Chương 1. Cơ sở lý luận của việc xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; Chương 2. Thực trạng xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; Chương 3. Quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong thời gian tới.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO 1. Khái niệm và vai trò của khoa học và công nghệ 1. Khái niệm khoa học và công nghệ * Khái niệm khoa học Đã từ lâu, con người có nhiều khái niệm khác nhau về khoa học. Theo khoa học luận, đã rút ra khái niệm chung về khoa học đó là: Thứ nhất, khoa học là một hình thái ý thức xã hội.
Sự hình thành, phát triển của khoa học được quy định chủ yếu và trước hết bởi các yếu tố tồn tại của xã hội như các hình thái ý thức xã hội. Ngược lại, khoa học có sự tác động mạnh mẽ trở lại đối với sự phát triển của đời sống kinh tế, xã hội, của tồn tại xã hội nói chung. Sự tác động của khoa học đối với các yếu tố hợp thành xã hội của con người rất phong phú, đa dạng, có thể là trực tiếp, có thể là gián tiếp. Nhưng dù là trực tiếp hay gián tiếp, khoa học đều có ảnh hưởng ngày càng lớn đến đời sống xã hội [3, tr.
Là một hình thái ý thức xã hội, khoa học có quan hệ biện chứng với tồn tại xã hội và với các hình thái ý thức xã hội khác. Tuy nhiên, điều khác nhau căn bản giữa khoa học và các hình thái ý thức xã hội khác là ở chỗ: Trong các hình thái ý thức xã hội khác, nhận thức lý tính về sự tồn tại và về thế giới nói chung được sắp xếp một cách có hệ thống là mục đích thứ yếu, thì trong khoa học đó lại là mục đích chủ yếu [3, tr. Khoa học đóng vai trò như là tiền đề, cơ sở cho việc hình thành và phát triển các hình thái ý thức xã hội khác. Các hình thái ý thức xã hội khác lại có tác động quan trọng ở những mức độ khác nhau đối với việc khám phá, truyền bá, ứng dụng các tri thức khoa học.
Nhờ đó mà có tác động đến khoa học nói chung. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, khoa học là một lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp xã hội. Sự phát triển của xã hội làm thay đổi hoạt động khoa học từ chỗ đơn lẻ, mang tính cá biệt của một hay một nhóm các nhà khoa học đến chỗ nó ngày càng trở thành nhu cầu không thể thiếu được của sản xuất, của hoạt động sản xuất nói chung và của nhân loại. Theo đó, đội ngũ những người lao động khoa học được hình thành và ngày càng đông đảo, lao động khoa học đã thực sự trở thành một lĩnh vực hợp thành đời sống xã hội.
Lao động họa học là sáng tạo ra các tri thức mới về quy luật của thế giới, về giải pháp, về những con đường, những biện pháp tác động ngày càng có hiệu quả và thế giới khách quan,… đã thực sự trở thành một nghề nghiệp xã hội đặc thù. Tính đặc thù trong lao động khoa học do chính những đặc trưng vốn của của hoạt động khoa học quy định. Đồng thời, tính đặc thù cũng thể hiện rất rõ trong quá trình đào tạo, sử dụng, đào tạo lại đội ngũ các nhà khoa học và những người lao động khác trong lĩnh vực này [3, tr. Thứ ba, khoa học là hệ thống tri thức của nhân loại về tự nhiên, xã hội và con người được tích lũy trong quá trình lịch sử.
Những hiểu biết ban đầu về thế giới khách quan của con người thường mới chỉ là các kiến thức dưới dạng kinh nghiệm về từng mặt, từng thuộc tính riêng lẻ của từng sự vật, từng hiện tượng. Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, do nhu cầu của hoạt động thực tiễn, nhất là nhu cầu của sản xuất vật chất và sự phân công lao động xã hội, những kiến thức, kinh nghiệm đó ngày càng được tích lũy, bổ sung, được nâng lên và được tập hợp thành những tri thức. Cùng với sự phát triển của lịch sử, tập hợp đó cũng được không ngừng bổ sung, hoàn chỉnh, dần dần trở thành một hệ thống các tri thức ngày càng chân thực về thế giới khách quan dưới dạng trừu tượng - lô gic. Tập hợp tri thức đó dần dần có quan hệ mật thiết với nhau và khoa học với tư cách là một hệ thống chỉnh thể các tri thức của nhân loại đã ra đời.
Với ý nghĩa đó, khoa học trở thành sản phẩm của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân loại mà mục đích, phương hướng phát triển của nó là do đời sống xã hội quy định [4, tr.9-10] Điều 2 Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 của nước CHDCND Lào cũng nêu rõ: “Khoa học là hệ thống tri thức về các hiện tượng và quy luật của tự nhiên và xã hội, bao gồm cả các đối tượng, sự vật, trí tưởng tượng đã được thực hiện trên thực tế”. Khoa học được chia thành hai lĩnh vực lớn và cơ bản là khoa học tự nhiên; khoa học xã hội và nhân văn. Hai lĩnh vực này liên quan mật thiết và tác động quan lại lẫn nhau. Nếu xét trong mối quan hệ giữa khoa học và đời sống xã hội thì khoa học còn bao hàm trong đó một lĩnh vực cơ bản quan trọng nữa là khoa học - kỹ thuật và công nghệ.
Tuy nhiên, dưới sự phát triển mạnh mẽ, đa dạng và phong phú của tri thức khoa học ngày nay thì sự phân loại trên chỉ là tương đối. * Khái niệm công nghệ Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biết đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Theo Điều 2 Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 của nước CHDCND Lào đã nêu rõ: “Công nghệ là quá trình chuyện đổi các nguồn lực thành sản phẩm để phục vụ xã hội bằng việc sử dụng các phương tiện, công cụ, năng lượng, phương pháp và cách tiếp cận cụ thể”. Đôi khi người ta cũng gọi công nghệ là kỹ thuật; theo cách hiểu hiện đại thì công nghệ bao hạm các nội dung rộng hơn, ý nghĩa của mỗi từ được hiểu như sau: - Kỹ thuật thường được hiểu là tập hợp những máy móc, thiết bị, phương tiện và công cụ,… được con người tạo ra và sử dụng để tác động vào đối tượng lao động, tạo ra sản phẩm và phục vụ cho con người [3, tr.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Công nghệ là tập hợp những tri thức (tương ứng, phù hợp với một tập hợp kỹ thuật nào đó) bao gồm những tri thức về phương pháp, kỹ năng, kinh nghiệm, bí quyết,… được sử dụng theo một quy trình hợp lý tác động vào đối tượng lao động tạo ra sản phẩm để phục vụ con người. Công nghệ và kỹ thuật có mối liên quan mật thiết với nhau; trong nhiều trường hợp, về phương diện thuật ngữ, chúng có thể coi là thống nhất. Tuy nhiên, khái niệm công nghệ rộng hơn, hàm chứa trong nó những nội hàm nói về kỹ thuật (phần cứng) và tập hợp những tri thức (phần mềm). Cũng có thể tiếp cận khái niệm công nghệ dựa theo sự phân biệt các yếu tố vật chất, khả năng sáng tạo, chứ đựng và sử dụng tập hợp các tri thức như là những nguồn lực to lớn cần khai thác.
Theo đó, công nghệ bao hàm: Nguồn lực thông tin (I), nguồn lực kỹ thuật (T), nguồn lực con người (H) và nguồn lực tổ chức (O). Trong đó, nguồn lực thông tin (I) là trung tâm [3, tr. Bước vào thế kỷ XXI, hướng công nghệ chủ yếu của những thập kỷ đầu là bốn lĩnh vực công nghệ sau đây: (i) Công nghệ thông tin; (ii) Công nghệ sinh học; (iii) Công nghệ vật liệu mới; (iv) Công nghệ năng lượng mới. Trong đó, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới được cọi là công nghệ cốt lõi.
Ngoài bốn công nghệ đã nói, còn có hai lĩnh vực công nghệ có tính chất bao trùm đối với toàn bộ hệ thống công nghệ, đó là: (i) Công nghệ vũ trụ; (ii) Công nghệ bền vững. * Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ Khoa học và công nghệ gắn bó chặt chẽ với nhau, dù trong lịch sử, chúng đã từng tách rời (hay có quan hệ lỏng lẻo) với nhau. Ngày nay, không thể tách rời công nghệ khỏi khoa học và cũng không thể nói đến khái niệm khoa học mà lại không bao hàm trong đó khái niệm công nghệ. Song, điều đó hoàn thoàn không có nghĩa là có một nền khoa học tiên tiến sẽ có trình độ công nghệ tiên tiến xét trong phạm vi từng khu vực, từng quốc gia, từng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngành cụ thể [3, tr.
Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ là mối quan hệ hai chiều, cụ thể là: - Khoa học là tiền đề, là cơ sở của công nghệ. Chỉ sau khi con người hiểu được bản chất của sự vật xung quanh và quy luật vận động của chúng, lúc đó con người mới nghĩ đến việc lợi dụng chúng như thế nào. - Công nghệ là điều kiện thúc đẩy, hỗ trợ hoạt động nghiên cứu khoa học, nhận thức thế giới. Chính vì vậy, con người phải cân đối trong nghiên cứu cơ bản (khoa học) và nghiên cứu ứng dụng (công nghệ).
Vai trò của khoa học và công nghệ * Vai trò của khoa học tự nhiên với công nghệ - Về khoa học tự nhiên. Con người sống trong thế giới tự nhiên nên chịu sự tác động của môi trường tự nhiên và biến tài nguyên thiên nhiên thành của cải vật chất phục vụ con người. Vì vậy, con người cần nắm được quy luật vận động của tự nheien mới lợi dụng được và tránh được thiệt hại do những vận động đó gây ra [4, tr. Vai trò của khoa học tự nhiên là chỉ ra cho con người biết được những quy luật vận động của tự nhiên để con người đón được cái lợi và tránh được cái hại cho mình.
- Về công nghệ. Công nghệ có vai trò quan trọng đối với xã hội và con người, cụ thể là: Trong công nghệ có cộng cụ lao động là yếu tố có ý nghĩa kinh tế - xã hội rất lớn.