CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là một trong những quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, là đặc trưng của kinh tế thị trường. Cạnh tranh luôn hiện hữu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó sản xuất kinh doanh là lĩnh vực quan trọng.
Thuật ngữ cạnh tranh và sự cạnh tranh được hiểu theo nhiều cách, chia ra các cấp độ áp dụng, theo cấp quốc gia, ngành, doanh nghiệp hay theo sản phẩm. Bàn về khái niệm cạnh tranh, Theo từ điển kinh doanh (1992 ở Anh) thì khái niệm cạnh tranh trong cơ chế thị trường được định nghĩa là “Sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh nhằm giành tài nguyên sản xuất cùng một loại hàng hoá về phía mình”. Quan điểm đã chỉ ra các chủ thể của cạnh tranh là các chủ thể kinh tế và mục đích là nhằm giành được các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất. “Cạnh tranh là việc đấu tranh từ các đối thủ khác về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, bản chất của cạnh tranh ngày nay không phải triệt hạ đối thủ mà là doanh nghiệp phải mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn đối thủ để khách hàng có thể lựa chọn mình chứ không phải đối thủ cạnh tranh” (Michael Porter, 1996). [3] Từ đó, ta có thể đưa ra quan điểm tổng quát về cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: “Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm mọi biện pháp để đạt mục tiêu kinh tế của mình, thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất, thị trường có lợi nhất. Mục đích cuối cùng của các chủ thể kinh tế trong quá trình cạnh tranh là tối đa hóa lợi ích, đối với người sản xuất - kinh doanh là tối đa hóa lợi nhuận”.2 Khái niệm về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Năng lực cạnh tranh là chủ đề được thảo luận rất nhiều ở các nước phát triển và đang phát triển vì nó có ảnh hưởng trực tiếp đối với sự phát triển của nền kinh tế. Dù cho các nhà kinh tế đều thống nhất về tầm quan trọng nhưng mỗi nền kinh tế độc lập lại 7 có những nhận thức khác nhau về năng lực cạnh tranh.
Vậy nên sẽ có nhiều cách hiểu khác nhau về thuật ngữ năng lực cạnh tranh và các cấp độ áp dụng cũng rất khác nhau. - Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng mở rộng thị phần, mở rộng quy mô, gia tăng lợi nhuận của doanh nghiệp. Đây là quan niệm khá phổ biến hiện nay, theo đó năng lực cạnh tranh cũng là khả năng tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ so với các đối thủ cạnh tranh và khả năng “thu lợi” của các doanh nghiệp. Hạn chế của quan niệm này là chưa bao hàm các phương thức cũng như chưa phản ánh một cách bao quát năng lực kinh doanh của doanh nghiệp.
- Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng thích nghi trước những áp lực mà các doanh nghiệp khác tạo ra. Quan niệm này mang tính chất định tính, khó định lượng. - Năng lực cạnh tranh gắn liền với năng suất lao động. Quan điểm này chưa gắn với việc thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ của doanh nghiệp.
- Năng lực cạnh tranh cũng đồng nghĩa với duy trì và đẩy mạnh lợi thế cạnh tranh. Khái niệm năng lực cạnh tranh được đề cập đến các doanh nghiệp, các ngành hay phạm vi quốc gia. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thường được phân tích dựa trên ba quan điểm chính. Khung khổ phân tích theo quan điểm quản trị chiến lược là nhận định những ưu thế về cấu trúc ngành/doanh nghiệp.
Quan điểm này yêu cầu tới các nguồn lực có tính riêng biệt cũng như các ý tưởng quản trị gắn liền với sự phát triển của công nghệ thông tin và thương mại điện tử. Quan điểm tân cổ điển là bước đệm cho những phân tích dựa trên lợi thế so sánh, chi phí và các nhân tố, đặc biệt là các nhân tố chính sách có thể làm chệch hướng việc phân bổ các nguồn lực. Quan điểm tổng hợp cố gắng thể hiện cả những phân tích định tính, định lượng và cả những quan sát tĩnh, động để tạo ra một khung khổ đánh giá hoàn chỉnh năng lực cạnh tranh ngành/doanh nghiệp. Vậy, ta có thể đưa ra quan điểm tổng quát về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp như sau: “Năng lực cạnh tranh là khả năng duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh thị phần trong việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mạng lưới tiêu thụ, thu hút và sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất, kinh doanh, nguồn lực nhằm đạt lợi ích kinh tế cao và đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững”.3 Khái niệm về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển của mỗi doanh nghiệp.
Đây là hoạt động nâng cao về sản phẩm, thương hiệu sản phẩm, chất lượng sản phẩm hàng hóa dịch vụ, cũng như các chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp trên thị trường. 8 Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cơ bản là gia tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, đẩy mạnh lợi thế của doanh nghiệp so với các đối thủ cạnh tranh khác trong việc thỏa mãn tốt nhất các nhu cầu đòi hỏi của khách hàng để thu lợi nhuận cao nhất. Bên cạnh đó năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trước hết được tạo ra từ thực lực của doanh nghiệp. Đây là yếu tố cốt lõi của mỗi doanh nghiệp, không chỉ được tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ chức quản trị doanh nghiệp… một cách riêng biệt mà cần đánh giá, so sánh với các đối tác cạnh tranh trong hoạt động trên cùng một lĩnh vực, cùng một thị trường.
Trên cơ sở các so sánh đó, muốn nâng cao năng lực cạnh tranh, đòi hỏi doanh nghiệp phải tạo ra và có được các lợi thế cạnh tranh cho riêng mình. Hiện nay, có rất nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh thương mại mọc lên, vì thế doanh nghiệp muốn tồn tại thì cần phải phấn đấu về mọi mặt và luôn luôn quan sát, nắm bắt được nhất cử nhất động của đối thủ cạnh tranh với mình để đưa ra những giải pháp tốt nhất nhằm khắc phục được những khó khăn mà công ty đối thủ tạo ra. Một số lý thuyết về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Vai trò nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Thứ nhất, trước những áp lực ngày càng lớn của thị trường hiện nay, doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì cần phải thích nghi với sự cạnh tranh.
Khả năng cạnh tranh là điều kiện cần để doanh nghiệp có thể đối đầu với các đối thủ trên thương trường. Do đó doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao khả năng cạnh tranh bằng cách tận dụng những điểm mạnh hay cơ hội trong kinh doanh và hạn chế, cải thiện tối đa những yếu điểm hay rủi ro doanh nghiệp có thể gặp phải. Từ đó giúp doanh nghiệp cạnh tranh được với các đối thủ khác và dần chiếm lĩnh thị trường. Thứ hai, nâng cao khả năng cạnh tranh sẽ tạo điều kiện thuận lợi để đáp ứng đa dạng nhu cầu của khách hàng, làm cho khách hàng tin rằng sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp là tốt nhất, đáp ứng nhu cầu của họ nhất.
Từ đó sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng được thị phần, nâng cao được uy tín, tăng doanh thu, lợi nhuận, hoàn thành tốt trách nhiệm với nhà nước. Thứ ba, ngày nay khi nền kinh tế thị trường ở Việt Nam càng ngày càng phát triển cùng với việc gia nhập WTO thì sự cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt hơn với sự xâm nhập mạnh mẽ của các doanh nghiệp có vốn nước ngoài, có nhiều lợi thế hơn hẳn các doanh nghiệp Việt Nam về tiềm lực tài chính cũng như khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý. Như vậy để đứng vững và thích nghi trong môi trường đó, nhất thiết các doanh nghiệp Việt Nam phải đưa ra được những giải pháp để tự hoàn thiện chính 9 doanh nghiệp của mình. Doanh nghiệp cũng phải xác định được vị thế, chỗ đứng mình trên thị trường tiềm năng như thế nào để có được những chiến lược phù hợp nhất nhằm phát triển, nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Tóm lại có thể khẳng định nâng cao khả năng cạnh tranh đóng một vai trò quan trọng trong các doanh nghiệp muốn tồn tại và đứng vững trên thị trường ngày một nhiều thách thức như hiện nay. Các nhân tố ảnh hưởng tới nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Nhân tố chủ quan Các yếu tố chủ quan là các yếu tố phát sinh từ nội bộ doanh nghiệp. Đó là: - Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp: Chính sách và chiến lược vạch ra mục tiêu, phương hướng cho doanh nghiệp để đạt được mục tiêu đó.
Chiến lược bao gồm nhiều loại: Chiến lược phát triển thị trường mục tiêu, chiến lược giữ vững thị trường hiện tại, chiến lược thâm nhập thị trường mới,. Một chiến lược đúng đắn sẽ giúp doanh nghiệp phát huy được những lợi thế sẵn có, hạn chế những bất lợi của môi trường kinh doanh nội bộ và bên ngoài, đồng thời tạo dựng và duy trì những lợi thế mới. Do đó, hoạch định ra một chiến lược thích hợp và thực hiện nó một cách hiệu quả là điều cơ bản giúp doanh nghiệp dành được lợi thế trong cuộc cạnh tranh. - Năng lực tài chính của doanh nghiệp: Quy mô về vốn của doanh nghiệp là nền tảng để doanh nghiệp thực hiện các hoạt động kinh doanh nhằm thu lợi nhuận.
Trong nền kinh tế hội nhập, yếu tố vốn lại càng trở nên quan trọng, nó là cơ sở giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô, tận dụng lợi ích kinh tế từ quy mô, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh với các doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, năng lực tài chính còn thể hiện ở cơ cấu vốn, ở việc khai thác và sử dụng nguồn vốn sẵn có của doanh nghiệp cũng như ở khả năng huy động những nguồn tài chính thích hợp phục vụ cho sản xuất kinh doanh những sản phẩm dịch vụ có sức cạnh tranh trên thị trường. Năng lực tài chính sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.