Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Hoạt động xuất khẩu hàng hóa giữ vai trò thiết yếu trong cơ cấu nền kinh tế Việt Nam. Năm 2019, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 517,26 tỷ USD, tăng 7,6% so với năm 2018; trong đó, trị giá xuất khẩu đạt 264,19 tỷ USD. Cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các doanh nghiệp trong nước dần chuyển đổi từ việc gia công các công đoạn nhỏ lẻ sang tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị toàn cầu, sản xuất thiết bị gốc (OEM) và xây dựng thương hiệu xuất khẩu sang nhiều thị trường tiềm năng.
Tập đoàn Tecomen (tiền thân là Công ty TNHH Khoa học Ứng dụng VPS, thành lập năm 2006) là đơn vị sản xuất và phân phối các thiết bị lọc nước, xử lý nước hàng đầu tại Việt Nam. Trong các dòng sản phẩm của công ty, máy lọc nước là mặt hàng cốt lõi mang lại nguồn doanh thu chủ đạo. Bên cạnh việc phục vụ thị trường nội địa, doanh nghiệp đã mở rộng mạng lưới xuất khẩu sang nhiều khu vực trên thế giới. Trong đó, thị trường Ả Rập Xê-út (Saudi Arabia) thuộc khu vực Trung Đông nổi lên là thị trường trọng điểm do điều kiện tự nhiên khô hạn, khan hiếm nguồn nước ngọt tự nhiên và nhu cầu xử lý nước ngầm, khử mặn nước biển rất lớn.
Nhằm làm rõ thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy hoạt động kinh doanh quốc tế của doanh nghiệp, tác giả Nguyễn Ngọc Hải đã thực hiện chuyên đề thực tập tốt nghiệp với đề tài: "Đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm máy lọc nước sang thị trường Ả Rập Xê-út của Tập đoàn Tecomen".
Nội dung nghiên cứu tập trung vào các nhiệm vụ và mục tiêu cụ thể:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu hàng hóa và các nhân tố tác động đến xuất khẩu của doanh nghiệp.
- Phân tích thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và xuất khẩu máy lọc nước của Tập đoàn Tecomen sang thị trường Ả Rập Xê-út trong giai đoạn 2017 - 2019.
- Đánh giá những kết quả đạt được, các hạn chế tồn tại và nguyên nhân trong quá trình xuất khẩu.
- Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng máy lọc nước sang thị trường Ả Rập Xê-út trong thời gian tới.
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu máy lọc nước sang thị trường Ả Rập Xê-út của Tập đoàn Tecomen.
- Phạm vi nội dung: Cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động xuất khẩu mặt hàng máy lọc nước.
- Phạm vi không gian: Tập đoàn Cổ phần Tecomen Việt Nam và thị trường tiêu thụ tại Vương quốc Ả Rập Xê-út.
- Phạm vi thời gian: Số liệu tập trung phân tích trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019, cùng số liệu khái quát từ năm 2015 đến năm 2019.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và khái niệm áp dụng
Tác giả xây dựng cơ sở lý thuyết dựa trên các quy định pháp luật và lý thuyết thương mại quốc tế:
- Khái niệm xuất khẩu: Dẫn chiếu theo Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam: "Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật".
- Các hình thức xuất khẩu hàng hóa: Phân loại và phân tích ưu - nhược điểm của 6 hình thức cơ bản gồm xuất khẩu trực tiếp, gia công xuất khẩu, xuất khẩu ủy thác, xuất khẩu tại chỗ, tái xuất khẩu (tạm nhập tái xuất) và buôn bán đối lưu.
- Nội dung tổ chức thực hiện hoạt động xuất khẩu: Nghiên cứu thị trường và lựa chọn mặt hàng; lựa chọn thị trường và đối tác xuất khẩu; lựa chọn phương thức xuất khẩu; đàm phán và ký kết hợp đồng ngoại thương; quy trình 10 bước thực hiện hợp đồng (xin giấy phép xuất khẩu, kiểm tra thanh toán qua L/C, CAD hoặc trả trước, chuẩn bị hàng hóa, thuê phương tiện vận chuyển, mua bảo hiểm hàng hóa, làm thủ tục hải quan, giao hàng, thanh toán, giải quyết khiếu nại và các điều khoản phụ).
- Mô hình các nhân tố ảnh hưởng: Phân chia thành nhân tố môi trường bên ngoài (chính trị, luật pháp, kinh tế ngoại thương, văn hóa - xã hội, đối thủ cạnh tranh hiện tại và tiềm ẩn, áp lực khách hàng theo mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter) và nhân tố nội bộ doanh nghiệp (sức mạnh tài chính, tiềm năng nhân lực, vị trí địa lý và cơ sở hạ tầng).
Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp kết hợp dữ liệu sơ cấp thông qua quá trình thực tập tại các phòng ban của doanh nghiệp; sử dụng phương pháp nghiên cứu tại bàn (desk research) và nghiên cứu tại hiện trường (field research).
- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Thống kê mô tả, so sánh đối chiếu số liệu theo chuỗi thời gian, phân tích tỷ trọng cơ cấu nguồn vốn, doanh thu, lợi nhuận, cơ cấu thị trường và chủng loại mặt hàng.
- Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính thường niên (2015 - 2019), báo cáo hoạt động kinh doanh từ Phòng Kinh doanh quốc tế, Phòng Kế toán - Tài chính, Phòng Tổ chức hành chính Tập đoàn Tecomen; số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan Ả Rập Xê-út và báo cáo nghiên cứu ngành lọc nước toàn cầu của Allied Market Research.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp
Chương này chuẩn hóa các khái niệm, đặc điểm và vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế quốc dân lẫn bản thân doanh nghiệp. Hoạt động xuất khẩu giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, tăng doanh thu ngoại tệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Tác giả đi sâu phân tích toàn bộ quy trình từ khâu khảo sát thị trường quốc tế, soạn thảo và đàm phán hợp đồng thương mại đến 10 bước tổ chức thực thi xuất khẩu trên thực tế. Đồng thời, chương 1 thiết lập khung đánh giá các nhân tố chủ quan và khách quan định hình hiệu quả xuất khẩu hàng hóa.
Chương 2: Thực trạng xuất khẩu máy lọc nước sang thị trường Ả Rập Xê-út của Tập đoàn Tecomen Việt Nam
1. Tổng quan về Tập đoàn Tecomen
Tập đoàn Cổ phần Tecomen (TECOMEN.,JSC) có mã số thuế 0102027642, trụ sở tại Tòa nhà Hudland, số 6 Nguyễn Hữu Thọ, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội. Người đại diện theo pháp luật là bà Nguyễn Thụ Phương. Doanh nghiệp sở hữu 3 thương hiệu thành viên cốt lõi:
- Karofi: Thành lập năm 2012, thương hiệu chủ lực tại thị trường nội địa với hơn 3.000 điểm bán lẻ và xuất khẩu sang Trung Quốc, Campuchia, Lào, Myanmar, Trung Đông, Mỹ Latinh.
- Korihome: Cung cấp thiết bị lọc nước RO cao cấp ứng dụng công nghệ Hàn Quốc và đồ điện gia dụng, sở hữu hơn 500 cửa hàng trên toàn quốc.
- PuraStar: Chuyên sản xuất, lắp ráp hệ thống lọc nước công nghiệp, thiết bị lọc nước mặn, nước lợ và máy lọc nước biển cho tàu cá xa bờ, giàn khoan, khu nghỉ dưỡng ven biển.
Tập đoàn vận hành theo cơ cấu trực tuyến - chức năng, sở hữu khu công nghiệp rộng 36.000 m² tại thôn Từ Hồ, xã Yên Phú, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên với 4 nhà xưởng sản xuất (tổng diện tích 20.000 m², công suất 500.000 sản phẩm/tháng), nhà kho diện tích 12.000 m² và Trung tâm kiểm định, phân tích chất lượng sản phẩm (thành lập năm 2017).
Về nhân sự, tổng số cán bộ công nhân viên là 1.600 người (gồm 500 cử nhân, 200 kỹ sư và 900 công nhân lành nghề). Lực lượng lao động có độ tuổi từ 20 đến 40 tuổi chiếm 85% tổng số nhân sự. Về năng lực tài chính, vốn chủ sở hữu của Tecomen tăng trưởng vượt bậc từ 134,47 tỷ đồng năm 2015 lên hơn 1.476 tỷ đồng; tỷ lệ nợ phải trả trên tổng nguồn vốn được kiểm soát chặt chẽ ở mức an toàn dưới 30% (năm 2019 nợ phải trả chiếm 12,26%, vốn chủ sở hữu chiếm 87,73%).
| Chỉ số tài chính |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
Năm 2018 |
Năm 2019 |
| Tỷ lệ Nợ phải trả / Tổng nguồn vốn (%) |
26,94 |
4,52 |
14,28 |
18,79 |
12,26 |
| Tỷ lệ Vốn chủ sở hữu / Tổng nguồn vốn (%) |
73,05 |
95,47 |
85,71 |
81,20 |
87,73 |
2. Kết quả sản xuất kinh doanh và cơ cấu doanh thu
Năm 2019, tổng doanh thu của tập đoàn đạt 233,87 tỷ đồng. Xét theo thương hiệu, Karofi đóng vai trò trụ cột khi đóng góp 140,81 tỷ đồng (chiếm 52,00% tổng doanh thu), tiếp đến là Korihome với 85,92 tỷ đồng (31,73%), Purastar đạt 27,79 tỷ đồng (10,26%) và các lĩnh vực khác đạt 16,26 tỷ đồng (6,00%).
| Lĩnh vực |
Doanh thu 2017 (Tỷ đồng) |
Doanh thu 2018 (Tỷ đồng) |
Doanh thu 2019 (Tỷ đồng) |
Lợi nhuận sau thuế 2019 (Tỷ đồng) |
Tỷ suất LN/DT 2019 (%) |
Tỷ trọng đóng góp DT 2019 (%) |
| Karofi |
134,37 |
125,63 |
140,81 |
5,51 |
3,91 |
52,00 |
| Korihome |
81,38 |
75,94 |
85,92 |
3,01 |
3,50 |
31,73 |
| Purastar |
28,04 |
26,47 |
27,79 |
2,02 |
7,27 |
10,26 |
| Lĩnh vực khác |
14,32 |
12,29 |
16,26 |
1,15 |
7,07 |
6,00 |
Xét theo cơ cấu mặt hàng, máy lọc nước sinh hoạt là sản phẩm đóng góp tỷ trọng lớn nhất với 88,21 tỷ đồng năm 2019 (chiếm 32,57%), theo sau là đồ điện gia dụng đạt 69,15 tỷ đồng (25,54%), cây nóng lạnh đạt 42,33 tỷ đồng (15,63%), máy lọc nước công nghiệp đạt 21,87 tỷ đồng (8,07%) và linh phụ kiện đạt 12,31 tỷ đồng (4,55%).
3. Hoạt động xuất khẩu và thị trường Ả Rập Xê-út
Kim ngạch xuất khẩu của Tecomen liên tục tăng trưởng trong giai đoạn 2017 - 2019:
| Chỉ tiêu xuất khẩu |
Năm 2017 |
Năm 2018 |
Năm 2019 |
| Kim ngạch xuất khẩu (Tỷ đồng) |
191,11 |
207,33 |
212,56 |
| Lợi nhuận xuất khẩu (Tỷ đồng) |
4,65 |
3,92 |
7,23 |
Về phân bố địa lý, thị trường Châu Á mang lại doanh thu xuất khẩu lớn nhất (đạt 120,98 tỷ đồng năm 2019), tiếp theo là Châu Phi (60,21 tỷ đồng) và Châu Mỹ (39,05 tỷ đồng). Xét về cơ cấu thị phần xuất khẩu theo khu vực, Trung Đông chiếm tỷ trọng áp đảo với 54%, Đông Nam Á chiếm 30%, Châu Phi chiếm 6%, các khu vực khác (Châu Mỹ, Trung Á, Nam Á, Châu Âu) chiếm từ 2% đến 4%.
Vương quốc Ả Rập Xê-út có diện tích 2,15 triệu km², khí hậu sa mạc khô hạn, nguồn nước ngầm không tái tạo đã bị khai thác tới 4/5 trữ lượng. Nguồn nước sinh hoạt tại đây phụ thuộc 50% vào nước khử muối biển, 40% nước ngầm và 10% nước bề mặt. Nhu cầu nhập khẩu máy lọc nước tủ đứng nguyên chiếc của Ả Rập Xê-út tăng liên tục từ 5,3 triệu chiếc (năm 2017) lên 6,4 triệu chiếc (năm 2018) và 7,6 triệu chiếc (năm 2019). Sản phẩm máy lọc nước nhập khẩu vào quốc gia này bắt buộc phải đạt chứng nhận ISO 9001:2015.
Tập đoàn Tecomen sở hữu các lợi thế đáp ứng thị trường này bao gồm: phòng Kinh doanh quốc tế với hơn 20 chuyên viên giàu kinh nghiệm ngoại thương; phòng R&D quy mô hơn 50 chuyên gia (được đầu tư 5% doanh thu hàng năm); công suất sản xuất đạt trên 2.000 sản phẩm/ngày; làm chủ các công nghệ lọc RO, UV, Gravity và Nano.
Chương 3: Giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm máy lọc nước của Tập đoàn Tecomen sang thị trường Ả Rập Xê-út trong thời gian tới
Dựa trên dự báo thị trường lọc nước toàn cầu đạt dung lượng 45,3 tỷ USD vào năm 2022 (tốc độ tăng trưởng 10,4%/năm theo Allied Market Research), tác giả xây dựng 6 nhóm giải pháp trọng tâm cho doanh nghiệp:
- Quản lý tốt nguồn nguyên liệu đầu vào: Khai thác tối đa nguồn nguyên phụ liệu sẵn có trong nước để giảm giá thành, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng linh kiện nhập khẩu.
- Tham gia chuỗi sản xuất của các tập đoàn lớn: Mở rộng mảng sản xuất thiết bị gốc (OEM), tận dụng công suất nhà máy để liên kết với các đối tác phân phối quy mô lớn tại khu vực Vùng Vịnh.
- Đẩy mạnh công tác nghiên cứu thị trường: Phân tích sâu sắc tập quán tiêu dùng của người Hồi giáo, các quy định kỹ thuật và hệ thống phân phối đặc thù của nền kinh tế chỉ huy tại Ả Rập Xê-út.
- Nâng cao chất lượng sản phẩm: Tiếp tục nâng chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa hệ thống lọc thẩm thấu ngược RO, tích hợp màng lọc chuyên dụng cho nguồn nước lợ/nước nhiễm mặn; đầu tư các chứng chỉ quốc tế như NSF, UL, CE.
- Tăng cường đầu tư xây dựng và quảng bá thương hiệu: Đẩy mạnh tiếp thị sản phẩm Karofi và Purastar tại thị trường Trung Đông, tham gia các hội chợ thương mại quốc tế ngành nước.
- Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên sâu kỹ năng đàm phán hợp đồng ngoại thương, nghiệp vụ logistics và ngoại ngữ cho đội ngũ kinh doanh quốc tế.
Đồng thời, chuyên đề nêu các kiến nghị vĩ mô:
- Kiến nghị với Nhà nước: Hoàn thiện cơ chế chính sách tín dụng xuất khẩu, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đơn giản hóa thủ tục hải quan và thông quan hàng hóa.
- Kiến nghị với Bộ Công Thương: Tăng cường cung cấp thông tin thị trường Trung Đông và Ả Rập Xê-út qua hệ thống Thương vụ Việt Nam; hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ rào cản thương mại và xúc tiến thương mại quốc tế.
Kết quả và đóng góp
- Tổng hợp số liệu thực tế: Khóa luận cung cấp bức tranh chi tiết, số liệu xác thực về hoạt động tài chính, cơ cấu doanh thu theo sản phẩm và kim ngạch xuất khẩu của Tập đoàn Tecomen giai đoạn 2015 - 2019.
- Làm rõ đặc thù thị trường Trung Đông: Phân tích cụ thể các điều kiện tự nhiên, cơ cấu nguồn nước sinh hoạt và tiêu chuẩn kỹ thuật (ISO 9001:2015) của thị trường Ả Rập Xê-út đối với dòng máy lọc nước thẩm thấu ngược (RO).
- Hệ thống giải pháp mang tính khả thi: Đề xuất 6 nhóm giải pháp bám sát nguồn lực sản xuất (nhà máy Hưng Yên 36.000 m², tỷ lệ đầu tư 5% cho R&D) và định hướng thương mại quốc tế của doanh nghiệp.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế dữ liệu: Dữ liệu chi tiết về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu sang Ả Rập Xê-út chủ yếu tập trung trong giai đoạn 2017 - 2019; chưa phản ánh trọn vẹn tác động kéo dài của đại dịch Covid-19 trong các năm tiếp theo.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu hoạt động xuất khẩu các dòng máy lọc nước biển công suất lớn (thương hiệu Purastar) sang toàn bộ khối Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và đánh giá hiệu quả của việc sở hữu các chứng chỉ chất lượng quốc tế (NSF, CE, UL).
Giá trị tham khảo
- Đối với sinh viên và người nghiên cứu: Là tài liệu tham khảo thực tiễn hữu ích cho sinh viên các chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế và Hải quan khi nghiên cứu về quy trình xuất khẩu thiết bị công nghệ gia dụng.
- Đối với doanh nghiệp: Cung cấp thông tin thực tế về quản trị rủi ro hợp đồng ngoại thương, quản lý vốn chủ sở hữu và cách thức tiếp cận thị trường Trung Đông cho các doanh nghiệp sản xuất thiết bị lọc nước tại Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
1. Cơ cấu thị phần xuất khẩu của Tập đoàn Tecomen phân bổ theo các khu vực như thế nào?
Khu vực Trung Đông chiếm thị phần lớn nhất với 54%, Đông Nam Á chiếm 30%, Châu Phi chiếm 6%, các khu vực còn lại (Trung Á, Nam Mỹ, Châu Âu, Nam Á) chiếm từ 2% đến 4%.
2. Kim ngạch xuất khẩu của Tập đoàn Tecomen đạt bao nhiêu trong giai đoạn 2017 - 2019?
Kim ngạch xuất khẩu của tập đoàn đạt 191,11 tỷ đồng (năm 2017), 207,33 tỷ đồng (năm 2018) và đạt 212,56 tỷ đồng (năm 2019).
3. Vì sao thị trường Ả Rập Xê-út có nhu cầu nhập khẩu lớn đối với máy lọc nước?
Do Ả Rập Xê-út có khí hậu khô hạn, không có sông hồ tự nhiên, 4/5 trữ lượng nước ngầm không tái tạo đã bị cạn kiệt. Nguồn nước uống phụ thuộc 50% vào nước biển khử mặn, 40% nước ngầm và 10% nước bề mặt, đòi hỏi các thiết bị lọc nước công nghệ RO để loại bỏ cặn bẩn, kim loại nặng và tạp chất.
4. Quy mô sản xuất và mức đầu tư cho hoạt động R&D của Tecomen như thế nào?
Doanh nghiệp sở hữu khu công nghiệp 36.000 m² tại Yên Mỹ, Hưng Yên với 4 nhà xưởng (20.000 m²), công suất đạt trên 2.000 sản phẩm/ngày (tương đương 500.000 sản phẩm/tháng) và cam kết đầu tư 5% tổng doanh thu hàng năm cho phòng R&D với hơn 50 chuyên gia.
Kết luận
Chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Ngọc Hải đã phân tích toàn diện thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và xuất khẩu máy lọc nước của Tập đoàn Tecomen sang thị trường Ả Rập Xê-út giai đoạn 2017 - 2019. Nghiên cứu đã làm rõ tiềm năng thị trường Trung Đông cùng năng lực nội tại về sản xuất, R&D và tự chủ tài chính của doanh nghiệp. Hệ thống 6 giải pháp và các kiến nghị vĩ mô được đề xuất có giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu mở rộng thị phần quốc tế của Tecomen trong giai đoạn tiếp theo.