CHƯƠNG 1 - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1. Tổng quan về hoạt động chuyển đổi số 1. Khái niệm chuyển đổi số - Chuyển đổi số trong doanh nghiệp được định nghĩa là quá trình tích hợp và áp dụng công nghệ số để tăng cường hiệu quả kinh doanh, quản lý, và năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo ra những giá trị mới thông qua số hóa dữ liệu quản lý, kinh doanh và áp dụng công nghệ số để tự động hóa, tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, quản lý sản xuất kinh doanh, và thậm chí chuyển đổi toàn bộ mô hình kinh doanh (Cục phát triển Doanh nghiệp, Bộ kế hoạch và Đầu tư 2020). - Khái niệm chuyển đổi số có nội dung rộng lớn và có thể được giải thích theo nhiều góc độ khác nhau.
Tích hợp công nghệ thông tin và công nghệ số nhằm thay đổi toàn bộ cách sống, làm việc và hoạt động của tổ chức và cá nhân, đảm bảo an toàn trong môi trường số trực tuyến. Chuyển đổi số không chỉ là quá trình sáng tạo mà còn có thể tái cấu trúc nền kinh tế, thay đổi mô hình tăng trưởng, và đặt tri thức ở vị thế quan trọng trong năng suất lao động và chất lượng sản phẩm (VnEconomy 2021). - Chuyển đổi số trong doanh nghiệp được định nghĩa là quá trình tích hợp và áp dụng công nghệ số để tăng cường hiệu quả kinh doanh, quản lý, và năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo ra những giá trị mới thông qua số hóa dữ liệu quản lý, kinh doanh và áp dụng công nghệ số để tự động hóa, tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, quản lý sản xuất kinh doanh, và thậm chí chuyển đổi toàn bộ mô hình kinh doanh (Cục phát triển Doanh nghiệp, Bộ kế hoạch và Đầu tư 2020). - Tại Việt Nam, "Chuyển đổi số" thường được hiểu là quá trình chuyển đổi từ mô hình doanh nghiệp truyền thống sang doanh nghiệp số bằng cách áp dụng công nghệ mới như Big Data, IoT, và Cloud để thay đổi cách tổ chức hoạt động, lãnh đạo, quy trình làm việc và văn hóa công ty.
Đặc điểm của chuyển đổi số Hoạt động chuyển đổi số trong ngành ngân hàng mang lại nhiều đặc điểm tích cực, giúp cải thiện quy trình kinh doanh và tạo ra trải nghiệm tốt hơn cho khách hàng. Dưới đây là một số đặc điểm chính của hoạt động chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng: - Mở rộng các kênh và phương thức bán hàng: là một phần không thể thiếu trong chiến lược chuyển đổi số của ngành ngân hàng, đem lại không chỉ sự thuận tiện mà còn tạo ra những cơ hội đột phá. Thành công của quá trình chuyển đổi số không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, mà còn làm thay đổi cách mà ngành ngân hàng tương tác với khách hàng. Trong bối cảnh công nghệ thông tin ngày càng trở nên phổ biến trên toàn cầu, ngành ngân hàng đang đối mặt với áp lực và cơ hội.
Việc áp dụng chuyển đổi số không chỉ là một bước cần thiết để giảm chi phí và thời gian làm việc từ xa mà còn là chìa khóa mở cửa cho một cuộc cách mạng về cách ngân hàng cung cấp dịch vụ tài chính. Ngân hàng hiện đại không chỉ tạo ra các hệ thống hoạt động tốt, mà còn tập trung vào việc xây dựng mạng lưới khách hàng mạnh mẽ. Đặc biệt, với sự tăng trưởng nhanh chóng của khách hàng trẻ, ngân hàng đang chú trọng vào việc cung cấp trải nghiệm tuyệt vời thông qua các ứng dụng di động và các kênh trực tuyến. Áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ giúp tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng mà còn mang lại sự tiện lợi tương đương với thanh toán bằng tiền mặt.
Cùng với sự bùng nổ của công nghệ AI trong các lĩnh vực như máy bay không người lái và thực tế ảo, ngân hàng đang có cơ hội độc đáo để thay đổi diện mạo của mình. Với sự tích hợp của những sáng tạo Fintech và hệ thống nhận biết giọng nói thông qua AI, ngân hàng không chỉ mở rộng mạng lưới khách hàng mà còn hứa hẹn thúc đẩy sự đổi mới trong ngành Ngân hàng Việt Nam. Các cải tiến này không chỉ là về việc làm cho dịch vụ ngân hàng trở nên hiệu quả hơn mà còn là về việc tạo ra một trải nghiệm độc đáo và linh hoạt cho khách hàng. 8 - Đa dạng hóa các loại sản phẩm dịch vụ: là một hướng chiến lược quan trọng để ngành ngân hàng duy trì sự tăng trưởng ổn định và giảm chi phí, đặc biệt trong bối cảnh đầu tư và kinh doanh sau đại dịch COVID-19.
Xu hướng phát triển tiện ích dịch vụ của ngành ngân hàng không có dấu hiệu dừng lại, và việc xây dựng chiến lược đa dạng hóa sẽ là một giải pháp "kép" mang lại lợi ích to lớn. Trong thời gian tới, hệ thống ngân hàng sẽ tập trung vào việc đầu tư và áp dụng các công nghệ cao cấp để xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm dịch vụ phù hợp với từng đối tượng khách hàng. Sự tập trung này bao gồm việc phát triển sản phẩm dịch vụ chuyên biệt, tận dụng điểm mạnh riêng của mỗi ngân hàng. Không chỉ giới hạn trong ngành ngân hàng, mà còn mở rộng đối tác liên kết với nhiều công ty tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, bán lẻ, dịch vụ du lịch, và các hệ thống siêu thị lớn.
Qua đó, xây dựng chuỗi cung ứng dịch vụ nhằm hướng đến các phân khúc khách hàng mới. Thúc đẩy sự chuyển đổi từ thanh toán bằng tiền mặt sang các sản phẩm dịch vụ thanh toán không sử dụng tiền mặt cũng là một ưu tiên. Ngân hàng sẽ đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái cung ứng các dịch vụ tài chính và ngân hàng hiện đại, giúp thị trường tài chính phát triển mạnh mẽ. Chuyển đổi số không chỉ mở ra cơ hội phát triển sản phẩm dịch vụ mới mà còn tạo ra những phương thức hoạt động linh hoạt hơn, phản ánh chính xác nhu cầu và mong muốn của khách hàng.
Điều này đã thể hiện qua việc nhiều ngân hàng đã triển khai thành công các dịch vụ tư vấn tự động 24/7 thông qua các nền tảng trực tuyến và fanpage trên mạng xã hội. Khảo sát gần đây cũng chỉ ra rằng khoảng 93% ngân hàng đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ, hướng tới các kênh phân phối sản phẩm dịch vụ số như E-Banking và Digital Banking. Điều này đồng nghĩa với sự phát triển không ngừng của ngân hàng điện tử và sự hỗ trợ toàn diện cho khách hàng trong mọi thời điểm và mọi nhu cầu - Nâng cao chất lượng dịch vụ: Yêu cầu này đang trở thành một cuộc đua hấp dẫn, với sự phát triển đột phá của các sản phẩm và dịch vụ kết hợp công nghệ hiện đại và thân thiện với người sử dụng. Các biến đổi quan trọng 9 đang diễn ra trong cách giao tiếp và cung ứng dịch vụ, nhờ vào việc áp dụng các nền tảng công nghệ thông tin tiên tiến, thay thế cho những mô hình truyền thống đã lạc long.
Các dịch vụ ngân hàng đầu tiên đang chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ, mở ra khả năng cho khách hàng thực hiện mọi giao dịch 100% thông qua các kênh điện tử. Từ việc nhận tiền gửi, thanh toán đến tiết kiệm, điều này đang mang lại trải nghiệm không gian lớn hơn và tiện ích hơn đối với khách hàng so với những cách tiếp cận truyền thống. Để nâng cao chất lượng dịch vụ, hai yếu tố quan trọng đó là: Hệ thông ngân hàng lõi (Core Banking): Tích cực đầu tư và cập nhật hệ thống cơ sở hạ tầng và Core Banking để đảm bảo sự ổn định, an toàn và bảo mật cho giao dịch của khách hàng. Kiểm soát rủi ro và tối ưu hóa hoạt động chuyển đổi số, phát triển sản phẩm và dịch vụ trên nền tảng số.
Những nỗ lực này được thể hiện rõ khi 87% ngân hàng đã đánh giá hệ thống Core Banking đáp ứng hoặc đáp ứng một phần cho cuộc cách mạng chuyển đổi số Hệ thống công nghệ thông tin: Sử dụng những giải pháp kỹ thuật và công nghệ cao như đám mây, trung tâm dữ liệu, dữ liệu mở, tự động hóa giao dịch qua robot, trí tuệ nhân tạo/học máy, và Blockchain. Tận dụng công nghệ để nghiên cứu hành vi và yêu cầu của khách hàng, nhằm tối ưu hóa và cá nhân hoá trải nghiệm, đặt khách hàng vào tâm điểm. Các ngân hàng thương mại hiện đại đã tích hợp những cải tiến này vào mọi khía cạnh kinh doanh. - Kiểm soát rủi ro trong quá trình phát triển dịch vụ: Để kiểm soát rủi ro trong quá trình phát triển dịch vụ, ngân hàng Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc ngăn chặn các hình thức gian lận phổ biến như đánh cắp thông tin bảo mật, lừa đảo khách hàng tự thực hiện giao dịch, và trộm cắp danh tính.
Để giải quyết tình trạng này, các biện pháp cụ thể bao gồm: Kiểm soát chất lượng dịch vụ: Sử dụng ý kiến của khách hàng trong quá trình thử nghiệm sản phẩm để đảm bảo chất lượng và tính ổn định. Tạo ra các tình huống giả lập để đánh giá chất lượng dịch vụ và đồng thời đánh giá 10 rủi ro có thể xảy ra trong quá trình hoạt động. Thực hiện thử nghiệm sớm giúp thu thập thông tin chi tiết về chất lượng và cung cấp cơ hội để khắc phục sự cố trước khi triển khai cho cộng đồng khách hàng. Lập đường dây nóng: Thiết lập các đường dây Hotline để giải quyết các tình huống cần thiết và đảm bảo vận hành thông suốt, đặc biệt là trong tình trạng quá tải của tổng đài.
Tăng cường nhân sự và phối hợp linh hoạt nguồn lực để đảm bảo có khả năng đáp ứng nhanh chóng với các tình huống khẩn cấp Chuẩn hoá giao dịch: Quy chuẩn hóa hoạt động ngân hàng để giảm thiểu rủi ro, có thể thông qua việc đặt ra các quy tắc cụ thể hoặc quy định rõ ràng về quy trình nghiệp vụ. Giảm thiểu tình trạng làm việc tùy tiện và sai sót thông qua việc áp dụng quy trình nghiệp vụ chặt chẽ và tuân thủ. Tổng thể, trong bối cảnh Chuyển đổi Số đang diễn ra nhanh chóng, việc đảm bảo an toàn dịch vụ là một mục tiêu hàng đầu. Chuẩn hóa giao dịch ngân hàng không chỉ giúp hạn chế rủi ro mà còn đảm bảo sự an toàn cho cả ngân hàng và cộng đồng khách 1.