Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC PHƯỜNG 1. CÔNG CHỨC PHƯỜNG VÀ CHÍNH SÁCH BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC PHƯỜNG 1. Công chức phường 1. Khái niệm công chức phường Khái niệm công chức thường được hiểu khác nhau ở các quốc gia, do đó phạm vi công chức, nơi công tác của họ, vì thế cũng rất đa dạng.
Ở nước Pháp, "Công chức là người được bổ nhiệm vào một công việc thường xuyên với thời gian làm việc trọn vẹn và được biên chế vào một ngạch trong thứ bậc của các cơ quan hành chính Nhà nước, các cơ quan ngoại biên hoặc các công sở Nhà nước". Công chức Pháp bao gồm toàn bộ những người được Nhà nước hoặc cộng đồng lãnh thổ (công xã, tỉnh, vùng) bổ nhiệm vào làm việc thường xuyên trong một công sở hay công sở tự quản, kể cả các bệnh viện và được biên chế vào một ngạch của nền hành chính công. Ở Anh, khái niệm công chức chỉ bao hàm những nhân viên công tác trong ngành hành chính. Ở Mỹ, tất cả các nhân viên trong bộ máy hành chính của chính phủ đều được gọi chung là công chức, bao gồm những người được bổ nhiệm về chính trị (còn gọi là công chức chính trị), những người đứng đầu bộ máy độc lập và những quan chức của ngành hành chính.
Quan hệ giữa Chính phủ và công chức là quan hệ giữa ông chủ và người làm thuê, ngoài việc điều chỉnh theo Luật hành chính, quan hệ này còn được điều chỉnh bằng hợp đồng dân sự. Mỗi quốc gia có cách tiếp cận khái niệm công chức và cách xác định một phạm vi những người là công chức riêng, đặc thù. Việc xác định ai là công chức 12 Luan van thường do các yếu tố sau quyết định: hệ thống thể chế chính trị, yếu tố pháp lý, trình độ phát triển kinh tế - xã hội; yếu tố văn hoá truyền thống, lịch sử,. tùy thuộc vào những thời điểm khác nhau.
Phạm vi công chức có thể rộng hẹp khác nhau tùy từng quốc gia và từng thời điểm. Ví dụ có những nước coi công chức là những người làm việc trong bộ máy nhà nước (bao gồm cả các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp hay các lực lượng vũ trang, công an). Trong khi đó có những nước lại chỉ giới hạn những người làm việc trong các cơ quan quản lý nhà nước hay hẹp hơn nữa là trong các cơ quan quản lý hành chính nhà nước. Đồng thời, ở những giai đoạn khác nhau pháp luật các quốc gia có thể có quy định khác nhau về phạm vi công chức.
Tuy nhiên, ở nhiều quốc gia, dấu hiệu chung của công chức ở một nước nào đó thường là: - Công chức là những người làm việc trong khu vực nhà nước. - Công chức là kết quả của sự tuyển chọn đặc biệt của nhà nước, phải thông qua một quy trình tuyển dụng. - Tiền lương của công chức được trả từ ngân sách. - Công chức được quản lý thống nhất và được điều chỉnh bằng luật riêng được gọi là luật công chức, chịu trách nhiệm trước Nhà nước về việc thực hiện nhiệm vụ của mình.
- Các nhà nước luôn hướng tới xây dựng một đội ngũ công chức chuyên nghiệp. Ở Việt Nam, qua các thời kỳ lịch sử, khái niệm ai là công chức cũng đã có nhiều lần thay đổi. Sự hình thành khái niệm công chức được gắn liền với sự phát triển của nền hành chính nhà nước. Ở Việt Nam, khái niệm công chức được hình thành và phát triển liên tục theo tiến trình lịch sử, qua mỗi thời kỳ khác nhau lại có quan niệm khác nhau về công chức.
Ở Việt Nam, Luật Cán bộ, công chức sửa đổi 2020 quy định: 13 Luan van “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [28]. “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ NSNN.[28] Về khái niệm công chức phường, Theo góc độ tiếp cận về khoa học, pháp lý cũng như trên thực tiễn, có thể tiếp cận khái niệm này theo khái niệm công chức phường tại Luật Cán bộ, công chức. Xã, phường, thị trấn thuộc cấp xã nói chung, nên theo đó, Công chức phường là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân phường, trực tiếp tham mưu cho lãnh đạo 14 Luan van UBND phường trong việc điều hành, chỉ đạo công tác, thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trên địa bàn phường. Công chức phường là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân phường, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Đặc điểm của công chức phường Phường là một đơn vị hành chính cấp thấp nhất của Việt Nam hiện nay, cùng cấp với xã và thị trấn. Phường là đơn vị hành chính nội thị, nội thành của một thị xã hay một thành phố trực thuộc tỉnh hoặc của một quận, thị xã hay thành phố thuộc Thành phố trực thuộc trung ương. Công chức phường có những đặc điểm cơ bản của đội ngũ cán bộ, công chức trong nền công vụ Việt Nam. Tuy nhiên, do vị trí, vai trò của chính quyền phường, do đặc điểm kinh tế xã hội, địa lý, dân cư đặc thù của phường, đội ngũ công chức phường cũng có những điểm đặc thù so với đội ngũ công chức nói chung.
Nhìn chung, đội ngũ công chức phường có những đặc điểm mang tính đặc thù như sau: Một là: Đội ngũ công chức phường phải chịu áp lực công việc cao hơn do quy mô/tỷ lệ dân cư và các hoạt động kinh tế ở đô thị lớn hơn ở nông thôn nhiều lần trong khi định biên/biên chế là tương đương nhau (theo số liệu thống kê của Vụ tiền lương - Bộ Nội vụ, năm 2011, số lượng công chức trên 100 dân tại các thành phố trực thuộc trung ương thấp hơn nhiều so với mức bình quân cả nước; tính trên 100 dân có 0,44 công chức và 2 viên chức, chỉ số này ở Hà Nội tương ứng là 0,27 và 1,7). Công chức phường là những người trực tiếp làm việc với dân, có trách nhiệm tổ chức, quản lý việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật trong thực tế cuộc sống, để tổ chức Nhân dân thực hiện đúng và đủ. Trên thực tế, áp lực công việc về cả khối lượng lẫn mức 15 Luan van độ phức tạp của công chức phường là rất lớn, cao hơn nhiều so với công chức ở những địa bàn khác. Hai là: Trình độ, năng lực của đội ngũ công chức phường có mặt bằng chung cao hơn so với trình độ, năng lực của đội ngũ công chức xã về các phương diện kiến thức, kỹ năng, thái độ của công chức phường đều cao hơn công chức xã.
Các đô thị là nơi tập trung nhiều trường đại học, cao đẳng, khu công nghiệp, do đó cũng là nơi tập trung nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, có chất lượng cao. Bên cạnh đó là đời sống đô thị với sự phát triển của công nghiệp, thương mại, dịch vụ rất sôi động. Nói cách khác, đời sống kinh tế - văn hóa, giáo dục - y tế ở đô thị tốt hơn nhiều lần so với nông thôn. Từ đó dẫn đến tính cạnh tranh trong tuyển dụng công chức phường cao hơn, cơ quan nhà nước có thể lựa chọn được đội ngũ công chức có trình độ, năng lực hay kinh nghiệm hơn.
Ba là: Tính phức tạp của hoạt động nghiệp vụ, công vụ của công chức phường cao hơn so với công chức ở chính quyền nông thôn cấp xã. Điều này thể hiện ở một số khía cạnh như: số lượt thủ tục hành chính phải giải quyết hàng ngày lớn; mức độ phức tạp của các thủ tục hành chính cao do đối tượng phục vụ là nhiều tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh tế; ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính ở mức độ cao (ở đô thị đã áp dụng mức độ 4, trong khi ở nông thôn hầu hết mới ở mức độ 2). Hoạt động quản lý nhà nước của công chức phường là hoạt động tỉ mỉ, đa dạng và phức tạp, từ những việc đơn giản như cấp giấy khai sinh, khai tử cho đến những việc quan trọng, phức tạp, yêu cầu chuyên môn, nghiệp vụ như quản lý thực hiện quy hoạch, quản lý đất đai, nhà ở, hộ tịch, vệ sinh môi trường, trật tự đô thị,. nên đòi hỏi đội ngũ công chức phường phải có trình độ, kỹ năng nhất định.
Do phường thường có dân số đông, thành phần dân cư đa dạng, phức tạp, nhiều biến động, trình độ dân trí cao nên đòi hỏi công chức phường 16 Luan van có tính chuyên môn cao. Mặt khác, do sự đa dạng của các công việc quản lý đô thị, nên công chức phường mặc dù được bố trí theo chức danh cụ thể nhưng hầu hết đều kiêm nhiệm nhiều việc cùng lúc. Các đặc điểm trên tác động không nhỏ tới công tác tuyển dụng công chức phường, đòi hỏi công tác này phải được thực hiện tốt để lựa chọn được những cá nhân xứng đáng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trên địa bàn các phường.Từ những đặc điểm trên, có thể thấy công chức phường có vị trí rất quan trọng trong việc thực hiện chức năng QLNN, giữ vai trò làm cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Đây cũng là lý do cần phải đẩy mạnh công tác bồi dưỡng công chức phường để mang lại hiệu quả cao trong hoạt động thực thi công vụ, cần có những cách thức, phương pháp, lộ trình và bước đi sao cho phù hợp, xem xét cả về nội dung, chương trình và cách thức tổ chức thực hiện đối với từng đối tượng đặc thù để đảm bảm tính hiệu quả lâu dài, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu đào tao, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ sau khi được cử tham gia bồi dưỡng trong bối cảnh hiện nay.