Luận văn thạc sĩ ussh xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích ussh xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bounnhong Souvannabouth
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Hà
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Xây Dựng Chiến Lược Phát Triển Khoa Học Và Công Nghệ Ở Nước Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 1.1. Khái niệm và vai trò của khoa học và công nghệ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO THỜI GIAN TỚI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở Lào

Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào là một phần quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Việc xây dựng chiến lược này không chỉ giúp Lào phát triển bền vững mà còn tạo ra nền tảng cho sự đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực khác nhau. Để thực hiện điều này, Lào cần xác định rõ các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm phát triển KH&CN một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của khoa học và công nghệ

Khoa học và công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Chúng không chỉ cung cấp tri thức mà còn là công cụ để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp Lào xây dựng các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.2. Tình hình hiện tại của khoa học và công nghệ ở Lào

Hiện nay, Lào đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển KH&CN. Cơ sở vật chất và nguồn nhân lực còn hạn chế, điều này ảnh hưởng đến khả năng ứng dụng công nghệ mới và phát triển bền vững. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

II. Những thách thức trong phát triển khoa học và công nghệ ở Lào

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc phát triển KH&CN, Lào vẫn gặp phải nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự thiếu hụt trong việc đầu tư cho nghiên cứu và phát triển là những rào cản lớn. Để vượt qua những thách thức này, Lào cần có một chiến lược rõ ràng và cụ thể.

2.1. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định trong việc phát triển KH&CN. Lào cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo để nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nhân lực, từ đó tạo ra những nhà khoa học và kỹ sư có khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.2. Cơ sở hạ tầng yếu kém

Cơ sở hạ tầng là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển KH&CN. Lào cần cải thiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông để tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và phát triển.

III. Phương pháp xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở Lào

Để xây dựng một chiến lược phát triển KH&CN hiệu quả, Lào cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại và tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Việc này không chỉ giúp Lào học hỏi từ các quốc gia khác mà còn tạo ra những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước.

3.1. Nghiên cứu thực trạng và phân tích SWOT

Phân tích SWOT giúp Lào nhận diện được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển KH&CN. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những hạn chế và phát huy những lợi thế.

3.2. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển

Hợp tác quốc tế là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển KH&CN. Lào cần thiết lập các mối quan hệ hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước phát triển để chia sẻ tri thức và công nghệ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của khoa học và công nghệ ở Lào

Việc ứng dụng KH&CN vào thực tiễn là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng cuộc sống. Lào cần phát triển các chương trình ứng dụng công nghệ mới trong nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ để thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

4.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin có thể giúp Lào cải thiện quản lý nhà nước và doanh nghiệp. Việc áp dụng các phần mềm quản lý hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu chi phí.

4.2. Phát triển công nghệ xanh trong nông nghiệp

Công nghệ xanh là xu hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp. Lào cần áp dụng các công nghệ mới để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của khoa học và công nghệ ở Lào

Kết luận, việc phát triển KH&CN ở Lào là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Với những nỗ lực hiện tại, Lào có thể xây dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Cần có sự đồng lòng từ chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng để thực hiện thành công chiến lược này.

5.1. Tương lai của khoa học và công nghệ ở Lào

Tương lai của KH&CN ở Lào phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của đất nước. Việc đầu tư vào giáo dục và nghiên cứu sẽ là chìa khóa để Lào phát triển bền vững.

5.2. Định hướng phát triển KH CN trong giai đoạn tới

Lào cần xác định rõ các mục tiêu và định hướng phát triển KH&CN trong giai đoạn tới. Việc này sẽ giúp Lào tận dụng được các cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, giai đoạn trước năm 2013 ghi nhận tỷ lệ nhân lực nghiên cứu chỉ đạt khoảng 1,1 người trên 10.000 dân, cùng mức đầu tư tài chính cho nghiên cứu khoa học dưới 0,2% GDP. Thực trạng này tạo ra rào cản lớn đối với quá trình chuyển dịch từ nền kinh tế tự cấp sang nền kinh tế hàng hóa hiện đại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết sự thiếu hụt kinh nghiệm quản lý, cơ sở hạ tầng kỹ thuật yếu kém và cơ chế chính sách chưa đồng bộ tại Lào. Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng triển khai Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2013 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030, đồng thời đúc kết bài học quốc tế nhằm đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị công nghệ.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ không gian lãnh thổ nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào với trọng tâm là 3 vùng kinh tế trọng điểm (Bắc, Trung, Nam), thời gian khảo sát thực tiễn tập trung từ năm 2013 đến năm 2017 và định hướng đến năm 2030. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý, hỗ trợ thực hiện mục tiêu nâng tỷ lệ chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển lên 1,0% GDP, mở rộng đội ngũ nghiên cứu lên 11 người trên 10.000 dân và thiết lập 3 trung tâm ứng dụng công nghệ vùng vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Nhìn trước công nghệ kết hợp với lý thuyết Cụm đổi mới sáng tạo và mô hình Lộ trình công nghệ. Phương pháp nhìn trước công nghệ tiếp cận tương lai theo tầm nhìn dài hạn từ 10 đến 20 năm, sử dụng kỹ thuật Delphi và xây dựng kịch bản để nhận diện các lĩnh vực then chốt gồm công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng tái tạo. Lý thuyết cụm đổi mới sáng tạo dựa trên mô hình kim cương của Michael Porter, phân tích dòng luân chuyển tri thức giữa viện nghiên cứu, trường đại học và khu vực sản xuất theo 4 nhóm động lực chính. Mô hình lộ trình công nghệ đóng vai trò liên kết nhu cầu thị trường với kế hoạch phân bổ nguồn lực qua các mốc thời gian 3 năm, 5 năm và 10 năm.

Các khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Khoa học: Hệ thống tri thức về quy luật tự nhiên và xã hội theo Điều 2 Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 của Lào.
• Công nghệ: Tập hợp phương pháp, công cụ và quy trình chuyển đổi nguồn lực thành sản phẩm, bao gồm 4 thành tố thông tin, kỹ thuật, con người và tổ chức.
• Chiến lược khoa học và công nghệ: Sách lược dài hạn quy định mục tiêu, trọng điểm ưu tiên và phương thức phân bổ nguồn lực quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ 19 báo cáo chuyên đề thuộc Nghị định thư hợp tác khoa học số 23/2010/HĐ-NĐT giữa Việt Nam và Lào, cùng số liệu thống kê giai đoạn 2010 - 2017 từ Bộ Khoa học và Công nghệ Lào. Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 5 Sở Khoa học và Công nghệ đại diện cho các vùng miền. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh chính xác năng lực quản lý tại các địa bàn trọng điểm như Luangprabang, Savannakhet và Viêng Chăn.

Phương pháp phân tích nội dung định tính được lựa chọn để đánh giá hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, kết hợp phân tích ma trận SWOT để làm rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của nền khoa học công nghệ Lào. Việc lựa chọn phương pháp phân tích so sánh đối sánh với kinh nghiệm xây dựng chiến lược của Trung Quốc, Mỹ và Việt Nam giúp đảm bảo tính khả thi thực tiễn. Timeline nghiên cứu được tiến hành qua 3 giai đoạn: khảo sát tiền đề năm 2010 - 2011, xây dựng dự thảo chiến lược năm 2012, và đánh giá tác động chính sách từ năm 2013 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện căn bản về thực trạng phát triển khoa học và công nghệ tại Lào:

Thứ nhất, năng lực nhân lực có bước chuyển biến bước đầu nhưng tốc độ tích lũy còn chậm. Đội ngũ nghiên cứu tăng từ 1,1 người trên 10.000 dân năm 2011 lên khoảng 3,3 người trên 10.000 dân năm 2015, tuy nhiên khoảng cách để đạt mục tiêu 11 người trên 10.000 dân vào năm 2020 vẫn còn thiếu hụt khoảng 70% quy mô nhân sự chất lượng cao.

Thứ hai, thể chế pháp lý đạt được cột mốc quan trọng với sự ra đời của Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013, hoàn thiện 100% khung quy chuẩn kỹ thuật ban đầu và thiết lập hệ thống cơ quan quản lý từ trung ương đến 18 đơn vị cấp tỉnh.

Thứ ba, cơ cấu tài chính cho nghiên cứu và phát triển còn phụ thuộc nặng nề vào ngân sách công, trong đó nhà nước đảm bảo hơn 85% tổng kinh phí đầu tư. Tỷ lệ đóng góp từ khối doanh nghiệp tư nhân chỉ đạt mức dưới 0,2% doanh thu, cách xa chỉ tiêu kỳ vọng 1,0% năm 2015 và 3,0% năm 2020.

Thứ tư, phân bổ hạ tầng khoa học công nghệ vùng đã định hình mạng lưới 3 trung tâm ứng dụng và chuyển giao công nghệ tại miền Bắc (Luangprabang), miền Trung (Savannakhet) và miền Nam, cùng quy hoạch 1 khu công nghệ cao quốc gia và 3 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ cơ chế phân bổ ngân sách mang tính hành chính bao cấp, sự thiếu hụt chính sách ưu đãi thuế dành cho hoạt động đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp, và mối liên kết lỏng lẻo giữa trường đại học với thị trường. Khi so sánh với mô hình của Trung Quốc vốn dành trên 2,0% GDP cho nghiên cứu phát triển và hình thành các đặc khu công nghệ quy mô lớn, chính sách của Lào vẫn còn thiếu các đòn bẩy tài chính đột phá. So với Việt Nam, quy mô bài báo khoa học quốc tế của Lào còn khiêm tốn, dù tốc độ công bố khoa học năm 2016 đã tăng gấp 2,5 lần so với mốc năm 2011.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự phân hóa vùng miền sâu sắc. Một biểu đồ cột so sánh tỷ trọng đầu tư R&D/GDP cho thấy mức tăng từ 0,2% lên 0,5% giai đoạn 2013 - 2015 là bước tiến tích cực nhưng chưa tạo đủ sức bật. Bảng ma trận không gian công nghệ chỉ ra rằng miền Trung với hành lang kinh tế Đông - Tây có khả năng hấp thụ công nghệ cao hơn 40% so với khu vực miền Bắc, đòi hỏi các chính sách chuyển giao kỹ thuật phải được tinh chỉnh theo đặc thù địa phương thay vì áp dụng đồng loạt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu chiến lược giai đoạn tiếp theo, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế tài chính đặc thù: Khẩn trương ban hành Luật Chuyển giao Công nghệ trước năm 2020, xây dựng Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia với cơ chế tự chủ tài chính cho các viện nghiên cứu. Nâng tỷ trọng đầu tư ngân sách cho khoa học công nghệ đạt 1,0% GDP vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ Lào phối hợp cùng Bộ Tài chính.

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thu hút chuyên gia kiều bào: Triển khai chương trình học bổng quốc tế chuyên ngành kỹ thuật lõi, phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu 11 cán bộ nghiên cứu trên 10.000 dân trước năm 2022. Ban hành chính sách đãi ngộ đặc biệt, thu hút ít nhất 50 nhà khoa học gốc Lào ở nước ngoài về làm việc tại các trung tâm trọng điểm. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Thể thao kết hợp Bộ Khoa học và Công nghệ.

3. Hoàn thiện hạ tầng chuyển giao kỹ thuật và cụm đổi mới vùng: Đưa vào vận hành toàn diện 3 Trung tâm ứng dụng và chuyển giao công nghệ vùng tại Luangprabang, Savannakhet và Champasak, xây dựng hoàn tất 1 khu công nghệ cao quốc gia và 3 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: Chính phủ Lào và Ủy ban nhân dân các tỉnh liên quan.

4. Đẩy mạnh hợp tác công - tư và kiểm soát chuyển giao công nghệ FDI: Xây dựng cơ chế bắt buộc thẩm định công nghệ đối với 100% dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài, khuyến khích doanh nghiệp trích 15% lợi nhuận sau thuế và tối thiểu 3% doanh thu cho quỹ đổi mới kỹ thuật trước năm 2025. Mở rộng liên kết song phương Việt - Lào trong nghiên cứu sinh học nông nghiệp. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cộng đồng doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cán bộ tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Sở Khoa học và Công nghệ các tỉnh tại Lào có thể sử dụng các luận cứ để xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ban hành văn bản dưới luật và thiết lập chỉ tiêu phân bổ ngân sách hàng năm.

2. Giới nghiên cứu và giảng viên học thuật: Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học thuộc chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản lý công, Chính sách công tại các trường đại học tại Lào và Việt Nam có thể khai thác tài liệu như một công trình tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận hoạch định chính sách khoa học tại các quốc gia đang phát triển.

3. Lãnh đạo doanh nghiệp và ban quản trị khu công nghệ cao: Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp, khai khoáng và công nghệ thông tin có thể áp dụng mô hình lộ trình công nghệ để định hình chiến lược đổi mới sản phẩm và tiếp cận các ưu đãi từ chính phủ.

4. Các tổ chức quốc tế và đối tác phát triển song phương: Các tổ chức tài trợ như UNDP, ADB, JICA và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam có cơ sở dữ liệu tin cậy để thiết kế các chương trình viện trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với điều kiện thực tế của Lào.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của Chiến lược KH&CN Lào giai đoạn 2013 - 2020 là gì? Chiến lược đặt mục tiêu đưa Lào thoát khỏi tình trạng kém phát triển vào năm 2020 thông qua nâng tỷ lệ cán bộ nghiên cứu lên 11 người trên 10.000 dân, đầu tư R&D đạt 1,0% GDP, thành lập 2 viện nghiên cứu đạt chuẩn ASEAN, 1 khu công nghệ cao và 3 trung tâm chuyển giao công nghệ vùng.

2. Phương pháp Nhìn trước công nghệ đóng vai trò gì trong luận văn? Phương pháp này giúp cơ quan quản lý xác định tầm nhìn dài hạn từ 10 đến 20 năm, áp dụng kỹ thuật Delphi để lấy ý kiến chuyên gia, từ đó chủ động lựa chọn 4 lĩnh vực công nghệ trọng điểm thay vì chỉ dự báo thụ động theo xu hướng quá khứ.

3. Thực trạng đầu tư tài chính cho KH&CN tại Lào giai đoạn 2013 - 2017 ra sao? Kinh phí nghiên cứu tăng từ dưới 0,2% GDP lên mức 0,5% GDP năm 2015, nhưng ngân sách nhà nước vẫn gánh trên 85% tổng chi. Khối doanh nghiệp tư nhân chỉ đầu tư dưới 0,2% doanh thu cho R&D, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng 1,0% - 3,0%.

4. Sự hợp tác Việt Nam - Lào đã hỗ trợ xây dựng chiến lược như thế nào? Thông qua Nghị định thư số 23/2010/HĐ-NĐT, Viện Chiến lược và Chính sách KH&CN Việt Nam đã hỗ trợ đào tạo cán bộ, chuyển giao phương pháp luận và xây dựng 19 sản phẩm nghiên cứu phục vụ soạn thảo Chiến lược 2013 - 2020 và Luật KH&CN 2013 của Lào.

5. Luận văn đề xuất giải pháp đột phá nào cho doanh nghiệp Lào? Đề xuất áp dụng cơ chế bắt buộc thẩm định công nghệ đối với các dự án FDI, đồng thời ban hành ưu đãi thuế để khuyến khích doanh nghiệp trích lập 15% lợi nhuận và 3% doanh thu thành lập quỹ nghiên cứu khoa học nội bộ trước năm 2025.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý khoa học công nghệ, ứng dụng thành công phương pháp Nhìn trước công nghệ và Cụm đổi mới sáng tạo vào thực tiễn nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
• Đánh giá khách quan kết quả triển khai Chiến lược KH&CN giai đoạn 2013 - 2020, làm rõ thành tựu về thể chế Luật KH&CN 2013 và chỉ ra điểm nghẽn thiếu hụt 70% nhân lực chất lượng cao cùng sự hạn chế trong đầu tư doanh nghiệp.
• Cung cấp khung giải pháp đồng bộ 4 trụ cột gồm thể chế pháp lý, đào tạo nhân lực tinh hoa, hạ tầng 3 trung tâm vùng và cơ chế hợp tác công - tư gắn với kiểm soát công nghệ FDI.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc điều chỉnh chính sách đến năm 2020, tạo nền tảng vững chắc hướng tới mục tiêu đưa Lào cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2030.
• Kêu góp các cơ quan ban ngành, viện nghiên cứu và khối doanh nghiệp tăng cường liên kết, chủ động thực thi lộ trình đổi mới công nghệ nhằm đưa khoa học thực sự trở thành động lực then chốt cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của việc xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; Chương 2. Thực trạng xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; Chương 3. Quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong thời gian tới.

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO 1. Khái niệm và vai trò của khoa học và công nghệ 1. Khái niệm khoa học và công nghệ * Khái niệm khoa học Đã từ lâu, con người có nhiều khái niệm khác nhau về khoa học. Theo khoa học luận, đã rút ra khái niệm chung về khoa học đó là: Thứ nhất, khoa học là một hình thái ý thức xã hội.

Sự hình thành, phát triển của khoa học được quy định chủ yếu và trước hết bởi các yếu tố tồn tại của xã hội như các hình thái ý thức xã hội. Ngược lại, khoa học có sự tác động mạnh mẽ trở lại đối với sự phát triển của đời sống kinh tế, xã hội, của tồn tại xã hội nói chung. Sự tác động của khoa học đối với các yếu tố hợp thành xã hội của con người rất phong phú, đa dạng, có thể là trực tiếp, có thể là gián tiếp. Nhưng dù là trực tiếp hay gián tiếp, khoa học đều có ảnh hưởng ngày càng lớn đến đời sống xã hội [3, tr.

Là một hình thái ý thức xã hội, khoa học có quan hệ biện chứng với tồn tại xã hội và với các hình thái ý thức xã hội khác. Tuy nhiên, điều khác nhau căn bản giữa khoa học và các hình thái ý thức xã hội khác là ở chỗ: Trong các hình thái ý thức xã hội khác, nhận thức lý tính về sự tồn tại và về thế giới nói chung được sắp xếp một cách có hệ thống là mục đích thứ yếu, thì trong khoa học đó lại là mục đích chủ yếu [3, tr. Khoa học đóng vai trò như là tiền đề, cơ sở cho việc hình thành và phát triển các hình thái ý thức xã hội khác. Các hình thái ý thức xã hội khác lại có tác động quan trọng ở những mức độ khác nhau đối với việc khám phá, truyền bá, ứng dụng các tri thức khoa học.

Nhờ đó mà có tác động đến khoa học nói chung. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ hai, khoa học là một lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp xã hội. Sự phát triển của xã hội làm thay đổi hoạt động khoa học từ chỗ đơn lẻ, mang tính cá biệt của một hay một nhóm các nhà khoa học đến chỗ nó ngày càng trở thành nhu cầu không thể thiếu được của sản xuất, của hoạt động sản xuất nói chung và của nhân loại. Theo đó, đội ngũ những người lao động khoa học được hình thành và ngày càng đông đảo, lao động khoa học đã thực sự trở thành một lĩnh vực hợp thành đời sống xã hội.

Lao động họa học là sáng tạo ra các tri thức mới về quy luật của thế giới, về giải pháp, về những con đường, những biện pháp tác động ngày càng có hiệu quả và thế giới khách quan,… đã thực sự trở thành một nghề nghiệp xã hội đặc thù. Tính đặc thù trong lao động khoa học do chính những đặc trưng vốn của của hoạt động khoa học quy định. Đồng thời, tính đặc thù cũng thể hiện rất rõ trong quá trình đào tạo, sử dụng, đào tạo lại đội ngũ các nhà khoa học và những người lao động khác trong lĩnh vực này [3, tr. Thứ ba, khoa học là hệ thống tri thức của nhân loại về tự nhiên, xã hội và con người được tích lũy trong quá trình lịch sử.

Những hiểu biết ban đầu về thế giới khách quan của con người thường mới chỉ là các kiến thức dưới dạng kinh nghiệm về từng mặt, từng thuộc tính riêng lẻ của từng sự vật, từng hiện tượng. Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, do nhu cầu của hoạt động thực tiễn, nhất là nhu cầu của sản xuất vật chất và sự phân công lao động xã hội, những kiến thức, kinh nghiệm đó ngày càng được tích lũy, bổ sung, được nâng lên và được tập hợp thành những tri thức. Cùng với sự phát triển của lịch sử, tập hợp đó cũng được không ngừng bổ sung, hoàn chỉnh, dần dần trở thành một hệ thống các tri thức ngày càng chân thực về thế giới khách quan dưới dạng trừu tượng - lô gic. Tập hợp tri thức đó dần dần có quan hệ mật thiết với nhau và khoa học với tư cách là một hệ thống chỉnh thể các tri thức của nhân loại đã ra đời.

Với ý nghĩa đó, khoa học trở thành sản phẩm của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân loại mà mục đích, phương hướng phát triển của nó là do đời sống xã hội quy định [4, tr.9-10] Điều 2 Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 của nước CHDCND Lào cũng nêu rõ: “Khoa học là hệ thống tri thức về các hiện tượng và quy luật của tự nhiên và xã hội, bao gồm cả các đối tượng, sự vật, trí tưởng tượng đã được thực hiện trên thực tế”. Khoa học được chia thành hai lĩnh vực lớn và cơ bản là khoa học tự nhiên; khoa học xã hội và nhân văn. Hai lĩnh vực này liên quan mật thiết và tác động quan lại lẫn nhau. Nếu xét trong mối quan hệ giữa khoa học và đời sống xã hội thì khoa học còn bao hàm trong đó một lĩnh vực cơ bản quan trọng nữa là khoa học - kỹ thuật và công nghệ.

Tuy nhiên, dưới sự phát triển mạnh mẽ, đa dạng và phong phú của tri thức khoa học ngày nay thì sự phân loại trên chỉ là tương đối. * Khái niệm công nghệ Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biết đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Theo Điều 2 Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 của nước CHDCND Lào đã nêu rõ: “Công nghệ là quá trình chuyện đổi các nguồn lực thành sản phẩm để phục vụ xã hội bằng việc sử dụng các phương tiện, công cụ, năng lượng, phương pháp và cách tiếp cận cụ thể”. Đôi khi người ta cũng gọi công nghệ là kỹ thuật; theo cách hiểu hiện đại thì công nghệ bao hạm các nội dung rộng hơn, ý nghĩa của mỗi từ được hiểu như sau: - Kỹ thuật thường được hiểu là tập hợp những máy móc, thiết bị, phương tiện và công cụ,… được con người tạo ra và sử dụng để tác động vào đối tượng lao động, tạo ra sản phẩm và phục vụ cho con người [3, tr.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Công nghệ là tập hợp những tri thức (tương ứng, phù hợp với một tập hợp kỹ thuật nào đó) bao gồm những tri thức về phương pháp, kỹ năng, kinh nghiệm, bí quyết,… được sử dụng theo một quy trình hợp lý tác động vào đối tượng lao động tạo ra sản phẩm để phục vụ con người. Công nghệ và kỹ thuật có mối liên quan mật thiết với nhau; trong nhiều trường hợp, về phương diện thuật ngữ, chúng có thể coi là thống nhất. Tuy nhiên, khái niệm công nghệ rộng hơn, hàm chứa trong nó những nội hàm nói về kỹ thuật (phần cứng) và tập hợp những tri thức (phần mềm). Cũng có thể tiếp cận khái niệm công nghệ dựa theo sự phân biệt các yếu tố vật chất, khả năng sáng tạo, chứ đựng và sử dụng tập hợp các tri thức như là những nguồn lực to lớn cần khai thác.

Theo đó, công nghệ bao hàm: Nguồn lực thông tin (I), nguồn lực kỹ thuật (T), nguồn lực con người (H) và nguồn lực tổ chức (O). Trong đó, nguồn lực thông tin (I) là trung tâm [3, tr. Bước vào thế kỷ XXI, hướng công nghệ chủ yếu của những thập kỷ đầu là bốn lĩnh vực công nghệ sau đây: (i) Công nghệ thông tin; (ii) Công nghệ sinh học; (iii) Công nghệ vật liệu mới; (iv) Công nghệ năng lượng mới. Trong đó, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới được cọi là công nghệ cốt lõi.

Ngoài bốn công nghệ đã nói, còn có hai lĩnh vực công nghệ có tính chất bao trùm đối với toàn bộ hệ thống công nghệ, đó là: (i) Công nghệ vũ trụ; (ii) Công nghệ bền vững. * Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ Khoa học và công nghệ gắn bó chặt chẽ với nhau, dù trong lịch sử, chúng đã từng tách rời (hay có quan hệ lỏng lẻo) với nhau. Ngày nay, không thể tách rời công nghệ khỏi khoa học và cũng không thể nói đến khái niệm khoa học mà lại không bao hàm trong đó khái niệm công nghệ. Song, điều đó hoàn thoàn không có nghĩa là có một nền khoa học tiên tiến sẽ có trình độ công nghệ tiên tiến xét trong phạm vi từng khu vực, từng quốc gia, từng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngành cụ thể [3, tr.

Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ là mối quan hệ hai chiều, cụ thể là: - Khoa học là tiền đề, là cơ sở của công nghệ. Chỉ sau khi con người hiểu được bản chất của sự vật xung quanh và quy luật vận động của chúng, lúc đó con người mới nghĩ đến việc lợi dụng chúng như thế nào. - Công nghệ là điều kiện thúc đẩy, hỗ trợ hoạt động nghiên cứu khoa học, nhận thức thế giới. Chính vì vậy, con người phải cân đối trong nghiên cứu cơ bản (khoa học) và nghiên cứu ứng dụng (công nghệ).

Vai trò của khoa học và công nghệ * Vai trò của khoa học tự nhiên với công nghệ - Về khoa học tự nhiên. Con người sống trong thế giới tự nhiên nên chịu sự tác động của môi trường tự nhiên và biến tài nguyên thiên nhiên thành của cải vật chất phục vụ con người. Vì vậy, con người cần nắm được quy luật vận động của tự nheien mới lợi dụng được và tránh được thiệt hại do những vận động đó gây ra [4, tr. Vai trò của khoa học tự nhiên là chỉ ra cho con người biết được những quy luật vận động của tự nhiên để con người đón được cái lợi và tránh được cái hại cho mình.

- Về công nghệ. Công nghệ có vai trò quan trọng đối với xã hội và con người, cụ thể là: Trong công nghệ có cộng cụ lao động là yếu tố có ý nghĩa kinh tế - xã hội rất lớn.