Chăm Sóc Sức Khỏe Cho Người Cao Tuổi Ở Nông Thôn Việt Nam: Nghiên Cứu Tại Xã Quỳnh Bá

Luận văn thạc sĩ phân tích chăm sóc sức khỏe người cao tuổi nông thôn Việt Nam và vai trò công tác xã hội tại xã Quỳnh Bá, Nghệ An.

• Tác giả: Trương Thị Điểm
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Mạnh Lợi
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Công tác Xã hội
• Đề tài: Chăm Sóc Sức Khỏe Cho Người Cao Tuổi Ở Nông Thôn Việt Nam Hiện Nay Và Hoạt Động Của Công Tác Xã Hội (Nghiên cứu tại xã Quỳnh Bá – Quỳnh Lưu – Nghệ An)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 0.7. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.8. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.9. Phương pháp nghiên cứu
• 0.10. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.1.1. Người cao tuổi
• 1.1.2. Sức khỏe, chăm sóc sức khỏe
• 1.1.3. Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.1.3.1. Thuyết phát triển nhu cầu con người
• 1.1.3.2. Lý thuyết hiện đại hóa của William Goode
• 1.1.3.3. Lý thuyết cấu trúc chức năng của Talcott Parsons
• 1.1.3.4. Thuyết vị thế vai trò (G.
• 1.1.4. Đặc điểm tâm sinh lý người cao tuổi
• 1.1.5. Luật pháp và chính sách của Việt Nam đối với Người cao tuổi
• 1.1.6. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƯỜI CAO TUỔI Ở NÔNG THÔN TẠI XÃ QUỲNH BÁ
• 2.1. Đặc điểm đời sống người cao tuổi tại địa phương
• 2.2. Quy mô gia đình và sắp xếp cuộc sống của người cao tuổi
• 2.3. Mối quan hệ giữa người cao tuổi và các thành viên trong gia đình
• 2.4. Hoạt động kinh tế và thu nhập của người cao tuổi
• 2.5. Sức khỏe và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại địa bàn xã
• 2.6. Sức khỏe người cao tuổi tại địa bàn nghiên cứu
• 2.7. Hoạt động của gia đình trong việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi
• 2.8. Tổ chức xã hội đối với việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi
• 2.8.1. Khám chữa bệnh miễn phí
• 2.8.2. Các tổ chức đoàn thể người cao tuổi tham gia
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƯỜI CAO TUỔI VÀ HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI
• 3.1. Triển vọng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi
• 3.2. Công tác xã hội với người cao tuổi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi Ở Nông Thôn

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở nông thôn Việt Nam đang trở thành một vấn đề cấp bách. Sự gia tăng nhanh chóng của dân số cao tuổi đòi hỏi các chính sách và giải pháp hiệu quả. Đặc biệt, tại xã Quỳnh Bá, tình hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi cần được nghiên cứu và cải thiện. Việc hiểu rõ về nhu cầu và thách thức trong chăm sóc sức khỏe sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

1.1. Đặc Điểm Người Cao Tuổi Tại Xã Quỳnh Bá

Người cao tuổi tại xã Quỳnh Bá có những đặc điểm riêng biệt về tâm lý và thể chất. Họ thường gặp phải các vấn đề sức khỏe như bệnh mãn tính và cần sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Việc hiểu rõ đặc điểm này sẽ giúp xây dựng các chương trình chăm sóc phù hợp.

1.2. Tình Hình Chăm Sóc Sức Khỏe Hiện Tại

Tình hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở nông thôn hiện nay còn nhiều hạn chế. Các cơ sở y tế thường thiếu thốn về trang thiết bị và nhân lực. Điều này dẫn đến việc người cao tuổi không được chăm sóc đúng mức, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của họ.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở nông thôn đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu hụt dịch vụ y tế, sự xa cách giữa các thế hệ và áp lực kinh tế là những yếu tố chính. Việc nhận thức và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để cải thiện tình hình.

2.1. Thiếu Dịch Vụ Y Tế Chất Lượng

Nhiều cơ sở y tế ở nông thôn không đủ khả năng cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cho người cao tuổi. Thiếu thốn về trang thiết bị và nhân lực là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.2. Sự Xa Cách Giữa Các Thế Hệ

Mô hình gia đình hạt nhân ngày càng phổ biến, dẫn đến sự xa cách giữa người cao tuổi và con cháu. Điều này làm giảm sự hỗ trợ về mặt tinh thần và vật chất cho người cao tuổi, ảnh hưởng đến sức khỏe của họ.

III. Phương Pháp Chăm Sóc Sức Khỏe Người Cao Tuổi Hiệu Quả

Để cải thiện chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng và sự tham gia của các tổ chức xã hội là rất cần thiết. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

3.1. Chương Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng

Các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng có thể giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ y tế dễ dàng hơn. Việc tổ chức các buổi khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe.

3.2. Sự Tham Gia Của Tổ Chức Xã Hội

Các tổ chức xã hội có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người cao tuổi. Họ có thể cung cấp thông tin, tư vấn và hỗ trợ tài chính cho người cao tuổi trong việc chăm sóc sức khỏe.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Xã Quỳnh Bá

Nghiên cứu tại xã Quỳnh Bá đã chỉ ra nhiều vấn đề trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Các kết quả cho thấy cần có sự can thiệp kịp thời từ chính quyền và cộng đồng để cải thiện tình hình. Việc áp dụng các giải pháp thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

4.1. Kết Quả Khảo Sát Tình Hình Sức Khỏe

Khảo sát cho thấy tỷ lệ người cao tuổi mắc bệnh mãn tính cao, nhưng ít người tham gia khám sức khỏe định kỳ. Điều này cho thấy cần có các biện pháp khuyến khích người cao tuổi tham gia chăm sóc sức khỏe.

4.2. Các Giải Pháp Đã Được Triển Khai

Một số giải pháp đã được triển khai như tổ chức các buổi khám sức khỏe miễn phí và cung cấp thông tin về dinh dưỡng cho người cao tuổi. Những giải pháp này đã giúp cải thiện tình hình sức khỏe cho người cao tuổi tại xã.

V. Kết Luận Và Triển Vọng Tương Lai Trong Chăm Sóc Sức Khỏe

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở nông thôn Việt Nam cần được chú trọng hơn nữa. Các chính sách và chương trình hỗ trợ cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi. Tương lai, việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi sẽ cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, cộng đồng và chính quyền.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ cho người cao tuổi cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi và sức khỏe cho họ. Việc xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính và y tế là rất cần thiết.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Chăm Sóc Sức Khỏe

Tương lai, cần phát triển các mô hình chăm sóc sức khỏe tích cực hơn, bao gồm sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang trải qua quá trình già hóa dân số với tốc độ chưa từng có trong lịch sử nhân khẩu học. Theo dự báo của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chính thức chạm ngưỡng 10% tổng dân số vào năm 2017 và chỉ số già hóa sẽ tăng vọt từ mức 35,5 năm 2009 lên hơn 100 vào năm 2032. Trong khi các quốc gia phát triển như Pháp mất 115 năm hay Hoa Kỳ mất 69 năm để chuyển từ giai đoạn già hóa sang dân số già, Việt Nam chỉ mất vỏn vẹn khoảng 20 năm để hoàn tất quá trình chuyển đổi này. Đi kèm với tốc độ già hóa nhanh chóng là sự suy giảm nghiêm trọng của tỷ số hỗ trợ tiềm năng, từ hơn 7 người trong độ tuổi lao động hỗ trợ 1 người cao tuổi vào năm 2009 xuống chỉ còn 2 người vào năm 2049.

Vấn đề chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở khu vực nông thôn đang đứng trước nhiều thách thức gay gắt. Quá trình đô thị hóa và làn sóng di cư lao động của thanh niên, trung niên ra các thành phố lớn khiến làng quê đối mặt với tình trạng chỉ còn người già và trẻ nhỏ nương tựa lẫn nhau. Mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ dần bị thay thế bởi mô hình gia đình hạt nhân, làm suy giảm chức năng chăm sóc tự nhiên của gia đình đối với cha mẹ già. Bên cạnh đó, mạng lưới y tế cơ sở tuyến xã còn thiếu thốn về trang thiết bị và nhân lực chuyên môn, trong khi điều kiện kinh tế của người cao tuổi nông thôn phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp, không có lương hưu hay nguồn tích lũy ổn định.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 4 năm 2014 đến tháng 10 năm 2014 tại xã Quỳnh Bá, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An – một địa phương có 5.200 nhân khẩu với gần 700 người cao tuổi. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là phân tích thực trạng sức khỏe, nhu cầu và mạng lưới hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi nông thôn, làm rõ sự biến đổi trong vai trò chăm sóc của gia đình và cơ sở y tế địa phương. Qua đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp can thiệp chuyên môn từ góc độ Công tác Xã hội nhằm nâng cao hiệu quả an sinh xã hội, phấn đấu đạt mục tiêu bao phủ bảo hiểm y tế trên 85% và mở rộng mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu dựa vào cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết xã hội học và công tác xã hội đa chiều để lý giải sâu sắc các hiện tượng thực tế:

• Thuyết phát triển nhu cầu của Abraham Maslow: Phân tích thứ bậc nhu cầu của người cao tuổi, từ nhu cầu sinh lý, thể chất cơ bản đến nhu cầu an toàn, giao lưu tình cảm và được tôn trọng. Khi bước vào độ tuổi lão hóa, người cao tuổi đối mặt với sự suy giảm thể chất và co hẹp quan hệ xã hội, do đó việc đáp ứng nhu cầu chăm sóc y tế là điều kiện tiên quyết để họ duy trì cuộc sống có ý nghĩa.
• Thuyết hiện đại hóa của William Goode: Giải thích sự chuyển dịch tất yếu từ cấu trúc gia đình mở rộng nhiều thế hệ sang gia đình hạt nhân dưới tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa. Quá trình này làm suy giảm sự hỗ trợ kinh tế và chăm sóc trực tiếp giữa các thế hệ, buộc người cao tuổi phải tìm kiếm sự trợ giúp từ các thiết chế bên ngoài gia đình.
• Thuyết cấu trúc chức năng của Talcott Parsons: Xem gia đình như một tiểu hệ thống xã hội vận hành dựa trên các chuẩn mực và vai trò cụ thể. Khi cấu trúc gia đình biến đổi, chức năng nuôi dưỡng và chăm sóc người phụ thuộc bị suy thoái, đòi hỏi sự can thiệp bổ trợ từ hệ thống an sinh nhà nước và các tổ chức xã hội.
• Thuyết vị thế vai trò của George Herbert Mead: Phân tích sự biến động về vị thế xã hội của người cao tuổi khi ngừng lao động chính và vai trò của các thành viên gia đình trong việc thực hiện nghĩa vụ phụng dưỡng.

Bên cạnh đó, đề tài chuẩn hóa 4 khái niệm then chốt: Người cao tuổi (công dân từ đủ 60 tuổi trở lên theo Luật Người cao tuổi năm 2009), Sức khỏe toàn diện (trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội theo Tuyên ngôn Alma-Ata năm 1978 của WHO), Chăm sóc sức khỏe (hoạt động phòng ngừa, điều trị và phục hồi chức năng thể chất lẫn tinh thần), và Gia đình khuyết thế hệ (hộ gia đình chỉ có ông bà sống cùng các cháu do cha mẹ đi làm ăn xa).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và độ sâu thông tin:

• Phương pháp điều tra bảng hỏi: Khảo sát trực tiếp cỡ mẫu 250 người cao tuổi trên tổng số gần 700 người cao tuổi tại xã Quỳnh Bá, áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Nhằm khắc phục rào cản về giảm sút thị lực và hạn chế đọc viết do quá trình lão hóa của người già nông thôn, điều tra viên đã trực tiếp đọc từng câu hỏi và ghi nhận câu trả lời trên phiếu khảo sát.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện 8 cuộc phỏng vấn chuyên sâu với các nhóm đối tượng đại diện: 3 người cao tuổi thuộc các nhóm tuổi từ 60-69, 70-79 và từ 80 tuổi trở lên; 1 Chủ tịch Hội người cao tuổi xã; 1 cán bộ phụ trách công tác Lao động - Thương binh và Xã hội xã; 2 đại diện hộ gia đình theo mô hình truyền thống và hạt nhân; 1 cán bộ trạm y tế xã. Phương pháp này giúp làm rõ các động thái vi mô trong quan hệ gia đình và rào cản tiếp cận dịch vụ y tế.
• Phương pháp quan sát và phân tích tài liệu: Trực tiếp thâm nhập quan sát không gian sinh hoạt, điều kiện sống của các hộ gia đình; kết hợp tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ Tổng điều tra Dân số và Nhà ở, Điều tra Quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam (VNAS 2011) và các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong giai đoạn 2012-2014.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tần số và so sánh chéo theo các biến số nhân khẩu học (độ tuổi, giới tính, quy mô hộ). Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm làm rõ mối tương quan giữa sự thay đổi cơ cấu gia đình với khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người cao tuổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa tại xã Quỳnh Bá mang lại những kết quả định lượng nổi bật, phản ánh chân thực bức tranh chăm sóc sức khỏe người cao tuổi nông thôn:

• Sự dịch chuyển mạnh mẽ của mô hình gia đình: Tỷ lệ người cao tuổi sống trong gia đình 1 thế hệ chiếm tới 30,8%, cao hơn đáng kể so với mức bình quân toàn quốc là 21,9% theo số liệu VNAS 2011. Đặc biệt, ở nhóm tuổi 60-69, tỷ lệ sống trong hộ 1 thế hệ lên tới 37,5%. Mô hình hộ gia đình khuyết thế hệ chiếm 8,0%, nơi ông bà tuổi cao sức yếu phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc các cháu nhỏ do cha mẹ đi làm ăn xa dài ngày.
• Hiện tượng nữ hóa dân số già và tỷ lệ góa chồng tăng cao: Trong tổng thể mẫu nghiên cứu, 70,8% người cao tuổi hiện có vợ hoặc chồng và 28,4% bị góa. Tuy nhiên, tỷ lệ góa tăng phi mã theo độ tuổi: từ 5,9% ở nhóm 60-69 tuổi lên tới 71,1% ở nhóm từ 80 tuổi trở lên. Tỷ lệ phụ nữ cao tuổi góa chồng ở nhóm 80 tuổi trở lên chiếm tới 62,7%, cao gấp nhiều lần so với nam giới cùng nhóm tuổi.
• Thực trạng sức khỏe suy giảm và gánh nặng tự chăm sóc: Hơn 50% người cao tuổi tự đánh giá sức khỏe ở mức yếu hoặc rất yếu. Tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính chiếm tỷ trọng lớn, trong đó huyết áp chiếm gần 40% và viêm khớp chiếm trên 30%. Đáng chú ý, tỷ lệ người cao tuổi nhận được hỗ trợ tài chính từ những người con không sống cùng chỉ đạt 10,4%, buộc phần lớn người già phải tự lao động nông nghiệp để trang trải sinh hoạt và thuốc men.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự suy giảm rõ rệt về chức năng chăm sóc người cao tuổi của gia đình nông thôn dưới tác động của chuyển đổi kinh tế. Quá trình di cư lao động của người trẻ tạo ra một khoảng trống an sinh lớn ngay tại gia đình. Khi phân tích qua các biểu đồ cơ cấu thế hệ và bảng phân tích chéo thu nhập, có thể thấy rõ người cao tuổi ở nông thôn đang rơi vào vòng luẩn quẩn: sức khỏe thể chất giảm sút, bệnh tật mãn tính gia tăng, nhưng nguồn hỗ trợ tài chính từ con cái lại hạn hẹp và không thường xuyên.

So sánh với các nghiên cứu quy mô toàn quốc, tỷ lệ người già sống đơn thân hoặc sống trong gia đình 1 thế hệ tại Quỳnh Bá (30,8%) cao hơn mặt bằng chung cho thấy xu hướng hạt nhân hóa diễn ra mạnh mẽ ngay cả ở vùng thuần nông. Về mặt giới tính, phụ nữ cao tuổi chịu nhiều bất lợi kép: trình độ học vấn thấp hơn (tỷ lệ tốt nghiệp đại học chỉ đạt 6,8% so với 12,6% ở nam giới), tỷ lệ sống góa bụa cao (62,7% ở nhóm trên 80 tuổi), và thường xuyên đóng vai trò người chăm sóc cho chồng nhưng lại ít có người chăm sóc khi bản thân ốm đau.

Hệ thống y tế tuyến xã hiện mới đáp ứng việc cấp phát thuốc thông thường, chưa có các chương trình phục hồi chức năng hay khám lão khoa chuyên sâu. Điều này chứng minh cho giả thuyết nghiên cứu: gia đình không còn là nguồn lực duy nhất và toàn diện để bảo đảm an sinh cho người cao tuổi, đòi hỏi các thiết chế công tác xã hội và y tế công cộng phải can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi nông thôn:

• Nâng cao năng lực khám chữa bệnh ban đầu tại Trạm Y tế xã:
  • Hành động: Nâng cấp trang thiết bị y tế cơ bản, thiết lập phòng khám tư vấn chuyên sâu cho người cao tuổi tại trạm y tế và tổ chức khám sức khỏe định kỳ tối thiểu 2 lần/năm cho 100% người từ 60 tuổi trở lên.
  • Chỉ tiêu: Đạt 100% người cao tuổi được lập hồ sơ theo dõi sức khỏe điện tử và tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt trên 85% trong vòng 12 đến 24 tháng.
  • Chủ thể thực hiện: Trạm Y tế xã Quỳnh Bá, Trung tâm Y tế huyện Quỳnh Lưu và Ủy ban nhân dân xã.
• Xây dựng mạng lưới nhân viên công tác xã hội và tình nguyện viên cộng đồng:
  • Hành động: Thành lập tổ công tác xã hội cấp xã gồm 15-20 thành viên nòng cốt từ Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ và Hội Chữ thập đỏ để cung cấp dịch vụ chăm sóc tại nhà cho người già neo đơn, người bệnh nặng không thể đi lại.
  • Chỉ tiêu: Hỗ trợ 100% hộ người cao tuổi sống cô đơn và hộ khuyết thế hệ tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày trước năm 2016.
  • Chủ thể thực hiện: Hội Người cao tuổi xã phối hợp cùng các tổ chức đoàn thể địa phương.
• Nhân rộng mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau:
  • Hành động: Tổ chức các buổi sinh hoạt thể dục dưỡng sinh, câu lạc bộ thơ ca định kỳ 2 lần/tháng kết hợp xây dựng quỹ tương trợ vốn quay vòng giúp người cao tuổi cải thiện sinh kế gia đình.
  • Chỉ tiêu: Thu hút ít nhất 70% người cao tuổi trên địa bàn 8 thôn xóm tham gia sinh hoạt thường xuyên.
  • Chủ thể thực hiện: Ban Chấp hành Hội Người cao tuổi xã Quỳnh Bá.
• Tối ưu hóa chính sách bảo trợ và an sinh xã hội địa phương:
  • Hành động: Rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính để 100% người cao tuổi đủ điều kiện theo Nghị định 06/2011/NĐ-CP được nhận trợ cấp xã hội hàng tháng đúng hạn, đồng thời kêu gọi các nguồn lực xã hội hóa để nâng mức hỗ trợ thực tế.
  • Chỉ tiêu: Đảm bảo mức bao phủ chính sách an sinh xã hội đạt 100% đối tượng người từ 80 tuổi trở lên không có lương hưu.
  • Chủ thể thực hiện: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Quỳnh Lưu, Cán bộ chính sách xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận sâu sắc, là nguồn tư liệu chuyên khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan quản lý an sinh xã hội: Giúp các nhà quản lý tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nắm bắt thực trạng chuyển đổi cấu trúc gia đình với 30,8% hộ 1 thế hệ, từ đó xây dựng các chính sách trợ cấp xã hội và bảo hiểm y tế nông thôn sát với thực tiễn.
• Cán bộ y tế cơ sở và y tế công cộng: Cung cấp bức tranh dịch tễ học thực địa về các bệnh mãn tính (gần 40% tăng huyết áp, hơn 30% viêm khớp) tại địa bàn 5.200 dân, phục vụ công tác thiết kế mô hình chăm sóc sức khỏe ban đầu và khám lưu động tuyến xã.
• Nhân viên công tác xã hội và các tổ chức phi chính phủ: Đóng vai trò là cẩm nang hướng dẫn xây dựng dự án can thiệp cộng đồng, phát triển mô hình chăm sóc tại nhà và vận hành mạng lưới tình nguyện viên hỗ trợ 8,0% gia đình khuyết thế hệ.
• Học viên cao học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Xã hội học, Công tác Xã hội: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp định tính - định lượng trên cỡ mẫu 250 khảo sát, làm phong phú thêm cơ sở dữ liệu nghiên cứu về lão hóa dân số tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao người cao tuổi ở nông thôn lại chịu nhiều rủi ro sức khỏe hơn khu vực thành thị?
  Người cao tuổi nông thôn đối mặt với rủi ro kép do điều kiện kinh tế thuần nông bấp bênh, tỷ lệ có lương hưu thấp và hơn 50% tự đánh giá sức khỏe yếu. Làn sóng di cư của thanh niên tạo ra 8,0% hộ khuyết thế hệ, buộc người già phải tiếp tục lao động nặng nhọc và tự chăm sóc bản thân khi ốm đau.
• Sự thay đổi mô hình gia đình ảnh hưởng như thế nào đến việc chăm sóc người già?
  Mô hình gia đình hạt nhân khiến 30,8% người già phải sống riêng trong hộ 1 thế hệ. Khoảng cách địa lý làm giảm tần suất gặp mặt trực tiếp (hơn 30% chỉ gặp con vài lần trong năm) và chỉ 10,4% người cao tuổi nhận được chu cấp tài chính thường xuyên từ con cái không sống cùng.
• Yếu tố giới tính thể hiện sự bất bình đẳng như thế nào ở nhóm dân số già?
  Phụ nữ cao tuổi chịu thiệt thòi lớn khi tỷ lệ góa chồng ở nhóm trên 80 tuổi lên tới 62,7%, cao vượt trội so với nam giới. Ngoài ra, tỷ lệ nam giới được vợ chăm sóc khi đau ốm lên đến 65,5%, trong khi tỷ lệ nữ giới được chồng chăm sóc chỉ chiếm 20,1% theo các khảo sát thực chứng.
• Ngành Công tác Xã hội đóng vai trò can thiệp cụ thể gì tại cộng đồng nông thôn?
  Công tác Xã hội đóng vai trò kết nối nguồn lực y tế, hỗ trợ tâm lý xã hội và tổ chức mạng lưới chăm sóc tại nhà. Nhân viên xã hội giúp quản lý trường hợp cho các cụ già đơn thân, vận hành các câu lạc bộ tự giúp nhau và thúc đẩy thực thi quyền được chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi.
• Khung pháp lý hiện hành của Việt Nam quy định quyền lợi y tế của người cao tuổi ra sao?
  Luật Người cao tuổi năm 2009 và Thông tư 02/2004/TT-BYT quy định rõ người cao tuổi được ưu tiên khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu tại nơi cư trú. Nghị định 06/2011/NĐ-CP bảo đảm trợ cấp xã hội cho người nghèo không nơi nương tựa và người từ 80 tuổi trở lên không có lương hưu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi nông thôn thông qua việc tích hợp 4 học thuyết xã hội học và công tác xã hội chuyên sâu.
• Phản ánh trung thực bức tranh thực trạng tại xã Quỳnh Bá với 30,8% người già sống trong hộ 1 thế hệ và 8,0% thuộc hộ khuyết thế hệ, minh chứng cho sự suy giảm vai trò chăm sóc truyền thống của gia đình.
• Chỉ ra các bằng chứng định lượng rõ nét về gánh nặng bệnh tật mãn tính (trên 50% sức khỏe yếu, gần 40% huyết áp) và sự bất bình đẳng giới sâu sắc ở nhóm người cao tuổi già nhất.
• Đề xuất khung giải pháp can thiệp công tác xã hội mang tính khả thi cao, gắn liền với mục tiêu nâng cao năng lực y tế cơ sở và phát triển mạng lưới tình nguyện viên chăm sóc tại nhà.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác hoạch định chính sách an sinh xã hội thích ứng với giai đoạn già hóa dân số nhanh tại Việt Nam.

Để hiện thực hóa các giải pháp nêu trên, các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn cần khẩn trương triển khai lộ trình can thiệp từ năm 2015 đến năm 2020, trọng tâm là xây dựng hồ sơ theo dõi sức khỏe cho 100% người cao tuổi và nhân rộng mô hình câu lạc bộ liên thế hệ. Hãy chung tay hành động vì một xã hội già hóa khỏe mạnh, bảo đảm mọi người cao tuổi nông thôn đều được sống vui, sống khỏe và sống có ích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay, người cao tuổi trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang có xu hướng gia tăng nhanh. Theo dự báo của Tổng cục Thống kê năm 2010 (GSO, 2010) cho thấy tỷ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên ở Việt Nam sẽ chạm ngưỡng 10% tổng dân số vào năm 2017, tức là dân số Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn “già hóa” từ năm 2017. Tiếp đó, cũng theo dự báo này thì chỉ sau hai thập kỷ nữa dân số Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn “già” khi mà chỉ số già hóa tăng từ 35,5 năm 2009 lên hơn 100 vào năm 2032.

Già hóa dân số sẽ có những khó khăn, thách thức trong việc thực hiện chính sách, đảm bảo các nhu cầu trong cuộc sống, đặc biệt là nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Ở Việt Nam, việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi vừa mang ý nghĩa kinh tế, chính trị, xã hội vừa mang tính nhân văn sâu sắc. Từ xưa nhân dân ta đã có những câu ca dao, tục ngữ như: “uống nước nhớ nguồn” hay “công cha như núi Thái sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Người cao tuổi là tầng lớp đã có nhiều cống hiến cho xã hội vì vậy cần phải có những chính sách phù hợp chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Nhà nước ta đã có những chính sách, sự quan tâm đến đời sống, sức khỏe của người cao tuổi. Vấn đề chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở thành thị và nông thôn khác nhau do ảnh hưởng của điều kiện kinh tế, cơ sở vật chất. Mô hình gia đình hạt nhân ngày một phổ biến ở nông thôn. Ở nhiều gia đình, con cái trưởng thành đi làm ăn xa không thường xuyên đóng góp hay chăm sóc cho cha mẹ đã già.

Nhiều người cao tuổi không cùng sống với con cái trong một mái nhà, họ tự lo từng bữa cơm, tự chăm sóc. Ở nông thôn những gia đình làm nông nghiệp, sau thời gian vào vụ mùa những người nông dân thường nhàn rỗi ít có công việc làm thêm tại địa phương lực lượng lao động chính (là thanh niên; trung niên) ở nông thôn di cư ra những thành phố lớn tìm việc làm để tăng thu nhập, dẫn đến tình trạng hiện nay ở nông thôn chủ yếu chỉ có người già và trẻ em. Họ là hai đối tượng cần được chăm sóc thì ngược lại, họ tự chăm sóc lẫn nhau. Nhiều người cao tuổi đã đến lúc cần được nghỉ ngơi, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phụng dưỡng nhưng vẫn phải làm việc như chăm cháu, làm việc nhà, thậm chí cả những công việc nặng nhọc của đồng ruộng.

Người dân ở nông thôn thường chú trọng làm kinh tế để đáp ứng các nhu cầu kinh tế thiết yếu của gia đình hơn là chăm sóc sức khỏe cho người già. Điều đó ảnh hưởng đến sức khỏe và việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi. Các cơ sở y tế ở nông thôn, đặc biệt là y tế tuyến xã, thường có điều kiện vật chất nghèo nàn, trang thết bị, dụng cụ y tế, thuốc men còn thiếu thốn nhiều, nên cũng khó đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh đa dạng của người cao tuổi. Người cao tuổi mỗi khi có bệnh cũng ngại đến các cơ sở y tế địa phương để chữa trị.

Nếu phải lên các tuyến bệnh viện cấp trên, việc đi lại rất khó khăn đối với người cao tuổi. Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi thường rất tốn kém và kéo dài, thường quá khả năng chi trả của họ. Nhiều người cao tuổi không có lương hưu, kinh tế gia đình khó khăn nên thường có tâm lý ngại khám chữa bệnh và không chú trọng đúng mức đến chăm sóc sức khỏe dẫn đến sức khỏe yếu và ngày càng yếu hơn. Tóm lại, gia đình vốn là nơi cung cấp dịch vụ chăm sóc người cao tuổi chính trong quá khứ thì nay không còn làm tốt chức năng này nữa.

Vai trò của Nhà nước và các tổ chức xã hội trong việc chăm sóc người cao tuổi ngày một tăng, các trung tâm, viện dưỡng lão ra đời, những chính sách hỗ trợ cho người cao tuổi ngày càng được chú ý và bổ sung đầy đủ hơn. Chính sự quan tâm của xã hội, Nhà nước và các tổ chức đã giúp người cao tuổi có cuộc sống tốt hơn khi về già, đặc biệt là với những người cao tuổi không nơi nương tựa, giúp họ phát huy vai trò, kinh nghiệm của mình để tiếp tục xây dựng và đóng góp cho xã hội. Ngoài ra, đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi còn là vấn đề quyền con người mà Nhà nước phải có trách nhiệm, đó là quyền được chăm sóc. Nhận thấy vấn đề chăm sóc sức khỏe cho Người cao tuổi ở nông thôn còn nhiều khía cạnh chưa được nghiên cứu, nên tôi chọn đề tài: Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở nông thôn Việt Nam hiện nay và hoạt động của công tác xã hội(Nghiên cứu tại xã Quỳnh Bá – Quỳnh Lưu – Nghệ An) để tìm hiểu thêm về chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở nông thôn.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Các nghiên cứu quốc tế và khu vực 2. Già hóa dân số và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi Già hóa dân số đã và đang là vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, do giảm sinh và tăng tuổi thọ ngày càng có nhiều nước dân số bị già hóa nhanh.

Giữa năm 2005 và 2050, một nửa số dân tăng trên thể giới là do tăng dân số ở độ tuổi 60 trở lên, trong khi đó số trẻ em (những người dưới 15 tuổi) sẽ giảm nhẹ. Hơn nữa, ở những vùng phát triển hơn, dân số 60 tuổi trở lên dự tính tăng gần gấp đôi (từ 245 triệu năm 2005 lên đến 406 triệu vào năm 2050), trong khi dân số dưới 60 tuổi sẽ giảm (từ 971 triệu năm 2005 xuống còn 839 triệu năm 2050).1 Số lượng người cao tuổi ngày một gia tăng nhanh chóng, trong năm 2010 ước tính có khoảng 524 triệu người ở độ tuổi 65, chiếm 8% dân số của thế giới nhưng đến năm 2050, con số đó tăng lên gần 1.5 tỉ và chiếm 16% dân số thế giới. Già hóa dân số phát triển nhanh ở các nước kém phát triển.2 Già hóa dân số dẫn đến sự thay đổi trong nhân khẩu học. Điều này đặt ra những thách thức mới cho các gia đình, cộng đồng và các quốc gia nói chung, đặc biệt là mô hình gia đình hạt nhân, ít thế hệ sinh sống trong một gia đình trong việc quan tâm đến người cao tuổi.

Người cao tuổi sẽ sống lâu hơn và cũng sẽ có rất ít người trẻ để hỗ trợ họ. Ngoài ra, điều này cũng tác động đến độ tuổi lao động các nguồn lực cho dịch vụ y tế và hỗ trợ xã hội. Sự gia tăng nhanh chóng về số người cao tuổi đã ảnh hưởng đến các dịch vụ y tế, đặc biệt là chi phí cho y tế ngày một cao, việc sử dụng các dịch vụ chăm sóc y tế của người lớn tăng lên cùng với tuổi tác mặc dù các yếu tố như thu nhập và công nghệ trong y học cũng phát triển. Điều này đang đặt áp lực lên vai trò của Nhà nước và các tổ chức vì với mô hình gia đình hạt nhân, vai trò của gia đình đối với việc chăm sóc người cao tuổi đã bị thu hẹp đáng kể.

1 Liên hợp quốc, triển vọng dân số thế giới, 2006. 2 Global health and Aging, World Health Organization. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việc quản lý và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi về thể chất và tinh thần của các tổ chức, cộng đồng trong xã hội ngày một phổ biến và đạt hiệu quả. Người cao tuổi cảm thấy thoải mái và ấm áp hơn khi được các tổ chức, cộng đồng và xã hội quan tâm, chăm sóc – điều mà hiện nay gia đình ở nhiều nước không còn đóng vai trò chính.

Xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi có sự tham gia của cộng đồng sẽ đem lại kết quả cao, nâng cao ý thức và trách nhiệm của toàn xã hội. Sự hỗ trợ giữa các thế hệ trong gia đình. Sự hỗ trợ giữa các thế hệ trong gia đình hiện nay đang rất được quan tâm. Không chỉ nghiên cứu về sự hỗ trợ, tương tác giữa các thế hệ trong gia đình mà còn mở rộng ra về mạng lưới hỗ trợ, quá trình tương tác qua lại giữa các thế hệ , ảnh hưởng của sự già hóa, sự tương tác giữa các thế hệ và những yếu tố kinh tế vĩ mô (Kinsella and He, 2009).3 Những nghiên cứu về mối liên hệ giữa các thế hệ trong gia đình ban đầu chủ yếu tập trung vào loại gia đình hạt nhân.

Đến những năm 1980, nghiên cứu về mối liên hệ giữa các thế hệ tập trung nhiều hơn vào mối quan hệ giữa người cao tuổi và các thành viên trong gia đình. Sussman (1991) cho rằng hiện đại hoá là nhân tố chính ảnh hưởng đến mối liên hệ giữa các thế hệ trong gia đình. Khi mô hình gia đình gia đình hạt nhân ngày một tăng lên thay thế cho gia đình truyền thống, gia đình hai thế hệ ngày một phổ biến, trẻ em ngày càng ít được gặp gỡ thường xuyên với những thành viên lớn tuổi. Mối quan hệ giữa những người lớn tuổi với trẻ em ngày một mờ dần, sự quan tâm chăm sóc người lớn tuổi ngày một ít đi, hay chăng đó chỉ là quan tâm về mặt vật chất còn về mặt tinh thần, sức khỏe không được chú ý.4 Ge Lin (2002) sử dụng luận điểm về hiện đại hoá của Goode rằng khi một xã hội hiện đại hoá, cấu trúc gia đình mở rộng sẽ chuyển đổi thành gia đình hạt 3 Người cao tuổi trong gia đình Việt Nam trong bối cảnh già hóa dân số và biến đổi xã hội, 2014, Lê Ngọc Lân.

4 Người cao tuổi trong gia đình Việt Nam trong bối cảnh già hóa dân số và biến đổi xã hội, 2014, Lê Ngọc Lân. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân do đó làm suy yếu mối quan hệ qua lại giữa các thế hệ. Sự suy giảm những hỗ trợ từ gia đình, cả về mặt xã hội và kinh tế là chịu tác động của công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Quá trình đô thị hoá cũng diễn ra nhanh chóng ở nông thôn, sự suy giảm quyền lực, việc làm của người cao tuổi đã xảy ra trên khắp thế giới.