Luận Án Tiến Sĩ: Chính Sách Tài Chính Hỗ Trợ Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phùng Thanh Loan
• Người hướng dẫn: Dương Đăng Chinh
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng
• Đề tài: Chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.4. NHỮNG GIÁ TRỊ KHOA HỌC, THỰC TIỄN LUẬN ÁN ĐƯỢC KẾ THỪA VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Những giá trị khoa học và thực tiễn luận án được kế thừa
• 1.4.2. Những khoảng trống nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Lựa chọn phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Quy trình nghiên cứu
• 1.5.3. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
• 2.2. CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.2.1. Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.2. Chính sách tài chính
• 2.2.3. Chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.4. Nội dung của chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.5. Tác động của chính sách tài chính đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.6. Nhân tố ảnh hưởng đến chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO VIỆT NAM
• 2.3.1. Kinh nghiệm quốc tế về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM
• 3.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Phát triển số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.2. Phát triển số lượng lao động làm việc trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.3. Phát triển về nguồn vốn và tài sản của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.4. Phát triển về doanh thu thuần và lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.5. Một số chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.6. Đánh giá chung về sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 3.2.1. Thực trạng chính sách thuế hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.2. Thực trạng chính sách tín dụng hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.3. Thực trạng chính sách tài chính đất đai hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3. ĐÁNH GIÁ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẾN PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TẠI HÀ NỘI
• 3.3.1. Mô hình hồi quy kiểm định tác động của chính sách tài chính đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.2. Phân tích tác động của chính sách tài chính đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.4. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC, HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế còn tồn tại
• 3.4.3. Những nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 4.1. CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG BỐI CẢNH KINH TẾ MỚI
• 4.1.1. Bối cảnh kinh tế vĩ mô trong nước
• 4.1.2. Cơ hội và thách thức của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong bối cảnh kinh tế mới
• 4.2. QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐẾN NĂM 2030 CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC
• 4.3. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐẾN NĂM 2030
• 4.4. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 4.4.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế
• 4.4.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách tín dụng
• 4.4.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính đất đai
• 4.5. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP
• 4.5.1. Đối với chính sách thuế
• 4.5.2. Đối với chính sách tín dụng
• 4.5.3. Đối với chính sách tài chính đất đai
• 4.5.4. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.5.5. Đối với Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương này tổng hợp các nghiên cứu trong nước và quốc tế về doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV. Các nghiên cứu trong nước tập trung vào vai trò của DNNVV trong nền kinh tế, đặc biệt là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Các nghiên cứu quốc tế cung cấp kinh nghiệm về chính sách hỗ trợ tài chính từ các nước như Mỹ, Nhật Bản, và Thái Lan. Phương pháp nghiên cứu bao gồm phân tích tài liệu, khảo sát thực địa, và mô hình hồi quy để đánh giá tác động của chính sách tài chính đến sự phát triển của DNNVV.

1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước

Các nghiên cứu trong nước nhấn mạnh vai trò của DNNVV trong nền kinh tế, đặc biệt là đóng góp vào GDP và tạo việc làm. Các tác giả như Nguyễn Trường Sơn và Phạm Văn Hồng đã phân tích thực trạng phát triển DNNVV và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính và chính sách hỗ trợ. Các nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế như thiếu vốn, trình độ quản lý thấp, và khó khăn trong tiếp cận tín dụng doanh nghiệp.

1.2. Tình hình nghiên cứu quốc tế

Các nghiên cứu quốc tế cung cấp kinh nghiệm về chính sách hỗ trợ tài chính từ các nước phát triển. Ví dụ, Mỹ và Nhật Bản đã áp dụng các chính sách như giảm thuế, hỗ trợ tín dụng, và đào tạo nhân lực để thúc đẩy DNNVV. Các bài học này có thể áp dụng cho Việt Nam trong việc hoàn thiện chính sách phát triển và hỗ trợ tài chính.

II. Một số vấn đề lý luận cơ bản về DNNVV và chính sách tài chính hỗ trợ

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và chính sách tài chính hỗ trợ. DNNVV được định nghĩa dựa trên quy mô vốn, số lượng lao động, và doanh thu. Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế bao gồm đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, và phát triển địa phương. Chính sách tài chính hỗ trợ bao gồm các biện pháp như giảm thuế, hỗ trợ tín dụng, và ưu đãi đất đai nhằm thúc đẩy sự phát triển của DNNVV.

2.1. Khái niệm và vai trò của DNNVV

DNNVV được định nghĩa dựa trên quy mô vốn, số lượng lao động, và doanh thu. Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế bao gồm đóng góp vào GDP, tạo việc làm, và phát triển địa phương. DNNVV cũng là động lực chính cho khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

2.2. Chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV

Chính sách tài chính hỗ trợ bao gồm các biện pháp như giảm thuế, hỗ trợ tín dụng, và ưu đãi đất đai. Các chính sách này nhằm giúp DNNVV vượt qua khó khăn về vốn, tiếp cận thị trường, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các chính sách này cũng tác động đến quản lý tài chính và đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ.

III. Thực trạng chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV tại Việt Nam

Chương này phân tích thực trạng chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2012-2017. Các chính sách bao gồm chính sách thuế, chính sách tín dụng, và chính sách tài chính đất đai. Kết quả cho thấy các chính sách đã có những tác động tích cực như tăng số lượng DNNVV, cải thiện khả năng tiếp cận vốn, và giảm chi phí sản xuất. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế như thiếu nhất quán trong chính sách, thủ tục hành chính phức tạp, và khó khăn trong tiếp cận tín dụng ưu đãi.

3.1. Thực trạng chính sách thuế

Chính sách thuế đã có những thay đổi tích cực như giảm thuế cho DNNVV trong giai đoạn khó khăn. Tuy nhiên, các ưu đãi thuế còn nhỏ lẻ và chưa đủ mạnh để thúc đẩy sự phát triển của DNNVV. Các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định thuế phức tạp.

3.2. Thực trạng chính sách tín dụng

Chính sách tín dụng đã cải thiện khả năng tiếp cận vốn của DNNVV. Tuy nhiên, tỷ trọng dư nợ tín dụng DNNVV so với toàn nền kinh tế có xu hướng giảm. Các DNNVV cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ưu đãi và bảo lãnh tín dụng.

IV. Giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV

Chương này đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV tại Việt Nam đến năm 2030. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện chính sách thuế, chính sách tín dụng, và chính sách tài chính đất đai. Các giải pháp này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các điều kiện thực hiện bao gồm cải cách hành chính, tăng cường minh bạch, và hỗ trợ từ các hiệp hội doanh nghiệp.

4.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế

Các giải pháp bao gồm giảm thuế cho DNNVV, đơn giản hóa thủ tục thuế, và tăng cường ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp mới thành lập. Các giải pháp này nhằm giảm gánh nặng thuế và thúc đẩy khởi nghiệp.

4.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách tín dụng

Các giải pháp bao gồm tăng tỷ trọng dư nợ tín dụng DNNVV, phát triển các sản phẩm tín dụng đặc thù, và hỗ trợ bảo lãnh tín dụng. Các giải pháp này nhằm cải thiện khả năng tiếp cận vốn của DNNVV.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Phùng Thanh Loan (2019) tại Học viện Tài chính với đề tài "Chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam" (chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, mã số 9.01, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Dương Đăng Chinh và TS. Vũ Đình Ánh) là công trình tiên phong thiết lập khung phân tích định lượng toàn diện về hệ thống công cụ tài chính công tác động đến khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam. Trong cấu trúc kinh tế toàn cầu, khu vực DNNVV chiếm hơn 95% tổng số doanh nghiệp và tạo ra khoảng 60% việc làm ở khu vực tư nhân. Tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015, khối DNNVV khẳng định vị thế xương sống khi đóng góp xấp xỉ 30% tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN), 35% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, 25% tổng kim ngạch xuất khẩu và đóng góp gần 50% vào tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) hàng năm.

Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu trong y văn kinh tế học tài chính tại Việt Nam trước năm 2019 là sự thiếu vắng các mô hình kinh tế lượng đo lường đồng thời và tách biệt mức độ tác động của ba trụ cột chính sách tài chính cốt lõi: chính sách thuế, chính sách tín dụng và chính sách tài chính đất đai. Đa phần các công trình trước đó (như Bạch Đức Hiển, 1996; Hồ Xuân Phương, 2002; Nguyễn Thiện Phong, 2007; Ngô Thị Mai Linh, 2015) chỉ tiếp cận định tính đơn thuần hoặc đánh giá riêng lẻ từng chính sách cục bộ. Luận án giải quyết triệt để khoảng trống này thông qua hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tường minh:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ chế tác động truyền dẫn của các cấu phần chính sách tài chính (thuế, tín dụng, tài chính đất đai) đến năng lực tích tụ vốn và kết quả kinh doanh của DNNVV diễn ra như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng thực thi chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2012 - 2017 đã bộc lộ những điểm nghẽn thể chế và rào cản tài chính nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Mức độ tác động thực nghiệm của chính sách thuế, tín dụng và tài chính đất đai đến sự phát triển của DNNVV có ý nghĩa thống kê ra sao?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập:

• Giả thuyết H1: Chính sách thuế (ưu đãi thuế TNDN, thủ tục thuế GTGT) tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển của DNNVV.
• Giả thuyết H2: Chính sách tín dụng (khả năng tiếp cận vốn vay thương mại, lãi suất, cơ chế bảo lãnh tín dụng - BLTD) tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển của DNNVV.
• Giả thuyết H3: Chính sách tài chính đất đai (tiền thuê đất, thuế đất, tính minh bạch mặt bằng) tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển của DNNVV.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory), Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry) và Lý thuyết địa tô tài chính. Về phạm vi, luận án khảo sát thực chứng $n = 200$ DNNVV tại địa bàn đầu tàu kinh tế Hà Nội, sử dụng dữ liệu vĩ mô và tài chính doanh nghiệp giai đoạn 2012 - 2017, định hình hệ giải pháp chiến lược có giá trị ứng dụng đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh bức tranh đa chiều về sự tương tác giữa can thiệp tài chính nhà nước và khu vực DNNVV qua ba nhánh nghiên cứu chính:

Nhánh thứ nhất tập trung vào vai trò vị thế của DNNVV và cơ chế điều tiết vĩ mô. Các công trình của VCCI (1999), Vũ Quốc Tuấn và Hoàng Thu Hòa (2005), Nguyễn Trường Sơn (2010), Phạm Văn Hồng (2006) và Thái Văn Rê (2011) khẳng định tính tất yếu của việc trợ lực cho DNNVV trong bối cảnh tự do hóa thương mại. Trần Thị Vân Hoa (2003) phân tích tương tác vĩ mô nhưng chưa định lượng hóa độ co giãn tác động của từng công cụ. Lê Quang Mạnh (2011) ứng dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng để chứng minh môi trường kinh doanh và khả năng tiếp cận vốn là hai yếu tố quyết định hàng đầu, song chưa bóc tách cụ thể các công cụ tài chính trực tiếp và gián tiếp.

Nhánh thứ hai nghiên cứu chuyên sâu từng công cụ tài chính đơn lẻ. Phạm Xuân Hòa (2014) đo lường gánh nặng thuế thông qua chi phí tuân thủ thuế (đo bằng thời gian và tiền tệ), chỉ ra rằng chi phí tuân thủ phi chính thức tạo áp lực lũy thoái lên DNNVV. Về công cụ tín dụng, Nghiêm Văn Bảy (2010) khẳng định vai trò huyết mạch của tín dụng thương mại, trong khi Trương Văn Khánh (2013) làm rõ nghịch lý thất bại thị trường của các Quỹ Bảo lãnh tín dụng (BLTD) địa phương do rào cản vốn điều lệ mỏng và xung đột quy trình thẩm định.

Nhánh thứ ba là các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế với các trường phái tranh luận đối lập:

• Trường phái chính sách thuế: Stephen Aanu Ojeka (2011) tại Nigeria và Isaac Kipchirchir Kamar (2014) tại Kenya dùng kiểm định tương quan Spearman và hồi quy tuyến tính chứng minh thuế suất cao cùng sự phức tạp của cơ chế hành chính thuế triệt tiêu doanh thu và động lực mở rộng quy mô của DNNVV. Ngược lại, Jia Chen (2006) tại Trung Quốc chỉ ra rằng các ưu đãi thuế gián thu chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm các gói hỗ trợ công nghệ đồng bộ.
• Trường phái can thiệp tài chính - tín dụng: Roghayyeh Afshari và cộng sự (2014) tại Iran chỉ rõ mức độ nhạy cảm của tăng trưởng DNNVV nằm ở lãi suất vay vốn thay vì chỉ đơn thuần là khối lượng hạn mức tín dụng. Dong Xiang và Andrew C. Worthington (2015) khi nghiên cứu DNNVV tại Úc thời kỳ khủng hoảng tài chính toàn cầu (GFC) đã chứng minh bảo lãnh tài chính của chính phủ tạo hiệu ứng đòn bẩy tích cực giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn tư nhân dài hạn. Ngược lại, Shuji Uchikawa (2009) tại Nhật Bản cảnh báo nguy cơ ỷ lại chính sách và hiện tượng "doanh nghiệp xác sống" (zombie firms) nếu cơ chế trợ cấp tín dụng kéo dài thiếu tiêu chí đào thải.

Định vị học thuật của luận án: Khắc phục sự phân mảnh của các nghiên cứu đi trước bằng cách hợp nhất ba cấu phần Thuế - Tín dụng - Tài chính đất đai vào một mô hình hồi quy đa biến duy nhất, kiểm định thực chứng trên mẫu đại diện ở nền kinh tế chuyển đổi đang phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng biên độ giải thích của Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) phát triển bởi Myers và Majluf (1984), được Scherr và cộng sự (1990), Holmes và Kent (1991), Hall và cộng sự (2000) vận dụng cho khu vực doanh nghiệp quy mô nhỏ. Luận án chỉ ra rằng trong điều kiện thị trường vốn cận biên như Việt Nam, trật tự huy động vốn (Vốn tự có $\rightarrow$ Vay nợ $\rightarrow$ Phát hành cổ phần) bị bóp méo nghiêm trọng do hiện tượng "phân bổ hạn mức tín dụng" (credit rationing) theo mô hình Stiglitz và Weiss (1981). Doanh nghiệp không thể tiếp cận nợ vay tối ưu do vấn đề bất cân xứng thông tin (information asymmetry), lựa chọn nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard).

Luận án chứng minh rằng các chính sách tài chính công đóng vai trò là "chất xúc tác ngoại sinh" bù đắp khiếm khuyết thị trường. Khi chính sách ưu đãi thuế TNDN cho phép tích lũy lợi nhuận giữ lại, nguồn vốn nội bộ được củng cố. Đồng thời, cơ chế tài chính đất đai và bảo lãnh tín dụng đóng vai trò là tài sản bảo đảm thay thế, làm giảm chi phí đại diện (agency costs) và hạ thấp phần bù rủi ro của các ngân hàng thương mại (NHTM).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được thiết lập dựa trên mô hình tương tác đa nhân tố giữa Nhà nước (chủ thể cung ứng chính sách) và DNNVV (chủ thể thụ hưởng), tích hợp đồng thời ba cấu phần:

$$\text{Phát triển DNNVV} = f(\text{Chính sách Thuế}, \text{Chính sách Tín dụng}, \text{Chính sách Tài chính Đất đai}, \text{Biến kiểm soát})$$

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG PHÂN TÍCH TỔNG THỂ CỦA LUẬN ÁN                       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
        +---------------------------------+---------------------------------+
        |                                 |                                 |
        v                                 v                                 v
+-----------------------+     +-----------------------+     +-----------------------+
|  CHÍNH SÁCH THUẾ      |     |  CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG  |     | CHÍNH SÁCH ĐẤT ĐAI    |
| - Thuế TNDN ưu đãi    |     | - Tín dụng NHTM       |     | - Tiền thuê đất/năm   |
| - Thuế GTGT & khấu trừ|     | - Tín dụng ưu đãi     |     | - Mặt bằng KCN/CCN    |
| - Chi phí tuân thủ    |     | - Quỹ BLTD DNNVV      |     | - Thuế SD đất phi NN  |
+-----------------------+     +-----------------------+     +-----------------------+
        |                                 |                                 |
        +---------------------------------+---------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        SỰ PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN CỦA DNNVV                          |
| - Tăng trưởng quy mô: Số lượng DN, Lao động, Vốn & TSCĐ                           |
| - Hiệu quả kinh doanh: Doanh thu thuần, Lợi nhuận trước thuế, Khả năng sinh lời   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Mô hình vận hành trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nơi quyền sở hữu toàn dân về đất đai quy định cơ chế tài chính đất đai đặc thù, và hệ thống tài chính dựa chủ yếu vào hệ thống ngân hàng (bank-based financial system).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism). Nghiên cứu triển khai phương pháp tiếp cận hỗn hợp (Mixed-Methods):

• Giai đoạn định tính: Tổng hợp chuẩn tắc, phân tích chính sách đối chiếu kinh nghiệm quốc tế (kinh nghiệm hệ thống thuế khoán của Ý, định ngưỡng GTGT của EU/OECD, chính sách tài trợ của SBA Mỹ, SMEJ Nhật Bản).
• Giai đoạn định lượng: Khảo sát diện rộng kết hợp phân tích chuỗi số liệu thứ cấp vĩ mô giai đoạn 2012 - 2017 và kiểm định mô hình kinh tế lượng cắt ngang.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu và thu thập dữ liệu được thiết kế chặt chẽ qua hai pha:

1. Nghiên cứu sơ bộ (Pilot Study): Phỏng vấn thử nghiệm $n = 30$ giám đốc và kế toán trưởng DNNVV tại Hà Nội từ ngày 20/01/2018 đến 10/02/2018 nhằm tinh chỉnh bảng hỏi (tuân thủ khuyến nghị của Calder et al., 1981 về kích thước mẫu pilot từ 12 đến 30).
2. Khảo sát chính thức: Thực hiện từ 01/03/2018 đến 28/04/2018 bằng kỹ thuật chọn mẫu phi xác suất kết hợp giữa chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling) và chọn mẫu mạng quan hệ quả cầu tuyết (snowball sampling) để tiếp cận tầng lớp lãnh đạo cấp cao.

Quy mô mẫu $n = 200$ hoàn toàn đáp ứng và vượt mức chuẩn các tiêu chí học thuật khắt khe:

• Quy tắc phân tích nhân tố khám phá EFA theo Hair et al. (2006): Tỷ lệ quan sát/biến đo lường tối thiểu là 5:1, tốt nhất là 10:1. Với 16 biến quan sát, cỡ mẫu yêu cầu là $16 \times 10 = 160 < 200$.
• Quy tắc hồi quy đa biến theo Tabachnick & Fidell (2007) và Green (1991): $n \ge 50 + 8p$. Với $p = 3$ nhóm biến độc lập chính, kích thước mẫu tối thiểu là $50 + 8(3) = 74 < 200$.

Data và phân tích

Toàn bộ dữ liệu sơ cấp được làm sạch và phân tích bằng phần mềm IBM SPSS Statistics 20.0:

• Kiểm định độ tin cậy thang đo: Tất cả các nhóm thang đo (sử dụng thang điểm Likert 5 mức độ từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý) đều đạt hệ số Cronbach's Alpha $> 0.70$, hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) $> 0.30$.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Hệ số KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) đạt chuẩn $> 0.5$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($p\text{-value} < 0.001$), tổng phương sai trích (Total Variance Explained) $> 50%$.
• Phân tích hồi quy và kiểm định vi phạm: Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF $< 2.0$), kiểm định phân phối chuẩn phần dư và kiểm định F thông qua phân tích phương sai ANOVA ($p < 0.01$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, nghịch lý phân bổ tín dụng cho khu vực DNNVV. Mặc dù số lượng DNNVV chiếm trên 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động và số lượng thành lập mới tăng liên tục giai đoạn 2012 - 2017, tỷ trọng dư nợ tín dụng cấp cho DNNVV trên tổng dư nợ toàn nền kinh tế lại suy giảm cục bộ. Các DNNVV đối mặt với rào cản nghiêm trọng về tài sản thế chấp và thủ tục chứng minh dòng tiền. Hệ thống Quỹ BLTD hoạt động kém hiệu quả do quy mô vốn điều lệ quá nhỏ bé và quy trình thẩm định trùng lắp với ngân hàng.

Thứ hai, độ trễ và tính thiếu bao trùm của chính sách ưu đãi thuế. Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và giá trị gia tăng (GTGT) đã có những bước tiến cải cách thủ tục, nhưng các gói miễn giảm thuế trong giai đoạn khó khăn còn mang tính chắp vá, nhỏ lẻ, chưa tạo động lực tái đầu tư chiều sâu. Chi phí tuân thủ thuế phi chính thức và sự phức tạp của cơ chế thanh kiểm tra thuế vẫn là gánh nặng lớn đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ.

Thứ ba, chính sách tài chính đất đai là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất. Phân tích hồi quy và khảo sát thực tế khẳng định tiếp cận mặt bằng sản xuất kinh doanh có chi phí đắt đỏ. Khung giá đất tính tiền thuê đất hàng năm biến động lớn, thủ tục giao đất, cho thuê đất kéo dài. Giá thuê đất và nhà xưởng tại các khu, cụm công nghiệp khu vực Bắc Bộ và Đông Nam Bộ năm 2017 vượt quá khả năng chi trả của đa số DNNVV, tạo rào cản ngăn chặn doanh nghiệp đầu tư vào tài sản cố định (TSCĐ) dài hạn.

Thứ tư, bằng chứng thực nghiệm về tác động đồng thời của chính sách tài chính. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy OLS trên SPSS 20.0 khẳng định cả ba biến độc lập: Chính sách Thuế ($\beta_1 > 0, p < 0.01$), Chính sách Tín dụng ($\beta_2 > 0, p < 0.01$) và Chính sách Tài chính Đất đai ($\beta_3 > 0, p < 0.01$) đều tác động thuận chiều đến sự phát triển của DNNVV (thể hiện qua tăng trưởng doanh thu thuần, lợi nhuận trước thuế và mở rộng quy mô lao động).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KẾT QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH BỘ PHẬN               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Chính sách bộ phận   | Hệ số tác động | Mức ý nghĩa  | Thực trạng rào cản chính  |
|                       |  chuẩn hóa (β) |  (p-value)   |                           |
+-----------------------+----------------+--------------+---------------------------+
| Chính sách Thuế       | Dương (+)      | p < 0.01     | Chi phí tuân thủ cao, ưu  |
|                       |                |              | đãi thiếu tính ổn định    |
+-----------------------+----------------+--------------+---------------------------+
| Chính sách Tín dụng   | Dương (+)      | p < 0.01     | Tỷ trọng dư nợ giảm, Quỹ  |
|                       |                |              | BLTD tắc nghẽn vận hành   |
+-----------------------+----------------+--------------+---------------------------+
| Tài chính Đất đai     | Dương (+)      | p < 0.01     | Tiền thuê KCN/CCN cao, khó|
|                       |                |              | tiếp cận mặt bằng dài hạn |
+-----------------------+----------------+--------------+---------------------------+

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự cần thiết phải mở rộng Lý thuyết Tài chính công hiện đại bằng cách lồng ghép chi phí giao dịch thể chế vào hàm mục tiêu tối ưu hóa chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Hàm ý chính sách Thuế: Thiết kế biểu thuế suất TNDN bậc thang dành riêng cho DNNVV và doanh nghiệp siêu nhỏ (ngưỡng 15% - 17%); đơn giản hóa phương pháp tính thuế GTGT trực tiếp; số hóa 100% quy trình hoàn thuế và kê khai để triệt tiêu chi phí tuân thủ không chính thức.
• Hàm ý chính sách Tín dụng: Tái cấu trúc toàn diện mạng lưới Quỹ Bảo lãnh tín dụng theo mô hình công - tư; cấp bù lãi suất có chọn lọc cho các dự án đổi mới công nghệ thuộc CMCN 4.0; thúc đẩy NHTM phát triển các gói sản phẩm cấp tín dụng dựa trên dòng tiền và xếp hạng tín nhiệm thay vì phụ thuộc tuyệt đối vào bất động sản thế chấp.
• Hàm ý chính sách Tài chính Đất đai: Ổn định chu kỳ đơn giá thuê đất tối thiểu 5 năm; áp dụng chính sách giảm 30-50% tiền thuê đất cho DNNVV trong 3 năm đầu gia nhập các cụm công nghiệp; minh bạch hóa quy hoạch quỹ đất hỗ trợ DNNVV theo Luật Hỗ trợ DNNVV 2017.

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về không gian mẫu: Mẫu khảo sát định lượng tập trung chủ yếu tại Thành phố Hà Nội ($n = 200$), chưa bao quát đầy đủ sự khác biệt về đặc trưng vùng kinh tế sinh thái (như Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên hay vùng duyên hải miền Trung).
2. Cấu trúc dữ liệu cắt ngang: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chéo (cross-sectional data) tại một thời điểm khảo sát (năm 2018), hạn chế khả năng kiểm soát triệt để các yếu tố bất biến theo thời gian so với mô hình dữ liệu bảng (panel data).
3. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất: Dù phù hợp với điều kiện tiếp cận lãnh đạo doanh nghiệp, phương pháp chọn mẫu thuận tiện và mạng quan hệ tiềm ẩn nguy cơ sai số chọn mẫu nhất định.

Định hướng nghiên cứu tương lai:

• Xây dựng bộ dữ liệu bảng theo dõi dọc (longitudinal panel data) giai đoạn 10 năm để đánh giá hiệu ứng trễ nhiều kỳ của Luật Hỗ trợ DNNVV 2017.
• Mở rộng mô hình kinh tế lượng tích hợp các biến trung gian như: Mức độ chuyển đổi số, Năng lực quản trị rủi ro và Nguồn vốn con người.
• Nghiên cứu so sánh đa quốc gia (Cross-country comparative study) trong khối ASEAN-6 về hiệu quả chính sách tài chính thúc đẩy kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo trong khu vực DNNVV.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng tại các cơ sở đào tạo khối ngành kinh tế - tài chính, cung cấp bộ công cụ đo lường thực chứng cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ và học viên cao học nghiên cứu về tài chính doanh nghiệp và chính sách công.
• Tác động lập pháp và chính sách: Kết quả nghiên cứu trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn cho Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Hỗ trợ DNNVV (Nghị định 39/2018/NĐ-CP, Nghị định 34/2018/NĐ-CP về Quỹ bảo lãnh tín dụng).
• Tác động chuyển đổi doanh nghiệp và xã hội: Cải thiện môi trường tiếp cận nguồn lực, giảm thiểu chi phí kinh doanh, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân giải phóng năng lực sản xuất, tạo thêm việc làm bền vững và thúc đẩy phân phối thu nhập công bằng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận mô hình phân tích tích hợp 3 trụ cột tài chính, phương pháp thiết kế công cụ đo lường và thang đo chuẩn hóa trong tài chính công.
• Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các khuyến nghị có địa chỉ cụ thể để điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế, tái cấu trúc hệ thống bảo lãnh tín dụng và hoàn thiện cơ chế tài chính đất đai.
• Hiệp hội Doanh nghiệp (VINASME, VCCI): Có căn cứ khoa học và số liệu thực chứng vững chắc để đại diện tiếng nói cộng đồng doanh nghiệp trong các phiên phản biện chính sách và đối thoại công - tư.
• Lãnh đạo & Giám đốc Tài chính (CFO) DNNVV: Nhận diện rõ các kênh hỗ trợ tài chính hợp pháp từ Nhà nước, từ đó tối ưu hóa cấu trúc vốn và chiến lược quản trị chi phí đất đai, thuế.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) của Myers & Majluf và Lý thuyết phân bổ tín dụng của Stiglitz & Weiss trong điều kiện thị trường chuyển đổi. Nghiên cứu chứng minh rằng chính sách tài chính nhà nước hoạt động như một cơ chế "giảm sốc" và "bù đắp cấu trúc", định hình lại hành vi huy động vốn của DNNVV khi thị trường tài chính tư nhân gặp thất bại.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào?
So với các nghiên cứu thuần định tính (như Nghiêm Văn Bảy, 2010; Ngô Thị Mai Linh, 2015) hoặc nghiên cứu đơn biến thuế (Phạm Xuân Hòa, 2014), luận án đã thiết kế quy trình nghiên cứu hỗn hợp chuẩn tắc. Luận án xây dựng thang đo Likert 5 điểm chuyên biệt, kiểm định EFA và hồi quy đa biến trên mẫu $n = 200$ xử lý qua SPSS 20.0, lượng hóa chính xác độ co giãn tác động của từng công cụ tài chính.

3. Phát hiện bất ngờ nhất (counter-intuitive finding) từ dữ liệu là gì?
Phát hiện bất ngờ nhất là trong giai đoạn kinh tế phục hồi 2012 - 2017, mặc dù số lượng DNNVV đăng ký mới tăng vọt, tỷ trọng dư nợ tín dụng cấp cho khối DNNVV so với tổng dư nợ nền kinh tế lại có xu hướng thu hẹp dần. Điều này chứng minh rằng việc hạ mặt bằng lãi suất danh nghĩa chung không tự động dẫn đến việc DNNVV tiếp cận được vốn nếu thiếu vắng cơ chế bảo lãnh tín dụng và tiêu chí thế chấp đổi mới.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (replication protocol) không?
Quy trình nghiên cứu được công khai minh bạch toàn bộ: từ kích thước mẫu ($n = 200$), tiêu chuẩn chọn mẫu pilot ($n = 30$), cấu trúc 16 câu hỏi đo lường trong bảng hỏi khảo sát (Phụ lục 05), danh sách mẫu doanh nghiệp (Phụ lục 03, 04) đến các bước xử lý dữ liệu trên SPSS 20.0, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập và kiểm chứng hoàn toàn.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) hướng đến mục tiêu gì?
Định hình khung nghiên cứu xuyên suốt giai đoạn 2020 - 2030 tập trung vào: Tác động của số hóa chính sách tài chính công (e-tax, fintech credit), cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (startups), và tích hợp các tiêu chuẩn tài chính ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào hệ sinh thái DNNVV.

Kết luận

1. Xác lập khung lý luận toàn diện: Luận án hệ thống hóa và phát triển thành công cơ sở lý luận về chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV, tích hợp ba trụ cột: Thuế, Tín dụng và Tài chính đất đai.
2. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc: Đo lường định lượng thành công tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê ($p < 0.01$) của cả ba chính sách bộ phận đến tăng trưởng và hiệu quả kinh doanh của DNNVV tại Việt Nam.
3. Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế: Vạch trần nghịch lý suy giảm tỷ trọng tín dụng DNNVV, sự kém hiệu quả của các Quỹ Bảo lãnh tín dụng và gánh nặng chi phí tiền thuê đất tại các khu công nghiệp.
4. Hệ thống giải pháp chiến lược 2030: Đề xuất lộ trình cải cách đồng bộ từ giảm thuế suất TNDN, cải tổ cơ chế bảo lãnh vốn vay đến ổn định giá thuê đất sản xuất.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp nối về tài chính hành vi doanh nghiệp, kinh tế học thể chế và chính sách công ứng phó với cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam các nghiên cứu về sự phát triển của DNNVV và các chính sách tài chính ảnh hưởng đến sự phát triển của DNNVV đã được một số nhà nghiên cứu thực hiện. Có thể chia các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án thành ba nhóm chính sau đây: Thứ nhất, các nghiên cứu về vai trò, tầm quan trọng của khu vực DNNVV trong nền kinh tế, khẳng định tính tất yếu của việc phát triển DNNVV.

Sách chuyên khảo “Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam - Thực trạng và giải pháp” của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam [26]. Các tác giả đã nghiên cứu về thực trạng phát triển DNNVV ở Việt Nam trong những năm 90, khẳng định tầm quan trọng của DNNVV trong sự phát triển của đất nước. Trong nghiên cứu này, các tác giả cũng đánh giá sự ảnh hưởng của việc Việt Nam gia nhập vào ASEAN đến hoạt động của DNNVV. Sách chuyên khảo “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” của Vũ Quốc Tuấn, Hoàng Thu Hoà chủ biên [45].

Nghiên cứu đã hệ thống các kinh nghiệm phát triển DNNVV ở Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan, Hungary và rút ra bài học cho Việt Nam trong việc phát triển DNNVV. Sách chuyên khảo“Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Trường Sơn [37] nghiên cứu đã tổng hợp những vấn đề lý luận chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là sự phát triển lý luận và các nghiên cứu chuyên sâu về các đặc trưng của doanh nghiệp nhỏ 7 và vừa xuất phát từ cấu trúc bên trong của doanh nghiệp; các nghiên cứu phát hiện và lượng hóa các nhân tố tác động đến quá trình tăng trưởng và phát triển của doanh nghiệp thông qua việc khảo sát thực tiễn các doanh nghiệp hiện tại. Bên cạnh đó, tác giả cũng đề cập và đi sâu phân tích, giải quyết các vấn đề đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập như vấn đề áp dụng quản trị công ty, việc tạo lập quan hệ lao động lành mạnh trong doanh nghiệp, vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, vấn đề tiếp cận nguồn lực kinh doanh, đặc biệt là nguồn tài chính của doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng đi sâu bàn luận và giải quyết vấn đề quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Luận án tiến sĩ “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” của Phạm Văn Hồng [15] nghiên cứu cơ sở lý luận phát triển DNNVV, thực trạng phát triển DNNVV ở Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, các cơ hội và thách thức đặt ra với các DNNVV. Luận án đã đưa ra một số kiến nghị với Nhà nước nhằm phát triển DNNVV như: đẩy mạnh tuyên truyền về hội nhập kinh tế quốc tế, tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Luật doanh nghiệp, cải cách hành chính, hoàn thiện chính sách tài chính - tín dụng, hoàn thiện chính sách thuế, xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực cho DNNVV. Luận án tiến sĩ “Quá trình phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997 - 2003 - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp” của Mẫn Bá Đạt [9], nghiên cứu về cơ sở lý luận phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh. Bằng phương pháp thống kê, phân tích tác giả luận án đã làm rõ thực trạng phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 1997 - 2003 và đề xuất phương hướng, giải pháp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.

8 Luận án tiến sĩ “Doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Thành phố Hồ Chí Minh sau khi Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO” của Thái Văn Rê [35], nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về DNNVV trong nền kinh tế thị trường mở cửa, hội nhập quốc tế của Việt Nam; tác động của việc Việt Nam gia nhập WTO đến DNNVV. Luận án cũng nghiên cứu thực trạng DNNVV ở Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2005 - 2010 từ đó đề xuất các giải pháp phát triển DNNVV trên địa bàn thành phố đến năm 2020. Giải pháp phát triển DNNVV nhìn từ góc độ doanh nghiệp - nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV và các giải pháp phát triển DNNVV nhìn dưới góc độ phía ngoài doanh nghiệp như: cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện tiếp cận đất đai, tiếp tục thực hiện các chương trình hỗ trợ DNNVV, khuyến khích DNNVV tham gia vào các chương trình liên kết ngành và liên kết vùng, nâng cao hiệu quả điều phối thực hiện các hoạt động trợ giúp DNNVV phát triển. Thứ hai,các nghiên cứu về các chính sách tài chính của Nhà nước có tác động đến hoạt động của DNNVV.

Sách chuyên khảo“Tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa” của Hồ Xuân Phương [30] đã chỉ rõ vai trò của DNNVV trong nền kinh tế, vai trò của chính sách tài chính trong việc phát triển DNNVV. Phân tích thực trạng các chính sách hỗ trợ DNNVV trong giai đoạn 1997 - 2002 và đề xuất một số khuyến nghị hoàn thiện chính sách tài chính phát triển DNNVV tại Việt Nam. Luận án tiến sĩ “Sử dụng các công cụ tài chính để khuyến khích và định hướng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” của Bạch Đức Hiển [12]. Nghiên cứu đã làm rõ vai trò của DNNVV trong nền kinh tế; lý luận và thực trạng về sử dụng công cụ tài chính: thuế, tín dụng ưu đãi, bảo lãnh tín dụng (BLTD), đầu tư và tài trợ trong việc khuyến khích và định hướng phát triển đối với các doanh nghiệp này.

9 Luận án tiến sĩ “Tác động của các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô của Chính phủ đến sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam” của Trần Thị Vân Hoa [14]. Nghiên cứu đã chỉ ra vai trò quan trọng của các chính sách của Chính phủ đến sự phát triển của DNNVV ở Việt Nam. Bằng phương pháp điều tra phỏng vấn và phương pháp phân tích tác động qua lại giữa Chính phủ và doanh nghiệp, nghiên cứu đã đánh giá sự tác động của các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô đến sự phát triển của DNNVV. Nghiên cứu rút ra kết luận về các chính sách có tác dụng rõ nét nhất đến DNNVV đó là: chính sách khuyến khích đầu tư trong nước, chính sách tài chính tín dụng và chính sách đổi mới các doanh nghiệp nhà nước.

Nghiên cứu cũng cho thấy tác động của các chính sách này là không đồng đều trên tất cả các ngành và loại hình doanh nghiệp. Luận án tiến sĩ “Chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ngoài quốc doanh vùng đồng bằng sông Cửu Long” của Nguyễn Thiện Phong [25], đã hệ thống hóa lý luận về DNNVV và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV. Thống kê, phân tích thực trạng tài chính các DNNVV ngoài quốc doanh vùng đồng bằng sông Cửu Long trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính (chính sách thuế, chính sách tín dụng, chính sách phát triển thị trường, chính sách phát triển thị trường tài chính) và các chính sách có liên quan hỗ trợ phát triển các DNNVV trên địa bàn. Luận án tiến sĩ “Các giải pháp tài chính - kế toán để phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” của Hà Quý Sáng [36], nghiên cứu về các tiêu thức phân loại DNNVV, ưu thế và hạn chế của DNNVV trong hoạt động kinh doanh.

Luận án phân tích thực trạng phát triển DNNVV; thực trạng chính sách tài chính (chính sách thuế, chính sách tín dụng, chính sách tỷ giá, chính sách chi ngân sách) và chính sách kế toán (chế độ kế toán, công tác tổ chức và chuẩn mực kế toán) đối với phát triển DNNVV. Luận án đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính, kế toán để phát triển DNNVV. 10 Luận án tiến sĩ “Phát huy vai trò của nhà nước trong phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam”của Lê Quang Mạnh [21], chứng minh vai trò quan trọng của Nhà nước trong phát triển DNNVV. Luận án đã chỉ ra 2 nhóm yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến sự phát triển của DNNVV đó là nhân tố nội tại như: năng lực quản lý, trình độ công nghệ, lao động, vốn,… và nhân tố bên ngoài như: môi trường kinh tế, môi trường hành chính- pháp lý, sự phát triển của các thị trường.

Luận án sử dụng mô hình phân tích đa nhân tố được phát triển dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng để đánh giá cụ thể hiệu quả từng can thiệp của Nhà nước đến sự tăng trưởng của DNNVV và rút ra kết luận: môi trường kinh doanh và khả năng tiếp cận nguồn vốn là 2 yếu tố ảnh hưởng rõ nét nhất đến sự phát triển của DNNVV. Từ đó, tác giả đã đề xuất các quan điểm và giải pháp cụ thể để phát triển DNNVV trong đó nhấn mạnh tới vai trò của Nhà nước trong việc tạo dựng và duy trì một môi trường kinh doanh thuận lợi cho DNNVV hoạt động, các chính sách hỗ trợ trực tiếp cần được xem xét và thiết kế cẩn thận hạn chế sự bóp méo thị trường. Luận án tiến sĩ “Tác động của một số công cụ tài chính vĩ mô đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Việt Nga [22], nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của DNNVV. Từ kết quả nghiên cứu của luận án cho thấy năng lực cạnh tranh của DNNVV được thể hiện trong toàn bộ quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng; từ huy động nguồn lực, sử dụng nguồn lực đến chiếm lĩnh thị trường.

Năng lực cạnh tranh của DNNVV chịu tác động của các công cụ tài chính vĩ mô như công cụ thuế, công cụ tín dụng nhà nước, công cụ tỷ giá và công cụ chi ngân sách. Các công cụ này đã có những tác động tích cực nhất định đến năng lực cạnh tranh của DNNVV tuy nhiên tác động của các công cụ này mới dừng lại ở mức độ giảm bớt bất lợi chứ chưa tạo được những tác động hỗ trợ. Luận án cũng đề xuất một số giải pháp hoàn thiện các công cụ tài chính vĩ mô nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV Việt Nam.