Chính Sách Tài Chính Hỗ Trợ Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa ở Việt Nam

Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNVVN) là hoạt động đa dạng trong mọi lĩnh vực, thành phần kinh tế, và phân bố… 197 trang · Học viện Tài chính · 2019.

• Tác giả: Phùng Thanh Loan
• Người hướng dẫn: Dương Đăng Chinh
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng
• Đề tài: Chính Sách Tài Chính Hỗ Trợ Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.4. NHỮNG GIÁ TRỊ KHOA HỌC, THỰC TIỄN LUẬN ÁN ĐƯỢC KẾ THỪA VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Những giá trị khoa học và thực tiễn luận án được kế thừa
• 1.4.2. Những khoảng trống nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Lựa chọn phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Quy trình nghiên cứu
• 1.5.3. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
• 2.2. CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.2.1. Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.2. Chính sách tài chính
• 2.2.3. Chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.4. Nội dung của chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.5. Tác động của chính sách tài chính đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.6. Nhân tố ảnh hưởng đến chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO VIỆT NAM
• 2.3.1. Kinh nghiệm quốc tế về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM
• 3.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Phát triển số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.2. Phát triển số lượng lao động làm việc trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.3. Phát triển về nguồn vốn và tài sản của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.4. Phát triển về doanh thu thuần và lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.5. Một số chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.6. Đánh giá chung về sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 3.2.1. Thực trạng chính sách thuế hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.2. Thực trạng chính sách tín dụng hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2.3. Thực trạng chính sách tài chính đất đai hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3. ĐÁNH GIÁ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẾN PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TẠI HÀ NỘI
• 3.3.1. Mô hình hồi quy kiểm định tác động của chính sách tài chính đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.2. Phân tích tác động của chính sách tài chính đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.4. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC, HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế còn tồn tại
• 3.4.3. Những nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 4.1. CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG BỐI CẢNH KINH TẾ MỚI
• 4.1.1. Bối cảnh kinh tế vĩ mô trong nước
• 4.1.2. Cơ hội và thách thức của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong bối cảnh kinh tế mới
• 4.2. QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐẾN NĂM 2030 CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC
• 4.3. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA ĐẾN NĂM 2030
• 4.4. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 4.4.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế
• 4.4.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách tín dụng
• 4.4.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính đất đai
• 4.5. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP
• 4.5.1. Đối với chính sách thuế
• 4.5.2. Đối với chính sách tín dụng
• 4.5.3. Đối với chính sách tài chính đất đai
• 4.5.4. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.5.5. Đối với Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Tài Chính Cho DNVVN Hiện Nay

Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNVVN) là hoạt động đa dạng trong mọi lĩnh vực, thành phần kinh tế, và phân bố rộng khắp. Với quy mô nhỏ, DNVVN dễ dàng điều chỉnh hoạt động và thích ứng nhanh chóng với thay đổi thị trường. Khả năng thay đổi sản phẩm, mẫu mã theo thị hiếu khách hàng cũng là một lợi thế. Nhu cầu vốn đầu tư ít, sử dụng nguyên vật liệu địa phương, và ứng dụng kỹ thuật nhanh chóng là những ưu điểm nổi bật. Vai trò của DNVVN trong nền kinh tế là không thể phủ nhận, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, thu hút lao động, đóng góp vào GDP và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, DNVVN thường gặp hạn chế về vốn, công nghệ, kỹ năng lao động, thông tin, và năng lực cạnh tranh. Theo tài liệu gốc, trong giai đoạn 2011-2015, DNVVN Việt Nam đóng góp khoảng 30% tổng thu ngân sách nhà nước, 35% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và chiếm 25% tỷ trọng tổng kim ngạch xuất khẩu toàn quốc, đóng góp gần 50% vào tăng trưởng kinh tế hàng năm.

1.1. Vai Trò Của DNVVN Trong Nền Kinh Tế Việt Nam

Các DNVVN đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, đóng góp vào GDP, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh chóng của DNVVN giúp chúng đáp ứng nhu cầu thị trường và tạo ra sự đổi mới. Theo nghiên cứu, DNVVN đóng góp gần 50% vào tăng trưởng kinh tế hàng năm của Việt Nam. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc hỗ trợ và phát triển DNVVN để duy trì và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

1.2. Những Thách Thức Mà DNVVN Đang Phải Đối Mặt

DNVVN thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, công nghệ, và thị trường. Thiếu thông tin, kỹ năng quản lý yếu kém, và năng lực cạnh tranh hạn chế là những thách thức lớn. Theo tài liệu gốc, tư duy kinh doanh hạn chế của DNVVN là một vấn đề đáng lo ngại khi Việt Nam hội nhập sâu vào kinh tế thế giới. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi DNVVN phải vươn lên và thích ứng với môi trường kinh doanh mới.

II. Cách Chính Sách Tín Dụng Hỗ Trợ Tiếp Cận Vốn Cho DNVVN

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển DNVVN, nhưng hiệu quả thực tế còn hạn chế. Các DNVVN vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình phát triển do hệ thống chính sách còn phân tán, quy mô chưa đủ lớn, thiếu trọng tâm và nhất quán. Doanh nghiệp phải đối mặt với thủ tục hành chính phức tạp, tốn kém, và chưa nhận được sự bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực như vốn và đất đai. Trước tình hình này, Chính phủ cần có chính sách cụ thể, đặc biệt là các chính sách tài chính, để giúp DNVVN vượt qua khó khăn, tận dụng cơ hội, và phát triển. Nghiên cứu nghiêm túc và đánh giá từ phía doanh nghiệp về các chính sách tài chính hiện tại là cần thiết để hoàn thiện chúng, phù hợp với môi trường kinh tế mới.

2.1. Thực Trạng Tiếp Cận Nguồn Vốn Của DNVVN Hiện Nay

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, DNVVN vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức. Thủ tục vay vốn phức tạp, yêu cầu tài sản thế chấp, và thiếu thông tin là những rào cản lớn. Theo tài liệu gốc, các DNVVN chưa nhận được sự bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là vốn. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho DNVVN.

2.2. Giải Pháp Cải Thiện Chính Sách Tín Dụng Cho DNVVN

Để cải thiện chính sách tín dụng cho DNVVN, cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường thông tin về các chương trình hỗ trợ, và phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của DNVVN. Ngoài ra, cần có cơ chế bảo lãnh tín dụng hiệu quả để giảm thiểu rủi ro cho các tổ chức tín dụng khi cho DNVVN vay vốn. Theo nghiên cứu, việc hoàn thiện chính sách tín dụng là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển của DNVVN.

III. Ưu Đãi Thuế Cho DNVVN Cách Giảm Gánh Nặng Tài Chính

Luận án tập trung vào nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNVVN ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chính sách thuế (thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng), chính sách tín dụng, và chính sách tài chính đất đai (tiền thuê đất, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp). Nghiên cứu tập trung vào các DNVVN ở Việt Nam, đặc biệt là tại Hà Nội, một trong hai địa phương có số lượng DNVVN lớn nhất cả nước. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2012-2017, với các giải pháp đề xuất có ý nghĩa đến năm 2030.

3.1. Các Loại Thuế Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Của DNVVN

DNVVN phải đối mặt với nhiều loại thuế, bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế giá trị gia tăng (GTGT), và các loại thuế khác. Mức thuế cao và thủ tục kê khai phức tạp có thể gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của DNVVN. Theo tài liệu gốc, việc nghiên cứu các chính sách thuế có ảnh hưởng đến hoạt động của DNVVN là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.2. Đề Xuất Các Ưu Đãi Thuế Để Hỗ Trợ DNVVN

Để giảm gánh nặng tài chính cho DNVVN, cần có các ưu đãi thuế như giảm thuế suất, miễn thuế có thời hạn, và các chính sách hoàn thuế. Các ưu đãi thuế này sẽ giúp DNVVN có thêm nguồn lực để đầu tư vào phát triển sản xuất kinh doanh. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các ưu đãi thuế phù hợp có thể thúc đẩy sự phát triển của DNVVN và tăng cường khả năng cạnh tranh của chúng.

IV. Chính Sách Đất Đai Hỗ Trợ Mặt Bằng Sản Xuất Cho DNVVN

Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ một số lý luận cơ bản về DNVVN, chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNVVN, và tác động của chính sách tài chính đến sự phát triển của DNVVN, tập trung vào ba chính sách bộ phận: chính sách thuế, chính sách tín dụng, và chính sách tài chính đất đai. Luận án cũng tổng hợp kinh nghiệm của các nước trên thế giới trong việc sử dụng các chính sách tài chính nhằm hỗ trợ phát triển DNVVN, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam.

4.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Đất Đai Của DNVVN

DNVVN thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận đất đai để xây dựng nhà xưởng và mở rộng sản xuất kinh doanh. Thủ tục phức tạp, chi phí cao, và thiếu thông tin là những rào cản lớn. Theo tài liệu gốc, chính sách tài chính đất đai chưa có cơ chế phù hợp để tăng khả năng tiếp cận đất/mặt bằng kinh doanh của DNVVN.

4.2. Giải Pháp Cải Thiện Chính Sách Đất Đai Cho DNVVN

Để cải thiện chính sách đất đai cho DNVVN, cần đơn giản hóa thủ tục thuê đất, giảm chi phí thuê đất, và tăng cường thông tin về các khu công nghiệp và cụm công nghiệp. Ngoài ra, cần có cơ chế ưu đãi cho DNVVN khi thuê đất tại các khu công nghiệp. Theo nghiên cứu, việc cải thiện chính sách đất đai sẽ giúp DNVVN có điều kiện phát triển sản xuất kinh doanh và tạo ra nhiều việc làm.

V. Đánh Giá Tác Động Của Chính Sách Tài Chính Đến DNVVN

Luận án đã phân tích và làm rõ thực trạng phát triển DNVVN và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNVVN ở Việt Nam giai đoạn 2012-2017, tập trung vào chính sách thuế, chính sách tín dụng, và chính sách tài chính đất đai. Luận án đánh giá những kết quả đạt được, như những thay đổi tích cực trong chính sách thuế, khả năng tiếp cận vốn tín dụng được cải thiện, và những thay đổi của chính sách tài chính đất đai góp phần giải quyết vấn đề đất đai. Tuy nhiên, luận án cũng chỉ ra những hạn chế còn tồn tại, như chính sách ưu đãi thuế còn nhỏ lẻ, tỷ trọng dư nợ tín dụng DNVVN giảm dần, và chính sách tài chính đất đai chưa có cơ chế phù hợp để tăng khả năng tiếp cận đất.

5.1. Kết Quả Đạt Được Của Chính Sách Tài Chính

Chính sách tài chính đã có những tác động tích cực đến sự phát triển của DNVVN, bao gồm việc cải thiện khả năng tiếp cận vốn, giảm gánh nặng thuế, và tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận đất đai. Theo tài liệu gốc, chính sách thuế đã có những thay đổi tích cực theo hướng có lợi cho doanh nghiệp, đã có những ưu đãi thuế cho DNVVN trong giai đoạn khó khăn.

5.2. Hạn Chế Của Chính Sách Tài Chính Hiện Hành

Mặc dù đã có những kết quả đạt được, chính sách tài chính vẫn còn nhiều hạn chế, bao gồm việc thiếu các chính sách hỗ trợ toàn diện, thủ tục phức tạp, và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Theo tài liệu gốc, tỷ trọng dư nợ tín dụng DNVVN / dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế có xu hướng giảm dần, các DNVVN chưa vay được vốn tín dụng ưu đãi.

VI. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Tài Chính Cho DNVVN Đến 2030

Luận án đã phân tích và làm rõ nguyên nhân của những hạn chế để từ đó đề xuất hai nhóm giải pháp: nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNVVN ở Việt Nam đến năm 2030 và nhóm giải pháp về các điều kiện thực hiện. Các giải pháp này nhằm mục tiêu tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho DNVVN, giúp họ phát triển bền vững và đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

6.1. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Thuế

Để hoàn thiện chính sách thuế, cần đơn giản hóa thủ tục kê khai và nộp thuế, giảm thuế suất cho DNVVN, và tăng cường các chính sách ưu đãi thuế. Ngoài ra, cần có cơ chế khuyến khích các DNVVN đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo nghiên cứu, việc hoàn thiện chính sách thuế sẽ giúp DNVVN giảm chi phí và tăng cường khả năng cạnh tranh.

6.2. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Tín Dụng

Để hoàn thiện chính sách tín dụng, cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường thông tin về các chương trình hỗ trợ, và phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của DNVVN. Ngoài ra, cần có cơ chế bảo lãnh tín dụng hiệu quả để giảm thiểu rủi ro cho các tổ chức tín dụng khi cho DNVVN vay vốn. Theo nghiên cứu, việc hoàn thiện chính sách tín dụng là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển của DNVVN.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - ngân hàng (mã số 9.01) của tác giả Phùng Thanh Loan với đề tài "Chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam", được hoàn thành năm 2019 tại Học viện Tài chính dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Dương Đăng Chinh và TS. Vũ Đình Ánh.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tỷ trọng áp đảo về số lượng cơ sở kinh doanh, có khả năng thích ứng linh hoạt với thị trường, tạo việc làm và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế. Giai đoạn 2011 - 2015, khối DNNVV tại Việt Nam đóng góp khoảng 30% tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN), 35% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, chiếm 25% tổng kim ngạch xuất khẩu và đóng góp gần 50% vào mức tăng trưởng kinh tế hàng năm.

Tuy nhiên, khu vực DNNVV phải đối mặt với nhiều rào cản nội tại và môi trường kinh doanh: quy mô vốn nhỏ, thiết bị công nghệ giản đơn và lạc hậu, trình độ tay nghề lao động chưa qua đào tạo bài bản, năng lực quản trị và năng lực cạnh tranh còn yếu, khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức và mặt bằng sản xuất kinh doanh. Các chính sách hỗ trợ của Chính phủ trong thời gian qua còn phân tán, quy mô chưa đủ lớn, thiếu trọng tâm và thiếu nhất quán; gánh nặng thủ tục hành chính phức tạp và chi phí tuân thủ cao tiếp tục cản trở sự phát triển của khối doanh nghiệp này.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận định tính, phân tích riêng lẻ từng công cụ thuế hoặc tín dụng, chưa lượng hóa được mức độ tác động của các chính sách tài chính đến sự phát triển của DNNVV, đồng thời thiếu vắng các nghiên cứu về chính sách tài chính đất đai (tiền thuê đất, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp) tác động đến khả năng tiếp cận mặt bằng sản xuất kinh doanh của DNNVV.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng khung lý thuyết về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV, phân tích thực trạng phát triển DNNVV và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV ở Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV ở Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa, hoàn thiện cơ sở lý luận về DNNVV và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV; tìm hiểu bài học kinh nghiệm về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV của một số quốc gia trên thế giới, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam.
  2. Nghiên cứu thực trạng phát triển DNNVV và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV ở Việt Nam giai đoạn 2012 - 2017; đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó.
  3. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV ở Việt Nam đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV ở Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Nội dung chính sách tài chính: Luận án tập trung vào ba chính sách bộ phận có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và hoạt động của DNNVV, bao gồm: chính sách thuế (thuế thu nhập doanh nghiệp - TNDN, thuế giá trị gia tăng - GTGT), chính sách tín dụng, và chính sách tài chính đất đai (tiền thuê đất, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp).
  • Không gian nghiên cứu: Đối tượng là các DNNVV tại Việt Nam, kết hợp nghiên cứu trường hợp điển hình đối với các DNNVV trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
  • Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu thứ cấp và đánh giá thực trạng tập trung trong giai đoạn 2012 - 2017; các giải pháp và khuyến nghị đề xuất có định hướng đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước

Luận án phân loại các công trình nghiên cứu trong nước liên quan thành ba nhóm chính:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung chính
Nhóm 1: Vai trò và sự phát triển của khu vực DNNVV	VCCI (thập niên 1990); Vũ Quốc Tuấn & Hoàng Thu Hoà [45]; Nguyễn Trường Sơn [37]; Phạm Văn Hồng [15]; Mẫn Bá Đạt [9]; Thái Văn Rê [35].	Khẳng định tính tất yếu khách quan của DNNVV trong nền kinh tế, phân tích tác động của hội nhập (ASEAN, WTO), quản trị nội bộ, lao động và môi trường kinh doanh cấp tỉnh/thành phố (Bắc Ninh, TP. Hồ Chí Minh).
Nhóm 2: Các chính sách tài chính tác động đến DNNVV	Hồ Xuân Phương [30]; Bạch Đức Hiển [12]; Trần Thị Vân Hoa [14]; Nguyễn Thiện Phong [25]; Hà Quý Sáng [36]; Lê Quang Mạnh [21]; Nguyễn Thị Việt Nga [22]; Ngô Thị Mai Linh [20].	Đánh giá vai trò của các công cụ thuế, tín dụng, chi ngân sách, tỷ giá; sử dụng mô hình Cobb-Douglas mở rộng để chứng minh môi trường kinh doanh và tiếp cận vốn là hai nhân tố chi phối sự tăng trưởng của DNNVV.
Nhóm 3: Nghiên cứu chuyên sâu từng công cụ tài chính	Nghiêm Văn Bảy [3]; Trương Văn Khánh [19]; Phạm Xuân Hòa [13].	Đi sâu vào từng khía cạnh kỹ thuật: tín dụng ngân hàng thúc đẩy DNNVV; hiệu quả Quỹ bảo lãnh tín dụng (BLTD); đo lường gánh nặng thuế và chi phí tuân thủ thuế bằng tiền và thời gian.

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Hướng tiếp cận định tính: Jia Chen [60] nghiên cứu lịch sử và chính sách thuế, tín dụng, chi ngân sách của Trung Quốc; Zhaozhen Fan [76] phân tích kinh nghiệm hỗ trợ tài chính cho DNNVV tại Nhật Bản; Báo cáo của Tổ chức Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Đổi mới vùng [68] khảo sát hệ thống chính sách tại 6 nước ASEAN (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam); Shuji Uchikawa [72] phân tích quan hệ phụ thuộc thầu phụ giữa DNNVV và tập đoàn lớn tại Nhật Bản sau khủng hoảng 1991; Pussadee Polsaram và cộng sự [69] nghiên cứu chính sách tại 4 nước ASEAN (Brunei, Campuchia, Lào, Myanmar).
• Hướng tiếp cận định lượng: Stephen Aanu Ojeka [73] khảo sát DNNVV tại Nigeria, sử dụng hệ số tương quan Spearman Rank trên SPSS để chứng minh gánh nặng thuế kìm hãm tăng trưởng DN; Roghayyeh Afshari và cộng sự [70] phân tích nhân tố tại 64 DNNVV ở Iran chỉ ra ưu đãi thuế cho R&D và mức lãi suất quyết định sự phát triển; Ylvije Boriçi Kraja và cộng sự [75] khảo sát tại Shkoder (Albania) chứng minh tương quan giữa chính sách chính phủ và hiệu quả kinh doanh; Isaac Kipchirchir Kamar [58] phân tích hồi quy tại hạt Uasin Gishu (Kenya) về tác động của thuế thu nhập, thuế GTGT và thuế khoán tới doanh thu bán hàng; Dong Xiang & Andrew C. Worthington [51] đánh giá hiệu quả bảo lãnh và tài trợ của Chính phủ Úc đối với doanh thu, lợi nhuận DNNVV trong khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Khắc phục hạn chế của các nghiên cứu định tính trước đây bằng việc xây dựng mô hình hồi quy để lượng hóa cụ thể mức độ tác động của từng chính sách tài chính đến sự phát triển của DNNVV.
2. Bổ sung khoảng trống về chính sách tài chính đất đai (tiền thuê đất, thuế đất) – một nội dung then chốt liên quan đến mặt bằng kinh doanh nhưng chưa được các công trình trước phân tích có hệ thống.
3. Kết hợp đồng thời ba công cụ chính sách bộ phận (thuế, tín dụng, tài chính đất đai) trong cùng một khung phân tích thống nhất thay vì xem xét phân tán, đơn lẻ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory): Xuất phát từ hiện tượng bất cân xứng thông tin trên thị trường tài chính (Myers & Majluf). Các nghiên cứu của Scherr và cộng sự (1990), Holmes & Kent (1991), Hall và cộng sự (2000) chứng minh DNNVV ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ đầu tiên để bảo vệ quyền kiểm soát, tiếp đến là vay nợ ngân hàng và cuối cùng mới phát hành cổ phiếu mới do chi phí phát hành cao và nguy cơ pha loãng sở hữu.
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng và chi phí đại diện: Sự thiếu minh bạch báo cáo tài chính của DNNVV dẫn đến rủi ro lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức, khiến các tổ chức tín dụng thắt chặt điều kiện cho vay hoặc tăng lãi suất, đẩy chi phí vốn của DNNVV lên cao.
• Tiêu chí phân loại DNNVV: Luận án đối chiếu tiêu chí phân loại của Ủy ban Châu Âu (EC), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và căn cứ pháp lý tại Việt Nam theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP để thống nhất khung số liệu thống kê.

Tiêu chí theo NĐ 56/2009/NĐ-CP	Doanh nghiệp siêu nhỏ	Doanh nghiệp nhỏ	Doanh nghiệp vừa
I. Nông, lâm nghiệp và thủy sản	$\le$ 10 lao động	Vốn $\le$ 20 tỷ đồng; 10 - 200 lao động	Vốn 20 - 100 tỷ đồng; 200 - 300 lao động
II. Công nghiệp và xây dựng	$\le$ 10 lao động	Vốn $\le$ 20 tỷ đồng; 10 - 200 lao động	Vốn 20 - 100 tỷ đồng; 200 - 300 lao động
III. Thương mại và dịch vụ	$\le$ 10 lao động	Vốn $\le$ 10 tỷ đồng; 10 - 50 lao động	Vốn 10 - 50 tỷ đồng; 50 - 100 lao động

• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá phát triển DNNVV: Đánh giá thông qua quy mô và tốc độ tăng trưởng của 5 nhóm chỉ tiêu: (1) Số lượng DNNVV (thành lập mới, đang hoạt động); (2) Số lượng lao động; (3) Nguồn vốn kinh doanh; (4) Giá trị tài sản cố định (TSCĐ) và đầu tư tài chính; (5) Doanh thu thuần và lợi nhuận trước thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp kỹ thuật định tính và định lượng qua quy trình 4 bước:

[Bước 1: Xác định vấn đề & khoảng trống] 

• Phương pháp định tính: Tổng hợp tài liệu, thống kê mô tả, so sánh và phân tích tổng hợp dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2012 - 2017.
• Phương pháp định lượng:
  • Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng hỏi khảo sát gồm 16 câu hỏi đo lường (thang đo Likert 5 điểm từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý) thuộc 5 nhóm nội dung và 7 câu hỏi định danh doanh nghiệp.
  • Quy mô mẫu: Căn cứ theo quy tắc Tabachnick & Fidell (2007) với $n \ge 50 + 8p$ và Hair và cộng sự (2006) với tỷ lệ quan sát/biến đo lường tối thiểu 5:1 (tối ưu 10:1), quy mô mẫu được xác định là 200 doanh nghiệp.
  • Quy trình điều tra: Thực hiện phỏng vấn thử nghiệm 30 mẫu từ ngày 20/01/2018 đến 10/02/2018; tiến hành khảo sát chính thức 200 giám đốc/kế toán trưởng DNNVV tại Hà Nội từ ngày 01/03/2018 đến 28/04/2018 theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất (chọn mẫu thuận tiện kết hợp chọn mẫu mạng quan hệ - snowball).
  • Kỹ thuật xử lý: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 để kiểm định độ tin cậy thang đo, phân tích tương quan Pearson, kiểm định ANOVA và phân tích hồi quy đa biến.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về DNNVV và các công cụ can thiệp tài chính của Chính phủ. Tác giả phân lập 3 nhóm nghiên cứu trong nước (vai trò DNNVV, hệ thống chính sách tài chính, từng công cụ thuế/tín dụng riêng biệt) và 2 nhóm nghiên cứu quốc tế (định tính tại Trung Quốc, Nhật Bản, khối ASEAN; định lượng tại Nigeria, Iran, Albania, Kenya, Úc).

Trên cơ sở đó, chương này xác định 4 khoảng trống nghiên cứu then chốt, đồng thời trình bày thiết kế nghiên cứu hỗn hợp, làm rõ công thức xác định cỡ mẫu, quy trình phỏng vấn thử nghiệm 30 mẫu và khảo sát chính thức 200 mẫu DNNVV tại Thành phố Hà Nội nhằm phục vụ cho việc xử lý số liệu trên SPSS 20.0.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa và chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương 2 làm sáng tỏ các khái niệm cơ bản về DNNVV, tiêu chí phân loại của các tổ chức quốc tế và quy định tại Việt Nam theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP và Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017. Luận án phân tích vai trò kinh tế - xã hội của DNNVV: tạo việc làm, khai thác nguồn vốn nhàn rỗi, hỗ trợ mạng lưới công nghiệp thông qua chuỗi cung ứng thầu phụ và thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền.

Chương này xây dựng khái niệm chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV, xác định 5 nguyên tắc hỗ trợ theo tinh thần Nghị quyết 35/2016/NQ-CP của Chính phủ. Tác giả vận dụng lý thuyết trật tự phân hạng và lý thuyết bất cân xứng thông tin để luận giải cơ sở khoa học của việc Nhà nước cần sử dụng 3 công cụ chính sách bộ phận: chính sách thuế (TNDN, GTGT), chính sách tín dụng (lãi suất ưu đãi, bảo lãnh tín dụng) và chính sách tài chính đất đai (tiền thuê đất, thuế đất).

Chương 2 cũng tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia (hệ thống thuế khoán của Ý, ngưỡng doanh thu tính thuế GTGT quốc tế, cơ chế tín dụng tại Nhật Bản, Trung Quốc) và rút ra bài học cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng phát triển DNNVV và các chính sách tài chính tác động giai đoạn 2012 - 2017:

• Thực trạng phát triển DNNVV giai đoạn 2012 - 2017:

  • Số lượng: Số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và đang hoạt động duy trì đà tăng trưởng qua các năm, phân bố chủ yếu trong khu vực thương mại - dịch vụ và công nghiệp - xây dựng.
  • Lao động, vốn và tài sản: Tích tụ vốn và TSCĐ bình quân trên một doanh nghiệp có xu hướng tăng nhưng quy mô nhìn chung vẫn ở mức nhỏ và siêu nhỏ.
  • Hiệu quả hoạt động: Doanh thu thuần và lợi nhuận trước thuế của khối DNNVV tăng nhưng tỷ suất lợi nhuận trên vốn còn thấp; khối doanh nghiệp siêu nhỏ ghi nhận mức lợi nhuận mỏng và dễ bị tổn thương trước các biến động kinh tế vĩ mô.

• Thực trạng ba chính sách tài chính hỗ trợ:

  • Chính sách thuế: Giai đoạn khó khăn đã áp dụng các gói miễn, giảm, gia hạn nộp thuế TNDN và GTGT, tạo điều kiện tích lũy vốn; số thu nộp NSNN của khối DNNVV tăng trưởng ổn định qua các năm 2012 - 2016.
  • Chính sách tín dụng: Ngân hàng Nhà nước duy trì trần lãi suất cho vay ngắn hạn ưu tiên đối với DNNVV; tuy nhiên, tỷ trọng dư nợ tín dụng DNNVV so với tổng dư nợ toàn nền kinh tế có xu hướng giảm sút; cơ chế hoạt động của các Quỹ BLTD địa phương còn nhiều bất cập, yêu cầu tài sản thế chấp cao khiến DNNVV khó tiếp cận.
  • Chính sách tài chính đất đai: Mặc dù các quy định về đơn giá thuê đất có điều chỉnh, giá thuê đất và nhà xưởng thực tế tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp vùng Bắc Bộ và Đông Nam Bộ vẫn ở mức cao; chỉ số tiếp cận đất đai theo PCI 2017 của Hà Nội phản ánh nhiều rào cản về thủ tục hành chính và tính công khai, minh bạch.

• Kết quả phân tích định lượng tại Hà Nội:

  • Kiểm định thang đo đạt độ tin cậy; ma trận hệ số tương quan khẳng định mối quan hệ cùng chiều giữa các công cụ chính sách tài chính và sự phát triển của doanh nghiệp.
  • Kiểm định ANOVA và bảng hệ số hồi quy trên SPSS 20.0 khẳng định sự tác động có ý nghĩa thống kê của chính sách thuế, chính sách tín dụng và chính sách tài chính đất đai đến kết quả kinh doanh và khả năng tăng trưởng của các DNNVV tại Hà Nội.

• Đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân:

  • Thành tựu: Góp phần tháo gỡ khó khăn thanh khoản tức thời, nâng cao nhận thức tuân thủ pháp luật thuế, cải thiện một phần khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.
  • Hạn chế: Ưu đãi thuế còn mang tính ngắn hạn và phân tán; tỷ trọng tín dụng cho DNNVV giảm; thủ tục bảo lãnh tín dụng phức tạp; chi phí thuê mặt bằng sản xuất cao.
  • Nguyên nhân: Hệ thống chính sách thiếu đồng bộ, nguồn lực tài chính công phân bổ cho các quỹ hỗ trợ còn hạn chế, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa chặt chẽ và hạn chế nội tại về tính minh bạch thông tin tài chính của DNNVV.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương 4 xác định bối cảnh hội nhập quốc tế và tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0; quán triệt quan điểm, mục tiêu phát triển DNNVV đến năm 2030 của Đảng và Nhà nước. Luận án đề xuất hệ thống giải pháp tài chính đồng bộ:

• Giải pháp về chính sách thuế: Thiết kế biểu thuế suất thuế TNDN ưu đãi phân hóa theo quy mô doanh thu và lao động của DNNVV; mở rộng các hình thức khấu trừ chi phí hợp lý khi đầu tư đổi mới công nghệ; đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế và ngưỡng kê khai thuế GTGT.
• Giải pháp về chính sách tín dụng: Định hướng các tổ chức tín dụng ưu tiên hạn mức vốn cho DNNVV; đa dạng hóa sản phẩm tín dụng (cho vay theo dòng tiền, bao thanh toán, tài trợ chuỗi cung ứng); tái cấu trúc mô hình hoạt động và tăng quy mô vốn điều lệ của các Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương nhằm hạ thấp rào cản tài sản bảo đảm.
• Giải pháp về chính sách tài chính đất đai: Công khai minh bạch quy hoạch và bảng giá đất; áp dụng chính sách ưu đãi miễn, giảm tiền thuê đất có thời hạn đối với DNNVV di dời vào các khu, cụm công nghiệp tập trung; tinh gọn quy trình xét duyệt hồ sơ thuê đất.
• Điều kiện thực hiện giải pháp: Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, chính quyền địa phương), hệ thống ngân hàng thương mại, vai trò đại diện và kết nối của Hiệp hội DNNVV Việt Nam, cùng với nỗ lực tự thân của các DNNVV trong việc nâng cao năng lực quản trị tài chính và minh bạch hóa báo cáo kế toán.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và làm rõ khung lý luận về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV, xác định rõ bản chất, mục tiêu và phạm vi tác động của 3 công cụ chính sách bộ phận: chính sách thuế, chính sách tín dụng và chính sách tài chính đất đai.
2. Vận dụng lý thuyết trật tự phân hạng và lý thuyết bất cân xứng thông tin để giải thích hành vi huy động vốn, phân tích nguyên nhân gốc rễ của những rào cản tài chính mà DNNVV gặp phải trên thị trường vốn và thị trường tín dụng.
3. Tổng kết các bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị tham khảo về cơ chế thuế khoán, ngưỡng nộp thuế GTGT và hệ thống bảo lãnh tín dụng nhằm đề xuất vận dụng phù hợp với thể chế kinh tế Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh toàn diện và có hệ thống về thực trạng phát triển của khối DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2012 - 2017 qua hệ thống chỉ tiêu số lượng, lao động, nguồn vốn, tài sản cố định, doanh thu và lợi nhuận.
2. Lượng hóa thực nghiệm tác động của chính sách thuế, chính sách tín dụng và chính sách tài chính đất đai đến sự phát triển của DNNVV thông qua điều tra khảo sát 200 doanh nghiệp và phân tích mô hình hồi quy đa biến tại Thành phố Hà Nội.
3. Nhận diện chính xác các điểm nghẽn thực tiễn: sự suy giảm tỷ trọng dư nợ tín dụng cấp cho DNNVV trong toàn nền kinh tế, sự kém hiệu quả của các Quỹ BLTD địa phương, và gánh nặng chi phí thuê đất/nhà xưởng trong các khu, cụm công nghiệp.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp tài chính khả thi, phân kỳ thực hiện đến năm 2030, gắn liền với các điều kiện tổ chức thực hiện cụ thể cho từng nhóm chủ thể liên quan.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Nghiên cứu thực nghiệm định lượng mới chỉ thực hiện giới hạn trên địa bàn Thành phố Hà Nội với quy mô 200 mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp phi xác suất (chọn mẫu thuận tiện và mạng quan hệ), do đó tính đại diện cho toàn bộ các vùng kinh tế trên cả nước có thể chưa tuyệt đối.
  • Khung chính sách tài chính tập trung vào 3 công cụ then chốt (thuế, tín dụng, tài chính đất đai), chưa bao quát toàn diện các công cụ hỗ trợ tài chính khác như quỹ phát triển khoa học công nghệ, thị trường vốn cổ phần vi mô hoặc các chương trình tài trợ chuỗi giá trị.
  • Chuỗi dữ liệu thứ cấp dừng lại ở mốc thời gian năm 2017.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát định lượng với phương pháp chọn mẫu xác suất phân tầng trên nhiều tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng kinh tế trọng điểm (miền Trung, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long).
  • Mở rộng nghiên cứu tác động của các công cụ tài chính mới phát sinh từ bối cảnh kinh tế số và Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 khi các văn bản hướng dẫn đi vào thực thi đầy đủ.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư có thể sử dụng các phát hiện thực nghiệm và hệ thống kiến nghị trong Chương 4 để hoàn thiện chính sách thuế TNDN phân hóa, cải cách quy chế bảo lãnh tín dụng và điều chỉnh cơ chế tiền thuê đất hỗ trợ doanh nghiệp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Luận án cung cấp khung phương pháp luận kết hợp nghiên cứu hỗn hợp mẫu mực, quy trình thiết kế bảng hỏi Likert 5 điểm, vận dụng lý thuyết trật tự phân hạng và kỹ thuật xử lý dữ liệu hồi quy đa biến bằng phần mềm SPSS 20.0 trong lĩnh vực tài chính công.
• Hiệp hội DNNVV và lãnh đạo doanh nghiệp: Tài liệu giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm bắt bức tranh tổng thể về chính sách hỗ trợ tài chính của Nhà nước, từ đó nâng cao tính minh bạch tài chính để tận dụng hiệu quả các kênh tín dụng và ưu đãi thuế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn tập trung vào ba chính sách bộ phận là thuế, tín dụng và tài chính đất đai?
Trả lời: Tác giả lựa chọn ba chính sách này vì ba lý do: (1) Tổng quan các nghiên cứu thực tiễn chỉ ra khó khăn lớn nhất của DNNVV luôn nằm ở vốn, mặt bằng sản xuất và gánh nặng thuế/thủ tục; (2) Đây là ba công cụ chi phối trực tiếp đến chi phí sản xuất kinh doanh và sự sống còn của doanh nghiệp; (3) Cả ba công cụ này đều được định danh là các trục hỗ trợ trọng tâm trong Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 và phù hợp với khung lý thuyết trật tự phân hạng về cấu trúc tài chính.

2. Tiêu chí phân loại DNNVV nào được tác giả sử dụng làm căn cứ thống kê chính trong luận án?
Trả lời: Mặc dù Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 đã ban hành các tiêu chí mới (doanh thu $\le$ 100 tỷ đồng hoặc lao động $\le$ 300 người), để phù hợp với chuỗi số liệu thống kê lịch sử giai đoạn 2012 - 2017, luận án sử dụng tiêu chí phân loại theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, căn cứ vào tổng nguồn vốn (tiêu chí ưu tiên) hoặc số lao động bình quân năm phân theo 3 khu vực kinh tế.

3. Khảo sát thực chứng định lượng trong luận án được tổ chức thực hiện như thế nào?
Trả lời: Tác giả thực hiện khảo sát bảng hỏi đối với giám đốc và kế toán trưởng DNNVV tại Hà Nội; trải qua giai đoạn thử nghiệm sơ bộ 30 mẫu (từ 20/01/2018 đến 10/02/2018) và khảo sát chính thức 200 mẫu (từ 01/03/2018 đến 28/04/2018) bằng phương pháp chọn mẫu thuận tiện và mạng quan hệ (snowball). Dữ liệu sau đó được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 qua các bước kiểm định thang đo, ma trận tương quan, kiểm định ANOVA và phân tích hồi quy đa biến.

4. Những điểm nghẽn lớn nhất của chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV giai đoạn 2012 - 2017 được luận án chỉ ra là gì?
Trả lời: Luận án chỉ ra 4 hạn chế chính: (1) Chính sách ưu đãi thuế còn mang tính ngắn hạn, nhỏ lẻ, thiếu cơ chế khuyến khích đủ mạnh; (2) Tỷ trọng dư nợ tín dụng cấp cho DNNVV trong tổng dư nợ nền kinh tế có xu hướng giảm dần; (3) Các Quỹ bảo lãnh tín dụng hoạt động kém hiệu quả do vốn nhỏ và thủ tục bảo lãnh phức tạp; (4) Chính sách tài chính đất đai chưa giải quyết tốt bài toán mặt bằng do giá thuê đất và nhà xưởng trong các khu, cụm công nghiệp còn quá cao.

5. Lý thuyết trật tự phân hạng giải thích hành vi tài chính của DNNVV như thế nào trong luận án?
Trả lời: Theo lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory), do tình trạng bất cân xứng thông tin cao và chủ doanh nghiệp muốn giữ quyền kiểm soát, DNNVV ưu tiên dùng lợi nhuận giữ lại (vốn nội bộ) trước tiên, kế đến là vay nợ ngân hàng và cuối cùng mới phát hành cổ phần. Điều này lý giải vì sao sự can thiệp của chính sách thuế (giúp tích lũy vốn nội bộ) và chính sách tín dụng (giảm chi phí vay nợ) giữ vai trò quyết định đối với nguồn lực tài chính của DNNVV.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phùng Thanh Loan đã hoàn thành các mục tiêu khoa học đặt ra thông qua việc xây dựng khung lý thuyết vững chắc về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển DNNVV dựa trên lý thuyết trật tự phân hạng và bất cân xứng thông tin. Công trình đã phản ánh toàn diện thực trạng phát triển của khối DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2012 - 2017, đồng thời cung cấp các bằng chứng thực nghiệm định lượng rõ ràng về tác động của chính sách thuế, tín dụng và tài chính đất đai tại địa bàn Thành phố Hà Nội. Các hạn chế và nguyên nhân tồn tại được phân tích khách quan, làm cơ sở khoa học để đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính có tính khả thi và định hướng dài hạn đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam các nghiên cứu về sự phát triển của DNNVV và các chính sách tài chính ảnh hưởng đến sự phát triển của DNNVV đã được một số nhà nghiên cứu thực hiện. Có thể chia các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án thành ba nhóm chính sau đây: Thứ nhất, các nghiên cứu về vai trò, tầm quan trọng của khu vực DNNVV trong nền kinh tế, khẳng định tính tất yếu của việc phát triển DNNVV.

Sách chuyên khảo “Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam - Thực trạng và giải pháp” của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam [26]. Các tác giả đã nghiên cứu về thực trạng phát triển DNNVV ở Việt Nam trong những năm 90, khẳng định tầm quan trọng của DNNVV trong sự phát triển của đất nước. Trong nghiên cứu này, các tác giả cũng đánh giá sự ảnh hưởng của việc Việt Nam gia nhập vào ASEAN đến hoạt động của DNNVV. Sách chuyên khảo “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” của Vũ Quốc Tuấn, Hoàng Thu Hoà chủ biên [45].

Nghiên cứu đã hệ thống các kinh nghiệm phát triển DNNVV ở Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan, Hungary và rút ra bài học cho Việt Nam trong việc phát triển DNNVV. Sách chuyên khảo“Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Trường Sơn [37] nghiên cứu đã tổng hợp những vấn đề lý luận chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là sự phát triển lý luận và các nghiên cứu chuyên sâu về các đặc trưng của doanh nghiệp nhỏ 7 và vừa xuất phát từ cấu trúc bên trong của doanh nghiệp; các nghiên cứu phát hiện và lượng hóa các nhân tố tác động đến quá trình tăng trưởng và phát triển của doanh nghiệp thông qua việc khảo sát thực tiễn các doanh nghiệp hiện tại. Bên cạnh đó, tác giả cũng đề cập và đi sâu phân tích, giải quyết các vấn đề đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập như vấn đề áp dụng quản trị công ty, việc tạo lập quan hệ lao động lành mạnh trong doanh nghiệp, vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, vấn đề tiếp cận nguồn lực kinh doanh, đặc biệt là nguồn tài chính của doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng đi sâu bàn luận và giải quyết vấn đề quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Luận án tiến sĩ “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” của Phạm Văn Hồng [15] nghiên cứu cơ sở lý luận phát triển DNNVV, thực trạng phát triển DNNVV ở Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, các cơ hội và thách thức đặt ra với các DNNVV. Luận án đã đưa ra một số kiến nghị với Nhà nước nhằm phát triển DNNVV như: đẩy mạnh tuyên truyền về hội nhập kinh tế quốc tế, tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Luật doanh nghiệp, cải cách hành chính, hoàn thiện chính sách tài chính - tín dụng, hoàn thiện chính sách thuế, xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực cho DNNVV. Luận án tiến sĩ “Quá trình phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997 - 2003 - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp” của Mẫn Bá Đạt [9], nghiên cứu về cơ sở lý luận phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh.