CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIẾN VỀ TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN 1. Chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn 1.1 Khái niệm và mục tiêu của chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn Trước hết để hiểu rõ về khái niệm chính sách nông nghiệp, nông thôn chúng ta cần hiểu về khái niệm chính sách nói chung. Theo Frank Ellis (1995): “Chính sách được xác định như là đường lối hành động mà Chính phủ lựa chọn đối với một lĩnh vực của nền kinh tế, kể cả các mục tiêu mà Chính phủ tìm kiếm và sự lựa chọn các phương pháp để theo đuổi các mục tiêu đó”. Theo Đỗ Hoàng Toàn (1998), Giáo trình chính sách trong quản lý kinh tế - xã hội, NXB Khoa học và Kỹ thuật: “Chính sách quản lý nói chung, chính sách kinh tế - xã hội nói riêng là tổng thể các quan điểm, các chuẩn mực, các biện pháp, các thủ thuật mà chủ thể quản lý (trong phạm vi quốc gia đó là nhà nước) sử dụng nhằm tác động lên đối tượng và khách thể quản lý để đạt đến những mục tiêu trong tổng số các mục tiêu chiến lược chung của đất nước một cách tốt nhất sau một thời gian đã định”.
Theo Đoàn Thị Thu Hà (2010), giáo trình Chính sách kinh tế xã hội, NXB Khoa học và Kỹ thuật: “Chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm giải quyết vấn đề chính sách, thực hiện những mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước”. Từ khái niệm về chính sách như trên, một số nhà nghiên cứu đã đưa ra khái niệm về chính sách nông nghiệp, nông thôn và khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn như sau: Theo Lê Đình Thắng (1995): “Chính sách nông nghiệp được hiểu là tổng thể các biện pháp kinh tế hoặc phi kinh tế có liên quan đến nông nghiệp và các ngành 8 có liên quan, nhằm tác động vào nông nghiệp theo những mục tiêu nhất định, trong một thời hạn nhất định”. Để làm rõ khái niệm chính sách khuyến khích phát triển nông thôn, trước hết chúng ta cần hiểu rõ khái niệm về Nông thôn: Nông thôn là vùng sinh sống, làm việc của cộng đồng chủ yếu là nông dân, sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, là nơi có mật độ dân cư thấp, môi trường chủ yếu là thiên nhiên, cơ sở hạ tầng kém phát triển, tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp. Nông thôn là nơi nền sản xuất chủ yếu dựa vào nông nghiệp.
Phát triển nông thôn là làm cho sản xuất ở nông thôn ngày càng dựa nhiều hơn vào công nghệ hiện đại. Như vậy chính sách khuyến khích phát triển nông thôn là tổng thể các biện pháp mà Nhà nước sử dụng để tác động vào nông thôn nhằm phát triển nông thôn một cách toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Qua tổng quan về các khái niệm liên quan đến chính sách và chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn, tác giả đưa ra khái niệm về chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn sử dụng trong luận văn như sau: chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn là tổng thể các biện pháp kinh tế hoặc phi kinh tế mà Chính phủ sử dụng để tác động vào nông nghiệp, nông thôn nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn theo những mục tiêu nhất định trong những khoảng thời gian nhất định. Các biện pháp kinh tế mà Nhà nước sử dụng để tác động vào nông nghiệp như: điều chỉnh đất đai, vốn tín dụng, lãi suất ngân hàng, thuế, lương lao động, giá cả vật tư, giá cả sản phẩm đầu ra,.
Các biện pháp phi kinh tế: là các biện pháp tác động gián tiếp đến nền kinh tế như: lao động việc làm, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ và cải tạo môi trường, an ninh quốc phòng, an ninh quốc phòng, trật tự xã hội, y tế, giáo dục, đào tạo,. Mục tiêu của chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn của chính quyền cấp huyện là: 9 - Đảm bảo người nông dân được tiếp cận chính sách và nâng cao năng lực trong sản xuất nông nghiệp - Đảm bảo tăng giá trị sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông. - Góp phần xây dựng cơ sở hạ tầng để đáp ứng phát triển kinh tế nông thôn. - Đảm bảo người nông dân sau khi tiếp cận chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn được cải thiện thu nhập bền vững.
Chủ thể và đối tượng của Chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn của chính quyền cấp huyện - Đối tượng Chính sách: Là các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn huyện. - Chủ thể ban hành Chính sách: Là Hội đồng nhân dân tỉnh. - Chủ thể tổ chức thực hiện Chính sách: Là UBND cấp tỉnh; các Sở: Tài chính, Nông nghiệp & PTNT, Sở Giao thông-Vận tải, Văn phòng Điều phối NTM tỉnh; UBND huyện; UBND cấp xã. Quan điểm và nguyên tắc của Chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn của chính quyền cấp huyện * Quan điểm của chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn của chính quyền cấp huyện - Đảm bảo công bằng trong thực hiện và thụ hưởng các nội dung của Chính sách.
- Đảm bảo Chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn được thực hiện hiệu lực, hiệu quả. * Nguyên tắc của chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn của chính quyền cấp huyện - Nguyên tắc của chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn là mỗi mô hình hỗ trợ có thể nhận được nhiều hạng mục hỗ trợ khác nhau. Nhưng mỗi hạng mục của mô hình chỉ được hỗ trợ một lần duy nhất. - Trong trường hợp có nhiều văn bản quy định hỗ trợ cùng nội dung thì các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, doanh nghiệp chỉ được hưởng mức hỗ trợ cao nhất.
10 - Chính sách chỉ thực hiện hỗ trợ cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn huyện. - Chính sách chỉ xem xét hỗ trợ khi mô hình đã hoàn thành đi vào hoạt động. - Việc hỗ trợ phải công khai, minh bạch, đúng mức và đúng đối tượng. - Các trường hợp không được xem xét hỗ trợ chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn: + Bị thu hồi quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư + Có khiếu nại, khiếu kiện về nội dung xin hỗ trợ.
Nội dung của chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn 1. Khuyến khích thành lập và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp - Hỗ trợ thành lập mới nghiệp đoàn nghề cá. - Hỗ trợ thành lập mới hợp tác xã. - Hỗ trợ thành lập mới Tổ hợp tác.
Hỗ trợ phát triển sản xuất, bảo quản, chế biến sản phẩm - Phát triển chăn nuôi lợn + Cơ sở chăn nuôi lợn giống ngoại sinh sản cấp ông bà và cấp bố mẹ, chăn nuôi lợn thương phẩm: Hỗ trợ một lần kinh phí lập quy hoạch chi tiết, xây dựng hạ tầng về chuồng trại, hệ thống nước, xử lý chất thải, báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc cam kết bảo vệ môi trường; Hỗ trợ kinh phí lần đầu thuê tổ chức đánh giá cấp giấy chứng nhận cơ sở chăn nuôi lợn thịt - Phát triển chăn nuôi bò: Hỗ trợ kinh phí mua tinh và vật tư phối giống theo quy định, tiền công phối giống, chi phí đánh giá, nghiệm thu - Thủy sản: Gồm nuôi trồng thủy sản và khai thác thủy sản, hậu cần nghề cá + Nuôi trồng thủy sản: hỗ trợ kinh phí lập quy hoạch chi tiết (theo dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt), hỗ trợ đầu tư kết cấu hạ tầng, mua sắm trang thiết bị, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đầu tư xây dựng mới ao hồ nuôi tôm 11 thâm canh hoặc nâng cấp từ nuôi tôm quảng canh, quảng canh cải tiến sang nuôi thâm canh. + Khai thác thủy sản, hậu cần nghề cá: Hỗ trợ với tàu công suất từ 400CV/chiếc trở lên, tàu công suất từ 250CV đến dưới 400CV/chiếc, tàu công suất từ 90CV đến dưới 250CV/chiếc + Hỗ trợ tổ chức, hộ gia đình, cá nhân cải hoán tàu khai thác hải sản có công suất nhỏ hơn 90 CV sang tàu có công suất từ 90 CV trở lên. +) Hỗ trợ xây dựng hầm bảo quản sản phẩm khi đóng mới tàu dịch vụ hậu cần phục vụ hoạt động khai thác hải sản có công suất từ 90 CV trở lên. +) Hỗ trợ xây dựng mới cơ sở sản xuất nước đá (tại khu vực cảng cá và cửa biển đã được quy hoạch cảng cá) phục vụ khai thác thủy sản, đảm bảo vệ sinh môi trường.
+ Hỗ trợ xây dựng vườn mẫu, khu dân cư kiểu mẫu, môi trường nông thôn: + Hỗ trợ ứng dụng công nghệ sinh học: 1. Phát triển thương mại nông thôn, xúc tiến, quảng bá sản phẩm và khuyến khích tiêu thụ - Chính sách hỗ trợ phát triển thương mại nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới: xây dựng mới chợ; nâng cấp, mở rộng chợ - Hỗ trợ các tổ chức, cá nhân có sản phẩm sản xuất hoặc tiêu thụ sản phẩm sản xuất trong tỉnh thực hiện quảng cáo, giới thiệu trên các ấn phẩm, các phương tiện thông tin đại chúng hoặc website thương mại điện tử, cổng thông tin thương mại điện tử, xúc tiến thương mại trong và ngoài nước. - Hỗ trợ các tổ chức, cá nhân chế biến, tiêu thụ sản phẩm sản xuất trong tỉnh xây dựng mới hoặc nâng cấp website thông tin, website thương mại điện tử hoặc thuê gian hàng tại các sàn thương mại điện tử có uy tín trong và ngoài nước để giới thiệu, quảng bá, giao dịch. - Hỗ trợ các tổ chức, cá nhân được hỗ trợ quảng bá, giới thiệu, thực hiện mở các gian hàng và giao dịch thương mại điện tử miễn phí trên sàn thương mại điện tử của tỉnh.
- Hỗ trợ các tổ chức, cá nhân có doanh thu hoặc giá trị hàng hóa chế biến, tiêu thụ tối thiểu 01 tỷ đồng/năm.