1 MÔÛ ÑAÀU Lyù do nghieân cöùu Chính saùch Ñoåi Môùi cuûa Ñaûng Coäng saûn vaø Nhaø nöôùc Vieät Nam ñaõ taïo ra nhöõng thaønh quaû raát ñaùng khích leä trong vieäc phaùt trieån kinh teá-xaõ hoäi cuûa ñaát nöôùc trong hôn moät thaäp kyû qua. Möùc taêng tröôûng GDP trong nhieàu naêm lieân tuïc ñaït ñöôïc ôû möùc khaù cao so vôùi caùc nöôùc khaùc trong khu vöïc vaø caû treân bình dieän theá giôùi chính laø keát quaû toång hôïp töø söï taêng tröôûng maïnh meõ cuûa caùc khu vöïc, ngaønh ngheà kinh teá khaùc nhau, trong ñoù coù ngaønh ngaân haøng. Cuøng vôùi söï ra ñôøi cuûa caùc Phaùp leänh Ngaân haøng Nhaø nöôùc vaø Phaùp Leänh veà caùc Toå chöùc Tín duïng (1990) vaø sau naày laø Luaät Ngaân haøng Nhaø nöôùc vaø Luaät caùc Toå chöùc Tín duïng (1997), cho ñeán nay, heä thoáng ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån nhanh choùng, töøng böôùc hieän ñaïi hoùa coâng ngheä, naâng cao qui moâ hoaït ñoäng, cung öùng ngaøy caønh nhieàu hôn caùc saûn phaåm, dòch vuï cho ñôøi soáng kinh teá-xaõ hoäi. Tuy nhieân, trong quaù trình phaùt trieån, heä thoáng ngaân haøng Vieät Nam cuõng ñaõ boäc loä nhieàu khieám khuyeát, yeáu keùm noäi taïi cuûa mình.
Caùc vaàn ñeà nhö naêng löïc, trình ñoä quaûn lyù coøn nhieàu haïn cheá; ñoäi nguõ nhaân söï coøn chöa tinh thoâng; qui moâ hoaït ñoäng nhoû beù; caùc yeáu keùm trong quaûn trò ruûi ro, tình traïng nôï xaáu, nôï khoù ñoøi keùo daøi trong nhieàu naêm,… chính laø nhöõng thaùch thöùc raát quan troïng cho heä thoáng ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam hieän nay vaø trong töông lai. Ñaëc bieät, ñeå giaønh theá chuû ñoäng trong tieán trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá, heä thoáng ngaân haøng Vieät Nam noùi chung vaø caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn noùi rieâng caàn phaûi ñöôïc nhanh choùng cuûng coá, xaây döïng ña daïng veà hình thöùc, hoaït ñoäng an toaøn, hieäu quaû, coù khaû naêng huy ñoäng toát hôn caùc nguoàn löïc vaø môû 2 roäng ñaàu tö, ñaùp öùng nhu caàu coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc. Laø moät heä thoáng ngaân haøng non treû, beân caïnh caùc ngaân haøng thöông maïi quoác doanh ñaàu ñaøn, töông ñoái lôùn maïnh, giaøu kinh nghieäm treân thöông tröôøng; caùc ngaân haøng nöôùc ngoaøi vôùi maïng löôùi toaøn caàu vaø tieàm löïc taøi chaùnh maïnh meõ, caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn ñang ñöùng tröôùc nhieàu thaùch thöùc trong quaù trình hoäi nhaäp, ñaëc bieät trong boái caûnh lòch trình ñaõ cam keát trong Hieäp ñònh Thöông maïi Vieät-Myõ vaø loä trình chuaån bò gia nhaäp WTO. Do ñoù, vieäc phaân tích, xaùc ñònh vò theá caïnh tranh hieän nay; ñònh höôùng xaây döïng moät chieán löôïc caïnh tranh chung, ñeå töø ñoù, xaùc ñònh caùc giaûi phaùp cho vieäc xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh ñoù cho caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn laø moät söï caàn thieát taát yeáu vaø coù vai troø quyeát ñònh ñeán thaønh baïi cuûa caùc ngaân haøng naày.
Ñoù laø lyù do maø NCS choïn ñeà taøi “Giaûi phaùp xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh” laøm luaän aùn tieán só kinh teá. Luaän ñeà xuaát phaùt Quaûn trò chieán löôïc bao goàm ba quaù trình cô baûn sau ñaây: xaây döïng chieán löôïc, thöïc thi chieán löôïc vaø ñaùnh giaù chieán löôïc. ÔÛ ñaây, nhö phaïm vi nghieân cöùu cuûa luaän aùn seõ chæ ôû phaàn döôùi ñaây, chuùng ta chæ baøn veà xaây döïng chieán löôïc. Ñeå tieáp tuïc, chuùng toâi xin trích daãn ñònh nghóa veà xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh trích töø quyeån Chieán löôïc caïnh tranh cuûa Giaùo sö Micheal Porter [38, tr.15]: “Xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh chính laø ñeå xaây döïng moät moâ hình toång theå veà vieäc doanh nghieäp seõ caïnh tranh nhö theá naøo, muïc tieâu cuûa doanh nghieäp laø gì, vaø nhöõng chính saùch naøo caàn coù ñeå thöïc hieän caùc muïc tieâu ñoù”.
3 Chieán löôïc xuaát phaùt töø caùc caïnh tranh treân thöông tröôøng. Vieäc xaây döïng chieán löôïc ñöôïc döïa treân cô sôû phaân tích hieän traïng vaø xaùc ñònh vò theá caïnh tranh cuûa doanh nghieäp. Giaûi phaùp laø caùc caùch thöùc toå chöùc, quaûn trò ñeå ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu cuûa chieán löôïc ñaõ ñöôïc xaây döïng. Do ñoù, vò theá caïnh tranh, muïc tieâu chieán löôïc vaø caùc giaûi phaùp xaây döïng chieán löôïc laø ba phaïm truø cô baûn cuûa quaù trình xaây döïng chieán löôïc.
Vieäc xaùc ñònh caùc giaûi phaùp xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh, trong moät chuøng möïc naøo ñoù, coù theå ñöôïc xem nhö caùc giaûi phaùp naâng cao naêng löïc caïnh tranh cho doanh nghieäp. Nhöng khoâng chæ coù theá, bôûi leõ, caùc giaûi phaùp caïnh tranh ñoù khoâng theå ñöôïc ñeà nghò moät caùch chung chung, voâ phöông höôùng maø traùi laïi, phaûi ñöôïc ñaët trong moái lieân heä lieân hoaøn giöõa ba phaïm truø cô baûn neâu treân, ngay trong tieán trình xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh, vaø ñeå coù theå ñöôïc thöïc hieän trong giai ñoaïn keá tieáp laø trieån khai thöïc hieän chieán löôïc. Do ñoù, caùc giaûi phaùp ñoù chính laø caùc giaûi phaùp trong vieäc xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh; caùc giaûi phaùp ñeå xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh; hoaëc coù theå noùi goïn hôn, caùc giaûi phaùp xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh. Ñoù chính laø luaän ñeà xuaát phaùt cuûa luaän aùn naày.
Muïc tieâu cuûa vieäc nghieân cöùu Töø lyù do nghieân cöuù vaø luaän ñeà xuaát phaùt treân, caùc muïc tieâu cuûa vieäc nghieân cöùu seõ laø: Veà maët lyù luaän, luaän aùn seõ coá gaéng heä thoáng hoùa caùc cô sôû lyù thuyeát veà caïnh tranh, chieán löôïc caïnh tranh, caùc ñieàu kieän taïo ra lôïi theá caïnh tranh beàn vöõng, naêng löïc caïnh tranh, phöông thöùc xaùc ñònh vò theá caïnh tranh vaø vieäc öùng duïng caùc moâ hình vaøo vieäc phaân tích, ñònh höôùng vaø xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh chung cho caùc ngaân haøng thöông maïi. Cô sôû lyù thuyeát maø NCS söû duïng seõ döïa vaøo caùc taùc giaû khaùc nhau, nhöng taäp trung nhaát laø caùc lyù thuyeát veà lôïi theá caïnh tranh vaø chieán löôïc caïnh tranh cuûa Giaùo sö Micheal Porter. 4 Veà phöông dieän thöïc tieãn, treân cô sôû caùc moâ hình lyù thuyeát ñaõ ñöôïc ñuùc keát, luaän aùn seõ taäp trung phaân tích thöïc traïng hoaït ñoäng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh ñeå coù theå laäp ra moät ma traän phaân tích TOWS, cô sôû ñeå coù theå xaùc ñònh vò theá caïnh tranh vaø ñònh höôùng chieán löôïc caïnh tranh chung, ñeå töø ñoù, xaùc ñònh caùc giaûi phaùp caên baûn cho vieäc xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh chung ñoù. Caùc noäi dung nghieân cöùu Xuaát phaùt töø muïc tieâu nghieân cöùu treân, caùc noäi dung nghieân cöùu chuû yeáu seõ laø: - Ñaùnh giaù toång quan veà hoaït ñoäng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh.
- Hoäi nhaäp trong ngaønh taøi chaùnh-ngaân haøng: cô hoäi vaø thaùch thöùc cho caùc ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam. - Hieäp ñònh Thöông maïi Vieät-Myõ vaø loä trình hoäi nhaäp töø nay cho ñeán naêm 2010. - Caùc nghieân cöùu treân theá giôùi veà caïnh tranh ngaân haøng. - Phaân tích toång quan caùc löïc löôïng caïnh tranh hieän nay cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn.
- Luaän cöù veà caùc giaûi phaùp xaây döïng chieán löôïc caïnh tranh cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh. Khung nghieân cöùu Töø luaän ñeà xuaát phaùt vaø caùc muïc tieâu, noäi dung nghieân cöùu, luaän aùn coù theå ñöôïc thöïc hieän qua khung nghieân cöuù sau ñaây (Hình 0. Khung nghieân cöùu ñoù coù theå ñöôïc dieãn ñaït qua vieäc traû lôøi caùc chi tieát xung quanh 3 caâu hoûi sau ñaây: 1) Chuùng ta ñang ôû ñaâu? Æ XAÙC ÑÒNH VÒ THEÁ CAÏNH TRANH 5 2) Chuùng ta muoán ñi veà ñaâu? Æ XAÙC ÑÒNH, LÖÏA CHOÏN CAÙC MUÏC TIEÂU CHIEÁN LÖÔÏC MAØ CHUÙNG TA MUOÁN ÑAÏT TÔÙI 3) Chuùng ta ñi ñeán ñoù nhö theá naøo? Æ XAÙC ÑÒNH CAÙC GIAÛI PHAÙP ÑEÅ RUÙT NGAÉN KHOAÛNG CAÙCH GIÖÕA VÒ THEÁ CAÏNH TRANH HIEÄN NAY CUÛA CHUÙNG TA VAØ MUÏC TIEÂU MAØ CHUÙNG TA MUOÁN ÑAÏT TÔÙI. ÑOÙ CHÍNH LAØ XAÙC ÑÒNH CAÙC GIAÛI PHAÙP XAÂY DÖÏNG CHIEÁN LÖÔÏC CAÏNH TRANH Thöïc hieän Thieát laäp Thieát laäp kieåm soaùt muïc tieâu muïc tieâu beân ngoaøi daøi han haøng naêm Ño löôøng Xeùt vaø Laïi Vò Phaân ñaùnh Giaûi Nhieäm theá phoái giaù Phaùp Vuï caïnh taøi Kinh tranh nguyeân Doanh Löïa Thöïc hieän choïn Ñöa ra kieåm soaùt chieán caùc chính noäi boä löôïc ñeo saùch ñuoåi THOÂNG TIN PHAÛN HOÀI ÑAÙNH THÖÏC THI GIAÙ XAÂY DÖÏNG CHIEÁN LÖÔÏC CHIEÁN LÖÔÏC CHIEÁN LÖÔÏC Hình 0.1: Khung nghieân cöùu cuûa luaän aùn 6 Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Ñoái töôïng nghieân cöùu chuû yeáu cuûa ñeà taøi laø caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn coù Hoäi sôû ñaêng kyù treân ñòa baøn treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh cuøng vôùi caùc löïc löôïng caïnh tranh cuûa chuùng.
Do phaïm vi nghieân cöùu cuûa ñeà taøi töông ñoái roäng, neân ñoái vôùi vieäc nghieân cöùu caùc löïc löôïng caïnh tranh, ñeà taøi seõ taäp trung nghieân cöùu caùc löïc löôïng caïnh tranh mang tính tröïc dieän nhaát, ñoù laø caùc nhoùm ngaân haøng thöông maïi quoác doanh, nhoùm caùc ngaân haøng lieân doanh vaø nhoùm caùc chi nhaùnh ngaân haøng nöôùc ngoaøi taïi thaønh phoá Hoà Chí Minh. Tuy vaäy, caùc ñònh cheá taøi chaùnh phi-ngaân haøng, löïc löôïng caïnh tranh ngöôøi cung öùng-khaùch haøng cuõng seõ ñöôïc ñeà taøi phaân tích vaø daãn chieáu moät caùch toång quaùt. Khoâng gian phaân tích laø ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh. Tuy vaäy, do chieán löôïc caïnh tranh cuûa caùc ngaân haøng coå phaàn thaønh phoá Hoà Chí Minh khoâng theå taùch rôøi caùc chieán löôïc, chöông trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá cuûa caû nöôùc, maø ñaëc bieät laø Chöông trình hoäi nhaäp cuûa ngaønh ngaân haøng Vieät Nam, cho neân caùc phaân tích ôû taàm vó moâ cuõng seõ ñöôïc daãn chieáu moät caùch phuø hôïp vôùi caùc noäi dung nghieân cöùu.
Thôøi gian phaân tích laø giai ñoaïn 1993-2003, vôùi vieãn caûnh ñeán naêm 2010, naêm baûn leà cuûa hoäi nhaäp ngaân haøng trong khuoân khoå cam keát cuûa Hieäp ñònh Thöông maïi Vieät-Myõ, naêm maø caùc ngaân haøng 100% Hoa Kyø seõ ñöôïc quyeàn thöïc hieän caùc dòch vuï ngaân haøng nhö caùc ngaân haøng Vieät Nam. Phöông phaùp nghieân cöùu Caùc phöông phaùp nghieân cöùu sau ñaây seõ ñöôïc aùp duïng trong luaän aùn: - Phoûng vaán chuyeân gia: phoûng vaán tröïc tieáp caùc nhaø laõnh ñaïo moät soá ngaân haøng thöông maïi treân ñòa baøn thaønh phoá Hoà Chí Minh, caùc chuyeân gia, nhaø nghieân cöùu, caùc nhaø giaùo hoaït ñoäng laâu naêm trong ngaønh. 7 - Khaûo saùt thöïc teá: qua quaù trình maø NCS ñaõ laøm vieäc hôn 10 naêm tröïc tieáp cho caùc ngaân haøng trong vaø ngoaøi nöôùc, vôùi cöông vò laø caùn boä quaûn lyù vaø chuyeân vieân tö vaán. - Ñieàu tra thoáng keâ: qua phoûng vaán baèng thö (phöông phaùp thuaän lôïi) caùc caùn boä quaûn lyù caùc ngaân haøng thöông maïi coå phaàn thaønh phoá Hoà Chí Minh, chöùc vuï töø phoù tröôûng phoøng trôû leân.