Chẩn đoán một số bệnh trên hệ tiết niệu hệ tiêu hóa của chó bằng kỹ thuật x quang tại phòng khám thú y vnpet thái nguyên

Chẩn đoán bệnh hệ tiết niệu, tiêu hóa của chó bằng kỹ thuật X quang tại phòng khám thú y VNPet Thái Nguyên, đảm bảo sức khỏe thú cưng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Chinh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Phương Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Chẩn Đoán Một Số Bệnh Trên Hệ Tiết Niệu, Hệ Tiêu Hóa Của Chó Bằng Kỹ Thuật X-Quang Tại Phòng Khám Thú Y VNPET Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ thú y
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm sinh lý của chó
• 1.1.1. Thân nhiệt
• 1.1.2. Tần số hô hấp (lần/phút)
• 1.1.3. Tần số tim mạch (nhịp tim)
• 1.1.4. Tuổi thành thục sinh dục và chu kỳ lên giống
• 1.2. Đặc điểm giải phẫu – sinh lý các cơ quan vùng bụng của chó
• 1.2.1. Đặc điểm giải phẫu
• 1.2.1.1. Xoang bụng và xoang phúc mạc
• 1.2.2. Các cơ quan nằm trong xoang bụng của chó
• 1.2.2.1. Vùng trên lá thành xoang phúc mạc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nguyên vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Trang thiết bị
• 2.4. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khảo sát một số đặc điểm dịch tễ của bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng của chó mang đến khám tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên
• 3.2. Tình hình chó được mang tới khám và sử dụng dịch vụ tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên
• 3.3. Một số bệnh thường gặp ở chó mang tới khám và điều trị tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên
• 3.4. Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng
• 3.5. Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo tính biệt
• 3.6. Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giống
• 3.7. Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo lứa tuổi
• 3.8. Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng
• 3.8.1. Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở hệ tiết niệu
• 3.8.2. Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở hệ tiêu hóa
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chẩn Đoán Bệnh Hệ Tiết Niệu và Tiêu Hóa Ở Chó

Chẩn đoán bệnh ở chó là một lĩnh vực quan trọng trong thú y, đặc biệt là khi áp dụng các kỹ thuật hiện đại như X-quang. Việc chẩn đoán chính xác các bệnh lý trên hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa giúp nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe cho thú cưng. Tại phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên, kỹ thuật X-quang được sử dụng để phát hiện sớm các bệnh lý, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Chẩn Đoán Bệnh Ở Chó

Chẩn đoán bệnh ở chó không chỉ giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe mà còn giúp bác sĩ thú y đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả. Việc sử dụng X-quang trong chẩn đoán giúp xác định rõ ràng tình trạng của các cơ quan trong xoang bụng.

1.2. Các Bệnh Thường Gặp Ở Hệ Tiết Niệu và Tiêu Hóa

Một số bệnh thường gặp ở chó liên quan đến hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa bao gồm viêm bàng quang, sỏi thận, và tắc ruột. Những bệnh này có thể gây ra nhiều triệu chứng nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Bệnh Hệ Tiết Niệu và Tiêu Hóa Ở Chó

Việc chẩn đoán bệnh ở chó gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của triệu chứng và bệnh lý. Các bác sĩ thú y cần phải có kiến thức sâu rộng và kinh nghiệm để phân biệt giữa các bệnh khác nhau. Hơn nữa, việc thiếu tài liệu nghiên cứu về chẩn đoán bệnh ở hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa cũng là một trở ngại lớn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Phát Hiện Bệnh

Nhiều bệnh lý có triệu chứng tương tự nhau, gây khó khăn trong việc chẩn đoán chính xác. Việc sử dụng X-quang giúp giảm thiểu sai sót trong chẩn đoán, nhưng vẫn cần kết hợp với các phương pháp khác.

2.2. Thiếu Tài Liệu Nghiên Cứu Về Bệnh Ở Chó

Tại Việt Nam, tài liệu nghiên cứu về chẩn đoán bệnh ở chó còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa. Điều này làm giảm khả năng áp dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Bằng Kỹ Thuật X Quang

Kỹ thuật X-quang là một trong những phương pháp chẩn đoán hiệu quả nhất trong thú y. Tại VNPET Thái Nguyên, kỹ thuật này được áp dụng để chẩn đoán các bệnh lý ở hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa. Việc sử dụng X-quang giúp phát hiện các bất thường trong cấu trúc và chức năng của các cơ quan nội tạng.

3.1. Nguyên Tắc Chẩn Đoán Bằng X Quang

Nguyên tắc chẩn đoán bằng X-quang dựa trên sự khác biệt về mật độ giữa các mô trong cơ thể. Các mô đặc như xương sẽ cản trở tia X nhiều hơn so với các mô mềm, giúp bác sĩ dễ dàng phát hiện các bất thường.

3.2. Quy Trình Chụp X Quang Ở Chó

Quy trình chụp X-quang bao gồm việc chuẩn bị chó trước khi chụp, lựa chọn tư thế chụp phù hợp và sử dụng các chất cản quang nếu cần thiết. Điều này giúp tăng độ chính xác của hình ảnh và kết quả chẩn đoán.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Thuật X Quang Trong Chẩn Đoán Bệnh

Kỹ thuật X-quang không chỉ giúp chẩn đoán bệnh mà còn hỗ trợ trong việc theo dõi quá trình điều trị. Tại VNPET Thái Nguyên, nhiều trường hợp bệnh lý đã được phát hiện và điều trị thành công nhờ vào việc áp dụng kỹ thuật này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại VNPET Thái Nguyên

Nghiên cứu tại VNPET Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ phát hiện bệnh lý ở hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa tăng lên đáng kể khi sử dụng X-quang. Điều này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp này trong chẩn đoán.

4.2. Các Ca Bệnh Điển Hình Được Chẩn Đoán Bằng X Quang

Nhiều ca bệnh điển hình như sỏi thận, viêm bàng quang đã được chẩn đoán chính xác nhờ vào kỹ thuật X-quang. Những ca này đã được điều trị kịp thời, giúp nâng cao sức khỏe cho chó.

V. Kết Luận Về Chẩn Đoán Bệnh Hệ Tiết Niệu và Tiêu Hóa Ở Chó

Chẩn đoán bệnh ở chó bằng kỹ thuật X-quang là một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực thú y. Việc áp dụng công nghệ hiện đại giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị. Tại VNPET Thái Nguyên, kỹ thuật này đã chứng minh được giá trị của nó trong việc phát hiện và điều trị các bệnh lý ở hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa.

5.1. Tương Lai Của Kỹ Thuật Chẩn Đoán Bằng X Quang

Tương lai của kỹ thuật chẩn đoán bằng X-quang hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển với sự cải tiến về công nghệ và kỹ thuật. Điều này sẽ giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong chẩn đoán bệnh ở chó.

5.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Thêm Về Chẩn Đoán Bệnh Ở Chó

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về chẩn đoán bệnh ở chó, đặc biệt là trong lĩnh vực hệ tiết niệu và hệ tiêu hóa. Điều này sẽ giúp cung cấp thêm thông tin và tài liệu cho các bác sĩ thú y trong công tác chẩn đoán và điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu (≈ 250 từ)

Hook mở đầu – Khi việc nuôi chó ngày càng phổ biến ở Việt Nam, các bệnh về hệ tiết niệu và tiêu hoá trở thành mối lo ngại thường xuyên của người nuôi. Tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm không chỉ giúp giảm thiểu nguy cơ tử vong mà còn hạn chế chi phí chữa trị kéo dài. Gap – Các phương pháp chẩn đoán truyền thống (lâm sàng, xét nghiệm máu) vẫn chưa đủ độ nhạy để phát hiện các bệnh nội khoa ở giai đoạn đầu, trong khi kỹ thuật X‑quang vẫn chưa được khai thác rộng rãi cho chó. Approach – Luận văn thạc sĩ “Chẩn đoán bệnh hệ tiết niệu và tiêu hoá ở chó bằng kỹ thuật X‑quang” (2022, ĐH Nông Lâm Thái Nguyên) đã thực hiện một nghiên cứu hồi cứu trên 2 891 ca khám tại phòng khám VNPET, kết hợp chụp X‑quang có và không cản quang, đồng thời phân tích dịch tễ theo giống, tuổi và giới tính.

---

BƯỚC 1 – PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1️⃣ Các vấn đề / câu hỏi chính được giải quyết

1. Làm sao xác định các bệnh hệ tiết niệu và tiêu hoá ở chó thông qua X‑quang?
2. Tỷ lệ mắc bệnh theo giống, độ tuổi và giới tính là bao nhiêu?
3. Hiệu quả chẩn đoán khi có/không sử dụng chất cản quang?
4. Các yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng tới chất lượng ảnh X‑quang (kVp, mAs, vị trí chụp)?
5. Kết quả điều trị và tỷ lệ thành công sau chẩn đoán bằng X‑quang?

2️⃣ Thuật ngữ chuyên ngành quan trọng (15‑20)

• X‑quang (radiography)
• Chất cản quang (contrast agent) – UIV, Bari sulfát
• Hệ tiết niệu (urinary system)
• Hệ tiêu hoá (gastrointestinal system)
• Sỏi thận / sỏi bàng quang (renal / bladder calculi)
• Viêm bàng quang (cystitis)
• Tắc ruột (intestinal obstruction)
• Lồng ruột (intussusception)
• Dịch tễ học (epidemiology)
• KVp, mAs (điện áp, dòng tia)
• Độ dày cơ thể (body thickness)
• Hình ảnh không sửa soạn / có sửa soạn (non‑contrast / contrast‑enhanced)
• Bảng tỉ lệ (percentage table)
• Phân nhóm giống (breed classification)
• Độ tuổi (age groups)
• Giới tính (sex)

3️⃣ Đóng góp / điểm mới của luận văn

• Xây dựng bộ dữ liệu dịch tễ chi tiết (237 trường hợp hệ tiết niệu / tiêu hoá) ở một khu vực địa lý mới – Thái Nguyên.
• So sánh trực tiếp hiệu năng chẩn đoán giữa X‑quang không cản quang và có cản quang, chứng minh tăng độ nhạy lên tới 30 % cho sỏi bàng quang và tắc ruột.
• Tiêu chuẩn hoá quy trình chụp X‑quang cho chó (kVp = 52‑80, mAs = 5‑8) dựa trên độ dày cơ thể, giảm hiện tượng mờ hình và quá‑phơi sáng.
• Phân tích thống kê sâu (Excel + Minitab) giúp xác định các yếu tố nguy cơ: giống ngoại, chó đực, tuổi > 5 năm có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn.
• Đề xuất lộ trình điều trị dựa trên kết quả hình ảnh, giảm thời gian điều trị trung bình từ 7 ngày xuống 5 ngày.

---

BƯỚC 2 – VIẾT CONTENT THEO CẤU TRÚC

Tổng quan nghiên cứu (200‑300 từ)

Những ngày gần đây, việc nuôi chó đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống gia đình Việt. Tuy nhiên, bệnh hệ tiết niệu và tiêu hoá vẫn là nguyên nhân chính gây ra các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Để giải quyết vấn đề này, nghiên cứu của Nguyễn Thị Chinh đã ứng dụng kỹ thuật X‑quang tại phòng khám VNPET, Thái Nguyên, và thu thập dữ liệu trên 2 891 ca khám trong giai đoạn 09/2021‑05/2022. Qua phân tích dịch tễ, nghiên cứu không chỉ xác định tỷ lệ mắc bệnh (33,33 % hệ tiết niệu, 24,59 % hệ tiêu hoá) mà còn đánh giá hiệu quả chẩn đoán khi sử dụng chất cản quang, từ đó đề xuất các phương pháp điều trị tối ưu cho từng loại bệnh.

Nội dung chi tiết (≈ 1000 từ)

1️⃣ Vấn đề nghiên cứu & Cơ sở lý thuyết (300‑400 từ)

• Bối cảnh: Thú y Việt Nam đang chuyển dịch từ chẩn đoán lâm sàng sang chẩn đoán hình ảnh hiện đại, nhưng khả năng phát hiện các bệnh nội khoa ở chó vẫn còn hạn chế.
• Lý thuyết nền tảng: Nguyên lý chụp X‑quang dựa trên sự hấp thụ tia X của các mô – mô mềm (mật độ thấp) tạo ra hình ảnh nhạt, trong khi mô cứng (xương, chất cản quang) tạo ra bóng dày. Việc sử dụng chất cản quang (BaSO₄) giúp làm nổi bật các ống dẫn nước tiểu và ruột, tăng độ nhạy cho các bệnh như sỏi thận, tắc ruột.
• Nghiên cứu liên quan: Các công trình tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội đã chứng minh X‑quang cản quang có độ nhạy tới 85 % cho sỏi bàng quang, tuy nhiên chưa có nghiên cứu tổng hợp dữ liệu dịch tễ ở miền Bắc. Luận văn này điền vào khoảng trống bằng cách kết hợp phân tích thống kê và mô tả quy trình chụp chi tiết.

2️⃣ Phương pháp / Giải pháp (300‑400 từ)

• Thiết kế nghiên cứu: Hồi cứu trên 2 891 ca khám, trong đó 237 ca được chỉ định chụp X‑quang (hệ tiết niệu + tiêu hoá). Dữ liệu bao gồm giới tính, tuổi, giống, triệu chứng lâm sàng và kết quả hình ảnh.
• Quy trình chụp X‑quang:
  1. Chuẩn bị – Nhịn ăn 6 giờ, cạo lông, dùng áo chì.
  2. Thiết lập máy – kVp = 52‑80 (theo độ dày cơ thể), mAs = 5‑8, SID ≈ 100 cm, lưới lọc khi vòng bụng > 10 cm.
  3. Chụp không cản quang – Đánh giá hình dạng thận, bàng quang, ruột.
  4. Chụp cản quang – Tiêm Bari sulfát (1 muỗ cà phê/10 ml nước), chụp lặp 5 lần mỗi 15‑30 phút.
• Phân tích số liệu: Dữ liệu nhập Excel, xử lý bằng Minitab 16 (ANOVA, chi‑squared). Các yếu tố giống, giới tính và độ tuổi được kiểm định mức độ ảnh hưởng tới tỷ lệ bệnh.

3️⃣ Kết quả & Ứng dụng (300‑400 từ)

• Tỷ lệ mắc bệnh: Hệ tiết niệu 33,33 % (54/162), trong đó sỏi thận chiếm 12 %, viêm bàng quang 22 %; hệ tiêu hoá 24,59 % (45/183), tắc ruột 15 %, lồng ruột 6 %.
• Hiệu suất chẩn đoán:
  • Không cản quang – Nhạy 68 % cho sỏi thận, 55 % cho viêm bàng quang.
  • Có cản quang – Nhạy tăng lên 92 % cho sỏi bàng quang, 81 % cho tắc ruột.
• Yếu tố nguy cơ: Chó ngoại (74,14 % tổng số), chó đực (50 % bệnh tiết niệu), và tuổi > 5 năm có nguy cơ gấp 1,8 lần so với chó trẻ.
• Ứng dụng lâm sàng: Dựa trên kết quả X‑quang, bác sĩ đã đưa ra phác đồ điều trị (phẫu thuật lấy sỏi, thuốc cản quang, điều trị nội khoa) và giảm thời gian điều trị trung bình từ 7 ngày xuống 5 ngày.
• Kết luận thực tiễn: Kỹ thuật X‑quang, đặc biệt là cản quang, là công cụ mạnh mẽ cho chẩn đoán nhanh, giảm chi phí và tăng tỷ lệ thành công trong điều trị bệnh hệ tiết niệu và tiêu hoá ở chó.

Ai nên đọc tài liệu này? (200‑250 từ)

• Bác sĩ thú y – Cần nắm vững quy trình chụp X‑quang, lựa chọn khi nào dùng cản quang và cách diễn giải hình ảnh để đưa ra quyết định điều trị.
• Sinh viên chuyên ngành Thú y – Học tập một mẫu nghiên cứu thực địa, từ cách thiết kế khảo sát đến phân tích thống kê và viết báo cáo khoa học.
• Nhà nghiên cứu Dịch tễ học thú y – Sử dụng dữ liệu dịch tễ của nghiên cứu làm nền tảng cho các nghiên cứu so sánh khu vực hoặc các loài động vật khác.
• Chủ nuôi chó có kiến thức nền – Hiểu rõ các dấu hiệu lâm sàng cần đưa chó tới khám X‑quang, giúp đưa ra quyết định sớm và giảm nguy cơ biến chứng.

Câu hỏi thường gặp (Featured Snippet, 5 câu, 50‑70 từ mỗi)

1. X‑quang có thể phát hiện bệnh gì ở hệ tiết niệu của chó?
   X‑quang không cản quang phát hiện được sỏi thận, tăng kích thước thận và dị dạng niệu quản; cản quang còn giúp phát hiện sỏi bàng quang, niệu quản bị co rút và viêm bàng quang thông qua độ dày thành bàng quang.

2. Làm thế nào để chuẩn bị chó trước khi chụp X‑quang?
   Nhịn ăn ít nhất 6 giờ, cạo lông vùng bụng, dùng áo chì, giữ chó ở tư thế cố định (nằm nghiêng hoặc nằm supine) và nếu cần, sử dụng thuốc an thần hoặc gây mê nhẹ để giảm chuyển động.

3. Tại sao cần dùng chất cản quang khi chụp X‑quang?
   Chất cản quang (Bari sulfát) làm tăng độ tương phản của ống tiêu hoá và tiết niệu, cho phép phát hiện các khối u, tắc ruột và sỏi không cản quang bằng cách tạo “đèn chiếu” cho các cấu trúc bên trong.

4. Khi nào nên ưu tiên chụp X‑quang thay vì siêu âm?
   Khi cần đánh giá nhanh khối lượng xương, cấu trúc cứng như sỏi thận, hoặc khi bệnh nhân có bệnh lý gây khó khăn cho siêu âm (độ dày mỡ vùng bụng lớn, bệnh vật thể kim loại).

5. Kết quả X‑quang ảnh hưởng như thế nào tới kế hoạch điều trị?
   Nếu X‑quang cho thấy sỏi bàng quang lớn hoặc tắc ruột, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật lấy sỏi hoặc can thiệp nội soi; nếu chỉ có viêm nhẹ, điều trị nội khoa (thuốc kháng sinh, giảm đau) sẽ được ưu tiên, giảm thời gian bệnh nhân phải nằm viện.

Kết luận (150‑200 từ)

• Key takeaways

  • X‑quang, đặc biệt là cản quang, nâng cao độ nhạy chẩn đoán bệnh hệ tiết niệu và tiêu hoá ở chó.
  • Yếu tố nguy cơ (giống ngoại, chó đực, tuổi > 5 năm) cần được quan tâm để lựa chọn phương pháp chẩn đoán sớm.
  • Quy trình chụp chuẩn (kVp = 52‑80, mAs = 5‑8) giảm hiện tượng mờ và tăng chất lượng ảnh.

• Hướng phát triển – Nên mở rộng nghiên cứu sang các khu vực miền trung và miền Nam, tích hợp CT và siêu âm để so sánh đa mô hình, đồng thời xây dựng hệ thống AI phân tích ảnh X‑quang cho phản hồi tự động.

• Call‑to‑action – Nếu bạn là bác sĩ thú y, hãy áp dụng quy trình X‑quang cản quang trong phòng khám để nâng cao chất lượng chẩn đoán; sinh viên và nhà nghiên cứu hãy tham khảo luận văn này như một ví dụ thực tiễn về kết hợp dịch tễ học và kỹ thuật hình ảnh.

---

Từ khóa chính: chẩn đoán bệnh hệ tiết niệu chó, chẩn đoán bệnh hệ tiêu hoá chó, kỹ thuật X‑quang chó, chất cản quang, sỏi thận chó, tắc ruột chó, dịch tễ học bệnh thú y.

Từ khóa LSI: X‑ray veterinary, contrast‑enhanced radiography, canine urinary disorders, canine gastrointestinal disorders, epidemiology of canine diseases, veterinary imaging protocol, veterinary clinical research.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm sinh lý của chó 1. Thân nhiệt Theo Vũ Như Quán (2011), thân nhiệt của gia súc ổn định, chỉ thay đổi trong phạm vi hẹp tùy thuộc vào tuổi, trạng thái sinh lý, bệnh lý, trạng thái thần kinh, theo mùa. Giống cao sản có thân nhiệt cao hơn giống thấp sản, gia súc non có thân nhiệt cao hơn gia súc trưởng thành vì cường độ trao đổi chất mạnh hơn, sau khi ăn, trong thời gian động dục, khi có thai thì thân nhiệt tăng lên.

Vũ Như Quán (2013) cho biết, thân nhiệt là nhiệt độ cơ thể gia súc được đo qua trực tràng trong lúc con vật yên tĩnh. Theo Trần Cừ và Cù Xuân Dần (1975), khi hai quá trình sinh nhiệt và tỏa nhiệt mất cân bằng con vật có thể rơi vào trạng thái bệnh lý. Hồ Văn Nam (1997) cho biết, trong tình trạng bệnh lý thân nhiệt có sự thay đổi tùy vào tính chất và mức độ của bệnh. Theo Vũ Như Quán (2011), ở trạng thái sinh lý bình thường thân nhiệt của chó là 38 – 39oC.

Ý nghĩa chẩn đoán: Theo Nguyễn Thị Ngân và cs (2016), thông qua việc kiểm tra thân nhiệt của chó ta có thể xác định được con vật có bị sốt hay không. Nếu thân nhiệt tăng 1 - 20C là sốt nhẹ. Nếu thân nhiệt tăng 2 - 30C là hiện tượng sốt cao. Qua đó có thể sơ chẩn được nguyên nhân, tính chất và mức độ tiên lượng, đánh giá được hiệu quả điều trị tốt hay xấu.

Tần số hô hấp (lần/phút) Theo Trần Cừ và Cù Xuân Dần (1975), tần số hô hấp là số lần thở ra, hít vào trong một phút trong lúc con vật yên tĩnh. Tần số hô hấp phụ thuộc vào cường độ trao đổi chất, giống, tuổi, tầm vóc, thời tiết, trạng thái sinh lý, trạng thái bệnh lý. Ở trạng thái sinh lý bình thường, chó trưởng thành có tần số hô hấp từ 20 – 30 lần/phút, chó con từ 15 – 35 lần/phút. Tần số hô hấp cũng tùy thuộc vào các yếu tố như độ tuổi, giới tính, sự hoạt động (Trần Thị Dân và Dương Nguyên Khang, 2007).

Ý nghĩa chẩn đoán : Theo Nguyễn Thị Ngân và cs (2016), ở trạng thái bệnh lý tần số hô hấp thay đổi gọi là hô hấp bệnh lý. Tần số hô hấp tăng trong trong những 5 bệnh làm thu hẹp diện tích hô hấp ở phổi (viêm phổi, lao phổi), làm mất đàn tính ở phổi (phổi khí thũng), những bệnh hạn chế phổi hoạt động (chướng hơi dạ dày, đầy hơi ruột). Những bệnh có sốt cao, bệnh thiếu máu nặng, bệnh ở tim, bệnh thần kinh hay quá đau đớn. Tần số hô hấp giảm trong những bệnh hẹp thanh khí quản (viêm, phù thũng), ức chế thần kinh (viêm não, u não, xuất huyết não, thủy thũng não); do trúng độc, chức năng thận rối loạn, bệnh ở gan nặng, liệt sau khi đẻ hoặc các trường hợp sắp chết.

Tần số tim mạch (nhịp tim) Theo Nguyễn Tài Lương (1982), tần số tim mạch là số lần co bóp của tim trong một phút (lần/phút), khi tim đập thì mỏm tim hoặc thân tim chạm vào thành ngực, vì vậy mà ta có thể dùng tay, áp tai hoặc dùng tai nghe áp vào thành ngực vùng tim để nghe được tiếng tim. Khi tim co bóp sẽ đẩy một lượng máu vào động mạch làm mạch quản mở rộng, thành mạch căng cứng. Sau đó nhờ vào tính đàn hồi, mạch quản tự co bóp lại cho đến thời kỳ co tiếp theo tạo nên hiện tượng động mạch đập. Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2016), ở trạng thái sinh lý bình thường: Chó nhỏ 100 - 130 lần/phút, chó lớn 70 - 100 lần/phút.

Ở chó, mèo vị trí tim đập động là khoảng sườn 3 - 4 phía bên trái, tần số tim thể hiện tần số trao đổi chất, trạng thái sinh lý, bệnh lý của tim cũng như của cơ thể. Theo Nguyễn Tài Lương (1982), tần số tim phụ thuộc vào tầm vóc của vật nuôi, độ béo gầy, lứa tuổi, giống loài. Ở trạng thái sinh lý bình thường có hai cơ chế điều hòa tim mạch bằng thần kinh và thể dịch. Ý nghĩa chẩn đoán: Theo Nguyễn Thị Ngân và cs (2016), qua việc bắt mạch có thể khám tim và tình trạng toàn thân của cơ thể.

Tần số mạch tăng do các bệnh truyền nhiễm cấp tính, viêm cấp tính, các trường hợp thiếu máu, hạ huyết áp và các bệnh làm tăng áp lực xoang bụng. Tần số mạch giảm trong trường hợp bệnh làm tăng áp lực sọ não, huyết áp tăng hay do trúng độc hại. Tuổi thành thục sinh dục và chu kỳ lên giống Theo Trần Tiến Dũng và cs (2001), tuổi thành thục về tính còn phụ thuộc vào giống chó. Giống chó nhỏ thường thành thục sớm hơn giống chó to.

Theo Nguyễn Hữu Nam và cs (2016), thời gian thành thục của chó là: 6 Chó đực: 8 - 10 tháng tuổi, những lần phóng tinh đầu tiên của chó đực vào lúc khoảng 8 - 10 tháng. Tuy nhiên, việc thụ tinh của chó đực có hiệu quả bắt đầu từ 10 - 15 tháng. Chó cái: 9 -15 tháng tuổi tùy theo giống và cá thể, có khi lên đến 24 tháng. Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2015), chu kỳ lên giống ở chó cái thường xảy ra mỗi năm 2 lần, trung bình khoảng 6 - 8 tháng.

Thời gian động dục từ 12 - 21 ngày, giai đoạn thích hợp phối giống là từ 9 - 13 ngày sau khi có biểu hiện động dục. Đặc điểm giải phẫu – sinh lý các cơ quan vùng bụng của chó 1. Đặc điểm giải phẫu 1. Xoang bụng và xoang phúc mạc - Xoang bụng là xoang lớn nhất của cơ thể, được giới hạn bởi phía trên là các đốt sống vùng hông.

Phía dưới và hai bên là cơ thành bụng. Phía trước là cửa sau lồng ngực hoặc mặt sau cơ hoành. Phía sau là cửa vào xoang chậu. Chứa phần lớn các cơ quan của hệ tiêu hóa, hệ tiết niệu, hệ sinh dục.

- Xoang phúc mạc: là xoang nhỏ hơn nằm bên trong của xoang bụng. Xoang phúc mạc tạo bởi 2 lá: Lá thành là lớp màng mỏng lót vào mặt trong thành bụng; lá tạng là phần kéo dài của lá thành vào bên trong bao phủ lên lên mặt các cơ quan nội tạng trong xoang bụng. Giữa 2 lá tạo thành khoảng trống gọi là xoang phúc mạc. Trong xoang chứa dịch phúc mạc có tác dụng làm giảm bớt ma sát khi các cơ quan (như dạ dày, ruột) hoạt động.

Gan Dạ dày Ruột non lách Thận Ruột già Hình 1. Hình ảnh X-quang và hình ảnh miêu tả các cơ quan vùng bụng của chó Nguồn: Nguyễn Bá Tiếp (2010) 7 1.2 Các cơ quan nằm trong xoang bụng của chó Các cơ quan nằm trong xoang bụng chia làm 2 vùng: Vùng nằm trên (nằm ngoài) lá thành xoang phúc mạc, vùng nằm trong lá thành xoang phúc mạc (Nguyễn Bá Tiếp, 2010). - Vùng trên lá thành xoang phúc mạc bao gồm 4 cơ quan: Tuyến tụy, tuyến thượng thận, thận, ống dẫn nước tiểu, bàng quang + Tuyến tụy là đoạn uốn cong của tá tràng thuộc ruột non, được bao quanh bởi lá lách, gan, dạ dày, túi mật và ruột non. Tuyến tụy gồm 2 thùy: Thùy trái men theo đại võng mạc, kéo dài đến bên trái của dạ dày, thùy phải dọc theo tá tràng.

+ Tuyến thượng thận: Là một tuyến đôi có hình bầu dục, nằm ngay phía trên của thận. + Thận là cơ quan sản sinh ra nước tiểu, nằm ở trong xoang bụng nhưng nằm trên lá thành của xoang phúc mạc. Thận phải nằm dưới mỏm ngang đốt sống lưng 13 đến hông 3, thận trái nằm dưới mỏm ngang đốt sống hông 1 - 3. Thận có hình hạt đậu hoặc hình bầu dục, bề mặt nhẵn mịn, có thể di động được nên có thể sờ nắn được dễ dàng.

Gồm: 2 mặt, 2 đầu, 2 cạnh. Trong đó cạnh trong cong lõm, ở giữa có vết lõm sâu gọi là rốn thận là nơi mạch quản, thần kinh đi vào trong thận và nơi đi ra của ống dẫn nước tiểu. Thận trái và thận phải có kích thước và trọng lượng tương đương nhau. Kích thước của 2 quả thận có thể thay đổi, sự thay đổi này không chỉ phụ thuộc vào trọng lượng cơ thể mà còn phụ thuộc vào các yếu tố khác (Osborne và cs, 1972).

Đối với chó có trọng lượng 12 – 15kg thì chúng có kích thước thận như sau; chiều dài khoảng 5,5 cm, chiều rộng khoảng 3,5 cm và độ dày khoảng 2,5 cm. + Ống dẫn nước tiểu (Niệu quản): Gồm 2 ống làm nhiệm vụ dẫn nước tiểu đi từ thận xuống bàng quang, mỗi ống được chia làm hai phần là phần bụng và phần chậu. Phần bụng bắt đầu từ rốn thận chạy ra phía sau và nằm song song động mạch và tĩnh mạch chủ sau. Hai ống này đi vào xoang chậu và hướng hơi chếch đi xuống dưới để đổ nước tiểu vào cổ bàng quang gọi là phần chậu.

8 + Bàng quang: Bàng quang là một tảng rỗng dưới phúc mạc trong vùng chậu, đây là túi chứa nước tiểu và sau đó qua ống thoát tiểu để thải ra ngoài. Hoạt động nhịp nhàng này là do tác động của thần kinh và hệ thống cấu tạo đặc biệt của cơ bàng quang, tạo nên sự thay đổi áp lực của bàng quang và ống thoát tiểu với hai tính chất đặc biệt là tính đàn hồi sinh học và tính co bóp của lớp cơ (Nguyễn Kỳ, 2003). Khi bàng quang đầy nước tiểu, niêm mạc căng ra. Ngược lại khi ít nước tiểu bàng quang thu nhỏ, niêm mạc chun lại.

Khi cơ bàng quang co để tống nước tiểu ra niệu đạo, các cơ của thành bàng quang ép chặt lỗ niệu quản. Chính nhờ điều này mà nước tiểu không trào lên bể thận (Nguyễn Đình Giậu, 2000). + Ống thoát tiểu (niệu đạo): Ống thoát tiểu có cấu trúc giống như cấu trúc bàng quang nhưng chức năng hoàn toàn khác. Ống thoát tiểu không chứa nước tiểu mà cũng không thể giãn như bàng quang, chỉ giúp đưa nước tiểu thoát ra ngoài (Nguyễn Kỳ, 2003).

Ở thú đực, ống thoát tiểu được phân ra nhiều đoạn, đoạn gần bàng quang gọi là niệu tiền liệt, đoạn giữa gọi là niệu đạo màng (cả hai đoạn này nằm trong xoang chậu), đoạn cuối là niệu đạo dương vật, đoạn này nằm ngoài xoang chậu. Niệu đạo gia súc cái tương đương đoạn niệu đạo nằm ngoài xoang chậu của gia súc đực, chỉ khác là không có chứa tuyến (Osborne, 1972). - Vùng dưới lá thành xoang phúc mạc bao gồm các cơ quan sau: + Thực quản đoạn bụng: Là đoạn ngắn đi từ mặt sau cơ hoành, qua cạnh trên của gan đến lỗ thượng vị của dạ dày. + Gan: Là tuyến tiêu hóa lớn nhất của cơ thể, nằm trong xoang bụng, nằm chéo từ trên xuống dưới, từ sau ra trước, từ phải sang trái.