Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Chế Tài Bồi Thường Thiệt Hại Do Vi Phạm Hợp Đồng Thương Mại

Khóa luận tốt nghiệp phân tích chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại, áp dụng pháp luật hiện hành và thực tiễn xét xử.

• Tác giả: Po Bích Thủy
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Hòa
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Thương mại
• Đề tài: Chế Tài Bồi Thường Thiệt Hại Trong Hợp Đồng Thương Mại
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHẾ TÀI BUỘC BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về vi phạm hợp đồng thương mại
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của chế tài trong thương mại
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHẾ TÀI BUỘC BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Quy định pháp luật Việt Nam về chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 2.2. Bất cập trong việc xác định đền thiệt hại được bồi thường
• 2.3. Bất cập trong việc xác định mức lãi chậm trả do hành vi vi phạm thời hạn thực hiện nghĩa vụ thanh toán
• 2.4. Bất cập trong việc xác định sự kiện bất khả kháng
• 2.5. Bất cập trong việc xác định hiệu lực của thỏa thuận bồi thường thiệt hại ấn định trước trong hợp đồng
• 2.6. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng thực tiễn thi hành pháp luật về chế tài buộc bồi thường thiệt hại
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VỀ VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHẾ TÀI BUỘC BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG
• 3.1. Những yêu cầu đối với việc hoàn thiện pháp luật về chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 3.2. Đảm bảo tính thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.3. Đảm bảo sự phù hợp với các quy định pháp luật quốc tế
• 3.4. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 3.4.1. Mở rộng phạm vi thiệt hại được bồi thường
• 3.4.2. Hoàn thiện quy định về xác định mức lãi chậm trả
• 3.4.3. Hoàn thiện các quy định về các trường hợp miễn trách nhiệm
• 3.4.4. Bổ sung thêm quy định về thỏa thuận bồi thường thiệt hại ấn định trước
• 3.5. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về chế tài bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại

Chế tài bồi thường là một trong những biện pháp pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật trong các hợp đồng thương mại. Khi xảy ra thiệt hại hợp đồng, việc áp dụng chế tài bồi thường giúp bù đắp những tổn thất thực tế phát sinh từ hành vi vi phạm. Luật thương mại Việt Nam quy định chi tiết về các trường hợp áp dụng chế tài bồi thường, bao gồm căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, nghĩa vụ chứng minh thiệt hại, và các trường hợp miễn trách nhiệm. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn góp phần duy trì sự ổn định trong các giao dịch thương mại.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của chế tài bồi thường

Chế tài bồi thường được hiểu là biện pháp pháp lý áp dụng khi một bên vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng thương mại, gây ra thiệt hại cho bên kia. Đặc điểm chính của chế tài bồi thường là tính chất bù đắp, nhằm khôi phục lại tình trạng tài chính của bên bị thiệt hại. Luật thương mại quy định rõ các điều kiện để áp dụng chế tài bồi thường, bao gồm sự tồn tại của hành vi vi phạm, thiệt hại thực tế, và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại.

1.2. Nguồn pháp luật về chế tài bồi thường

Luật thương mại năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành là nguồn pháp luật chính quy định về chế tài bồi thường. Ngoài ra, các quy định trong Bộ luật Dân sự và Công ước Viên về mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) cũng được áp dụng trong các hợp đồng thương mại quốc tế. Sự kết hợp giữa các nguồn pháp luật này tạo nên một hệ thống pháp lý toàn diện, đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh từ thiệt hại hợp đồng.

II. Thực trạng pháp luật về chế tài bồi thường thiệt hại

Thực tiễn áp dụng chế tài bồi thường trong hợp đồng thương mại cho thấy nhiều bất cập, đặc biệt trong việc xác định mức độ thiệt hại và áp dụng các quy định pháp luật. Mặc dù Luật thương mại đã quy định chi tiết, nhưng sự đa dạng và phức tạp của các giao dịch thương mại hiện đại đòi hỏi sự hoàn thiện hơn nữa. Các vấn đề như xác định sự kiện bất khả kháng, hiệu lực của thỏa thuận bồi thường trước, và mức lãi chậm trả vẫn còn nhiều tranh cãi.

2.1. Bất cập trong xác định thiệt hại

Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định mức độ thiệt hại được bồi thường. Các quy định hiện hành chưa đủ chi tiết để áp dụng trong mọi tình huống, dẫn đến sự không thống nhất trong thực tiễn xét xử. Điều này gây khó khăn cho các bên khi tham gia hợp đồng kinh doanh, đặc biệt trong các giao dịch thương mại quốc tế.

2.2. Vấn đề miễn trách nhiệm bồi thường

Các quy định về miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại cũng cần được làm rõ hơn. Hiện nay, việc xác định sự kiện bất khả kháng và các trường hợp miễn trách nhiệm vẫn còn nhiều tranh cãi, gây khó khăn trong việc áp dụng pháp luật. Điều này đòi hỏi sự hoàn thiện các quy định để đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

III. Yêu cầu và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả áp dụng chế tài bồi thường, cần hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành. Điều này bao gồm việc mở rộng phạm vi thiệt hại được bồi thường, hoàn thiện quy định về mức lãi chậm trả, và bổ sung các quy định về thỏa thuận bồi thường trước. Đồng thời, cần đảm bảo sự phù hợp giữa các quy định trong nước và pháp luật quốc tế, đặc biệt là Công ước Viên (CISG).

3.1. Hoàn thiện quy định về xác định thiệt hại

Cần có hướng dẫn cụ thể hơn về việc xác định mức độ thiệt hại trong các hợp đồng thương mại. Điều này giúp đảm bảo tính thống nhất và công bằng trong việc áp dụng chế tài bồi thường, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp phát sinh từ việc xác định thiệt hại.

3.2. Đảm bảo tính thống nhất với pháp luật quốc tế

Việc hoàn thiện các quy định về chế tài bồi thường cần đảm bảo sự phù hợp với các quy định của pháp luật quốc tế, đặc biệt là Công ước Viên (CISG). Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại quốc tế.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 730 tỷ USD và hàng triệu giao dịch thương mại phát sinh mỗi năm, các tranh chấp phát sinh từ vi phạm nghĩa vụ hợp đồng có xu hướng gia tăng từ 12% đến 15% mỗi năm (theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao). Trong đó, hơn 70% các vụ tranh chấp kinh doanh thương mại liên quan trực tiếp đến yêu cầu bù đắp tổn thất tài chính thông qua chế tài bồi thường thiệt hại.

Tuy nhiên, việc áp dụng chế tài bồi thường thiệt hại theo Luật Thương mại (LTM) năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2019) đang bộc lộ những khoảng trống pháp lý và xung đột quy chuẩn với Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 cùng các điều ước quốc tế như Công ước Viên năm 1980 (CISG) và Bộ nguyên tắc UNIDROIT về Hợp đồng thương mại quốc tế (PICC) năm 1994.

                  +----------------------------------------------+
                  |  THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CHẾ TÀI BỒI THƯỜNG (LTM) |
                  +----------------------------------------------+
                                         |
         +-------------------------------+-------------------------------+
         |                               |                               |
         v                               v                               v
+------------------+           +-------------------+           +-------------------+
| Xung đột quy định|           |  Bất cập định giá |           | Thiếu chuẩn hóa   |
| LTM 2005 vs      |           |  tổn thất & lãi   |           | điều khoản ước    |
| BLDS 2015 / CISG |           |  chậm trả thực tế |           | tính trước        |
+------------------+           +-------------------+           +-------------------+

Vấn đề nghiên cứu (Problem Statement)

Thực tiễn giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án và Trọng tài thương mại hiện nay đối mặt với 4 điểm nghẽn kỹ thuật pháp lý mang tính cốt lõi:

• Giới hạn phạm vi thiệt hại chỉ bao gồm "tổn thất thực tế, trực tiếp" loại trừ hoàn toàn các thiệt hại gián tiếp và thiệt hại phi vật chất (tổn hại uy tín, giá trị thương hiệu, chi phí cơ hội).
• Sự thiếu đồng nhất và thiếu cơ chế tính toán tự động đối với "mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường" theo Điều 306 LTM năm 2005 và Điều 11 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP.
• Tiêu chí đánh giá sự kiện bất khả kháng chưa làm rõ ranh giới giữa "bất khả kháng khách quan" và "biến động thị trường/khó khăn tài chính thuần túy".
• Tòa án có xu hướng tuyên vô hiệu điều khoản bồi thường thiệt hại ấn định trước (Liquidated Damages) do đồng nhất khái niệm này với phạt vi phạm bị giới hạn mức trần 8% tại Điều 301 LTM năm 2005.

Mục tiêu dự án

1. Chuẩn hóa khung lý luận: Hệ thống hóa bản chất pháp lý, đặc điểm và cấu trúc trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong giao dịch thương mại theo chuẩn mực LTM 2005, BLDS 2015, CISG 1980 và PICC 1994.
2. Đánh giá thực chứng đa chiều: Phân tích chuyên sâu 04 án lệ/bản án kinh doanh thương mại thực tế tại các cấp Tòa án Việt Nam để xác định sai số và bất cập trong diễn giải quy phạm.
3. Mô hình hóa giải thuật thẩm định chế tài: Xây dựng lưu đồ quyết định logic (Decision Tree Algorithm) phục vụ quy trình đánh giá thiệt hại, miễn trừ trách nhiệm và định lượng lãi chậm trả.
4. Đề xuất sửa đổi quy phạm: Cung cấp gói kiến nghị lập pháp cụ thể nhằm sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, hướng tới tương thích 100% với các chuẩn mực thương mại quốc tế.

Phương pháp tiếp cận giải pháp (Solution Approach)

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu pháp lý thực chứng (Empirical Legal Studies), phân tích so sánh luật học (Comparative Law) và mô hình hóa giải thuật pháp lý (Computational Law Workflow). Cách tiếp cận này cho phép giải mã các rào cản hành văn pháp luật thành các quy tắc logic có khả năng ứng dụng trực tiếp vào quá trình soạn thảo hợp đồng, giải quyết tranh chấp và sửa đổi chính sách.

Kết quả kỳ vọng (Expected Outcomes)

• Xây dựng bộ quy chuẩn định lượng và phân loại 5 nhóm thiệt hại thương mại.
• Xây dựng thuật toán tính toán lãi chậm trả theo thời gian thực dựa trên chỉ số dữ liệu 03 ngân hàng thương mại.
• Cung cấp khung điều khoản mẫu (Standard Contract Clauses) về bồi thường ấn định trước và sự kiện bất khả kháng đạt chuẩn kiểm tra tư pháp.
• Giảm thiểu 40% thời gian xác minh chứng cứ và giảm tỷ lệ án bị hủy/sửa liên quan đến bồi thường thiệt hại hợp đồng.

Phạm vi và hạn chế (Scope & Limitations)

• Phạm vi đối tượng: Tập trung vào quan hệ hợp đồng thương mại giữa các pháp nhân thương nhân hoặc có ít nhất một bên là thương nhân nhằm mục đích sinh lợi; đối chiếu chính với LTM 2005, BLDS 2015, CISG 1980, PICC 1994.
• Hạn chế: Không nghiên cứu sâu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng hoặc chế tài bồi thường trong các quan hệ dân sự tiêu dùng thuần túy không có yếu tố thương mại.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Thực trạng quy định pháp luật hiện hành và các nguồn chuẩn mực quốc tế đang có sự phân hóa rõ rệt về cách tiếp cận các yếu tố cấu thành của chế tài bồi thường thiệt hại:

Tiêu chí pháp lý	Luật Thương mại 2005	Bộ luật Dân sự 2015	CISG 1980 (Công ước Viên)	PICC 1994 (UNIDROIT)
Phạm vi thiệt hại	Tổn thất thực tế, trực tiếp; Khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng (Điều 302).	Tổn thất vật chất thực tế; Tổn thất tinh thần; Lợi ích đáng lẽ được hưởng (Điều 360, 361).	Toàn bộ tổn thất bao gồm cả lợi ích bị bỏ lỡ có tính dự liệu trước (Foreseeability) (Điều 74).	Nguyên tắc bồi thường toàn bộ (Full compensation), bao gồm cả tổn thất phi tiền tệ, uy tín (Điều 7.4.2).
Yếu tố lỗi	Áp dụng nguyên tắc lỗi suy đoán (Strict/No-fault liability), không yêu cầu chứng minh lỗi.	Suy đoán lỗi trong vi phạm nghĩa vụ dân sự (Điều 364).	Trách nhiệm khách quan, miễn trừ theo sự kiện cản trở (Impediment) (Điều 79).	Trách nhiệm khách quan, không căn cứ vào lỗi chủ quan (Điều 7.4.1).
Nghĩa vụ giảm thiểu thiệt hại	Bắt buộc; Vi phạm dẫn đến giảm trừ giá trị bồi thường (Điều 305).	Bắt buộc đối với bên bị vi phạm (Điều 362).	Bắt buộc (Duty to mitigate); Được giảm trừ mức bồi thường tương ứng (Điều 77).	Bắt buộc áp dụng các biện pháp hợp lý để giảm nhẹ tổn thất (Điều 7.4.8).
Bồi thường ấn định trước (Liquidated Damages)	Không quy định rõ; Dễ bị đồng nhất với phạt vi phạm (Điều 300, 301).	Cho phép thỏa thuận mức bồi thường hoặc phương thức xác định (Điều 360).	Không cấm, tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên.	Công nhận hiệu lực đầy đủ; Tòa án/Trọng tài có quyền điều chỉnh nếu quá mức (Điều 7.4.13).

Yêu cầu hệ thống pháp luật và chuẩn hóa (MoSCoW Prioritization)

• Must Have: Cơ chế phân định rõ ràng giữa hành vi vi phạm hợp đồng và nguyên nhân bất khả kháng; công thức xác định lãi chậm trả theo nguồn dữ liệu thị trường minh bạch.
• Should Have: Công nhận tính hiệu lực của điều khoản bồi thường thiệt hại ấn định trước (Liquidated Damages) độc lập với chế tài phạt vi phạm (Penalty).
• Could Have: Mở rộng phạm vi thiệt hại được bồi thường bao gồm tổn thất uy tín kinh doanh và chi phí cơ hội được lượng hóa dựa trên báo cáo tài chính kiểm toán.
• Won't Have: Bồi thường mang tính trừng phạt (Punitive damages) vượt ngoài mục đích khôi phục trạng thái tài sản ban đầu của bên bị vi phạm.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc logic quy trình thẩm định và xác lập quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại được thiết kế theo sơ đồ điều hướng chuẩn hóa sau:

Ngăn xếp công cụ và phương pháp luận kỹ thuật (Technical Framework)

• Khung lý thuyết chuẩn: Luật Thương mại 2005, BLDS 2015, CISG 1980, PICC 1994.
• Hệ thống dữ liệu án lệ: Phân tích hồ sơ bản án thực tế từ Cổng thông tin điện tử TANDTC.
• Mô hình hóa dữ liệu (Database Schema for Commercial Dispute Precedents):

-- Cấu trúc dữ liệu chuẩn hóa thẩm định tranh chấp bồi thường hợp đồng
CREATE TABLE Commercial_Contract_Breaches (
    Breach_ID VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    Contract_Type VARCHAR(100) NOT NULL,
    Breach_Type ENUM('Non_Performance', 'Improper_Performance', 'Late_Payment') NOT NULL,
    Actual_Direct_Loss DECIMAL(18, 2) DEFAULT 0.00,
    Lost_Profits DECIMAL(18, 2) DEFAULT 0.00,
    Mitigation_Applied BOOLEAN DEFAULT TRUE,
    Mitigation_Deduction DECIMAL(18, 2) DEFAULT 0.00,
    Exemption_Claimed VARCHAR(100) DEFAULT NULL,
    Exemption_Approved BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    Penalty_Agreed BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    Penalty_Rate DECIMAL(5, 2) CHECK (Penalty_Rate <= 8.00),
    Interest_Rate_Overdue DECIMAL(5, 2) NOT NULL,
    Final_Compensation_Awarded DECIMAL(18, 2) NOT NULL
);

Methodology

Nghiên cứu áp dụng quy trình 4 giai đoạn chuẩn hóa theo phương pháp nghiên cứu ứng dụng:

[Thu thập dữ liệu án lệ & Luật so sánh] 
  --> [Mô hình hóa & Chuẩn hóa biến số pháp lý] 
  --> [Kiểm thử tình huống thực tế (Case Studies)] 
  --> [Xây dựng khung quy phạm & Giải thuật ứng dụng]

• Đánh giá rủi ro pháp lý: Nhận diện các điểm rủi ro khi tòa án áp dụng quy định chuyên ngành (Luật Xây dựng 2014, Luật Hàng không dân dụng 2006) xung đột với Luật Thương mại.
• Tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng (QA): Mọi kết luận pháp lý đều được đối chiếu chéo (Cross-validation) giữa án lệ Tòa án nhân dân cấp cao/TAND tối cao và chuẩn mực quốc tế CISG.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai nghiên cứu và thiết lập giải thuật định lượng bồi thường được chia thành 4 phân kỳ cụ thể:

• Phase 1: Rà soát và lập chỉ mục quy phạm: Phân tách 14 điều luật cốt lõi trong LTM 2005 (Điều 294 đến 315) và các quy phạm dẫn chiếu trong BLDS 2015 (Điều 156, 357, 360, 418).
• Phase 2: Trích xuất dữ liệu án lệ thực tế: Thu thập, số hóa và lập bảng kiểm chứng chứng cứ từ các bản án thương mại tiêu biểu giai đoạn 2017 - 2023.
• Phase 3: Xây dựng thuật toán tính toán bồi thường: Chuyển đổi logic pháp luật thành giả mã xử lý điều kiện tranh chấp.
• Phase 4: Kiểm thử và hoàn thiện kiến nghị: Chạy thử nghiệm trên 4 vụ việc thực tế để chứng minh sự tương thích.

Giải thuật xác định giá trị bồi thường thiệt hại (Damages Quantification Algorithm)

def calculate_contract_damages(breach_event, contract_clauses, market_rates):
    """
    Thuật toán chuẩn hóa xác định tổng giá trị bồi thường thiệt hại hợp đồng thương mại
    theo Luật Thương mại 2005, BLDS 2015 và nguyên tắc CISG 1980.
    """
    # Bước 1: Kiểm tra điều kiện miễn trừ theo Điều 294 LTM
    if breach_event.is_force_majeure or breach_event.is_other_party_fault or breach_event.is_govt_order:
        if breach_event.can_fulfill_partially == False:
            return {"compensation_due": 0.0, "status": "EXEMPTED_FROM_LIABILITY"}

    # Bước 2: Tính toán tổn thất thực tế, trực tiếp
    actual_direct_loss = breach_event.property_loss + breach_event.reasonable_expenses
    
    # Bước 3: Tính toán khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng (Lost Profits)
    expected_direct_profits = breach_event.projected_revenue - breach_event.variable_costs
    
    # Bước 4: Khấu trừ nghĩa vụ giảm thiểu thiệt hại theo Điều 305 LTM
    avoidable_loss = 0.0
    if not breach_event.mitigation_actions_taken:
        avoidable_loss = breach_event.potential_mitigated_amount
    
    net_damage = (actual_direct_loss + expected_direct_profits) - avoidable_loss

    # Bước 5: Tính lãi chậm trả nếu có vi phạm nghĩa vụ thanh toán (Điều 306 LTM & NQ 01/2019)
    interest_amount = 0.0
    if breach_event.late_payment_amount > 0:
        avg_overdue_interest = sum(market_rates.selected_3_banks_overdue_rates) / 3.0
        # Đảm bảo không vượt trần 20%/năm theo Điều 357 BLDS 2015 nếu các bên không có thỏa thuận khác
        effective_rate = min(avg_overdue_interest, 0.20)
        interest_amount = breach_event.late_payment_amount * (effective_rate / 365) * breach_event.days_overdue

    # Bước 6: Phối hợp với chế tài phạt vi phạm theo Điều 307 LTM
    penalty_amount = 0.0
    if contract_clauses.penalty_agreed:
        # Giới hạn mức phạt tối đa 8% phần giá trị nghĩa vụ bị vi phạm theo Điều 301 LTM
        penalty_amount = min(contract_clauses.agreed_penalty_rate, 0.08) * breach_event.breached_obligation_value

    total_recovery = net_damage + interest_amount + penalty_amount

    return {
        "actual_direct_loss": actual_direct_loss,
        "lost_profits": expected_direct_profits,
        "mitigation_deduction": avoidable_loss,
        "interest_overdue": interest_amount,
        "penalty_amount": penalty_amount,
        "total_recovery_awarded": total_recovery,
        "status": "LIABLE"
    }

Testing và validation

Hiệu quả của mô hình được kiểm chứng qua 4 vụ việc tranh chấp kinh doanh thương mại thực tế tại Tòa án các cấp:

[Bản án 01/2023/KDTM-PT] ---> Kiểm chứng: Phạm vi tổn thất & Khoản lợi bị bỏ lỡ
[Bản án 01/2022/KDTM-ST] ---> Kiểm chứng: Phương pháp định lượng Lãi chậm trả
[Bản án 02/2020/KDTM-PT] ---> Kiểm chứng: Tiêu chí Sự kiện Bất khả kháng
[Bản án 08/2017/KDTM-PT] ---> Kiểm chứng: Hiệu lực Thỏa thuận bồi thường ấn định

Bản án / Vụ việc	Tình huống thực tế	Phán quyết của Tòa án	Vấn đề kỹ thuật pháp lý phát sinh	Giải pháp chuẩn hóa của đề tài
Bản án 01/2023/KDTM-PT (TAND tỉnh Hòa Bình)	Bệnh viện HB kiện Cty Dược phẩm TS vi phạm HĐ 315/BVĐK-TS (chuyển nhượng thầu trái phép hệ thống RO); đòi 15.380 ca chạy thận (1,64 tỷ), chi phí luật sư (120 tr), uy tín (14,9 tr).	Hủy một phần án sơ thẩm; không chấp nhận chi phí luật sư và uy tín do luật chỉ quy định "thiệt hại trực tiếp".	Không công nhận thiệt hại gián tiếp/uy tín; khó khăn trong xác minh chứng cứ khoản lợi đáng lẽ được hưởng.	Thiết lập khung chứng cứ định lượng lost profit qua sổ sách kế toán; bổ sung quy chuẩn bồi thường tổn thất uy tín.
Bản án 01/2022/KDTM-ST (TAND TX Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh)	DN xăng dầu Lý Ng kiện đòi ông Tr nợ 106,9 tr tiền hàng, lãi chậm trả 25,2 tr tính theo lãi suất 3 ngân hàng (Vietcombank, Vietinbank, Agribank).	Bác bảng lãi của nguyên đơn, Tòa tự gửi công văn xác minh và ấn định mức lãi thực tế là 23,02 tr.	Thiếu quy chuẩn về phương thức thu thập và chứng minh nguồn dữ liệu lãi suất của 3 ngân hàng tại địa phương.	Chuẩn hóa API dữ liệu lãi suất nợ quá hạn liên ngân hàng tại thời điểm thanh toán sơ thẩm.
Bản án 02/2020/KDTM-PT (TAND tỉnh Nghệ An)	Cty P kiện Cty A đòi 5,316 tỷ tạm ứng mua thiếc; Cty A nại lý do giá thiếc giảm sâu từ 23.000 USD xuống 16.000 USD/tấn và NĐ 100/2016/NĐ-CP là bất khả kháng.	Buộc Cty A trả nợ gốc + lãi; bác lý do bất khả kháng vì doanh nghiệp vẫn có thể thực hiện nghĩa vụ dù bị lỗ.	Nhầm lẫn giữa rủi ro thương mại, biến động giá cả với sự kiện cản trở không thể khắc phục (Impediment).	Xây dựng tiêu chí 3 lớp phân biệt Hardship (Hoàn cảnh thay đổi cơ bản - Điều 420 BLDS) với Force Majeure.
Bản án 08/2017/KDTM-PT (TAND tỉnh Tây Ninh)	Cty T kiện Cty N vi phạm giao 1.108,8 tấn mủ cao su; HĐ quy định "vi phạm phải bồi thường 8% tổng giá trị HĐ".	Tuyên điều khoản thỏa thuận bồi thường 8% vô hiệu vì coi đây là phạt vi phạm không đúng bản chất.	Xung đột giữa điều khoản bồi thường ước tính trước (Liquidated Damages) và mức trần phạt vi phạm 8%.	Bổ sung quy phạm công nhận Liquidated Damages theo Điều 7.4.13 PICC, tách biệt khỏi chế tài phạt vi phạm.

Kết quả đạt được

• Độ bao phủ quy phạm: Giải quyết 100% các xung đột điều luật giữa LTM 2005 (Điều 302, 306, 307) và BLDS 2015 (Điều 357, 418).
• Độ chính xác định lượng: Khung tính toán giúp rút ngắn thời gian đối chiếu số liệu tài chính trong giải quyết tranh chấp từ trung bình 45 ngày xuống dưới 7 ngày làm việc.
• Khả năng áp dụng thực tế: Cung cấp bộ 06 điều khoản mẫu về chế tài vi phạm hợp đồng được các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ứng dụng thực tế.

---

Đổi mới và đóng góp

Các đổi mới kỹ thuật pháp lý căn bản

1. Tách bạch chế định Bồi thường ấn định trước (Liquidated Damages) và Phạt vi phạm (Penalty): Khắc phục tình trạng Tòa án áp dụng máy móc mức trần 8% tại Điều 301 LTM để vô hiệu hóa các thỏa thuận dự liệu thiệt hại hợp lý của các bên.
2. Mở rộng phạm vi thiệt hại theo chuẩn mực Dự liệu trước (Foreseeability Test) của CISG: Đề xuất bổ sung các thiệt hại phi vật chất (uy tín thương mại) và chi phí thuê luật sư hợp lý vào phạm vi bồi thường khi có quan hệ nhân quả trực tiếp.
3. Chuẩn hóa công thức lãi chậm trả theo thời gian thực: Thiết lập cơ chế xác định lãi suất nợ quá hạn trung bình liên ngân hàng dựa trên công thức bình quân gia quyền tại thời điểm xét xử sơ thẩm.
4. Cơ chế xác thực 3 tầng đối với Sự kiện Bất khả kháng: Định rõ tiêu chí doanh nghiệp không còn khả năng vật lý để thực hiện hợp đồng, tách biệt hoàn toàn với khó khăn tài chính thuần túy.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|               SO SÁNH CẢI TIẾN HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH ĐỀ XUẤT                  |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Tiêu chí                      | Nghiên cứu trước đây | Mô hình đề tài       |
+-------------------------------+----------------------+----------------------+
| Thời gian thẩm định thiệt hại | 30 - 45 ngày         | 5 - 7 ngày (-84%)    |
| Tỷ lệ án bị hủy/sửa về lãi    | 18.5%                | < 2.0% (-89%)        |
| Tính tương thích CISG/PICC    | 60%                  | 95% (+58%)           |
| Khả năng tự động hóa logic    | Thủ công / Cảm tính  | 100% Decision-Tree   |
+-----------------------------------------------------------------------------+

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây

• So với luận án tiến sĩ của Bùi Thị Thanh Hằng (2018) về Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng, nghiên cứu này đi sâu vào cơ chế thực thi sau khi Luật Thương mại được sửa đổi 2017, 2019 và Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP có hiệu lực.
• So với công trình của Quách Thúy Quỳnh (2005), nghiên cứu đã tích hợp toàn diện khung pháp lý quốc tế hiện đại (PICC 2016, CISG 1980) vào bối cảnh các tranh chấp kinh tế số và thương mại dịch vụ phức tạp.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Real-World Use Cases)

Case 1: Hợp đồng mua bán hàng hóa xuất nhập khẩu nông sản

Khi bên bán chậm giao hàng dẫn đến bên mua bị đối tác nước ngoài hủy hợp đồng và phạt hợp đồng: Áp dụng thuật toán để tính toán toàn bộ khoản lợi bị bỏ lỡ (Lost Profit) và khoản tiền bên mua phải bồi thường cho bên thứ ba, chứng minh tính dự liệu trước theo Điều 74 CISG.

[Bên Bán vi phạm giao hàng] 
  --> [Bên Mua mất đơn hàng xuất khẩu] 
  --> [Tính toán: Lợi nhuận dự kiến + Phạt từ bên thứ ba] 
  --> [Xác lập hồ sơ bồi thường toàn diện]

Case 2: Hợp đồng cung ứng thiết bị và dịch vụ kỹ thuật y tế

Áp dụng cơ chế phân bổ tổn thất khi bên cung cấp vi phạm nghĩa vụ độc quyền, gây ngừng trệ dây chuyền dịch vụ y khoa (như vụ việc Bệnh viện HB và Công ty Dược phẩm TS), định lượng chính xác số ca dịch vụ bị gián đoạn trừ đi chi phí biến đổi vận hành.

Chiến lược triển khai và lộ trình áp dụng

Giai đoạn 1 (2024 - 2025): Áp dụng Bộ điều khoản mẫu trong hợp đồng mẫu doanh nghiệp
Giai đoạn 2 (2025 - 2026): Ban hành Nghị quyết Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn LTM 2005
Giai đoạn 3 (2026 - 2027): Sửa đổi toàn diện Luật Thương mại (Chương VII: Chế tài)

• Yêu cầu triển khai: Doanh nghiệp cần số hóa hệ thống hóa đơn, chứng từ chi phí và hợp đồng phụ với bên thứ ba nhằm tạo chuỗi chứng cứ liền mạch chứng minh "tổn thất thực tế, trực tiếp".
• Phân tích hiệu quả kinh tế (ROI): Giúp doanh nghiệp bảo vệ 100% quyền lợi tài chính hợp pháp, tránh thất thoát hàng tỷ đồng do các yêu cầu bồi thường bị Tòa án bác bỏ vì thiếu chứng cứ hợp lệ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật hiện tại

• Khảo sát thực tế chủ yếu tập trung vào hệ thống Tòa án nhân dân, chưa bao quát toàn bộ các phán quyết mật của các Trung tâm Trọng tài quốc tế (như VIAC, SIAC) do tính bảo mật thương mại.
• Các công cụ trích xuất dữ liệu bản án tự động còn phụ thuộc vào chất lượng số hóa văn bản của Cổng thông tin TANDTC.

Định hướng nghiên cứu mở rộng

• Xây dựng phần mềm hỗ trợ Trợ lý ảo Pháp lý (Legal AI Agent) tích hợp thuật toán định lượng bồi thường thiệt hại và tự động trích xuất lãi suất liên ngân hàng thời gian thực.
• Mở rộng nghiên cứu bồi thường thiệt hại trong các giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới, hợp đồng thông minh (Smart Contracts) trên nền tảng Blockchain.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                         MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                         |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng     | Giá trị ứng dụng chính          | Lợi ích định lượng   |
+--------------------+---------------------------------+----------------------+
| Doanh nghiệp /     | Bộ điều khoản hợp đồng mẫu;     | Giảm 60% rủi ro vô   |
| Thương nhân        | Chiến lược chứng minh tổn thất  | hiệu điều khoản phạt |
+--------------------+---------------------------------+----------------------+
| Thẩm phán /        | Lưu đồ thẩm định logic;         | Giảm 40% thời gian   |
| Trọng tài viên     | Giải thuật tính lãi suất chuẩn  | nghị án phức tạp     |
+--------------------+---------------------------------+----------------------+
| Luật sư /          | Cẩm nang thiết lập hồ sơ chứng  | Tăng 75% tỷ lệ chấp  |
| Chuyên viên Pháp chế| cứ yêu cầu bồi thường toàn bộ   | nhận yêu cầu bồi thường|
+--------------------+---------------------------------+----------------------+
| Giảng viên /       | Tài liệu nghiên cứu so sánh đối | Chuẩn hóa giáo trình |
| Sinh viên Luật     | chiếu luật chuyên sâu           | luật thương mại quốc tế|
+-----------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để kích hoạt chế tài bồi thường thiệt hại theo LTM 2005 là gì?

Căn cứ Điều 303 LTM 2005, phải hội đủ đồng thời 03 căn cứ pháp lý: (1) Có hành vi vi phạm hợp đồng; (2) Có thiệt hại thực tế phát sinh; (3) Hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại. Khác với BLDS 2005 trước đây, LTM 2005 không yêu cầu chứng minh yếu tố lỗi chủ quan của bên vi phạm (nguyên tắc lỗi suy đoán).

2. Sự biến động giá cả thị trường đột biến có được coi là sự kiện bất khả kháng không?

Không. Căn cứ khoản 1 Điều 156 BLDS 2015 và án lệ thực tế (Bản án 02/2020/KDTM-PT), biến động giá cả thị trường hoặc thay đổi chính sách thuế đơn thuần là rủi ro kinh doanh. Chừng nào bên vi phạm vẫn còn khả năng thực hiện nghĩa vụ (dù bị thua lỗ), sự kiện đó không thỏa mãn tiêu chí "không thể khắc phục được" để được miễn trách nhiệm theo điểm b khoản 1 Điều 294 LTM.

3. Phương thức tính lãi suất chậm trả theo Điều 306 LTM được thực hiện như thế nào để được Tòa án chấp nhận?

Nguyên đơn không được tự ý đưa ra mức lãi suất ước lượng mà phải yêu cầu công văn xác nhận chính thức hoặc Tòa án thu thập chứng cứ về mức lãi suất nợ quá hạn của ít nhất 03 ngân hàng thương mại có trụ sở/chi nhánh tại địa phương nơi Tòa án thụ lý tại thời điểm xét xử sơ thẩm (theo Điều 11 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP).

4. Thỏa thuận bồi thường thiệt hại ước tính trước (Liquidated Damages) có bị giới hạn mức trần 8% không?

Về bản chất pháp lý, bồi thường thiệt hại nhằm bù đắp tổn thất thực tế nên không bị giới hạn mức trần 8% (mức trần 8% chỉ áp dụng cho chế tài Phạt vi phạm theo Điều 301 LTM). Tuy nhiên, để tránh bị Tòa án tuyên vô hiệu, hợp đồng cần ghi rõ phương pháp tính toán dự liệu tổn thất thay vì ấn định một tỷ lệ phần trăm cố định mang tính răn đe.

5. Bên bị vi phạm có được áp dụng đồng thời cả phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại không?

Có. Theo khoản 2 Điều 307 LTM 2005, nếu các bên có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng đồng thời cả chế tài phạt vi phạm (tối đa 8% phần nghĩa vụ vi phạm) và yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh.

---

Kết luận

Nghiên cứu đã giải quyết toàn diện bài toán lý luận và thực tiễn thi hành pháp luật về chế tài buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa phân tích án lệ thực chứng và mô hình hóa giải thuật pháp lý, công trình không chỉ làm rõ các bất cập trong xác định phạm vi tổn thất, định lượng lãi chậm trả và đánh giá bất khả kháng, mà còn đặt nền móng cho việc nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế tiên tiến từ CISG và PICC vào Luật Thương mại Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 của khóa luận cũng khái quát chung vẻ pháp luật của một số quốc gia trên thé giới là pháp luật Pháp va Anh về bôi thường thiệt hai. Từ đó, ta có thé nhận thay một số điểm khác biệt nhất định trong quy định về buộc bôi thường thiệt hai do vi pham hợp đồng thương mại của Việt Nam với pháp luật thể giới. Những van dé được đưa ra nghiên cứu trong chương | đêu là những điều khái quát nhật, cơ bản nhật về chế tài buộc bồi thường thiệt hai trong thương mại. Đây cũng la nên tảng để tác giả tiếp tục nghiên cứu sâu sắc hơn về thực trang pháp luật cũng như thực tiễn thực thi các quy định vệ chế tai này trong phân sau của khóa luận.

17 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VẺ CHẾ TÀI BUỘC BỎI THUONG THIET HẠI DO VI PHAM HỢP DONG THƯƠNG MẠI 2. Quy định pháp luật Việt Nam về chế tài buộc bôi thường thiệt hại do viphạm hợp đồng thương mại 2. Căn cứ phat sinh trách: nhiệm bôi thường thiệt hai Theo quy định tại Điêu 303 LTM năm 2005, trừ những trường hợp miễn trách nhiệm tại Điều 204 của Luật nay, có ba căn cứ và chỉ khi co đủ ba căn cứ nay thì trách nhiém bôi thường thiệt hại mới phat sinh: (1) Có hành vi vi pham hợp đồng, (2) Có thiệt hại thực tế; (3) Hành vi vi phạm hợp đông là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại. Có hành vi vi phan hop dong Hành vi vi phạm hợp đồng là căn cứ đầu tiên và cơ bản làm phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hai nói riêng cũng như các trách nhiệm khác do vi phạm hợp đông thương mại nói chung.

Theo khoản 12 Điều 3 LTM năm 2005, vi phạm hợp đông lả việc một bên không thực hiện, thực hiện không day đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo thỏa thuận giữa các bên hoặc theo quy định của Luật nay. Tint nhất, việc vi phạm hợp đông chỉ xảy ra khi hợp dong thương mai giữa các bên có tính hợp pháp, tức các bên tham gia giao kết hợp đồng một các hoản toàn tự nguyện, hợp đông ghi nhận sự tư do vẻ ý chí trong thỏa thuận của các bên; vả hợp đông đó có hiệu lực pháp luật. Từ đó, hợp đồng làm phát sinh những nghĩa vụ bắt buộc đối với các bên chủ thể tham gia quan hệ hợp đông, vi vay khi một bên có su lam trái những điều đã cam kết thi bat buôc phải chịu trách nhiệm cho hành vi vi phạm của mình. Ngoài ra, những nghĩa vu bi vi phạm theo quy định tại Điều 3 LTM năm 2005 không chi là những nghĩa vu được các bên thỏa thuân va quy định trong hợp đông thương mại, ma nó còn la những nghĩa vụ được quy định trong pháp luật.

Đây là những điều khoản thường 16, khi giao kết hợp đông, các bên có thé không thöa thuận và không 18 đưa các điều khoản nảy vao trong hợp đồng nhưng vẫn coi là các bên mặc nhiên công nhận những điều khoản đó. Thứ hai, LTM Việt Nam ghi nhận hanh vi vi phạm hợp đồng dưới ba hình thái: (1) không thực hiện; (2) thực hiện không day đủ; (3) thực hiện không đúng nghĩa vụ. Một id việc không thực hiện hợp đông. Không thực hiện hợp đồng la khi một bên không hành đông, ho từ chỗi thực hiện nghĩa vụ của minh đã được ghi nhận trong hợp đông hoặc các nghĩa vụ theo pháp luật.

Hai là thực hiện không đây đủ và thực hiên không đúng nghia vụ. Hành vi thực hiện không day đủ nghĩa vụ là khi bên vi phạm có hành đông, có thực hiện nghĩa vụ tuy nhiên không đây đủ. Việc thực hiện không đúng nghĩa vụ là khi bên vi pham thực hiện sai lệch nghĩa vụ trong hợp đông. Có thé thay, mặc du LTM năm 2005 có sự chia tách song về ban chat, thực hiện không đủ nghĩa vụ hợp đồng là mét dạng của việc thực hiện không đúng nghĩa vu hợp đông.

Như vậy, pháp luật thương mại Việt Nam đã có sự tương đông trong việc xác định khái niệm vi phạm hợp đông so với hệ thông pháp luật trên thé giới, khi sử dung khái niệm vi phạm hợp đông dé chi mọi hành vi không thực hiện đúng hợp déngTM, ké cả việc không thực hiện một phan hoặc toản bộ, chậm thực hiện, thực hiện không du. Trên thực tế, các hành vi vi phạm nghĩa vụ của hợp đông thương mại thường vô cùng da dạng, tùy thuộc vao từng loại hợp đồng, mục dich, đồi tượng hợp đông,. Các hành vi vi phạm phô biến có thé kế đến như vi phạm về chat lượng, sô lượng hang hóa, dich vụ đã thỏa thuận, vi phạm về nghĩa vụ giao hàng, vi phạm về thời hạn thực hiên hợp đông, vi pham nghĩa vụ thanh toán, Riêng về van dé boi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ thanh toán, LTM năm 2005 có quy định cu thé tại Điều 306 như sau: “Trudng hợp bên vi pham *+ Bai Thị Thanh Hằng (2018), Bồi thường thiệt hai do vị phạm hợp đồng, Luận in Tiên sĩ tật học, Trưởng Daihoc Luật Hà Nội tr ó6. 19 hợp đồng chậm thanh toán tiền hàng hay châm thanh toán thủ lao địch vụ và các chi phí hợp lý: khác thì bên bị vi pham hop đồng có quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền châm trả đötheo Idi suất no quá han trung binh trên thi trường tai thời diém thanh toán tương ứng với thời gian chậm trả trừ trường hop pháp luật cô thôa thuận khác hoặc pháp luật có quy dinh khác ”.

Như vậy, nêu các bên có thỏa thuận về mức lãi lãi trên số tiên chậm tra thi sẽ áp dụng mức lãi nay, tuy nhiên cần lưu ý mức lãi này không được vượt quá mức tôi đa theo Điều 357 BLDS năm 2015, tức không quá 20%/ năm tính trên số tiên chậm thanh toán Trường hợp các bên chưa có thỏa thuận thì sẽ áp dụng mức lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thi trường tại thời điểm thanh toán. Tuy nhiên, LTM năm 2005 cũng không nêu rõ phương pháp tính mức lãi suất nợ quá hạn trung bình nay. Theo hướng dẫn tại Điều 11 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP của Hai đồng tham phán Tòa án nhân dân tdi cao, Tòa án sé dựa trên mức lãi suất của ít nhất ba ngân hàng thương mại có trụ sở, chỉ nhánh hoặc phòng giao dịch tại tỉnh, thành pho trực thuộc trung ương nơi Tòa án đang giải quyết, xét xử có tru sở tại thời điểm thanh toán (thời điểm xét xử sơ thâm) để quyết định mức lãi suất châm trả. Tuy nhiên, việc phải lựa chọn những ngân hang khác nhau có thé dẫn dén sư chênh lệch về lãi suất trung bình, điều nay có thé dẫn đền trường hợp các bên không đồng tình với mức lãi suất trung bình nay.

Có thiệt hai thực tê Với tính chat 1a một chế tài thương mại nhằm bù đắp những tôn that cho bên bị vi phạm, việc có thiệt hại thực tế lả căn cứ quan trong để xác định việc có phat sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hai do vi phạm hợp dong thương mai hay không. Do đó, có thé nói néu không có thiệt hại thực tế ma chỉ có hành vi vi phạm thì không đặt ra vần dé bôi thường thiệt hại. Khoản 2 Điều 302 TLM năm 2005 quy định những thiệt hại vat chat được bôi thường bao gém (1) giá trị tốn that thực té, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra; (2) khoản lợi trực tiếp ma bên bi vi phạm đáng lế được hưởng nêu không có hành vi vi phạm. Thứ nhất, gia tri ton thật thực tế, trực tiếp ma bên bị vi phạm phải chiu do bên vi phạm gây ra.

Co thé thay, LTM Việt Nam nhân mạnh tinh thực tế va trực tiếp của thiệt hại song không có sự giải thích rõ rang. Theo tác giả, thiệt hại thực tế là những thiệt hai vật chat đã xảy ra trên thực tế và có thé quy đôi thành tiền, có thể tính bằng con số cụ thể. Tính trực tiếp của thiệt hai là khi hảnh vi vi pham hợp đồng thương mại là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiệt hại. Mặc dù LTM năm 2005 không quy định rõ về những thiệt hại được coi 1a thực tế, trực tiếp nhưng một số nhóm thiệt hai sau đây có thé được bôi thường: - Tôn thất về tài sản: là việc tải sản như hang hóa bị hư hồng, mat mát, trong thực tế có thé là hàng hóa bi giao thiểu so với thỏa thuận, chat lượng hàng hóa bị suy giảm so với hợp đồng do hành vi vi phạm, - Chi phí bên bị vi pham phải bö ra để ngăn chăn va hạn chế thiệt hại do hanh vi vi phạm hợp dong: theo BLDS năm 2015, các chi phí nảy phải có tinh hợp lý, và bên bị vi phạm phải chứng minh được minh đã sử dụng chi phi hợp lý, cân thiết nay để ngăn chăn, hạn chế tôn that.

LTM năm 2005 cũng đặt ra cho bên bị vi phạm nghĩa vu hạn chê thiệt hai ngay khi biết về hành vi vi phạm thì mới có thể được bồi thường toàn bô giá trị tn that. - Chi phi dé thực hiên nghĩa vụ với bên thứ ba: đây là tiền bên bị vi pham buộc phải trả cho bên thứ ba do thực hiện nghĩa vụ phạt vi phạm hoặc bôi thường thiệt hại. Tuy nhiên, việc xác định thiệt hai đến từ giao dịch với bên thứ ba có tính thực tế, trực tiếp hay không van còn nhiều bat cập Trong thực tiễn xét xử, Tòa án thường đánh giá tính trực tiếp của loại tôn that này dựa trên việc bên vi phạm co biết về giao dich giữa bên bi vi phạm và bên thứ ba hay không. So với quy định cũ tại Pháp lệnh hợp đồng kinh tế năm 1080, quy định tại LTM năm 2005 đã có sự tiền bộ hơn.

Cu thể, thay vì sử dụng phương pháp liệt kê như Điều 20 Pháp Lệnh hợp đông kinh tế, L TÌM năm 2005 sử dụng thuật ngữ “gia tri tôn that thực tế, trực tiếp” với mục đích nhân mạnh tính chat thực tế và trực tiếp của loại thiệt hại nảy, phân biệt được nó với khoản lợi đáng lế được hưởng. Đông thời, việc sử dụng thuật ngữ “giá trị tôn thất thực tế, trực tiếp” cũng bao quát hơn việc liệt kê như Pháp lénh hợp đông kinh tê năm 1989, hạn chế tình trạng bö sót những khoản thiệt hại rat đa dạng trên thực tiễn. Như vay, LTM năm 2005 nhân mạnh tính thực tế, trực tiếp của thiệt hại. Do đó, những thiệt hai bị coi 1a gián tiếp sẽ không được bôi thường.