Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Đối Với Các Doanh Nghiệp Khu Vực Kinh Tế Tư Nhân Tại Việt Nam

Nghiên cứu chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng, Việt Nam, phân tích tác động và cơ hội phát triển.

• Tác giả: Lê Hữu Toản
• Người hướng dẫn: Đặng Xuân Hoan
• Trường học: Học viện hành chính quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Tư Nhân Tại Việt Nam: Nghiên Cứu Tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài Luận án
• 1.2. Đánh giá tổng quan nghiên cứu có liên quan đến chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân
• 1.3. Định hướng nghiên cứu của Luận án
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN
• 2.1. Một số vấn đề lý luận về doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân
• 2.2. Lý luận về chính sách quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân
• 2.3. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về chính sách phát triển doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân và bài học cho Việt Nam
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN TẠI VIỆT NAM (QUA NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG)
• 3.1. Khái quát quá trình phát triển hệ thống doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam
• 3.2. Thực trạng chính sách quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam (minh chứng qua thực tiễn của thành phố Hải Phòng)
• 3.3. Đánh giá chung về thực trạng chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam nói chung và thành phố Hải Phòng nói riêng
• 4. Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Xu hướng kinh tế, chính trị, xã hội trong nước và quốc tế tác động đến sự phát triển của doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam
• 4.2. Định hướng phát triển khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045
• 4.3. Phương hướng hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam
• 4.4. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam
• 4.5. Một số kiến nghị, đề xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Tư Nhân Tại Hải Phòng

Chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam, đặc biệt là tại Hải Phòng, đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm đầu đổi mới, chính sách này đã được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn kinh tế. Hải Phòng, với vai trò là một trong những thành phố lớn, đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Việc nghiên cứu chính sách này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân mà còn chỉ ra những thách thức mà khu vực này đang phải đối mặt.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Tại Hải Phòng

Chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng đã được hình thành từ những năm 1990, khi Việt Nam bắt đầu mở cửa và hội nhập kinh tế. Các văn bản pháp luật đầu tiên như Luật Doanh nghiệp đã tạo điều kiện cho sự phát triển của khu vực tư nhân.

1.2. Vai Trò Của Doanh Nghiệp Tư Nhân Trong Kinh Tế Hải Phòng

Doanh nghiệp tư nhân đóng góp một phần quan trọng vào GRDP của Hải Phòng, tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao đời sống của người dân.

II. Thách Thức Trong Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Tư Nhân

Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu nguồn vốn và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương vẫn còn tồn tại. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

2.1. Thủ Tục Hành Chính Khó Khăn

Nhiều doanh nghiệp tư nhân phản ánh rằng thủ tục hành chính phức tạp là một trong những rào cản lớn nhất trong việc thành lập và hoạt động. Điều này dẫn đến việc mất thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Chính Quyền Địa Phương

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng thực tế, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp tư nhân. Điều này làm giảm khả năng phát triển của khu vực này.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Tư Nhân

Để nâng cao hiệu quả của chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân, cần có những phương pháp cải cách cụ thể. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường hỗ trợ tài chính và cải thiện môi trường kinh doanh là những giải pháp cần thiết.

3.1. Đơn Giản Hóa Thủ Tục Hành Chính

Cần thiết phải đơn giản hóa các thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm chi phí cho doanh nghiệp.

3.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Tài Chính

Chính phủ cần có các chính sách tài chính linh hoạt hơn để hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là trong giai đoạn khởi nghiệp. Việc này sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn và phát triển bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Tại Hải Phòng

Việc áp dụng các chính sách quản lý nhà nước tại Hải Phòng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Doanh nghiệp tư nhân đã có những bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp vào sự phát triển kinh tế của thành phố. Tuy nhiên, vẫn cần có những đánh giá và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Chính Sách

Chính sách quản lý nhà nước đã giúp tăng cường sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng, với nhiều doanh nghiệp mới được thành lập và hoạt động hiệu quả.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Chính Sách

Cần có những đánh giá định kỳ về hiệu quả của các chính sách quản lý nhà nước để kịp thời điều chỉnh và cải thiện, đảm bảo sự phát triển bền vững cho doanh nghiệp tư nhân.

V. Kết Luận Về Chính Sách Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Tư Nhân Tại Hải Phòng

Chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Việc hoàn thiện chính sách này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp và người lao động.

5.1. Tương Lai Của Doanh Nghiệp Tư Nhân Tại Hải Phòng

Với những chính sách hỗ trợ hợp lý, doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của thành phố.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có những đề xuất cụ thể về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của khu vực này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình chuyển dịch mô hình kinh tế tại Việt Nam sau hơn 35 năm Đổi mới đã chứng kiến bước ngoặt mang tính lịch sử trong tư duy lý luận và hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nước về khu vực kinh tế tư nhân (KTTN). Từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp vốn tuyệt đối hóa vai trò của kinh tế nhà nước và phủ nhận vai trò điều tiết của thị trường, các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (1991), XII (2016) và XIII (2021) đã liên tục hoàn thiện nhận thức, khẳng định: "Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Đặc biệt, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã đặt mục tiêu phát triển KTTN lành mạnh, hiệu quả và bền vững. Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi tồn tại trong hệ thống tài liệu học thuật hiện nay là sự thiếu vắng các nghiên cứu quản lý công chuyên sâu đánh giá đồng thời cấu trúc 4 trụ cột chính sách can thiệp vi mô (tài chính - tín dụng, đất đai, khoa học công nghệ, và xúc tiến thương mại) gắn liền với dữ liệu thực chứng cấp địa phương trong giai đoạn biến động kinh tế - xã hội 2011–2020 và bối cảnh phục hồi hậu đại dịch COVID-19.

Luận án "Chính sách quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam (Qua nghiên cứu trường hợp thành phố Hải Phòng)" do nghiên cứu sinh Lê Hữu Toản thực hiện tại Học viện Hành chính Quốc gia (Mã số chuyên ngành: 9 34 04 03) dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Đặng Xuân Hoan và TS. Vũ Thị Loan, đã giải quyết trực diện khoảng trống này.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học được thiết lập chặt chẽ:

• RQ1: Những vấn đề lý luận nền tảng nào cần được nhận thức và làm sáng tỏ về doanh nghiệp KTTN với tư cách là động lực tăng trưởng kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN?
• RQ2: Vai trò, bản chất, các nhân tố chi phối và tiến trình hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước (QLNN) đối với doanh nghiệp KTTN tại Việt Nam diễn ra như thế nào?
• RQ3: Thực trạng thực thi chính sách QLNN đối với doanh nghiệp KTTN giai đoạn 2011–2020 bộc lộ những điểm nghẽn, bất cập và mâu thuẫn thể chế nào qua bằng chứng thực nghiệm tại thành phố Hải Phòng?
• RQ4: Những phương hướng và giải pháp đột phá nào cần được thực thi để hoàn thiện hệ thống chính sách QLNN, hiện thực hóa mục tiêu Đại hội XIII của Đảng?
• Giả thuyết khoa học ($H_1$): Hệ thống chính sách QLNN hoàn thiện, đồng bộ, khả thi và việc tổ chức thực thi "đúng - trúng - đủ" sẽ tạo xung lực thúc đẩy khu vực KTTN phát triển vượt bậc; ngược lại, sự thiếu đồng bộ, chồng chéo và rào cản thực thi sẽ triệt tiêu động lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Chính sách công (Public Policy Theory), Lý thuyết Thể chế mới (New Institutional Economics) và Quản lý công mới (New Public Management - NPM). Về phạm vi nghiên cứu (Scope), luận án khảo sát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2020 (trọng tâm thực hiện Chiến lược phát triển KT-XH 10 năm lần thứ 3) và dữ liệu sơ cấp thực địa tại thành phố Hải Phòng – đô thị loại I trực thuộc Trung ương, đứng thứ 6 cả nước về GRDP (276,6 nghìn tỷ đồng năm 2020), sở hữu 20.195 doanh nghiệp đang hoạt động với 96,28% thuộc khu vực KTTN và đóng góp xấp xỉ 50% tổng GRDP toàn thành phố.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật trong và ngoài nước chỉ ra 3 dòng nghiên cứu (research streams) chính định hình nền tảng tri thức:

1. Dòng nghiên cứu lý thuyết chính sách công và QLNN: Khởi xướng từ các nghiên cứu kinh điển quốc tế của Weimer & Vining (1999) về phân tích chính sách công dựa trên giá trị xã hội, MacRae & Wilde (1985) và Milan Zeleny (2004) về bộ tiêu chuẩn đánh giá chính sách (tính khả thi chính trị, kinh tế, tác nghiệp hành chính). Tại Việt Nam, Nguyễn Minh Thuyết (2004), Đặng Ngọc Lợi (2006), Lê Xuân Bá (2007), Vũ Huy Từ và Lê Chi Mai (2004) đã làm rõ đặc tính quyền lực nhà nước trong chính sách công. Đặng Ngọc Dinh (2010) nhận định: "Quá trình xây dựng chính sách còn mang nặng tính 'công lập', tính 'nhà nước', mà thiếu sự tham gia thực chất của các thành phần xã hội, đặc biệt là doanh nghiệp". Tiếp cận phê phán, GS. Kenichi Ohno (2006) chỉ ra rằng quy trình lập chính sách của Việt Nam phụ thuộc quá nhiều vào mệnh lệnh hành chính chủ quan, thiếu vắng cơ chế phản biện đa bên từ khu vực thị trường.
2. Dòng nghiên cứu về vị trí, vai trò của KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN: Trịnh Thị Hoa Mai (2004), Nguyễn Thanh Tuyền (2006), Nguyễn Kế Tuấn (2010), Vũ Hùng Cường (2011) và Nguyễn Đình Luận (2015) đã luận chứng tính tất yếu khách quan của sở hữu tư nhân. Nguyễn Quang Thái, Vũ Hùng Cường và Bùi Trinh (2010) sử dụng hàm sản xuất Harrod-Domar và mô hình tăng trưởng Solow chứng minh hiệu quả đóng góp GDP của KTTN vượt trội hơn khu vực kinh tế nhà nước; Bùi Trinh và Mạnh Hùng (2009) kiểm chứng qua hệ số ICOR cho thấy KTTN tối ưu hóa vốn đầu tư hiệu quả nhất. Luận điểm đột phá của Nguyễn Huy Viện (2019) khẳng định: "Chỉ khi KTTN phát triển mới có dân giàu nước mạnh", dựa trên thực tiễn các quốc gia tư bản phát triển nơi KTTN tạo ra trên 85% GDP.
3. Dòng nghiên cứu đánh giá thực trạng thể chế và rào cản hoạt động: Lê Duy Bình (2018) phát hiện hiện tượng cấu trúc nguy hại: "thiếu hụt doanh nghiệp cỡ vừa" (missing middle) và tính chất bán chính thức/phi chính thức cao do chi phí tuân thủ lớn. Trần Kim Chung và Tô Ngọc Phan (2017) chỉ ra chỉ 40% doanh nghiệp tiếp cận được vốn ngân hàng và rào cản định giá đất đai. Hà Văn Dũng (2020) áp dụng mô hình GMM hệ thống (System GMM) trên 37.788 doanh nghiệp chứng minh môi trường thể chế, chi phí thời gian và chi phí không chính thức tác động trực tiếp đến quy mô vốn và lao động.

Tranh luận học thuật (Debates & Contradictions): Tồn tại xung đột giữa hai quan điểm: (i) Quan điểm can thiệp nhà nước truyền thống (State-led) yêu cầu kiểm soát hành chính chặt chẽ để đảm bảo định hướng XHCN; (ii) Quan điểm thị trường tự do mới (Market-driven/NPM) đòi hỏi dỡ bỏ tối đa rào cản tiền kiểm, chuyển sang hậu kiểm và "Nhà nước kiến tạo" (Enabling State).

So sánh quốc tế:

• Mô hình Hoa Kỳ (US Small Business Administration - SBA): Hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân thông qua mạng lưới bảo lãnh tín dụng vi mô, tư vấn kỹ thuật trực tiếp tại cấp cơ sở và số hóa đăng ký kinh doanh cấp tốc (Bùi Tất Thắng, 2017).
• Mô hình kinh tế thị trường Bắc Âu (Đan Mạch, Thụy Điển, Na Uy): Sự dung hòa giữa chủ nghĩa tư bản tự do và an sinh xã hội tiến bộ, nơi Nhà nước sử dụng chính sách tài khóa điều tiết thu nhập nhưng trao quyền tự chủ tuyệt đối cho KTTN để tạo ra 85% tổng của cải quốc gia (Nguyễn Huy Viện, 2019).

Định vị nghiên cứu (Positioning): Luận án không dàn trải lý thuyết chung mà định vị chuyên sâu vào cấp độ phân tích thực thi (policy implementation level) của 4 trục chính sách cụ thể (tài chính - tín dụng, đất đai, KHCN, xúc tiến thị trường) tại một địa bàn động lực (Hải Phòng), lấp đầy khoảng trống thiếu hụt dữ liệu định lượng vi mô sau giai đoạn khủng hoảng COVID-19.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Thực thi Chính sách (Implementation Theory của Pressman & Wildavsky) và Lý thuyết Thể chế (North, 1990) trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù:

• Tái định nghĩa cấu trúc động lực KTTN: Bổ sung luận cứ khoa học khẳng định KTTN không đơn thuần là "thành phần bổ trợ" mà là lực lượng sản xuất nền tảng tạo ra của cải vật chất và giá trị gia tăng (GTGT), làm thay đổi căn bản mô hình tăng trưởng từ dựa vào khai thác tài nguyên sang dựa vào năng suất nhân tố tổng hợp (TFP).
• Mô hình hóa chuỗi tác động thể chế - hành vi: Thiết lập mối quan hệ biện chứng giữa chất lượng dịch vụ công của bộ máy chính quyền địa phương với mức độ giảm thiểu chi phí không chính thức (informal cost) và rủi ro chính sách đối với quyết định đầu tư dài hạn của doanh nghiệp tư nhân.
• Xác lập bước chuyển Paradigm: Chuyển đổi căn bản từ tư duy "Nhà nước quản lý - Doanh nghiệp phục tùng" sang "Chính phủ kiến tạo - Đối tác đồng hành" (Collaborative Governance), chuyển từ tiền kiểm nặng nề sang hậu kiểm dựa trên quản trị rủi ro và chuyển đổi số.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng (Multi-level Analytical Framework) kết hợp 3 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Quản lý công mới (NPM), Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh (Porter) và Lý thuyết Chi phí giao dịch (Coase/Williamson):

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               MÔI TRƯỜNG THỂ CHẾ VÀ ĐƯỜNG LỐI PHÁT TRIỂN KTTN (VĨ MÔ)              |
|        (Cương lĩnh Đảng, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ DNNVV)       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CẤP ĐỊA PHƯƠNG (TRUNG GIAN - MESO)           |
|                (UBND Thành phố, Sở Kế hoạch & Đầu tư, Thuế, Ngân hàng)            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
      | 1. TÀI CHÍNH-TÍN DỤNG| | 2. ĐẤT ĐAI-MẶT BẰNG | | 3. KHOA HỌC-CÔNG NGHỆ|
      | - Tiếp cận vốn vay  | | - Thu hồi/GPMB      | | - Quỹ ĐMST/KHCN     |
      | - Lãi suất & TSBĐ   | | - Giá thuê & Quy hoạch| | - Chuyển giao công nghệ|
                              | 4. THỊ TRƯỜNG & XTTM|
                              | - Kết nối chuỗi cung |
                              | - Cắt giảm CP phi c/t|
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|              KẾT QUẢ ĐẦU RA VÀ TÁC ĐỘNG TỔNG THỂ CỦA DOANH NGHIỆP (VI MÔ)          |
|    - Quy mô vốn/lao động   - Doanh thu/Lợi nhuận   - Năng lực cạnh tranh & ĐMST   |
|    - Đóng góp GRDP & Ngân sách địa phương          - Tránh "bẫy quy mô siêu nhỏ"  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích áp dụng chuyên biệt cho các doanh nghiệp thuộc khu vực KTTN sở hữu 100% vốn trong nước tại Việt Nam (bao gồm cả tập đoàn tư nhân lớn và các DNNVV), không áp dụng đồng nhất cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) do sự khác biệt sâu sắc về khung pháp lý ưu đãi quốc tế và năng lực tiếp cận tài chính xuyên biên giới.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Hệ hình nghiên cứu (Research Paradigm): Luận án vận dụng hệ hình Thực chứng (Positivism) kết hợp với Thuyết hiện thực phê phán (Critical Realism) trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Thiết kế hỗn hợp (Mixed-Methods Design): Kết hợp định tính (phân tích văn bản quy phạm pháp luật, tổng kết thực tiễn lịch sử kinh tế) và định lượng (điều tra xã hội học bằng bảng hỏi cấu trúc Likert 5 mức độ và phân tích dữ liệu thống kê mô tả, kiểm định tương quan).
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level): Khảo cứu chính sách từ cấp vĩ mô (chủ trương của Trung ương) đến cấp trung gian (triển khai của chính quyền địa phương Hải Phòng) và đo lường tác động vi mô (hiệu quả SX-KD của doanh nghiệp).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu (Sampling Strategy): Chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) với quy mô $N = 200$ doanh nghiệp KTTN trên địa bàn các quận, huyện của thành phố Hải Phòng. Mẫu đại diện phân bổ đồng đều theo:
  • Lĩnh vực hoạt động: Công nghiệp chế biến - chế tạo, xây dựng, thương mại - dịch vụ, nông - lâm - thủy sản, khai khoáng.
  • Hình thức sở hữu: Công ty Cổ phần, Công ty TNHH, Doanh nghiệp tư nhân, Công ty hợp danh.
  • Quy mô: Bao phủ từ siêu nhỏ, nhỏ, vừa đến các tập đoàn kinh tế tư nhân quy mô lớn trong Bảng xếp hạng VNR500 đóng trên địa bàn (như Công ty TNHH Sản xuất và Kinh doanh VinFast, Công ty Cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền phong, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Hải Phòng).
• Thu thập dữ liệu: Tiến hành qua 2 giai đoạn (Giai đoạn 1: cuối 2019 – 2020; Giai đoạn 2: khảo sát bổ sung cập nhật biến động dịch tễ tháng 3 – tháng 4/2022).
• Tam giác đạc dữ liệu (Triangulation): Đối chiếu chéo 3 nguồn: (1) Dữ liệu thống kê thứ cấp chính thức từ Niên giám Thống kê, Sách Trắng Doanh nghiệp Việt Nam (2021); (2) Dữ liệu điều tra Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) của VCCI (2016–2021); (3) Dữ liệu điều tra bảng hỏi sơ cấp trực tiếp $N = 200$.
• Độ tin cậy và giá trị (Validity & Reliability): Bảng hỏi được chuẩn hóa dựa trên thang đo quốc tế và khung PCI, câu hỏi thử nghiệm tiền trắc nghiệm (pilot test) với 15 chuyên gia quản lý và chủ doanh nghiệp để đảm bảo giá trị nội dung (content validity) và độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha đạt chuẩn > 0.70).

Data và phân tích

• Phần mềm xử lý: Dữ liệu sơ cấp được mã hóa, làm sạch và xử lý trên phần mềm SPSS.
• Kỹ thuật phân tích: Thống kê mô tả (Descriptive statistics), phân tích tần số (Frequencies), bảng chéo (Crosstabs), phân tích giá trị trung bình (Mean) và độ lệch chuẩn; tích hợp phát hiện từ các nghiên cứu kinh tế lượng sử dụng mô hình System GMM (như Hà Văn Dũng, 2020) để củng cố lập luận.
• Kiểm tra độ vững (Robustness Checks): So sánh đối chứng kết quả khảo sát nội bộ thành phố Hải Phòng với các chỉ số PCI Hải Phòng qua các năm và chỉ số trung bình toàn quốc nhằm loại trừ sai số mẫu cục bộ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu thực nghiệm của luận án đã bộc lộ 5 phát hiện cốt lõi:

1. Nghịch lý tiếp cận tài chính - tín dụng: Khảo sát của luận án đồng thuận với báo cáo VCCI và Viện Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM): "Chỉ có khoảng 40% trong tổng số doanh nghiệp đang hoạt động có khả năng tiếp cận vốn vay từ ngân hàng". Mặc dù dư nợ tín dụng/GDP toàn quốc vượt 130% và vốn hóa cổ phiếu đạt 71,6% GDP (2018), các doanh nghiệp KTTN Hải Phòng vẫn gặp rào cản nghiêm trọng về tài sản bảo đảm (TSBĐ) và yêu cầu minh bạch báo cáo tài chính. Mặt bằng lãi suất thương mại thường cao hơn tỷ suất sinh lời thực tế của DNNVV.
2. Khuyết tật cấu trúc "Thiếu doanh nghiệp quy mô vừa" (Missing Middle): Dữ liệu thống kê doanh nghiệp Hải Phòng cho thấy sự phân hóa cực đoan: xấp xỉ 98% là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ, một số ít tập đoàn tư nhân cực lớn (thuộc Top VNR500), trong khi tầng lớp doanh nghiệp quy mô vừa chiếm tỷ lệ rất thấp. Quá trình tích tụ và tập trung vốn nội sinh diễn ra chậm chạp, khiến phần lớn doanh nghiệp tư nhân dễ bị tổn thương trước các cú sốc vĩ mô (như COVID-19).
3. Điểm nghẽn thể chế đất đai và mặt bằng sản xuất: Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, cơ chế tự thỏa thuận giá chuyển nhượng giữa nhà đầu tư và người dân đối với các dự án kinh tế tư nhân rơi vào tình trạng "nhiệm vụ bất khả thi" khi mở rộng quy mô trên diện tích lớn. Thời gian hoàn tất thủ tục giao đất, thuê đất kéo dài nhiều năm, làm đội chi phí cơ hội và khiến nhiều doanh nghiệp phải hủy bỏ dự án.
4. Sự kém hiệu quả của chính sách Khoa học & Công nghệ: Trích lập Quỹ Phát triển KHCN tại doanh nghiệp tư nhân gần như bị đóng băng do các vướng mắc, mâu thuẫn giữa quy định pháp luật về quản lý quỹ và luật thuế TNDN. Các doanh nghiệp tư nhân thiếu thông tin công nghệ, thiếu nhân lực kỹ thuật cao và chưa hình thành được mô hình liên kết "Ba nhà" (Nhà nước - Viện/Trường - Doanh nghiệp) (Lê Xuân Định, 2022).
5. Gánh nặng chi phí không chính thức và bất bình đẳng thực thi: Báo cáo PCI và số liệu khảo sát tại Hải Phòng xác nhận chi phí không chính thức (bôi trơn) và sự tùy tiện trong giải thích pháp luật của cán bộ cơ sở vẫn là rào cản lớn. Tồn tại tâm lý phân biệt đối xử ngầm giữa doanh nghiệp tư nhân với DNNN và FDI trong tiếp cận các nguồn lực công (đất đai sạch, gói hỗ trợ lãi suất).

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận (Theoretical Implications): Làm phong phú thêm lý luận quản lý công về vai trò kiến tạo của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; giải quyết thỏa đáng mối quan hệ biện chứng giữa quản lý kiểm soát và tạo lập môi trường kinh doanh tự do, minh bạch.
• Về phương pháp luận (Methodological Implications): Cung cấp bộ công cụ khảo sát đánh giá thực thi chính sách QLNN tích hợp 4 trụ cột vi mô có thể chuyển giao, áp dụng cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác tại Việt Nam.
• Về thực tiễn và chính sách (Policy Recommendations):
  • Tài chính: Thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV cấp địa phương hoạt động theo nguyên tắc thị trường; đơn giản hóa điều kiện vay vốn dựa trên dòng tiền thay vì chỉ dựa vào TSBĐ bất động sản.
  • Đất đai: Hoàn thiện quy hoạch các khu/cụm công nghiệp dành riêng cho DNNVV; Nhà nước đứng ra thực hiện GPMB và tạo quỹ đất sạch đấu giá công khai, minh bạch.
  • Khoa học công nghệ: Đơn giản hóa thủ tục quyết toán Quỹ KHCN của doanh nghiệp; ban hành chính sách ưu đãi thuế thực chất cho R&D và cơ chế mua sắm công ưu tiên sản phẩm công nghệ nội địa.
  • Môi trường hành chính: Xóa bỏ tư duy "tiền kiểm", chuyển đổi sang dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cắt giảm triệt để chi phí không chính thức và thanh tra chồng chéo.

Limitations và Future Research

1. Giới hạn không gian địa lý (Spatial Boundary): Nghiên cứu tập trung thu thập dữ liệu thực nghiệm sơ cấp tại thành phố Hải Phòng ($N=200$). Dù Hải Phòng có tính đại diện cao cho các đô thị công nghiệp - cảng biển trọng điểm, tính tổng quát hóa (generalizability) đối với các vùng kinh tế miền núi, nông nghiệp hoặc địa phương kém phát triển cần được kiểm chứng thêm.
2. Giới hạn thời gian và biến cố ngoại cảnh: Giai đoạn khảo sát (2019–2022) trùng lặp với thời điểm dịch bệnh COVID-19 bùng phát mạnh, một số chỉ số phản ánh kết quả SX-KD của doanh nghiệp chịu tác động bởi các chính sách giãn cách xã hội khẩn cấp ngắn hạn.
3. Giới hạn đối tượng: Luận án tập trung chuyên biệt vào doanh nghiệp KTTN trong nước, không bao gồm khối doanh nghiệp FDI và các hộ kinh doanh cá thể chưa đăng ký thành lập doanh nghiệp.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng mô hình điều tra định lượng liên tỉnh (Panel Data) trên toàn bộ 63 tỉnh/thành phố sử dụng mô hình hồi quy đa biến và phương pháp định lượng nâng cao (Structural Equation Modeling - SEM, System GMM).
• Nghiên cứu cơ chế chuyển đổi chính thức hóa từ hộ kinh doanh cá thể sang doanh nghiệp tư nhân theo Luật Hỗ trợ DNNVV.
• Đánh giá tác động của chính sách kinh tế số, công nghệ xanh (ESG) và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đối với năng lực hấp thụ chính sách của doanh nghiệp KTTN.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Đóng góp hệ thống luận cứ khoa học tin cậy cho các viện nghiên cứu, trường đại học (Học viện Hành chính Quốc gia, CIEM, ĐHQG Hà Nội) trong việc giảng dạy chuyên đề Quản lý công, Chính sách công và Kinh tế học thể chế.
• Tác động chính sách (Policy Impact): Cung cấp cơ sở thực chứng trực tiếp cho UBND thành phố Hải Phòng và các bộ, ngành Trung ương (Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương) trong việc sửa đổi Luật Đất đai, Luật Hỗ trợ DNNVV và ban hành các Nghị quyết phát triển KTTN đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
• Tác động chuyển đổi ngành (Industry Transformation): Định hướng các giải pháp tháo gỡ khó khăn trực tiếp cho hơn 20.000 doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng và hàng trăm nghìn doanh nghiệp trên cả nước, gia tăng mức độ an toàn pháp lý và giảm chi phí giao dịch xã hội.

Đối tượng hưởng lợi

Nhóm đối tượng	Lợi ích cụ thể từ luận án
Nghiên cứu sinh & Giới học thuật	Khung lý thuyết tích hợp 4 trụ cột chính sách QLNN; nguồn trích dẫn học thuật chất lượng cao về thể chế kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam.
Nhà hoạch định chính sách cấp Trung ương	Luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống luật pháp (Đất đai, Thuế, Hỗ trợ DNNVV), loại bỏ các quy định chồng chéo, xung đột.
Chính quyền địa phương (UBND cấp Tỉnh/Thành)	Bộ giải pháp can thiệp hành chính vi mô; cẩm nang cải thiện các chỉ số thành phần PCI (gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, tính minh bạch).
Cộng đồng Doanh nghiệp KTTN	Tiếng nói đại diện phản ánh các rào cản thực tế; định hướng tận dụng các gói hỗ trợ công về KHCN, tín dụng và mở rộng thị trường.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và nó mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thực thi Chính sách công (Policy Implementation Theory) trong bối cảnh thể chế kinh tế chuyển đổi đặc thù của Việt Nam. Bằng việc tích hợp đồng thời 4 trục chính sách vi mô (Vốn - Đất đai - Công nghệ - Thị trường), luận án chỉ ra rằng hiệu lực chính sách không chỉ phụ thuộc vào tính hoàn thiện của văn bản luật pháp (de jure) mà bị chi phối mạnh mẽ bởi năng lực hành chính thực thi và mức độ triệt tiêu chi phí không chính thức ở cấp chính quyền địa phương (de facto).

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì? Trả lời: Khác với nghiên cứu của Vũ Hùng Cường (2011) hay Trịnh Thị Hoa Mai (2004) chủ yếu dựa vào tổng kết định tính và số liệu vĩ mô tổng hợp, luận án của Lê Hữu Toản sử dụng phương pháp tam giác đạc (Triangulation) kết hợp dữ liệu thống kê vĩ mô 10 năm (2011–2020) với khảo sát xã hội học định lượng sơ cấp $N=200$ doanh nghiệp trên một địa bàn kinh tế trọng điểm (Hải Phòng), bao phủ từ doanh nghiệp siêu nhỏ đến các tập đoàn tư nhân VNR500 (như VinFast, Nhựa Tiền Phong).

3. Phát hiện nào trong luận án mang tính bất ngờ và có ý nghĩa thực tiễn cao nhất? Trả lời: Đó là nghịch lý Quỹ Phát triển Khoa học & Công nghệ: Mặc dù Nhà nước cho phép doanh nghiệp trích tới 10% thu nhập tính thuế để lập Quỹ KHCN phục vụ đổi mới sáng tạo, nhưng đại đa số doanh nghiệp tư nhân không dám hoặc không thể sử dụng quỹ này do các rào cản hành chính về thủ tục thẩm định công nghệ và rủi ro bị truy thu thuế TNDN khi quyết toán.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án trình bày chi tiết bộ công cụ thu thập dữ liệu tại phần Phụ lục (mẫu phiếu khảo sát cấu trúc Likert 5 mức độ đánh giá 3 nhóm dịch vụ công, chính sách hỗ trợ và thủ tục hành chính), quy trình chọn mẫu phân tầng theo ngành nghề và quy mô vốn, cùng các bước làm sạch và xử lý dữ liệu qua phần mềm SPSS.

5. Luận án đề xuất chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào? Trả lời: Định hướng mở rộng nghiên cứu đến năm 2030 tập trung vào: (i) Đánh giá tác động của khung thể chế thử nghiệm (Sandbox) đối với các mô hình kinh tế số và kinh tế tuần hoàn của khu vực tư nhân; (ii) Đo lường năng lực hấp thụ chính sách hỗ trợ doanh nghiệp KTTN tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu trước biến động địa chính trị quốc tế.

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Lê Hữu Toản đã đạt được 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về chính sách QLNN đối với doanh nghiệp KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam.
2. Thiết lập khung đánh giá thực thi chính sách đa chiều bao hàm 4 lĩnh vực then chốt: Tài chính - tín dụng, Đất đai, Khoa học công nghệ và Phát triển thị trường.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng và các điểm nghẽn thể chế của doanh nghiệp KTTN giai đoạn 2011–2020 qua trường hợp điển hình thành phố Hải Phòng.
4. Minh chứng và củng cố vững chắc quan điểm chỉ đạo của Đảng: "Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế", khẳng định chân lý phát triển "Chỉ khi kinh tế tư nhân phát triển mới có dân giàu, nước mạnh".
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi, gắn liền với chuyển đổi số và cải cách hành chính nhằm giải phóng toàn diện sức sản xuất của khu vực tư nhân đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Luận án mở ra các nhánh nghiên cứu mới về quản trị công hợp tác (Collaborative Governance), thể chế kinh tế vi mô và hoàn thiện môi trường kinh doanh cấp địa phương, đóng góp một di sản học thuật quan trọng cho nền khoa học Quản lý công tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI CÁC VỚI DOANH NGHIỆP KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Chủ đề nghiên cứu về khu vực kinh tế ngoài nhà nước, doanh nghiệp khu vực KTTN, chính sách của Nhà nước thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân đã thu hút được sự quan tâm của rất nhiều các học giả, các nhà nghiên cứu, đặc biệt kể từ khi Đảng và Nhà nước khẳng định KTTN là động lực quan trọng cho sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta. Trong quá trình nghiên cứu Luận án này, NCS đã đọc và tìm hiểu hơn 100 công trình nghiên cứu khoa học đã công bố trong và ngoài nước có liên quan, tập trung vào các nhóm chủ đề sau: (1) Các công trình nghiên cứu về chính sách công, chính sách quản lý của Nhà nước; (2) Các công trình nghiên cứu về KTTN, doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước; (3) Các công trình nghiên cứu về chính sách quản lý, chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với khu vực KTTN, trong đó tập trung vào 4 nhóm chính sách: Chính sách tài chính - tín dụng, Chính sách đất đai, Chính sách khoa học công nghệ và Chính sách xúc tiến thương mại, hỗ trợ tiếp cận thị trường… Phần dưới đây, NCS tổng quan lại các công trình nghiên cứu đã thu thập và tham khảo theo từng chủ đề. Các công trình nghiên cứu về chính sách công, chính sách quản lý của Nhà nước Chính sách công là công cụ quản lý có tính linh hoạt và năng động nhất trong hệ thống các công cụ quản lý của Nhà nước nhằm điều tiết mọi hoạt động của đời sống xã hội.

Chính sách luôn được coi là trọng tâm trong hoạt động QLNN nhằm phát triển đất nước theo mục tiêu đã được xác định, đồng thời tạo hành lang pháp lý để người dân tham gia rộng rãi, có khả năng tiếp cận tốt hơn 14 các cơ hội, cạnh tranh bình đẳng và hội nhập quốc tế. Trong Luận án, NCS tiếp cận đến chính sách QLNN dưới góc độ của chính sách công. Nghiên cứu về chính sách của Nhà nước luôn thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học, nhà quản lý. Nguyễn Minh Thuyết định nghĩa: Chính sách công là đường lối cụ thể của một chính đảng hoặc một chủ thể quyền lực về một lĩnh vực nhất định cùng các biện pháp, kế hoạch thực hiện đường lối ấy.

Cấu trúc của chính sách bao gồm: đường lối cụ thể (nhằm thực hiện đường lối chung), biện pháp, kế hoạch thực hiện. Chủ thể ban hành chính sách công là: chính đảng, cơ quan QLNN ở Trung ương và địa phương [68]. Trong đề tài khoa học cấp nhà nước của Viện Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) với tên gọi “Cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng và từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế ở Việt Nam” do Lê Xuân Bá làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài nghiên cứu, rà soát, phân tích và đánh giá các chính sách có liên quan được thực thi trong thời gian qua ở Việt Nam và từ đó làm cơ sở để tìm kiếm, xây dựng, khuyến nghị thực hiện các chính sách, chiến lược hợp lý, có hiệu quả nhằm đảm bảo cho nền kinh tế Việt Nam có đủ sức để cạnh tranh với nền kinh tế ở các quốc gia khác trong bối cảnh hợp tác và hội nhập ngày càng lớn mạnh.

Theo tác giả “Nội dung các chính sách hướng đến: đảm bảo quyền tự chủ của người sản xuất và người tiêu dùng; tạo điều kiện cho việc dịch chuyển nguồn lực đến những nơi có hiệu quả cao nhất; tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp có thể phản ứng linh hoạt đối với những biến động của thị trường và tiến bộ khoa học công nghệ; thúc đẩy đổi mới (công nghệ, sản phẩm, kênh tiêu thụ và sản xuất); đảm bảo năng lực cạnh tranh lâu bền và phù hợp với tình hình thực tiễn Việt Nam và các cam kết quốc tế” [5]. Tác giả Đặng Ngọc Lợi đưa ra định nghĩa về chính sách công nhưng cho rằng chính sách công là chính sách của Nhà nước, của Chính phủ (do Nhà nước, do Chính phủ đưa ra), là một công cụ thực thi chức năng QLNN đối với của mỗi 15 quốc gia. So với các quan niệm trên thì điểm khác căn bản trong cách tiếp cận nhận thức về chính sách công là tính công của chính sách, tính công thể hiện trong quan niệm của Đặng Ngọc Lợi là Nhà nước, Chính phủ khác với quan niệm của các học giả Âu Mỹ xem tính công của chính sách là công cộng (công chúng, đối tượng chịu sự điều chỉnh, tác động của chính sách) [55]. Nghiên cứu của Vũ Huy Từ, Lê Chi Mai cho rằng “Cho đến nay trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi” [69], tuy vậy theo học giả này, chính sách công có những đặc trưng cơ bản nhất như: chủ thể ban hành chính sách công là Nhà nước; chính sách công không chỉ là các quyết định (thể hiện trên văn bản) mà còn là những hành động, hành vi thực tiễn (thực hiện chính sách); chính sách công tập trung giải quyết những vấn đề đang đặt ra trong đời sống KT-XH theo mục tiêu xác định; chính sách công gồm nhiều quyết định có liên quan lẫn nhau.

Trong nghiên cứu của mình, học giả Lê Chi Mai còn đưa ra khái niệm “chính sách tư” là chính sách do các cơ quan, tổ chức ban hành nhằm giải quyết những vấn đề về nội bộ cơ quan, tổ chức, không có hiệu lực thi hành bên ngoài phạm vi cơ quan, tổ chức. Như vậy, so với các quan niệm đã nêu, ta thấy có những điểm tương đồng trong quan niệm về chính sách công như: tính nhà nước, tính công cộng, tính hành động thực tiễn. Tác giả Đặng Ngọc Dinh trong nghiên cứu về “Nghiên cứu đánh giá chính sách” [29] đã lại một lần nữa đưa ra định nghĩa về chính sách, chính sách công và phân tích các nội dung chủ yếu của chính sách. Nghiên cứu đã tập trung vào hai nội dung chính, một là: Phân tích một số tiếp cận cần quan tâm khi nghiên cứu chính sách và đề xuất một số khuyến nghị về quá trình xây dựng chính sách ở Việt Nam.

Cũng theo tác giả, đánh giá tác động của chính sách là một hoạt động quan trọng trong quá trình nghiên cứu chính sách, nhằm làm rõ ảnh hưởng của chính sách đối với các đối tượng khác nhau trong xã hội và đối với sự phát triển của xã hội. Phân tích những tồn tại, hạn chế trong việc xây dựng và ban 16 hành chính sách tác giả Đặng Ngọc Dinh nhận định: “Hệ thống chính sách của Việt Nam đến nay chưa thực sự đóng vai trò quan trọng vào thành tựu phát triển của đất nước. Một nguyên nhân quan trọng của sự bất cập này là các quy định về việc lấy ý kiến chưa tạo ra môi trường cho các đối tượng có khả năng và mong muốn phản biện xã hội tham gia thường xuyên vào quy trình xây dựng chính sách; quá trình xây dựng chính sách còn mang nặng tính “công lập”, tính “nhà nước”, mà thiếu sự tham gia thực chất của các thành phần xã hội, đặc biệt là doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và người dân” [29]. Trong những năm gần đây, cùng với tiến trình phát triển kinh tế tại thành phố Cảng - Hải Phòng, nhiều học giả đã nghiên cứu về chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế cho Thành phố này như: chính sách và mô hình đặc khu kinh tế (CIEM); chính sách hỗ trợ xuất khẩu (Đan Đức Hiệp); Mô hình cụm công nghiệp và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đầu tư; Cơ chế, chính sách hỗ trợ thu hút FDI; Chính sách phát triển kinh tế biển Hải Phòng đến 2015 và 2020….

Các nghiên cứu mới dừng ở chính sách chung hoặc hỗ trợ cho từng lĩnh vực cụ thể trong nền kinh tế như việc thu hút đầu tư, xây dựng các cụm công nghiệp, khu công nghiệp, khu kinh tế… mà chưa nghiên cứu chính sách cụ thể hỗ trợ doanh nghiệp khu vực KTTN ở Hải Phòng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Trên thế giới, chủ đề về chính sách công cũng được quan tâm và nghiên cứu rộng rãi từ trước đến nay. Weimer và Vining (1999) đã đề xuất một định nghĩa về chính sách công và phân tích chính sách công theo cách tiếp cận nghĩa hẹp hoặc rộng: “Phân tích chính sách công là hoạt động tư vấn cho khách hàng liên quan đến các quyết định công và căn cứ vào các giá trị xã hội” [91]. Milan Zeleny khi bàn về các tiêu chí đánh giá chính sách công cho rằng “Tiêu chí là thước đo, là các quy tắc và các chuẩn mực do các nhà phân tích, các nhà quản lý đặt trong từng điều kiện và hoàn cảnh cụ thể nhằm đạt được mục tiêu chính sách” hoặc “Tiêu chí là những mốc tiêu chuẩn để đánh giá các chính sách công được lựa chọn như: chi phí, lợi ích, hiệu lực, sự bình đẳng và tính thời điểm” [107].

17 Theo MacRae and Widle đưa ra 4 nhóm tiêu chí đánh giá chính sách công “Nhóm tiêu chí đánh giá tính khả thi về mặt chính trị; nhóm tiêu chí đánh giá tính khả thi về mặt tác nghiệp hành chính; nhóm tiêu chí đánh giá tính khả thi về mặt kỹ thuật; Nhóm tiêu chí đánh giá tính khả thi về mặt kinh tế tài chính” [100]. Kenichi Ohno, Viện Nghiên cứu kinh tế Nhật Bản, khi chia sẻ góc nhìn về quy trình xây dựng chính sách, chiến lược của Việt Nam tại Diễn đàn phát triển Việt Nam. Học giả người Nhật Bản cho rằng: “Hệ thống chính sách công của Việt Nam đến nay chưa thực sự đóng vai trò quan trọng vào thành tựu phát triển của đất nước” [101]. Theo Ông, “Việt Nam tồn tại nhiều vấn đề về chính sách, dù đã có bước tiến dài trong cải thiện môi trường đầu tư từ một xuất phát điểm thấp.

Việt Nam vẫn còn áp dụng một quy trình lập chính sách kì lạ, đó là phụ thuộc quá nhiều vào ý muốn của các nhà lãnh đạo và cơ quan quản lý. Chính phủ còn làm quá nhiều, cán bộ nhà nước phải xây dựng quá nhiều kế hoạch, chiến lược với nguồn lực hạn chế cả về tài chính và nhân lực, trong khi đó khu vực doanh nghiệp và người dân chưa được tham gia một cách tích cực, chủ động”.