Chính sách khen thưởng cho người lao động ở Việt Nam hiện nay

Chuyên đề nghiên cứu Chính sách khen thưởng cho người lao động tại Việt Nam 2023, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Phạm Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Minh Thi
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính Sách Khen Thưởng Cho Người Lao Động Tại Việt Nam 2023
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu, câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về lý luận chính sách và chính sách khen thưởng
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về thực trạng chính sách khen thưởng
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về giải pháp thực hiện chính sách khen thưởng
• 1.5. Kết quả nghiên cứu đã đạt được, những nội dung kế thừa trong Luận án và một số vấn đề tiếp tục nghiên cứu
• 1.5.1. Kết quả nghiên cứu đã đạt được
• 1.5.2. Những nội dung được kế thừa trong Luận án
• 1.5.3. Những nội dung Luận án tiếp tục nghiên cứu
• 1.6. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH KHEN THƯỞNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 2.1. Một số khái niệm có liên quan
• 2.1.1. Người lao động
• 2.1.2. Khen thưởng
• 2.1.3. Chính sách
• 2.1.4. Chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.2. Mục tiêu, nội dung, vai trò của chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.2.1. Mục tiêu của chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.2.2. Nội dung chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.2.3. Vai trò của chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.3. Thể chế và công cụ chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.3.1. Thể chế chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.3.2. Công cụ chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.4. Các yếu tố tác động đến chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.4.1. Yếu tố về vấn đề chính sách
• 2.4.2. Yếu tố về thể chế chính trị, năng lực lãnh đạo của đảng cầm quyền
• 2.4.3. Yếu tố về năng lực của chủ thể tham gia hoạch định chính sách
• 2.4.4. Yếu tố về năng lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân thực thi chính sách
• 2.4.5. Yếu tố về thời gian và thông tin hoạch định chính sách
• 2.4.6. Yếu tố động cơ, mục đích mà các bên tham gia hoạch định chính sách
• 2.4.7. Yếu tố về các điều kiện bảo đảm thực thi chính sách
• 2.5. Các tiêu chí đánh giá chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.5.1. Tiêu chí về mức độ áp dụng chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.5.2. Tiêu chí về tính phù hợp trong áp dụng hình thức khen, mức khen cho người lao động
• 2.5.3. Tiêu chí về khả năng tuân thủ chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.5.4. Tiêu chí về tính hữu ích và bền vững của chính sách khen thưởng cho người lao động
• 2.6. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH KHEN THƯỞNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát quá trình xây dựng và thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động
• 3.2. Chính sách khen thưởng trong giai đoạn 1946 - 2013
• 3.3. Thực trạng thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động giai đoạn 1946-2013
• 3.4. Chính sách khen thưởng và thực hiện chính sách khen thưởng hiện nay
• 3.5. Thực trạng chính sách khen thưởng cho người lao động
• 3.6. Thực trạng thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động
• 3.7. Kết quả, hạn chế và những vấn đề đang đặt ra hiện nay
• 3.8. Những vấn đề đang đặt ra hiện nay
• 3.9. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH KHEN THƯỞNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động
• 4.1.1. Hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động phải kế thừa các giá trị nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về khen thưởng
• 4.1.2. Hoàn thiện chính sách khen thưởng cho người lao động trên cơ sở quán triệt các quan điểm của Đảng về khen thưởng
• 4.1.3. Hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động gắn với phong trào thi đua, tạo được chuyển biến nhận thức của xã hội về vị trí, vai trò của người lao động trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
• 4.1.4. Khen thưởng cho người lao động cần đồng bộ trong hệ thống chính sách về khen thưởng và rõ về tiêu chí, điều kiện khen
• 4.1.5. Hoàn thiện chính sách khen thưởng đối với người lao động phù hợp với hệ thống pháp luật của Nhà nước về khen thưởng và nguyên tắc chính xác, công khai, công bằng, kịp thời
• 4.2. Các giải pháp hoàn thiện chính sách khen thưởng cho người lao động ở nước ta hiện nay
• 4.2.1. Hoàn thiện nội dung chính sách khen thưởng cho người lao động
• 4.2.2. Hoàn thiện các công cụ chính sách khen thưởng cho người lao động
• 4.2.3. Cụ thể hóa chính sách khen thưởng cho người lao động thành văn bản quy phạm pháp luật để thuận lợi trong thực tiễn thực hiện
• 4.2.4. Hoàn thiện quy định về thủ tục hồ sơ, tiêu chuẩn, tuyến trình đề nghị khen thưởng đối với người lao động
• 4.2.5. Nâng cao năng lực chủ thể chịu sự tác động là người lao động và chủ thể thực hiện chính sách khen thưởng cho người lao động
• 4.2.6. Tăng cường nguồn lực thực thi chính sách khen thưởng đối với người lao động
• 4.2.7. Bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng trong khen thưởng và bình đẳng giới trong xét khen thưởng cho người lao động
• 4.2.8. Thanh tra, kiểm tra thực hiện chính sách khen thưởng đối với người lao động
• 4.3. Tiểu kết Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách khen thưởng cho người lao động

Chính sách khen thưởng cho người lao động tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những năm đầu sau thống nhất đất nước cho đến nay. Chính sách này không chỉ nhằm ghi nhận công lao của người lao động mà còn tạo động lực thúc đẩy họ cống hiến nhiều hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Theo Nghị quyết số 26-NQ/TW, Đảng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khen thưởng đối với công nhân, nông dân, những người trực tiếp lao động sản xuất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, chính sách khen thưởng vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự phát huy hiệu quả. Cụ thể, việc khen thưởng chưa được tách bạch rõ ràng, dẫn đến tình trạng người lao động chưa được chú trọng đúng mức trong quá trình xét khen thưởng.

1.1. Tình hình thực hiện chính sách khen thưởng

Thực trạng chính sách khen thưởng cho người lao động hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tỷ lệ khen thưởng cho người lao động vẫn còn thấp, đặc biệt là trong các hình thức khen thưởng cao như Huân chương Lao động. Nhiều người lao động có thành tích xuất sắc nhưng không được ghi nhận kịp thời. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của người lao động mà còn làm giảm động lực làm việc của họ. Chính sách khen thưởng cần được cải thiện để đảm bảo tính công bằng và minh bạch, từ đó khuyến khích người lao động cống hiến nhiều hơn.

II. Các yếu tố tác động đến chính sách khen thưởng

Chính sách khen thưởng cho người lao động chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau. Đầu tiên, yếu tố chính trị và năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định và thực thi chính sách. Thứ hai, năng lực của các cơ quan, tổ chức thực thi chính sách cũng ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách khen thưởng. Cuối cùng, yếu tố về thời gian và thông tin cũng cần được xem xét, bởi vì việc khen thưởng cần phải kịp thời và phù hợp với thực tiễn. Để chính sách khen thưởng phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ giữa các yếu tố này.

2.1. Yếu tố về thể chế chính trị

Thể chế chính trị tại Việt Nam có ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện chính sách khen thưởng. Các quyết định và chỉ thị từ Đảng và Nhà nước cần được thực hiện một cách nghiêm túc và đồng bộ. Sự lãnh đạo của Đảng cần phải thể hiện rõ ràng trong các chính sách khen thưởng, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho người lao động. Việc thực hiện các chính sách này cần phải được giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình khen thưởng.

III. Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách khen thưởng

Để hoàn thiện chính sách khen thưởng cho người lao động, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Đầu tiên, cần xây dựng một chính sách khen thưởng riêng biệt cho người lao động, tách bạch khỏi các đối tượng khác. Thứ hai, cần đơn giản hóa quy trình khen thưởng, giảm thiểu thủ tục hành chính để người lao động có thể dễ dàng tiếp cận các hình thức khen thưởng. Cuối cùng, cần tăng cường công tác tuyên truyền về chính sách khen thưởng để người lao động hiểu rõ quyền lợi của mình và có động lực phấn đấu hơn.

3.1. Cải cách quy trình khen thưởng

Quy trình khen thưởng cần được cải cách để đảm bảo tính kịp thời và minh bạch. Cần có các quy định rõ ràng về tiêu chí khen thưởng, từ đó giúp các cơ quan, tổ chức thực hiện chính sách khen thưởng một cách hiệu quả hơn. Việc công khai thông tin về các hình thức khen thưởng cũng sẽ giúp người lao động cảm thấy công bằng hơn trong quá trình xét khen thưởng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận án có cấu trúc gồm 04 chương: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Luận án Chƣơng 2. Lý luận về chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động Chƣơng 3. Thực trạng chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động ở Việt Nam Chƣơng 4.

Quan điểm, giải pháp hoàn thiện chính sách khen thƣởng cho ngƣời lao động ở Việt Nam hiện nay 11 luan an Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án 1. Tình hình nghiên cứu về lý luận chính sách và chính sách khen thưởng 1. Nhóm vấn đề nghiên cứu liên quan đến lý luận về chính sách Đây được xem là nhóm vấn đề nghiên cứu cơ bản về chính sách và có nhiều tác giả, công trình nghiên cứu khá phong phú, đa dạng.

Các nghiên cứu đi sâu làm rõ khái niệm về: Chính sách, chính sách công, đặt nền tảng cho vấn đề chính sách, các yếu tố tác động đến chính sách, yếu tố tác động đến thực thi chính sách và hiệu quả của chính sách trên thực tế. Chính sách công được xem là một trong những căn cứ đo lường năng lực hoạch định, xây dựng chính sách, xác định mục tiêu, căn cứ kiểm tra, đánh giá, xác định trách nhiệm trong việc sử dụng các nguồn lực công như ngân sách nhà nước, tài sản công. Một số nội dung nổi bật như mục tiêu của chính sách công, các giải pháp chính sách công và vai trò của cơ quan nhà nước trong việc thực thi chính sách công cũng được nghiên cứu khá kỹ lưỡng. Các đề xuất mang tính nguyên tắc để đạt được mục tiêu trong chính sách công cũng được đề cập trong các công trình nghiên cứu này.

Chẳng hạn như chùm công trình nghiên cứu của: Lê Chi Mai (2001),“Những vấn đề cơ bản về chính sách và quy trình chính sách” [69]; Nguyễn Hữu Hải, Lê Văn Hòa (2013), “Đại cương về chính sách công” [48]; Đỗ Phú Hải (2017),“Tổng quan về chính sách công” [46]; Nguyễn Hữu Hải (2014), “Chính sách công - những vấn đề cơ bản” [47]; Lê Như Thanh - Lê Văn Hòa (2016), “Hoạch định và thực thi chính sách công”, sách chuyên khảo [84]; Hồ Việt Hạnh (2017) với bài viết: “Bàn về khái niệm chính sách công”, Tạp chí Nhân lực khoa học và xã hội số 12/2017 [51]; “Đảng Cộng 12 luan an sản Việt Nam - Chủ thể chính sách công ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Nhân lực khoa học và xã hội số 12/2018 [52]. Các tác giả đã đưa ra hệ thống lý thuyết, khái niệm, bản chất, mục đích, nguyên tắc của chính sách công, chủ thể chính sách công. Các tác giả đã phân tích về chu trình chính sách công từ hoạch định, xây dựng, thực hiện, đánh giá chính sách công ở Việt Nam. Một số vấn đề liên quan đến phân tích chính sách công như: Nguyên tắc phân tích chính sách công; các yêu cầu đối với chính sách công, tiêu chí, quy trình, nội dung, phương pháp phân tích chính sách công được đề cập rõ giúp người đọc tìm hiểu được các bước phân tích chính sách, đồng thời cung cấp về phương pháp đánh giá chính sách công và quy trình hoạch định chính sách công ở nước ta.

Một số nội dung nghiên cứu nhấn mạnh đến quan niệm, vai trò, phân loại chính sách công. Theo đó, chính sách công được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, có thể theo cấp ban hành, theo lĩnh vực, theo thời gian tồn tại, theo tính chất ứng phó hoặc theo tính chất tác động. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công cũng được làm rõ về vai trò, về yêu cầu đối với nội dung của chính sách công. Một số tác giả đã có lý giải về vai trò của quản lý công, là loại hoạt động mang tính chuyên môn, nghề nghiệp cao dựa trên các nền tảng của khoa học quản lý và đề cao tầm quan trọng của quản lý công trong nền hành chính, nâng cao tính ứng phó của nhà quản lý trong bối cảnh hội nhập, đồng thời đặt ra những thách thức trong quản lý công ở Việt Nam hiện nay.

Nhóm công trình nghiên cứu là các Luận án tiến sĩ về chính sách trong các lĩnh vực khác nhau đã cung cấp khá phong phú về cách tiếp cận khái niệm chính sách, đặc điểm của chính sách, chính sách công. Cụ thể như: Luận án tiến sĩ chính sách công của Nguyễn Thị Hoa (2018), “Chính sách phát triển giảng viên chính trị ở Việt Nam hiện nay”[54]; Luận án tiến sĩ chính sách công của Quách Thị Minh Phượng (2016), "Chính sách dịch vụ công trực 13 luan an tuyến ở Việt Nam hiện nay” [76], Luận án tiến sĩ chính sách công của Đặng Thị Đào Trang (2020), “Chính sách phát triển bền vững làng nghề từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam”[89]; Luận án tiến sĩ chính sách công của Hoàng Vũ Linh Chi (2020), “Chính sách nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp (Nghiên cứu trường hợp thành phố Hà Nội)”[22]. Theo Nguyễn Thị Hoa tiếp cận lý thuyết nghiên cứu về đánh giá chính sách; hoạch định chính sách công; các yếu tố cấu thành chính sách; thực hiện chính sách. Theo Hoàng Vũ Linh Chi cách tiếp cận chính sách được mô hình hóa theo chu trình chính sách gồm: (1) Giai đoạn hoạch định chính sách có: Số lượng chính sách đã ban hành; Mục tiêu, đối tượng chính sách; Nội dung chính sách; (2) Giai đoạn triển khai chính sách có: Tổ chức triển khai chính sách; Kết quả triển khai và lợi ích chính sách; Đánh giá mặt được và hạn chế của chính sách; Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách.

Đối với khái niệm chính sách, theo cách hiểu tại Luận án của Quách Thị Minh Phượng là một tập hợp các quyết định có liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị hay một nhóm nhà chính trị gắn liền với việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt được các mục tiêu đó. Hoặc theo Đặng Thị Đào Trang và Đặng Vũ Linh Chi, thì nói đến chính sách là nói đến tập hợp các chủ trương và hành động về phương diện nào đó của tổ chức, bao gồm các mục tiêu mà tổ chức muốn đạt được và cách làm để thực hiện các mục tiêu đó. Nhóm vấn đề nghiên cứu liên quan đến lý luận về chính sách khen thưởng Công trình nghiên cứu về chính sách khen thưởng, nhất là chính sách khen thưởng cho người lao động xuất hiện khá ít trong nghiên cứu và được công bố trên phương tiện thông tin đại chúng, báo, tạp chí, sách chuyên khảo. Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu này chủ yếu được thực hiện dưới dạng các luận án, luận văn thạc sĩ; một số ít đề tài cấp Nhà nước nghiên cứu về 14 luan an khen thưởng và chủ yếu là các đề tài cấp Bộ được nghiên cứu rải rác tại các Bộ, ngành.

Nghiên cứu về lý luận chính sách khen thưởng cho người lao động là vấn đề mới và chú trọng đến đối tượng đặc biệt, là đối tượng chiếm tỷ lệ đông đảo trong xã hội. Quản lý nhà nước và chính sách khen thưởng cho đối tượng này chủ yếu qua thực thi, thừa hành nhiệm vụ tại các cơ quan, đơn vị. Việc nghiên cứu mang tầm lý luận và khái quát các vấn đề cơ bản liên quan đến chính sách khen thưởng cho người lao động chưa được phong phú, đa dạng. Cụ thể: Tiếp cận công trình nghiên cứu của Trần Thị Hà, (2010) “Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới thi đua, khen thưởng trong giai đoạn hiện nay", Đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nước, Mã số đề tài: 02/2010 [41]; Nguyễn Thế Thắng (2012), “Những vấn đề lý luận chung về thi đua, khen thưởng”, Đề tài khoa học cấp Bộ [85]; Trương Quốc Bảo (2010), Sách “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí minh về thi đua yêu nước trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật thi đua, khen thưởng” [3], cung cấp cho NCS một số vấn đề lý luận về khen thưởng cho người lao động.

Các công trình nghiên cứu này cũng đã cung cấp khái niệm về khen thưởng; phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua, yêu nước gắn với khen thưởng; làm rõ vai trò của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác thi đua, khen thưởng; những ý nghĩa lớn trong tổ chức phong trào thi đua yêu nước gắn với công tác khen thưởng; nhất là nhấn mạnh đến sự cần thiết phải đổi mới công tác khen thưởng đáp ứng yêu cầu, tình hình mới trong giai đoạn hiện nay. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của Bùi Thị Thu Hương (2017) “Nghiên cứu đánh giá về vai trò, vị trí của công tác thi đua, khen thưởng trong quá trình xây dựng và phát triển của ngành Kế hoạch và đầu tư và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi đua, khen thưởng trong giai đoạn hiện nay” [65] đánh giá về vai trò, vị trí của công tác khen thưởng trong hoạt động quản lý nhà nước của Bộ có giá trị tham khảo. Tác giả đã đề cập đến vai trò 15 luan an của khen thưởng cho các cá nhân, tổ chức tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư có giá trị lớn trong việc kịp thời động viên các cá nhân đã có thành tích đạt được trong công việc, kịp khích lệ tinh thần làm việc và gắn bó lâu dài trong nền công vụ. Đề tài cấp Học viện của Ngô Thị Hải Anh (2021), “Nâng cao chất lượng công tác đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ chính trị gắn với bình xét thi đua, khen thưởng đối với cán bộ, công chức, viên chức tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh” [1], với phạm vi đề xuất khen thưởng gắn với đánh giá thực hiện nhiệm vụ chính trị tại một đơn vị đầu ngành về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, có ý nghĩa lớn trong giai đoạn hiện nay.

Đề tài nêu lên mối quan hệ giữa chất lượng đánh giá thực chất công việc, thực hiện nhiệm vụ của từng cá nhân và kết quả đề xuất khen thưởng xứng đáng với công trạng, thành tích đạt được trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Từ đó có những đề xuất cho vấn đề khen thưởng phải được xem xét công bằng, khách quan, gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ của cá nhân.