp cơ chế thị trường của Trung Quốc là bài học khả thi để Việt Nam hoàn thiện khung khổ pháp lý, ngăn ngừa hiện tượng "cuộc đua xuống đáy" (race to the bottom).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Trung Quốc đại lục (loại trừ Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan) trong khung thời gian từ khi gia nhập WTO năm 2001 đến năm 2010, mở rộng phân tích so sánh và liên hệ thực chứng với Việt Nam.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan các dòng nghiên cứu học thuật

Các công trình nghiên cứu về chính sách FDI trong nước và quốc tế được chia thành ba nhánh tiếp cận chính:

1. Dòng nghiên cứu về động lực dòng vốn và hội nhập khu vực:

   • Nguyễn Kim Bảo (1996, 2002) phân tích thực trạng chuyển dịch dòng vốn FDI vào Trung Quốc thời kỳ đầu đổi mới nhưng dữ liệu dừng trước thềm WTO và thiếu mô hình đánh giá chu trình chính sách hoàn chỉnh.
   • Đặng Đức Long (2006) khảo sát chính sách thu hút FDI của nhóm ASEAN-5 sau khủng hoảng tài chính châu Á (1997-1998), chỉ đối chiếu định tính sơ lược với Trung Quốc và Ấn Độ.
   • Lưu Hàm Nhạc, Cổ Tiểu Tùng, Đỗ Tiến Sâm và Lê Văn Sang (2002), Võ Đại Lược, Nguyễn Xuân Thắng và Lê Bộ Lĩnh (2003) phân tích tác động đa chiều của việc Trung Quốc gia nhập WTO đối với quan hệ ngoại thương Đông Nam Á, Mỹ, EU và Nhật Bản, song chưa đi sâu vào cơ chế tái cấu trúc chính sách FDI.

2. Dòng nghiên cứu quốc tế về cơ chế điều chỉnh và chuyển giao công nghệ:

   • Go Quiang Long (2003) đánh giá sự bùng nổ FDI gắn với chính sách khuyến khích R&D và định hướng xuất khẩu của Trung Quốc.
   • Jack W. Hou tập trung vào dòng vốn từ Đài Loan vào đại lục.
   • Imad A. Moosa (2002) củng cố lý thuyết tổng quát về FDI nhưng chưa làm rõ công cụ chính sách công thích ứng ở các nền kinh tế đang phát triển.
   • Sanjaya Lall và Shujiro Urata nhấn mạnh biến số năng lực công nghệ tại Đông Á nhưng bỏ ngỏ mối liên hệ tương hỗ giữa khung thể chế điều tiết và chất lượng dòng vốn.
   • Jeffery Heinrich và Denise Eby Konan khảo sát triển vọng FDI trong khu vực AFTA hậu khủng hoảng.

3. Dòng nghiên cứu về hoạch định chính sách và bài học kinh nghiệm:

   • Kenichi Ohno (2006) so sánh hạn chế trong hoạch định chính sách công nghiệp giữa Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia nhằm khuyến nghị cho Việt Nam.
   • Phùng Xuân Nhạ (2009) xây dựng khung lý thuyết đánh giá chính sách FDI của Việt Nam trong tiến trình hội nhập. Dù vậy, công trình này tách biệt tác động lan tỏa ra khỏi các tác động kinh tế - xã hội - môi trường và chưa phân định ranh giới giữa dòng vốn vào (inward FDI) và dòng vốn ra (outward FDI).

Điểm định vị và Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Luận án của Nguyễn Thu Hạnh định vị tại điểm giao thoa giữa kinh tế chính trị học và khoa học chính sách công. Luận án khắc phục triệt để các hạn chế của tài liệu đi trước bằng việc:

• Tích hợp tác động lan tỏa (spillover effects) như một thuộc tính nội sinh xuyên suốt trong cấu trúc kinh tế, xã hội và môi trường.
• Làm rõ tính tất yếu của việc điều chỉnh chính sách khi cán cân lợi ích giữa quốc gia tiếp nhận và các công ty xuyên quốc gia (TNCs) bị lệch pha sau thời kỳ mở cửa ồ ạt.
• Cung cấp mô hình phân tích toàn diện quá trình chuyển đổi thể chế pháp lý - tài chính - ngành - vùng của Trung Quốc theo chuẩn WTO, từ đó rút ra các bài học mang tính quy luật cho Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và Khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết kinh tế chính trị và chính sách công

Luận án mở rộng lý luận về vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thông qua lăng kính kinh tế chính trị học, chính sách thu hút FDI được định nghĩa là sự cụ thể hóa lý thuyết trong bối cảnh thực tiễn, đóng vai trò cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, phản ánh sự dàn xếp và giải quyết bài toán mâu thuẫn lợi ích giữa nước chủ nhà và nhà đầu tư nước ngoài.

Luận án củng cố và tích hợp ba trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Chính sách công (Public Policy Theory): Kế thừa quan điểm của Thomas R. Dye (1984) và Kraft & Furlong (2004), luận án nhìn nhận chính sách như một chu trình động khép kín (nhận diện vấn đề $\rightarrow$ soạn thảo $\rightarrow$ tham vấn $\rightarrow$ thực thi $\rightarrow$ đánh giá hiệu quả $\rightarrow$ điều chỉnh).
2. Mô hình Kim cương về Lợi thế Cạnh tranh Quốc gia của Michael Porter (1990): Nhà nước không chỉ đứng ngoài hỗ trợ mà can thiệp trực tiếp để nâng cấp cả 4 nhân tố cấu thành:
   • Cấu trúc thị trường và chiến lược doanh nghiệp: Xóa bỏ bảo hộ độc quyền, tạo sân chơi bình đẳng.
   • Điều kiện nguồn lực: Nâng cấp chất lượng lao động, cơ sở hạ tầng, R&D thay vì dựa vào tài nguyên thô và nhân công giá rẻ.
   • Điều kiện về cầu: Kích cầu nội địa, nâng cao chuẩn mực tiêu dùng chất lượng cao.
   • Ngành công nghiệp phụ trợ: Thiết lập mạng lưới liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp trong nước và TNCs.
3. Lý thuyết Chiết trung OLI của John Dunning: Luận án chỉ ra rằng khi lợi thế địa điểm (Location - L) thay đổi do chi phí nhân công tăng và cam kết WTO thu hẹp dư địa ưu đãi cá biệt, Nhà nước phải kiến tạo lợi thế sở hữu thể chế (Institutional Ownership advantages) minh bạch để thu hút các TNCs nắm giữ tài sản tri thức.

Khung phân tích độc đáo của luận án

Khung đánh giá hiệu quả điều chỉnh chính sách thu hút FDI được chuẩn hóa qua ma trận 3 nhóm tiêu chí:

Nhóm Tiêu chí	Chỉ báo Trực tiếp	Chỉ báo Gián tiếp & Lan tỏa
1. Kinh tế	Quy mô vốn đăng ký/thực hiện, cơ cấu ngành (tỷ trọng công nghệ cao, R&D, dịch vụ), cơ cấu vùng lãnh thổ, phương thức đầu tư (M&A, liên doanh, 100% vốn).	Tốc độ tăng trưởng GDP, cán cân thanh toán quốc tế, thu ngân sách, mức độ lan tỏa công nghệ sang khu vực kinh tế nội địa.
2. Xã hội	Tạo việc làm trực tiếp, chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ.	Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tiền lương thực tế, an sinh xã hội, giảm thiểu phân hóa giàu nghèo giữa các vùng.
3. Môi trường	Suất tiêu hao năng lượng/nguyên liệu trên một đơn vị sản phẩm FDI, mức độ đáp ứng tiêu chuẩn khí thải/nước thải.	Bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, phát triển công nghệ sạch, chi phí phục hồi môi trường xã hội.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu và Lập trường triết học

Luận án vận dụng lập trường chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp chặt chẽ với phương pháp luận duy vật biện chứng và trừu tượng hóa khoa học. Cách tiếp cận này cho phép bóc tách hiện tượng biến động dòng vốn trên bề mặt để truy nguyên các quy luật kinh tế chính trị chi phối mối quan hệ giữa thể chế nhà nước, quyền lợi của TNCs và các nhóm lợi ích xã hội.

Thiết kế đa tầng và Quy trình thu thập dữ liệu

Thiết kế nghiên cứu được triển khai theo 3 cấp độ:

• Cấp độ Vĩ mô (Macro level): Phân tích khung khổ cam kết WTO (Hiệp định TRIMs, GATS, TRIPS) và sự dịch chuyển chính sách vĩ mô của Chính phủ Trung Quốc.
• Cấp độ Trung mô (Meso level): Khảo sát cơ cấu ngành (dịch chuyển từ công nghiệp gia công thâm dụng lao động sang công nghệ thông tin, phần mềm, công nghệ sinh học) và phân bố địa lý (chuyển dịch từ vùng duyên hải miền Đông sang khu vực Trung và Tây bộ).
• Cấp độ Vi mô (Micro level): Khảo sát hành vi của các tập đoàn xuyên quốc gia, sự chuyển đổi hình thức sở hữu từ liên doanh bắt buộc sang 100% vốn nước ngoài và các thương vụ M&A.

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu đảm bảo nguyên tắc tam giác giác hóa (Triangulation):

1. Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thống kê chính thức từ Bộ Thương mại Trung Quốc (MOFCOM), Ngân hàng Thế giới (WB), Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNCTAD), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
2. Dữ liệu pháp lý: Hệ thống hơn 3.000 văn bản quy phạm pháp luật, thông tư hướng dẫn thực thi đầu tư của Quốc hội và Hội đồng Nhà nước Trung Quốc.
3. Phương pháp chuyên gia: Luận án tổng hợp ý kiến tư vấn từ các chuyên gia đầu ngành thuộc Viện Nghiên cứu Trung Quốc (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) và các hội thảo khoa học chuyên đề.

---

Phát hiện đột phá và Implications

Những phát hiện then chốt (Key Empirical Findings)

1. Cuộc đại tu thể chế pháp lý theo chuẩn mực WTO: Ngay sau khi gia nhập WTO năm 2002, Trung Quốc đã đồng loạt sửa đổi ba đạo luật nền tảng: Luật Doanh nghiệp liên doanh, Luật Doanh nghiệp hợp tác và Luật Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài. Quốc hội Trung Quốc đã rà soát, sửa đổi hơn 3.000 điều luật và văn bản dưới luật, chính thức bãi bỏ hơn 800 quy định vi phạm nguyên tắc Đãi ngộ Quốc gia (National Treatment - NT), chấm dứt các yêu cầu phi thị trường về tỷ lệ nội địa hóa bắt buộc, nghĩa vụ cân bằng ngoại tệ và chuyển giao công nghệ cưỡng bức (tuân thủ Hiệp định TRIMs).

2. Chấm dứt hiện tượng "vốn ngoại giả mạo" thông qua thống nhất chính sách thuế: Trước năm 2008, sự phân biệt đối xử ngược (doanh nghiệp FDI hưởng thuế suất 15% trong khi doanh nghiệp nội địa chịu 33%) đã dẫn đến hiện tượng chuyển vốn trong nước ra nước ngoài rồi quay ngược lại đầu tư (round-tripping FDI). Việc ban hành Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp mới năm 2007 (có hiệu lực từ 1/1/2008) áp dụng mức thuế bình đẳng 25% cho mọi thành phần kinh tế đã lành mạnh hóa môi trường cạnh tranh, tái định hình dòng vốn thực chất.

3. Chuyển dịch cơ cấu ngành từ gia công thô sang R&D và Dịch vụ: Dưới áp lực của các cam kết mở cửa thị trường dịch vụ (GATS) và bảo hộ sở hữu trí tuệ (TRIPS), Trung Quốc chuyển mạnh từ khuyến khích lắp ráp sang công nghệ cao. Dòng vốn FDI chảy mạnh vào các trung tâm R&D của các TNCs hàng đầu thế giới, hình thành các cụm công nghiệp chuyên môn hóa sâu, tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu (tiêu biểu như việc phân công sản xuất chi tiết phức tạp thay vì toàn bộ sản phẩm).

4. Khả năng phục hồi vượt trội trước biến động toàn cầu: Mặc dù khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 khiến dòng FDI thế giới sụt giảm 21% năm 2008 và giảm tiếp 31% ở các nước đang phát triển (theo ước tính của WB giảm xuống còn 400 tỷ USD năm 2009), chính sách phản ứng linh hoạt của Trung Quốc đã tạo nên sự phục hồi ngoạn mục. Đến hết năm 2010, vốn FDI vào Trung Quốc đạt con số kỷ lục 105,7 tỷ USD (tăng 17,4% so với 2009), ghi nhận chuỗi 16 tháng tăng trưởng liên tiếp.

Hàm ý chính sách sâu sắc cho Việt Nam

1. Xóa bỏ dứt điểm tư duy thu hút FDI theo số lượng ("bằng mọi giá"): Việt Nam cần chấm dứt tình trạng các địa phương cạnh tranh xuống đáy bằng cách hạ thấp tiêu chuẩn môi trường và đất đai. Phải thiết lập bộ lọc công nghệ đa tiêu chí, kiên quyết từ chối các dự án tiêu tốn tài nguyên và nguy cơ phát thải cao.
2. Hợp nhất và minh bạch hóa hệ thống ưu đãi tài chính: Cần tái cấu trúc chính sách ưu đãi thuế, chuyển trọng tâm từ ưu đãi theo địa bàn thuần túy sang ưu đãi dựa trên kết quả đầu ra: tỷ lệ giá trị gia tăng tạo ra trong nước, quy mô chi tiêu cho R&D, mức độ chuyển giao công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa thực chất thông qua chuỗi cung ứng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) trong nước.
3. Chủ động thích ứng với tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu: Nâng cao năng lực bộ máy hành chính nhà nước theo hướng phân cấp đi đôi với giám sát tập trung, giảm thiểu chi phí tuân thủ phi chính thức, bảo đảm tính dự báo trước của chính sách để tạo lập niềm tin chiến lược cho các nhà đầu tư TNCs chất lượng cao.

---

Limitations và Future Research

Hạn chế học thuật của luận án

1. Giới hạn về dữ liệu vi mô cấp doanh nghiệp: Luận án chủ yếu khai thác dữ liệu vĩ mô và trung mô cấp ngành/tỉnh, chưa có điều kiện khảo sát bộ dữ liệu bảng (panel data) vi mô của từng doanh nghiệp FDI để định lượng chính xác năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) và độ lan tỏa công nghệ (technology spillovers).
2. Giới hạn về phạm vi địa lý: Nghiên cứu giới hạn ở Trung Quốc đại lục, chưa lượng hóa hết tương tác hữu cơ giữa dòng vốn đại lục với hai trung tâm tài chính trung chuyển đặc thù là Hồng Kông và Đài Loan.
3. Độ trễ chính sách hậu khủng hoảng 2008: Các số liệu kết thúc ở mốc 2010 chưa phản ánh đầy đủ tác động dài hạn của các gói kích thích kinh tế 4.000 tỷ Nhân dân tệ của Trung Quốc đối với sự chuyển dịch cơ cấu dòng vốn giai đoạn sau đó.

Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

• Nghiên cứu mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) nhằm kiểm định sự lan tỏa FDI giữa các vùng duyên hải và nội địa Trung Quốc.
• Đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) đối với việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng FDI tại khu vực Đông Á.
• Phân tích cơ chế giải quyết tranh chấp nhà đầu tư - nhà nước (ISDS) trong bối cảnh các quy định về an ninh quốc gia và công nghệ chiến lược ngày càng thắt chặt.

---

Tác động và Ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Luận án cung cấp một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, kết hợp nhuần nhuyễn giữa kinh tế chính trị và quản trị công, đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế chính trị và Quan hệ quốc tế.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ thực chứng vững chắc phục vụ quá trình tổng kết 25 năm và 30 năm thu hút FDI tại Việt Nam, trực tiếp đóng góp kiến kiến nghị cho việc sửa đổi Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp và định hướng Chiến lược thu hút FDI thế hệ mới của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Giá trị kinh tế - xã hội: Giúp các nhà hoạch định chiến lược nhận thức rõ cái giá phải trả của sự tăng trưởng nóng bằng FDI công nghệ thấp, từ đó bảo vệ nguồn lực sinh thái và thúc đẩy công bằng xã hội.

---

Đối tượng hưởng lợi

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng mô hình Kim cương của Michael Porter bằng việc đưa "Chu trình can thiệp thể chế thích ứng" của Nhà nước vào vị trí động lực trung tâm. Luận án chứng minh rằng trong một nền kinh tế chuyển đổi, Nhà nước không chỉ đóng vai trò xúc tác mà trực tiếp can thiệp tái định hình cả 4 đỉnh của mô hình kim cương thông qua việc điều chỉnh khung pháp lý, tái phân bổ nguồn lực công, kiến tạo thị trường và thúc đẩy công nghiệp phụ trợ phù hợp với các cam kết WTO.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

Khác với các nghiên cứu của Go Quiang Long (2003) hay Đặng Đức Long (2006) vốn chỉ dừng ở mức mô tả định tính hoặc tách rời các chỉ số kinh tế, luận án đã thiết lập phương pháp đánh giá tích hợp 3 chiều: Kinh tế - Xã hội - Môi trường, trong đó biến số "tác động lan tỏa" được coi là thuộc tính nội sinh xuyên suốt, giúp khắc phục sự phân mảnh lý thuyết của công trình Phùng Xuân Nhạ (2009).

3. Phát hiện thực chứng gây bất ngờ nhất trong luận án là gì?

Đó là nghịch lý dư thừa vốn nhưng vẫn khát vốn chất lượng cao: Tính đến tháng 6/2009, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc đạt mức kỷ lục 2.130 tỷ USD nhưng hiệu suất sinh lời chỉ đạt ~3,5%/năm, trong khi tỷ suất lợi nhuận của dòng vốn FDI tại Trung Quốc vượt trên 10%/năm (chênh lệch gần 7%). Điều này chứng minh rằng việc thu hút FDI hậu WTO hoàn toàn không còn nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt thanh khoản đơn thuần, mà là cuộc đua giành giật công nghệ nguồn, năng lực quản trị tiên tiến và quyền thâm nhập mạng lưới phân phối toàn cầu.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?

Có. Luận án chuẩn hóa Quy trình 4 bước điều chỉnh chính sách thu hút FDI có thể áp dụng cho các nền kinh tế đang phát triển:

• Bước 1: Tổng kết, đánh giá thực trạng và nhận diện các bất cập cốt lõi.
• Bước 2: Thành lập ban soạn thảo đa ngành (gồm đại diện chính phủ, chuyên gia độc lập và cộng đồng doanh nghiệp).
• Bước 3: Tổ chức tham vấn, phản biện công khai trên diện rộng.
• Bước 4: Ban hành và chuẩn hóa văn bản hướng dẫn thực thi thống nhất.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Trọng tâm nghiên cứu tiếp theo sẽ chuyển dịch sang:

• Tác động của chính sách thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar Two của OECD) đối với các công cụ ưu đãi truyền thống.
• Cơ chế sàng lọc FDI liên quan đến an ninh dữ liệu số và công nghệ lõi.
• Chiến lược "FDI Xanh" và sự thích ứng của các nước ASEAN trong bối cảnh các TNCs chuyển dịch chuỗi cung ứng theo mô hình "China + 1".

---

Kết luận

1. Chuẩn hóa thể chế là điều kiện tiên quyết: Hội nhập WTO thành công đòi hỏi sự chủ động rà soát, bãi bỏ hàng loạt rào cản hành chính và điều chỉnh hàng nghìn điều luật để thiết lập môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng.
2. Chuyển dịch mô hình tăng trưởng FDI: Chuyển từ chiến lược thu hút diện rộng, thâm dụng lao động sang chiến lược chọn lọc theo chiều sâu, lấy công nghệ cao, R&D, dịch vụ hiện đại và bảo vệ môi trường làm thước đo cốt lõi.
3. Cân bằng lợi ích quốc gia và nhà đầu tư: Điều chỉnh chính sách thực chất là quá trình tái lập cán cân lợi ích giữa quốc gia tiếp nhận và TNCs, hạn chế tối đa các tổn thất ngoại ứng tiêu cực về sinh thái ($54 tỷ USD/năm) và mâu thuẫn xã hội.
4. Xóa bỏ phân biệt đối xử ngược: Thực hiện nhất quán nguyên tắc đối xử quốc gia, thống nhất mức thuế suất doanh nghiệp giữa khu vực FDI và khu vực nội địa nhằm lành mạnh hóa thị trường vốn.
5. Định hướng không gian địa kinh tế đồng bộ: Vận dụng linh hoạt các chính sách khuyến khích theo vùng lãnh thổ (như chiến lược Miền Tây của Trung Quốc) để thu hẹp khoảng cách phát triển nội vùng.
6. Giá trị tham chiếu chiến lược cho Việt Nam: Đúc kết từ kinh nghiệm Trung Quốc cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc để Việt Nam nâng cấp khung khổ thể chế thu hút FDI thế hệ mới trong kỷ nguyên chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

®¹i häc quèc gia hµ néi ĐHKT * NGUYỄN THU HẠNH * LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ * HÀ NỘI - 2011 Tr-êng ®¹i häc kinh tÕ --------------------- NguyÔn thu h¹nh §iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi cña Trung Quèc giai ®o¹n sau khi gia nhËp WTO vµ mét sè gîi ý chÝnh s¸ch cho ViÖt Nam LuËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ chÝnh trÞ Hµ Néi - 2011 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ®¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc kinh tÕ -------------------------- NguyÔn thu h¹nh §iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi cña Trung Quèc giai ®o¹n sau khi gia nhËp WTO vµ mét sè gîi ýchÝnh s¸ch cho ViÖt Nam Chuyªn ngµnh : Kinh tÕ chÝnh trÞ M· sè: 62.01 LuËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ chÝnh trÞ Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: 1. Phïng Xu©n Nh¹ 2. Ph¹m Th¸i Quèc Hµ Néi - 2011 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Më §ÇU 1. Sự cần thiết nghiªn cøu đề tà i Trung Quèc lµ mét trong nh÷ng quèc gia cã tèc ®é t¨ng tr-ëng kinh tÕ cao nhÊt trªn thÕ giíi hiÖn nay vµ gÇn ®©y ®· næi lªn vÞ trÝ thø 2 thÕ giíi vÒ kinh tÕ, ®ang gÆt h¸i nh÷ng kÕt qu¶ thµnh c«ng to lín kh¸c, kÕt qu¶ cña sù chuyÓn biÕn m¹nh vÒ kinh tÕ vµ héi nhËp quèc tÕ mét c¸ch s©u s¾c.

Kh«ng chØ cã nh÷ng thµnh c«ng rÊt lín vÒ kinh tÕ, Trung Quèc lµ mét trong nh÷ng quèc gia lín nhÊt trªn thÕ giíi vÒ diÖn tÝch l·nh thæ, d©n sè, tµi nguyªn thiªn nhiªn… Do vËy, sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña Trung Quèc ®· t¸c ®éng lín ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ khu vùc. Sù t¸c ®éng ®Õn khu vùc vµ thÕ giíi cña Trung Quèc ®· t¹o ra sù chó ý cho c¶ thÕ giíi, tõ chÝnh phñ c¸c n-íc, c¸c tæ chøc quèc tÕ, cho ®Õn c¸c nhµ nghiªn cøu vÒ c¸c vÊn ®Ò vÜ m« vµ vi m« cña Trung Quèc. Sù thay ®æi m¹nh mÏ cña Trung Quèc tõ n¨m 1979, ®Æc biÖt tõ sau khi gia nhËp WTO cho ®Õn nay cã thÓ kh¼ng ®Þnh vai trß cña chÝnh phñ Trung Quèc lµ rÊt lín. N¨ng lùc qu¶n lý cña chÝnh phñ Trung Quèc ®-îc thÓ hiÖn rÊt râ qua hiÖu qu¶ cña ho¹ch ®Þnh vµ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch, trong ®ã cã chÝnh s¸ch vµ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI.

T-¬ng tù c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn kh¸c, Trung Quèc rÊt cÇn c¸c nguån lùc kh¸c tõ bªn ngoµi mµ Trung Quèc cßn thiÕu nh-: vèn, c«ng nghÖ, kinh nghiÖm qu¶n lý, ®Æc biÖt lµ tõ c¸c TNC cña c¸c n-íc ph¸t triÓn nh»m ®-a nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn ®i lªn vµ héi nhËp quèc tÕ s©u s¾c. C¸c nguån lùc nµy phÇn lín ®-îc tËp trung trong dßng vèn FDI ®Çu t- vµo l·nh thæ Trung Quèc. Trong bèi c¶nh c¹nh tranh trªn thÕ giíi gay g¾t ®Ó thu hót nguån vèn FDI, viÖc thu hót vµ chuyÓn hãa thµnh c«ng nguån vèn nµy thµnh ®éng lùc thóc ®Èy nÒn kinh tÕ Trung Quèc ph¸t triÓn m¹nh mÏ lµ vÊn ®Ò ®Æt ra khi nghiªn cøu vÒ Trung Quèc. Tõ lóc b¾t ®Çu c«ng cuéc c¶i c¸ch, Trung Quèc ®· chó träng ®Õn mèi quan hÖ gi÷a t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch ®Õn hiÖu qu¶ ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi.

ChÝnh s¸ch thu hót ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi lµ gi¶i quyÕt bµi to¸n vÒ lîi Ých gi÷a Trung Quèc vµ c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi trªn c¬ së khai th¸c nh÷ng lîi thÕ cña c¶ Trung Quèc nh- thÞ tr-êng, tµi nguyªn, lao ®éng vµ tõ nguån vèn FDI. ChÝnh v× vËy -1- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chÝnh s¸ch thu hót ®Çu t- n-íc ngoµi tÊt yÕu ph¶i ®iÒu chØnh khi thùc tiÔn thu hót nguån vèn ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi tån t¹i nh÷ng bÊt cËp lµm ¶nh h-ëng c¸n c©n vÒ lîi Ých gi÷a Trung Quèc vµ c¸c n-íc së h÷u nguån vèn ®Çu t- nh- thuÕ, ®Êt ®ai, chÊt l-îng c«ng nghÖ, « nhiÔm m«i tr-êng, vÊn ®Ò thu nhËp cña ng-êi lao ®éng, suy gi¶m nguån vèn ®Çu t-…Nh÷ng bÊt cËp kÓ trªn x¶y ra nhiÒu h¬n vµ s©u s¾c h¬n khi Trung Quèc thùc hiÖn c¸c cam kÕt sau khi gia nhËp WTO. MÆt kh¸c sù t¨ng tr-ëng kinh tÕ m¹nh mÏ ®· lµm t¨ng nguån dù tr÷ ngo¹i tÖ cña Trung Quèc. V× vËy vèn kh«ng cßn lµ yªu cÇu hµng ®Çu trong thu hót FDI cña Trung Quèc mµ n¶y sinh nh÷ng yªu cÇu míi trong chÝnh s¸ch thu hót FDI cña Trung Quèc ®ßi hái Trung Quèc ph¶i ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch ®Ó ®¸p øng.

Nh- vËy tõ thùc tiÔn thu hót FDI cña Trung Quèc, nhiÒu vÊn ®Ò ®Æt ra cÇn ph¶i t×m ®-îc c©u tr¶ lêi lµ Trung Quèc ®· ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI nh- thÕ nµo? HiÖu qu¶ cña ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch ®¹t ®-îc ®Õn ®©u? ViÖt Nam häc ®-îc g× tõ kinh nghiÖm ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI cña Trung Quèc? Víi tÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi, t¸c gi¶ ®· chän“§iÒu chØnh chÝnh s²ch thu hót ®Çu t­ trùc tiÕp n-íc ngoµi cña Trung Quèc giai ®o¹n sau khi gia nhËp WTO vµ mét sègîi ý chÝnh s¸ch cho ViÖt Nam“lµm ®Ò tµi luËn ¸n tiÕn sÜ. T×nh h×nh nghiªn cøu FDI gi÷ mét vai trß rÊt quan träng trong nguån vèn ®Çu t- cña c¸c quèc gia trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ c¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn nh- Trung Quèc l¹i cµng rÊt cÇn ®Õn nguån vèn ®Çu t- nµy. Sù thu hót nguån vèn FDI nhiÒu hay Ýt ë tõng quèc gia l¹i phô thuéc vµo chÝnh m«i tr-êng ®Çu t- cña quèc gia ®ã. M«i tr-êng ®Çu t- thuËn lîi hay kh«ng cßn tuú thuéc vµo ho¹ch ®Þnh vµ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI cña chÝnh phñ n-íc tiÕp nhËn nguån vèn nµy.

TÇm quan träng cña ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI ®· t¹o ra sù quan t©m, chó ý cña chÝnh phñ, x· héi vµ c¸c nhµ nghiªn cøu trong vµ ngoµi n-íc. - C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu trong n-íc: FDI lµ vÊn ®Ò ®-îc nhiÒu nhµ nghiªn cøu trong n-íc quan t©m vµ cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò nµy. Tuy nhiªn c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cã ®Æc ®iÓm næi bËt lµ nghiªn cøu thùc tr¹ng vÒ FDI cña Trung Quèc vµ cña thÕ giíi nãi chung vµ cã ®Ò xuÊt nh÷ng bµi häc thu hót FDI -2- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cho ViÖt Nam. c¸c c«ng tr×nh nµy míi chØ ®Ò cËp mét phÇn hoÆc Ýt nhiÒu ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn cña viÖc ho¹ch ®Þnh vµ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI ë c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn nh- Trung Quèc nh-ng kh«ng ph¶i lµ träng t©m cña c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu nµy.

Do ®ã c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu chØ míi tËp trung lµm râ c¸c nh©n tè t¸c ®éng ®Õn ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch kinh tÕ nãi chung cña Trung Quèc nh-: §Ò tµi nh¸nh ch-¬ng tr×nh cÊp B铧iÒu chØnh chÝnh s¸ch kinh tÕ ë Trung Quèc, giai ®o¹n 1992 - 2010“cña ViÖn nghiªn cøu Trung Quèc thuéc ViÖn Khoa häc x· héi do TiÕn sÜ NguyÔn Kim B¶o lµm chñ nhiÖm ®-îc c«ng bè trong n¨m 2002. C«ng tr×nh ®Ò cËp ®Õn viÖc ®iÒu chØnh c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ c¬ b¶n cña Trung Quèc bao gåm: ®iÒu chØnh viÖc ph©n bè nguån lùc tõ khu vùc kinh tÕ nhµ n-íc sang khu vùc kinh tÕ t- nh©n; ®iÒu chØnh tõ më réng quyÒn tù chñ kinh doanh cho doanh nghiÖp quèc h÷u sang ®æi míi chÕ ®é doanh nghiÖp - x©y dùng chÕ ®é doanh nghiÖp hiÖn ®¹i; ®iÒu chØnh c¬ cÊu ngµnh thÝch øng víi yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng; ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ vïng tõ miÒn §«ng sang miÒn T©y; ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ theo h-íng tù do hãa; ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch më cöa ®èi ngo¹i theo xu h-íng tù do hãa; ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI; ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch ph¸t triÓn khoa häc c«ng nghÖ vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn nguån nh©n lùc theo xu h-íng c¹nh tranh toµn cÇu; ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch viÖc lµm, tiÒn l-¬ng, b¶o hiÓm x· héi theo xu h-íng thÞ tr-êng. C«ng tr×nh cã ®Ò cËp ®Õn ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI nh-ng chØ lµ mét néi dung c¬ b¶n cïng víi c¸c néi dung ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch c¬ b¶n kh¸c. T¸c gi¶ c«ng tr×nh míi chØ giíi thiÖu kh¸i qu¸t vÒ nh÷ng néi dung ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch chñ yÕu mµ ch-a cã ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI vµ còng kh«ng rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch.

§Ò tµi ch-a nghiªn cøu quy tr×nh ®iÒu chØnh, c¸c v¨n b¶n ®-îc ban hµnh. mµ chØ giíi thiÖu kh¸i qu¸t chñ tr-¬ng ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI cña chÝnh phñ Trung Quèc vµ ph©n tÝch kh¸i qu¸t vÒ triÓn väng FDI vµo Trung Quèc. MÆt kh¸c thêi ®iÓm triÓn khai nghiªn cøu cña ®Ò tµi ch-a ph¶n ¸nh ®-îc nh÷ng t¸c ®éng cña viÖc -3- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] gia nhËp WTO ®Õn ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI cña Trung Quèc. Nh÷ng sè liÖu mµ c«ng tr×nh ®-a ra ®· cò vµ kh«ng cËp nhËt so víi t×nh h×nh hiÖn nay.

“Trung Quèc gia nhËp WTO v¯ t²c ®éng ®Õn §«ng Nam ¸“ cña tËp thÓ t¸c gi¶ ViÖt Nam vµ Trung Quèc gåm L-u Hµm Nh¹c, Cæ TiÓu Tïng, §ç TiÕn S©m vµ Lª V¨n Sang chñ biªn do Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc x· héi xuÊt b¶n n¨m 2002. Cuèn s¸ch lµ tËp hîp c¸c bµi viÕt xoay quanh cuéc täa ®µm cña c¸c häc gi¶ trong vµ ngoµi n-íc vÒ viÖc Trung Quèc gia nhËp WTO vµ t¸c ®éng cña sù kiÖn nµy ®Õn c¸c n-íc §«ng Nam ¸. C«ng tr×nh nµy chØ ®Ò cËp ®Õn FDI cña Trung Quèc víi ph¹m vi mét néi dung nhá xoay xung quanh vÊn ®Ò ngo¹i th-¬ng cña Trung Quèc trong viÖc gia nhËp WTO. C¸c t¸c gi¶ kh«ng ®Ò cËp ®Õn viÖc ®iÒu chØnh chØnh s¸ch FDI.

Tuy nhiªn t- liÖu nµy ®· gióp t¸c gi¶ luËn ¸n cã kÕt qu¶ nghiªn cøu s©u h¬n vÒ sù gia nhËp WTO cña Trung Quèc, gãp phÇn ®¹t môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi luËn ¸n. “Trung Quèc v¯ ASEAN trong héi nhËp; thö th²ch míi v¯ c¬ héi míi“cña t¸c gi¶ TrÇn Quèc Hïng do Nhµ xuÊt b¶n trÎ ph¸t hµnh n¨m 2003. Néi dung chñ yÕu bµn vÒ sù héi nhËp quèc tÕ cña Trung Quèc vµ c¸c n-íc ASEAN, mèi quan hÖ quèc tÕ gi÷a Trung Quèc vµ ASEAN vÒ nhiÒu mÆt trong ®ã cã lÜnh vùc kinh tÕ. C«ng tr×nh nµy kh«ng nghiªn cøu vÒ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI cña Trung Quèc nh-ng néi dung cña c«ng tr×nh ®· gióp t¸c gi¶ cã nghiªn cøu s©u h¬n vÒ bèi c¶nh khu vùc vµ thÕ giíi khi Trung Quèc tiÕn hµnh ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch thu hót FDI.

“Trung Quèc gia nhËp tæ chøc th­¬ng m³i thÕ giíi; thêi c¬ v¯ th²ch thøc“ cña tËp thÓ t¸c gi¶ do PGS Vâ §¹i L-îc, NguyÔn Xu©n Th¾ng, Lª Bé LÜnh do Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc - x· héi xuÊt b¶n n¨m 2003.