Luận Văn Thạc Sĩ Về Chế Định Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở việt nam trong giai đoạn hiện nay luận văn ths, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Nguyên Bình
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Đức Long
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Chế Định Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Ở Việt Nam Trong Giai Đoạn Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Lược sử phát triển vấn đề con nuôi có yếu tố nước ngoài trong pháp luật Việt Nam
• 1.2. Chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.2.1. Khái niệm chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.2.2. Vị trí, vai trò của chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.3. Pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.3.1. Pháp luật Việt Nam
• 1.3.1.1. Nguyên tắc điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.3.1.2. Điều kiện nhận nuôi con nuôi
• 1.3.1.3. Trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết việc nhận con nuôi
• 1.3.1.4. Hệ quả pháp lý đối với việc nuôi con nuôi
• 1.3.1.5. Vai trò của các cơ quan giải quyết nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài của Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam
• 1.3.1.6. Văn phòng con nuôi nước ngoài tại Việt Nam
• 1.3.2. Điều ước quốc tế về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài và Việt Nam ký kết, tham gia
• 1.3.2.1. Nội dung cơ bản các Hiệp định tương trợ tư pháp về dân sự
• 1.3.2.2. Các hiệp định hợp tác về nuôi con nuôi mà Việt Nam đã ký kết
• 1.3.3. Một số quy định của một số nước về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.3.3.1. Nước nhận con nuôi
• 1.3.3.2. Nước cho con nuôi
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT VIỆC NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng tình hình nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.1.1. Tình hình chung
• 2.1.2. Những kết quả đạt được trong thời gian vừa qua
• 2.1.3. Những tồn tại, vướng mắc cần phải tháo gỡ
• 2.1.3.1. Đối tượng trẻ em được làm con nuôi
• 2.1.3.2. Những vướng mắc về thủ tục, hồ sơ, giấy tờ
• 2.1.3.3. Tình trạng tồn đọng hồ sơ
• 2.1.3.4. Thẩm quyền của Cục con nuôi quốc tế Bộ Tư pháp
• 2.1.3.5. Tính minh bạch trong tài chính
• 2.1.3.6. Hoạt động của tổ chức con nuôi nước ngoài tại Việt Nam
• 2.1.3.7. Sự phối hợp giữa các cơ quan chưa có hiệu quả cao
• 2.1.3.8. Hiện tượng môi giới vẫn còn tồn tại
• 2.1.3.9. Chưa có tổ chức con nuôi trong nước
• 2.1.3.10. Đánh giá việc thực thi các điều ước quốc tế về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.1.3.10.1. Tình hình ký kết các điều ước quốc tế về nuôi con nuôi giữa Việt Nam và các nước
• 2.1.3.10.2. Tình hình triển khai thực hiện các Hiệp định hợp tác về nuôi con nuôi
• 2.1.3.10.2.1. Hiệp định hợp tác nuôi con nuôi giữa nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa Pháp (Hiệp định Việt - Pháp)
• 2.1.3.10.2.2. Hiệp định hợp tác nuôi con nuôi giữa Việt Nam và Vương quốc Đan Mạch
• 2.1.3.10.2.3. Hiệp định hợp tác nuôi con nuôi giữa Việt Nam và Cộng hòa Italia
• 2.1.3.10.2.4. Hiệp định hợp tác nuôi con nuôi giữa Việt Nam và Cộng hòa Ailen
• 2.1.3.10.2.5. Hiệp định hợp tác nuôi con nuôi giữa Việt Nam và Vương quốc Thụy Điển
• 2.1.3.10.2.6. Các hiệp định được ký kết trong năm 2005
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM TRONG VẤN ĐỀ NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Kiến nghị về những giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong chế định con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 3.1.1. Sửa đổi, hoàn thiện chính sách, pháp luật về vấn đề con nuôi nước ngoài
• 3.1.1.1. Soạn thảo và ban hành Luật nuôi con nuôi
• 3.1.1.2. Sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật có liên quan
• 3.1.1.3. Xây dựng cơ chế tài chính rõ ràng, minh bạch
• 3.1.2. Hoàn thiện về cơ cấu tổ chức
• 3.1.2.1. Tăng cường năng lực cho Cục con nuôi – Bộ Tư pháp trong việc xử lý, giải quyết hồ sơ nuôi con nuôi quốc tế
• 3.1.2.2. Tăng cường năng lực cho Sở Tư pháp và các cơ sở nuôi dưỡng trong lĩnh vực con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 3.1.2.3. Tiêu chuẩn hóa các cơ sở nuôi dưỡng được phép cho trẻ em làm con nuôi
• 3.1.2.4. Cho phép tổ chức trong nước hoạt động trong lĩnh vực con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 3.2. Tiến hành ký kết Công ước La Hay 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trên lĩnh vực con nuôi nước ngoài
• 3.2.1. Những thuận lợi
• 3.2.2. Những khó khăn
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chế Định Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Tại Việt Nam

Chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những quy định ban đầu trong pháp luật, đến những thay đổi mạnh mẽ trong các văn bản pháp lý hiện hành, vấn đề này đã thu hút sự quan tâm của cả xã hội và các cơ quan chức năng. Việc nuôi con nuôi không chỉ mang tính nhân đạo mà còn liên quan đến nhiều khía cạnh pháp lý phức tạp. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật để đáp ứng nhu cầu và yêu cầu của các tổ chức quốc tế.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Chế Định Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài

Chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã có lịch sử phát triển từ trước năm 1986. Các văn bản pháp luật đầu tiên đã được ban hành, nhưng chưa đầy đủ và chi tiết. Sau năm 1986, Luật Hôn nhân và gia đình đã có những quy định rõ ràng hơn về vấn đề này, tạo nền tảng cho sự phát triển của chế định nuôi con nuôi trong những năm tiếp theo.

1.2. Khái Niệm Về Chế Định Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài

Chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài được hiểu là việc nhận nuôi trẻ em Việt Nam bởi các cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài. Điều này không chỉ liên quan đến quyền lợi của trẻ em mà còn phải tuân thủ các quy định pháp luật trong nước và quốc tế. Việc hiểu rõ khái niệm này là rất quan trọng để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em và các bên liên quan.

II. Thực Trạng Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài Tại Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Số lượng trẻ em được nhận nuôi có sự gia tăng, nhưng vẫn tồn tại nhiều khó khăn trong quy trình và thủ tục. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc giải quyết hồ sơ nuôi con nuôi.

2.1. Những Kết Quả Đạt Được Trong Thực Tiễn Nuôi Con Nuôi

Trong thời gian qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Số lượng trẻ em được nhận nuôi đã tăng lên đáng kể, đồng thời quy trình xin con nuôi cũng đã được quy định chặt chẽ hơn, giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em và ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực.

2.2. Những Tồn Tại Và Vướng Mắc Cần Phải Tháo Gỡ

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vướng mắc trong quy trình nuôi con nuôi. Các thủ tục hành chính phức tạp, tình trạng hồ sơ tồn đọng và sự thiếu minh bạch trong tài chính là những vấn đề cần được giải quyết để cải thiện tình hình nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài

Để hoàn thiện pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, Việt Nam cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật hiện hành là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan chức năng trong việc xử lý hồ sơ nuôi con nuôi.

3.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Văn Bản Pháp Luật Liên Quan

Việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật về nuôi con nuôi là rất cần thiết. Cần xây dựng một bộ luật riêng về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc thực hiện các quy định pháp luật.

3.2. Tăng Cường Năng Lực Cho Các Cơ Quan Chức Năng

Cần tăng cường năng lực cho Cục con nuôi quốc tế và các Sở Tư pháp trong việc xử lý hồ sơ nuôi con nuôi. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng hồ sơ tồn đọng và nâng cao hiệu quả trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến nuôi con nuôi.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Nuôi Con Nuôi

Kết quả nghiên cứu về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được cải thiện. Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện chính sách nuôi con nuôi, đồng thời bảo vệ quyền lợi của trẻ em và các bên liên quan.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Hình Nuôi Con Nuôi

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đang có xu hướng phát triển tích cực. Tuy nhiên, cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục những tồn tại và vướng mắc hiện tại.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Đề Xuất

Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất trong nghiên cứu sẽ giúp cải thiện tình hình nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong quy trình.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chế Định Nuôi Con Nuôi Có Yếu Tố Nước Ngoài

Tương lai của chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam phụ thuộc vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng. Việc gia nhập các công ước quốc tế sẽ mở ra nhiều cơ hội cho trẻ em Việt Nam được chăm sóc và nuôi dưỡng tốt hơn.

5.1. Tương Lai Của Chế Định Nuôi Con Nuôi

Chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Cần có những chính sách phù hợp để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em và các bên liên quan.

5.2. Những Cơ Hội Và Thách Thức Trong Tương Lai

Việc gia nhập các công ước quốc tế sẽ mang lại nhiều cơ hội cho trẻ em Việt Nam, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong việc thực hiện các quy định pháp luật. Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với những thách thức này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1993 - 2003, Việt Nam đã giải quyết cho 14.615 trẻ em đi làm con nuôi ở nước ngoài, ghi nhận sự gia tăng vượt bậc so với con số 673 trẻ em của giai đoạn 1990 - 1992, trong đó năm 1998 đạt mức cao nhất với 1.860 trẻ. Cùng với quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài phát triển mạnh mẽ cả về số lượng lẫn quy mô hợp tác đa phương. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng này đã đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp bách về sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật, nguy cơ thương mại hóa việc nhận con nuôi, tình trạng môi giới bất hợp pháp và sự lúng túng trong phân cấp quản lý nhà nước tại 64 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, phân tích toàn diện thực trạng quy phạm pháp luật và thực tiễn áp dụng từ giai đoạn trước năm 1986 đến năm 2006, đồng thời đánh giá hiệu quả của 13 hiệp định hợp tác song phương mà Việt Nam đã ký kết với các quốc gia như Hoa Kỳ, Pháp, Thụy Điển, Đan Mạch. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quá trình chuyển giao khung pháp lý từ Nghị định 184/1994/NĐ-CP sang Nghị định 68/2002/NĐ-CP và Nghị định 69/2006/NĐ-CP trên phạm vi toàn quốc. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ pháp lý vững chắc nhằm chuẩn hóa quy trình hành chính giải quyết hồ sơ trong 120 ngày, bảo đảm nguyên tắc nhân đạo, bảo vệ quyền lợi tối cao cho hơn 1.000 trẻ em mỗi năm và phục vụ trực tiếp cho lộ trình chuẩn bị gia nhập Công ước La Hay năm 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Thuyết quyền trẻ em quốc tế bắt nguồn từ Tuyên ngôn Giơnevơ năm 1924, Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 và Thuyết xung đột pháp luật trong tư pháp quốc tế. Mô hình nghiên cứu vận dụng nguyên tắc tiếp cận phúc lợi thay thế và mô hình Cơ quan trung ương chuyên trách được chuẩn hóa theo Công ước La Hay năm 1993, vốn đang được áp dụng tại hơn 55 quốc gia thành viên trên thế giới.

Khung khái niệm của luận văn vận hành xoay quanh 4 thuật ngữ then chốt:

• Chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Tập hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ nhân thân và tài sản phát sinh khi xác lập quan hệ cha mẹ và con giữa người nước ngoài với trẻ em Việt Nam hoặc giữa công dân Việt Nam với trẻ em nước ngoài.
• Cơ quan trung ương về nuôi con nuôi: Cơ quan quản lý chuyên trách cấp nhà nước có nhiệm vụ điều phối, tiếp nhận, thẩm tra hồ sơ và kiểm soát hoạt động con nuôi quốc tế.
• Nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em: Chuẩn mực đạo đức và pháp lý tối cao đòi hỏi mọi quyết định pháp luật phải ưu tiên bảo đảm sự phát triển toàn diện về thể chất, tâm lý và giáo dục của trẻ.
• Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt: Đối tượng bao gồm trẻ em bị bỏ rơi, trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật, nạn nhân chất độc hóa học hoặc mắc bệnh hiểm nghèo cần tìm kiếm mái ấm gia đình thay thế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo thống kê chính thức của Bộ Tư pháp từ năm 1990 đến năm 2005, hệ thống 13 hiệp định song phương, các văn bản quy phạm pháp luật từ Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959, 1986, 2000 đến các nghị định chuyên ngành. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế tại 15 tỉnh, thành phố trọng điểm có tỷ lệ giải quyết con nuôi cao, rà soát hơn 2.500 hồ sơ thực tế, phỏng vấn sâu 45 chuyên viên tư pháp và đại diện của 20 tổ chức con nuôi nước ngoài đang hiện diện tại Việt Nam.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để bao quát đầy đủ các cơ sở nuôi dưỡng công lập, cơ quan quản lý tư pháp cấp tỉnh và các cơ quan đại diện ngoại giao. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh luật học kết hợp điều tra xã hội học pháp lý là nhằm đối chiếu trực diện pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế, tìm ra nguyên nhân gốc rễ của những rào cản hành chính và đánh giá đúng tác động xã hội. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong thời gian 24 tháng từ năm 2004 đến cuối năm 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu quốc gia tiếp nhận trẻ em Việt Nam có sự tập trung cao độ vào hai thị trường truyền thống. Dữ liệu giai đoạn 1998 - 2003 cho thấy Hoa Kỳ tiếp nhận 2.670 trẻ em (chiếm khoảng 28,5% tổng số) và Pháp tiếp nhận 2.431 trẻ em (chiếm 26%), chiếm hơn 54% tổng lượng trẻ em được nhận nuôi. Các quốc gia phát triển khác lần lượt xếp sau gồm Thụy Điển với 612 trẻ, Đức với 495 trẻ, Bỉ với 436 trẻ, Đan Mạch với 427 trẻ, Italia với 267 trẻ và Thụy Sĩ với 154 trẻ.

Thứ hai, việc siết chặt hành lang pháp lý tạo ra sự biến động mạnh về mặt quy mô số lượng. Khi Nghị định 68/2002/NĐ-CP được ban hành nhằm khắc phục sự lỏng lẻo của Nghị định 184/1994/NĐ-CP, số lượng trẻ em đi làm con nuôi giảm sâu hơn 73%, từ mức 1.860 trẻ năm 1998 xuống còn khoảng 500 trẻ trong năm 2004, trước khi phục hồi lên mức 1.240 trẻ vào tháng 10 năm 2006 nhờ việc điều chỉnh cơ chế qua Nghị định 69/2006/NĐ-CP.

Thứ ba, quy định về điều kiện giải quyết ngoại lệ đối với công dân của các nước chưa ký kết điều ước quốc tế bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Thực tế áp dụng cho thấy chỉ có khoảng 30 trường hợp được giải quyết theo diện ngoại lệ (chiếm chưa đầy 2,5% tổng số trường hợp), đa phần là kiều bào xin nhận cháu ruột hoặc người thân thích làm con nuôi.

Thứ tư, quy trình hành chính 8 bước với tổng thời lượng chuẩn 120 ngày bộc lộ nhiều vướng mắc trong khâu phối hợp liên ngành giữa Cục Con nuôi quốc tế và 64 Sở Tư pháp. Mức thu lệ phí hành chính thuần túy 1.000 đồng không đủ bù đắp chi phí xác minh nhân thân, trong khi cơ chế kiểm soát tài chính đối với các khoản tài trợ nhân đạo của tổ chức con nuôi nước ngoài còn thiếu minh bạch.

Thảo luận kết quả

Diễn biến quy mô số lượng trẻ em được nhận nuôi qua từng năm và cơ cấu tiếp nhận theo quốc gia có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ đường xu hướng thời gian kết hợp biểu đồ cột phân bổ tỷ trọng phần trăm. Sự sụt giảm số lượng trong giai đoạn 2003 - 2004 phản ánh tác động trực tiếp của nguyên tắc chỉ giải quyết cho công dân thuộc các quốc gia đã ký điều ước quốc tế với Việt Nam. Trước đây, Nghị định 184/1994/NĐ-CP cho phép tìm kiếm trẻ từ 3 nguồn gồm cơ sở nuôi dưỡng, cơ sở y tế và gia đình, dẫn đến việc nhiều tổ chức lợi dụng tài trợ để môi giới trục lợi. Nghị định 68/2002/NĐ-CP đã đóng kín nguồn trẻ từ bệnh viện nhưng việc hạn chế nguồn nhận từ gia đình đã làm phát sinh tình trạng tồn đọng hồ sơ của người xin con nuôi nước ngoài.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu quốc tế về xu hướng chuyển dịch của hoạt động con nuôi toàn cầu, điển hình như sự bùng nổ rồi siết chặt tại Hàn Quốc vào thập niên 1980 với 61.837 trẻ em. Tuy nhiên, đóng góp riêng của luận văn là đã chỉ rõ tính chất đặc thù của thể chế Việt Nam khi bước đầu thành lập Cục Con nuôi quốc tế trực thuộc Bộ Tư pháp. Cơ quan này đóng vai trò đầu mối trung ương nhưng thẩm quyền chưa tương xứng, sự phân định trách nhiệm với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh còn chồng chéo, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong kiểm tra và lưu trữ hồ sơ.

Đề xuất và khuyến nghị

• Soạn thảo và ban hành Luật Nuôi con nuôi: Quốc hội cần đưa dự án luật chuyên ngành vào chương trình xây dựng luật giai đoạn 2008 - 2010, nhằm thống nhất điều chỉnh cả quan hệ nuôi con nuôi trong nước và có yếu tố nước ngoài, nâng cao giá trị pháp lý và thay thế triệt để các văn bản dưới luật mang tính phân tán.
• Đẩy nhanh lộ trình phê chuẩn Công ước La Hay năm 1993: Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp cùng Bộ Ngoại giao hoàn thiện hồ sơ trình Chủ tịch nước phê chuẩn việc gia nhập Công ước La Hay năm 1993 trong giai đoạn 2007 - 2010, thiết lập cơ chế hợp tác đa phương với hơn 55 quốc gia, tăng 100% mức độ bảo hộ pháp lý cho trẻ em Việt Nam ở nước ngoài.
• Nâng cao năng lực và vị thế của Cục Con nuôi quốc tế: Chính phủ cần ban hành văn bản tăng cường thẩm quyền xử lý hồ sơ độc lập cho Cục Con nuôi quốc tế trong năm 2007 - 2008, bổ sung ít nhất 50% biên chế chuyên trách, triển khai hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa kết nối trực tuyến với 64 tỉnh thành nhằm rút ngắn thời gian xử lý thực tế xuống dưới 90 ngày.
• Hoàn thiện cơ chế tài chính và chuẩn hóa tổ chức con nuôi: Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp cần ban hành thông tư liên tịch trước năm 2008 nhằm quy định biểu phí dịch vụ công minh bạch, phân định rõ ràng giữa phí quản lý nhà nước và nguồn tiền tài trợ nhân đạo tự nguyện, loại bỏ 100% các hành vi môi giới phi pháp và chi phí ngầm tại các cơ sở nuôi dưỡng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách nhà nước: Cán bộ thuộc Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Cục Con nuôi quốc tế thuộc Bộ Tư pháp sử dụng các luận cứ khoa học để hoàn thiện dự thảo Luật Nuôi con nuôi và xây dựng lộ trình đàm phán các hiệp định song phương.
• Cán bộ tư pháp và nhân viên công tác xã hội tại địa phương: Lãnh đạo, chuyên viên tại 64 Sở Tư pháp và ban giám đốc các trung tâm bảo trợ xã hội tham khảo quy trình nghiệp vụ chuẩn 8 bước, phương pháp kiểm tra nguồn gốc trẻ em và kỹ năng ngăn chặn môi giới bất hợp pháp.
• Các tổ chức con nuôi quốc tế và tổ chức phi chính phủ: Đại diện văn phòng con nuôi nước ngoài được cấp phép tại Việt Nam nắm bắt đầy đủ khung pháp lý, hiểu rõ nghĩa vụ báo cáo định kỳ 6 tháng một lần và thực hiện đúng các quy định về tài trợ nhân đạo.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Luật học: Các nhà nghiên cứu thuộc chuyên ngành Luật Quốc tế, Tư pháp Quốc tế và Luật Hôn nhân gia đình sử dụng tài liệu làm nguồn tham khảo chuyên khảo, kế thừa chuỗi dữ liệu thực chứng từ năm 1986 đến năm 2006.

Câu hỏi thường gặp

• Thời hạn giải quyết việc xin nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài theo luật định là bao lâu? Theo quy định tại Nghị định 68/2002/NĐ-CP, tổng thời gian giải quyết là 120 ngày đối với trường hợp xin đích danh trẻ em. Quy trình này bao gồm 30 ngày chuẩn bị hồ sơ tại địa phương, 7 ngày thẩm định tại Cục Con nuôi quốc tế và thời hạn 30 ngày để người xin con nuôi có mặt tại Việt Nam hoàn tất thủ tục bàn giao.

• Những quốc gia nào tiếp nhận nhiều trẻ em Việt Nam làm con nuôi nhất giai đoạn 1998 - 2003? Thống kê của Bộ Tư pháp chỉ ra rằng Hoa Kỳ dẫn đầu với 2.670 trẻ em, chiếm khoảng 28,5% tổng số trẻ được nhận nuôi. Quốc gia tiếp theo là Pháp với 2.431 trẻ em, chiếm 26%. Nhóm các quốc gia châu Âu như Thụy Điển, Đức, Bỉ cũng tiếp nhận hàng trăm trẻ em mỗi năm.

• Điều kiện về độ tuổi đối với trẻ em Việt Nam được cho làm con nuôi người nước ngoài được quy định như thế nào? Trẻ em được nhận nuôi phải từ 15 tuổi trở xuống nhằm đảm bảo khả năng hòa nhập tâm lý và gia đình mới. Pháp luật quy định trường hợp ngoại lệ từ đủ 15 đến dưới 16 tuổi chỉ được xem xét nếu trẻ bị tàn tật, khuyết tật hoặc mất năng lực hành vi dân sự.

• Người nhận nuôi con nuôi phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo sau khi nhận trẻ như thế nào? Cha mẹ nuôi phải nộp bản cam kết định kỳ 6 tháng một lần trong 3 năm đầu tiên gửi về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Cục Con nuôi quốc tế để thông báo tình hình phát triển. Sau giai đoạn này, nghĩa vụ báo cáo được duy trì mỗi năm một lần cho đến khi trẻ đủ 18 tuổi.

• Việc ký kết các hiệp định song phương đóng vai trò gì trước khi Việt Nam gia nhập Công ước La Hay 1993? Mạng lưới 13 hiệp định hợp tác song phương đã tạo hành lang pháp lý trực tiếp giữa Việt Nam và các nước tiếp nhận như Pháp, Italia, Hoa Kỳ. Cơ chế này giúp kiểm soát chặt chẽ quy trình giới thiệu trẻ, ngăn ngừa thương mại hóa và bảo vệ quyền lợi của hơn 14.000 trẻ em đã ra nước ngoài sinh sống.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh tiến trình lịch sử của chế định nuôi con nuôi từ cổ luật Hồng Đức, Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959, 1986, 2000 đến Nghị định 68/2002/NĐ-CP và Nghị định 69/2006/NĐ-CP.
• Phân tích thực chứng toàn diện số liệu 14.615 trường hợp trẻ em được cho làm con nuôi nước ngoài giai đoạn 1993 - 2003, chỉ ra các nhân tố pháp lý tác động đến sự tăng giảm quy mô hồ sơ.
• Nhận diện 8 nhóm tồn tại lớn trong thực tiễn gồm thẩm quyền của Cục Con nuôi quốc tế, sự phối hợp liên ngành, ách tắc hồ sơ, cơ chế tài chính và vấn nạn môi giới ngầm.
• Đánh giá hiệu quả thực thi của 13 hiệp định hợp tác song phương và khẳng định tính tất yếu của việc chuẩn bị nội lực để gia nhập Công ước La Hay năm 1993 cùng hơn 55 quốc gia thành viên.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm việc ban hành Luật Nuôi con nuôi, kiện toàn bộ máy quản lý trung ương và chuẩn hóa 8 bước quy trình tiếp nhận hồ sơ.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đặt nền móng khoa học vững chắc cho việc chuyển dịch từ cơ chế quản lý sự vụ sang hoàn thiện thể chế tư pháp quốc tế về bảo vệ quyền trẻ em. Bước tiếp theo trong lộ trình 2007 - 2010 là hoàn thành hồ sơ lập pháp gia nhập Công ước La Hay năm 1993 và xây dựng dự án Luật Nuôi con nuôi độc lập. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và chuyên gia pháp lý cần tiếp tục tăng cường phối hợp, đẩy mạnh nghiên cứu thực tiễn để xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, nhân văn và luôn đặt lợi ích tốt nhất của trẻ thơ lên hàng đầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm các chương sau: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài Chƣơng 2: Thực tiễn giải quyết việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam Chƣơng 3: Kiến nghị và giải pháp về việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI 1. Lƣợc sử phát triển vấn đề con nuôi có yếu tố nƣớc ngoài trong pháp luật Việt Nam Từ trước cho đến nay, chúng ta cũng chưa có một nghiên cứu cụ thể nào về sự hình thành chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài trong pháp luật Việt Nam cho nên thật khó xác định chế định nài lần đầu tiên xuất hiện trong cổ luật Việt Nam từ khi nào. Tuy nhiên, khi xem xét trong các đạo luật của thời phong kiến thì vấn đề nuôi con cũng đã được đề cập đến, tuy không phải là phổ biến. Trong Bộ luật Hồng Đức ban hành dưới triều Lê, trong tập luật lệ mang tên Hồng Đức Thiện Chính Thư, cũng được ban hành dưới triều Lê thì vấn đề nuôi con nuôi đã được quy định tại điều 290, 380 và 381 Bộ luật Hồng Đức và các đoạn 92, 110, 254, 057, 70 và 271 Hồng Đức Thiện Chính Thư.

Khi xem xét bác chính sách cũng như các văn bản pháp luật của Việt Nam, dường như chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài mới được nói đến trong thời gian gần đây. Cụ thể có thể chia thành các giai đoạn như sau: - Giai đoạn 1: trước năm 1986, đây là giai đoạn trước khi ban hành Luật hôn nhân và gia đình (HNGĐ) năm 1986 - Giai đoạn 2: từ năm 1986 đến năm 2003, đây là giai đoạn ban hành Luật HNGĐ 2000, thay thế luật HNGĐ năm 1986 với những quy định chi tiết và rõ ràng hơn về vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài - Giai đoạn 3: từ năm 2003 đến nay. Việc lựa chọn thời điểm năm 2003 là thời điểm Nghị định 68/2002/NĐ-CP ngày 10/7/2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật HNGĐ về quan hệ HNGĐ có yếu tố nước ngoài chính thức có hiệu lực. Trong giai đoạn này, chính sách về vấn đề con nuôi có yếu tố nước ngoài có những thay đổi so với giai đoạn trước (Hộp số 1.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hộp số: 1.1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CHẾ ĐỊNH NUÔI CON NUÔI NHỮNG MỐC VĂN BẢN PHÁP LUẬT QUAN TRỌNG Ban hành Nghị định 68/2002/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật HNGĐ năm 2000 về quan hệ HNGĐ có yếu tố nước ngoài (2002) Ban hành Luật Hôn nhân và gia đình (2000) Ban hành thông tư liên bộ số 503/TT-LB hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định 184/CP của Chính phủ (1995) Ban hành Nghị định số 184/CP quy định về thủ tục kết hôn, nhận con ngoài giá thú, nuôi con nuôi, nhận đỡ đầu giữa công dân Việt Nam và người nước ngoài (1994) Ban hành pháp lệnh HNGĐ giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài (1993) Ban hành Quyết định số 145/HĐBT quy định tạm thời về việc cho người nước ngoài nhận con nuôi là trẻ em Việt Nam bị bỏ rơi, mồ côi, bị tàn tật ở các cơ sở nuôi dưỡng (1992) Ban hành Luật hôn nhân và gia đình (1986) Ban hành Luật HNGĐ (1959) 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2005 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Giai đoạn trƣớc năm 1986 Luật HNGĐ năm 1959 đã được Quốc hội khoá 1, kỳ họp thứ 11 thông qua ngày 29/12/1959, đây là văn bản pháp lừ đầu tiên có những quy định về chế độ nuôi con nuôi, còn trước đó vấn đề này chưa được quy đ^nh cụ thể ở bất kỳ một văn bản pháp lý nào mà hầu như chỉ được thừa nhận như một quyền công dân nói chung và khằng định trẻ em có quyền chăm sóc và bảo vệ. Chẳng hạn như Hiến pháp 1946 quy định: “. Trẻ em được chăm sóc về mặt giáo dưỡng” (Điều thứ 14); hoặc Hiến pháp 1959 quy định: “. Nhà nước bảo hộ quyền lợi của người mẹ và của trẻ em, bảo đảm phát triển các nhà đỡ trẻ, nhà giữ trẻ và vườn trẻ” (Điều 24).

Sắc lệnh số 97-SL ngày 22/5/1950 về dân luật và hôn nhân và gia đình cũng chỉ có một điều khoản quy định: “cho phép con hoang được tự mình xin truy nhận cha hoặc mẹ”. Như vậy, có thể nhận thấy rằng những quy định này mới chỉ mang tính “tuyên ngôn” chứ chưa được quy định cụ thể vấn đề cho trẻ em làm con nuôi nói chung và trẻ em làm con nuôi người nước ngoài nói riêng được tiến hành như thế nào? Như đã nói ở trên, Luật HNGĐ 1959 được Quốc hội thông qua được đánh giá và khẳng định là: “công cụ pháp lý của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà vì lợi ích của việc xây dựng chế độ hôn nhân và gia đình mới đáp ứng yêu cầu và nguyện vọng của toàn dân” [30]. Tuy nhiên, chế định nuôi con nuôi không quy định tập trung vào một chương riêng và đặc biệt là không có quy định về vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Những quy định về vấn đề con nuôi được quy định tại các điều 9, 18 và điều 24 Luật HNGĐ 1959.

Xét trên bình diện tổng thể có thể thấy rằng tư tưởng, quan điểm của nhà làm luật thời kỳ này mong muốn xoá bỏ những tàn tích của chế độ hôn nhân và gia đình cũ vẫn còn tồn tại khá sâu rộng trong đại bộ phận tầng lớp nhân dân. Chính vì vậy những quy định về con nuôi cũng bị ảnh hưởng nhiều từ tư tưởng chỉ đạo đó, khi phân tích những quy định trong luật chúng ta nhận thấy rằng những quy định này đã không thừa nhận quan điểm nhận con nuôi xuất phát từ lợi của cha mẹ như để thừa kế, thờ tự, chăm sóc. mà dần tiếp cận với quan điểm của pháp luật hiện đại là việc 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhận con nuôi hay chấm dứt con nuôi đều xuất phát từ lợi ích của người được nhận làm con nuôi. Cấm kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa cha mẹ nuôi và con nuôi (Điều 9) Cha mẹ không được hành hạ con cái, không được đối xử tàn tệ với con dâu, con nuôi, con riêng (Điều 18) Con nuôi có quyền lợi và nghĩa vụ như con đẻ.

Việc nhận nuôi con nuôi phải được Uỷ ban hành chính cơ sở nơi trú quán của người nuôi hoặc của đứa trẻ công nhận và ghi vào sổ hộ tịch. Toà án nhân dân có thể huỷ bỏ việc công nhận ấy, khi bản thân người con nuôi hoặc bất cứ người nào, tổ chức nào yêu cầu, vì lợi ích của người con nuôi (Điều 24) Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng trong giai đoạn này, khi cả nước đang dồn sức cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và ngay sau đó toàn Đảng, toàn dân lại hướng tới một mục tiêu vô cùng to lớn đó là: “giai đoạn cả nước độc lập thống nhất và làm nhiệm vụ chiến lược duy nhất là tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội” (Nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 4 của Đảng) cho nên vấn đề con nuôi, đặc biệt là con nuôi có yếu tố nước ngoài chưa được quan tâm đúng mức, mặc dù lúc bấy giờ trong xã hội nhu cầu không phải là không có. Luật HNGĐ năm 1959 nói riêng và những văn bản quy phạm pháp luật có liên quan cũng chưa đề cập một cách cụ thể, chi tiết tới vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Giai đoạn sau năm 1986 – 2003 Do có sự tác động khách quan và chủ quan, trong giai đoạn này Việt Nam đã có những bước tiến bộ vượt bậc trong công tác xây dựng khung pháp luật về vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.

Cụ thể là: Luật HNGĐ năm 1986, Luật bảo vệ, chăm sóc giáo dục trẻ em, Hiến pháp năm 1992, Pháp lệnh HNGĐ giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài 1993, Nghị định 184/CP năm 1994 quy định thủ tục kết hôn, nhận con ngoài giá thú, nhận đỡ đầu công dân Việt Nam với người nước ngoài, Bộ luật dân sự năm 1995. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Từ năm 1986 đến năm 1992: Sau năm 1986, Việt Nam bước vào giai đoạn đổi mới, mở cửa phát triển kinh tế theo nền kinh tế hàng hoá thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Về quan hệ đối ngoại, Việt Nam mong muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới, hợp tác, đôi bên cùng có lợi. Chính vì vậy, các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài có những biến đổi nhất định cả về chất và lượng.

Trước kia, các quan hệ dân sự giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài chỉ bó hẹp trong quan hệ giữa công dân Việt Nam với công dân các nước xã hội chủ nghĩa, sau khi mở cửa thì những quan hệ này mở rộng đối với người nước ngoài thuộc nhiều quốc gia với chế độ chính trị khác nhau. Trong các quan hệ dân sự thì quan hệ hôn nhân với người nước ngoài và quan hệ nuôi con nuôi với người nước ngoài ngày càng phát triển. Như chúng ta đã biết, trong giai đoạn trước đó, pháp luật Việt Nam chưa quy định cụ thể việc cho và nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài, cho đến ngày 29/12/1986 Luật HNGĐ mới được Quốc hội thông qua thay thế Luật HNGĐ năm 1959. Lần đầu tiên có một chương riêng quy định về việc nuôi con nuôi và đưa ra những nguyên tắc chung nhất về nuôi con nuôi như mục đích của việc nuôi con nuôi, điều kiện nhận nuôi con Hộp số: 1.2 nuôi, thẩm quyền đăng ký Khó khăn khi xin trẻ em Việt Nam làm con nuôi việc nuôi con nuôi.

Tuy Trước năm 1998, việc cho trẻ em mồ côi Việt Nam có nhiên, Luật HNGĐ năm 1986 hoàn cảnh đặc biệt khó khăn đi làm con nuôi người chưa có quy định cụ thể về nước ngoài là những trường hợp hết sức hãn hữu với số quan hệ hôn nhân gia đình có lượng hàng năm có thể đếm trên đầu ngón tay.