TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA Y ĐẠI CƢƠNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG • Giảng viên: BS.Nguyễn Thị Hà • Đối tượng: Dược sĩ • Thời gian: 3 tiết 1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN • Sức khỏe là tình trạng thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội chứ không chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay không bị thương tật. (WHO 1948) Sức khỏe bao gồm: sức khỏe thể lực, tâm thần, cảm xúc, xã hội, tâm linh, môi trường www.vn • Cộng đồng: Là một nhóm người, hoặc một tập đoàn người có chung phong tục tập quán, lối sống, văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng. Theo Fichter cộng đồng bao gồm 4 yếu tố sau: (1) tương quan cá nhân mật thiết với nhau, mặt đối mặt, thẳng thắn chân tình, trên cơ sở các nhóm nhỏ kiểm soát các mối quan hệ cá nhân; (2) có sự liên hệ chặt chẽ với nhau về tình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện được các công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể; (3) có sự hiến dâng về mặt tinh thần hoặc dấn thân thực hiện các giá trị xã hội được cả cộng đồng ngưỡng mộ; (4) có ý thức đoàn kết tập thể www.vn • Sức khỏe cộng đồng: là trạng thái cân bằng từ sự cân bằng giữa các nỗ lực tự giữ trạng thái thoải mái của cá nhân, tập thể và những ước lệ về môi trường, văn hóa, xã hội, tâm lý và thể chất.
• Chăm sóc sức khỏe cộng đồng (CSSKCĐ): là làm cho cộng đồng khỏe mạnh, nghĩa là nâng cao sức khỏe con người qua cách sống lành mạnh, xây dựng những quan điểm sức khỏe đúng đắn, khoa học, có thể thực hiện được tại cộng đồng.vn • Chăm sóc sức khỏe ban đầu (CSSKBĐ): là những chăm sóc thiết yếu được xây dựng trên những phương pháp và kỹ thuật thực hành, có cơ sở khoa học và chấp nhận được về mặt xã hội, có thể phổ biến rộng rãi cho các cá nhân và các gia đình trong cộng đồng xã hội để mọi người tự nguyện, tự giác tham gia và thực hiện. 5 nguyên tắc chăm sóc sức khỏe ban đầu: - Công bằng; - Tăng cường, dự phòng và phục hồi sức khoẻ; - Sự tham gia của cộng đồng; - Kỹ thuật thích hợp; - Phối hợp liên ngành.vn • Y tế cộng đồng: thuộc y tế công cộng, liên quan đến nghiên cứu và cải thiện các đặc điểm sức khỏe của các cộng đồng sinh học. Y tế cộng đồng tập trung vào khu vực địa lý hơn là con người Các lĩnh vực nghiên cứu của y tế cộng đồng: + CSSK cấp 1: tập trung vào cá nhân và gia đình. VD: tiêm chủng, vệ sinh cá nhân… + CSSK cấp 2: tập trung vào môi trường.
VD: cấp thoát nước, vệ sinh môi trường… + CSSK cấp 3: các can thiệp trong bối cảnh bệnh viện. VD: điều trị, phẩu thuật… www.vn Các thành tố cấu thành y tế cộng đồng: - Tăng cường/thúc đẩy sức khoẻ - Phòng ngừa các vấn đề về sức khoẻ - Điều trị các rối loạn chức năng - Phục hồi - Đánh giá - Nghiên cứu và thực hành dựa trên bằng chứng www.vn Nhân viên chăm sóc sức khỏe cộng đồng Cộng Y tế đồng www.vn Nhân viên chăm sóc sức khỏe cộng đồng • Nhân viên chăm sóc sức khỏe cộng đồng (NVCSSKCĐ): sống tại cộng đông, được huấn luyện, làm việc cùng với những nhân viên y tế và các nhân viên thuộc chương trình phát triển của địa phương. Là nơi tiếp xúc đầu tiên giữa cá nhân và hệ thống y tế. • Chức năng: - Giúp cộng đồng xác định các nhu cầu, những vấn đề sức khỏe ưu tiên, đối tượng nguy cơ; đồng thời tác động tạo sự tham gia, đưa cộng đồng tiếp cận với dịch vụ y tế; - Giúp y tế lập kế hoạch quản lý có hiệu quả và đưa các dịch vụ chăm sóc sức khỏe (phòng bệnh, điều trị, giáo dục sức khỏe, phục hồi) đến tận nơi người dân sống và lao động.vn Nhân viên chăm sóc sức khỏe cộng đồng • NVCSSKCĐ: không phải là nhân viên y tế mà chỉ là cầu nối giữa cộng đồng với y tế • NVCSSKCĐ: phải cắm rễ vào cả 2 phía, y tế và cộng đồng.
Thiếu sự gắn bó với cộng đồng không tạo được sự tham gia, thiếu hỗ trợ của y tế sẽ không có hiệu quả • Trung bình 01 NV CSSKCĐ/ 50 hộ gia đình TCYTTG : 01 dược sĩ/ 2000 dân. Dược sĩ đại học: 2 dược sĩ/ 10.000 dân • Nhiệm vụ chính: - Phòng bệnh - Giáo dục sức khỏe - Ngoài ra, Vệ sinh môi trường, Vệ sinh lao động, Sức khỏe bà mẹ và trẻ em, Kế hoạch hóa gia đình, Dinh dưỡng, Tiêm chủng www.vn Chức năng dược sĩ Theo Hiệp hội Y tế Công cộng Hoa Kỳ Vai trò dược sĩ: •Đang mở rộng •Vượt ra ngoài các chức năng truyền thống www.vn Chức năng dược sĩ Trước đây, Định hướng sản phẩm •Cấp phát thuốc •Phân phối thuốc •Dược lâm sàng Ngày nay, Định hướng bệnh nhân •Quản lý dược •Y tế công cộng www.vn Chức năng vai trò của dược sĩ Chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng Sản xuất thuốc, Nghiên cứu thuốc mới, Nghiên cứu Vaccin Giới thiệu thuốc cho nhà thuốc, bác sỹ Tư vấn BS liều lượng thuốc Tư vấn thuốc cho người dân Quản lý và bảo quản Hội chẩn Đưa ra quyết định sử dụng thuốc cho BN Giám sát BN theo kê đơn của BS www.vn Chức năng vai trò của dược sĩ Hướng dẫn nuôi trồng nguồn dược liệu để bào chế thuốc Làm kinh tế, kinh doanh Tham gia các chương trình y tế Tham gia theo dõi điều trị Báo các cas, ghi nhận phản ứng thuốc Đánh giá, kiểm tra tương tác thuốc trong đơn thuốc Truyền thông giáo dục sức khỏe Đảm bảo chất lượng thuốc đến BN www.vn Chức năng, vai trò của dược sĩ đối với y tế công cộng DS là nguồn lực của y tế công cộng •Dược sĩ có kiến thức về sức khoẻ •Thường được đặt trong cộng đồng •Để cung cấp các dịch vụ y tế công cộng (trong một số trường hợp 24h/ngày) •Các hiệu thuốc ở cộng đồng không cần hẹn trước www.vn Dược sĩ làm việc trong nhiều môi trường cộng đồng: • Bệnh viện • Nhà thuốc • Nhà dưỡng lão • Hiệu thuốc ở cộng đồng, không cần hẹn • … Sự thuận lợi này tạo ra cơ hội lớn để cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ cộng đồng và phòng ngừa.vn Chuyên môn của dược sĩ đóng góp cho nhiều chức năng y tế công cộng: • Điều trị bằng thuốc • Tiếp cận để chăm sóc • Các dịch vụ dự phòng • Phân phát dược phẩm • Nguồn thông tin về sức khỏe và dược phẩm • Hướng dẫn sử dụng thuốc trong cộng đồng • Tham vấn sử dụng thuốc tại nhà thuốc www. TUYÊN NGÔN ALMA-ATA VÀ CÁC CHIẾN LƯỢC VỀ CSSKBĐ Hội nghị Quốc tế về Chăm sóc Sức khỏe ban đầu được tổ chức từ ngày 6-12/9/1978 tại Alma – Ata, Kazakhstan do WHO và UNICEF đã đưa ra Bản tuyên ngôn về CSSKBĐ được gọi là Tuyên ngôn Alma – Ata.vn Mục tiêu “ Sức khỏe cho mọi người” với 8 nội dung. Việt Nam bổ sung thêm 2 nội dung và trở thành 10 yếu tố CSSKBĐ của Việt Nam www.vn 10 NỘI DUNG CSSKBĐ 1.
Giáo dục sức khoẻ 2. Môi trường - Nước sạch 4. Sức khoẻ bà mẹ - trẻ em và KHHGĐ 5. Tiêm chủng mở rộng www.vn 10 NỘI DUNG CSSKBĐ 6.
Phòng chống bệnh dịch địa phương 7. Điều trị kịp thời các bệnh và vết thương thông thường 8. Thuốc thiết yếu 9. Quản lý sức khoẻ toàn dân và toàn diện 10.
Kiện toàn mạng lƣới y tế cơ sở www.vn Ý nghĩa của tuyên ngôn Alma-Ata 1. Phê phán hạn chế của nền y tế truyền thống. Lên án sự bất công trong các xã hội hiện nay do tình trạng gia tăng sự phân hóa giàu nghèo ở các nước. Nêu cao tinh thần nhân đạo.
Nêu rõ mối quan hệ giữa sức khỏe và sự phát triển, tăng trưởng kinh tế, thực hiện chiến lược con người.vn Các nguyên tắc chăm sóc sức khỏe ban đầu (CSSKBĐ) - Tính công bằng: Nguyên tắc chìa khóa Sự bao phủ rộng rãi toàn dân - Tăng cường dự phòng và phục hồi sức khỏe - Tham gia cộng đồng: quan trọng nhất, thực hiện quyền và nghĩa vụ của cộng đồng - Kỹ thuật học thích hợp: khả năng, điều kiện địa phương (văn hóa, phong tục, truyền thống, nguồn lực) - Phối hợp liên ngành 25 www.vn Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân - Là tất cả mọi người dân đều được tiếp cận các dịch vụ y tế cơ bản về nâng cao sức khoẻ, dự phòng, điều trị, phục hồi chức năng và các loại thuốc thiết yếu, an toàn, bảo đảm chất lượng, với mức chi phí có thể chi trả được, bảo đảm người sử dụng dịch vụ, đặc biệt là người nghèo và các đối tượng thiệt thòi, không phải đối mặt với khó khăn về tài chính".vn Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân Công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế Cung cấp các dịch vụ y tế cơ bản, toàn diện Bảo vệ người sử dụng trước rủi ro tài chính 27 www. CÁC TỔ CHỨC HÌNH THÀNH NÊN Y TẾ CỘNG ĐỒNG Mô hình chung của hệ thống y tế Việt Nam 1. Dựa theo tổ chức hành chính 2. Dựa theo thành phần kinh tế 3.
Dựa theo khu vực www. CÁC TỔ CHỨC HÌNH THÀNH NÊN Y TẾ CỘNG ĐỒNG Các cơ quan y tế nhà nước: là một phần của hệ thống cấu trúc nhà nước, quỹ hoạt động dựa vào thu thuế và do nhân viên nhà nước quản lý. Các tổ chức y tế “nửa nhà nước”: một phần thực hiện nhiệm vụ nhà nước, một phần giống như các tổ chức y tế tình nguyện. Hoạt động độc lập dưới sự giám sát của nhà nước.
Tài chính từ hỗ trợ của các nguồn tư nhân. Các cơ quan y tế phi chính phủ: được hình thành từ nhu cầu về chăm sóc sức khỏe. Hoạt động không chịu sự can thiệp của nhà nước nhưng vẫn đáp ứng các quy định hướng dẫn của nhà nước, đặc biệt là thuế. Quỹ hoạt động từ quyên góp tư nhân hoặc của các thành viên.
CÁC TỔ CHỨC HÌNH THÀNH NÊN Y TẾ CỘNG ĐỒNG www.vn CHÍNH PHỦ BỘ Y TẾ CÁC CÁC ĐƠN VỊ TRỰC BỘ KHÁC THUỘC BỘ Y TẾ UBND TỈNH CÁC CƠ SỞ SỞ Y TẾ CÁC ĐƠN VỊ TRỰC Y TẾ THUỘC SỞ Y TẾ NGÀNH UBND HUYỆN PHÒNG Y BVĐK TTYT TT DS - TT ATVSTP TẾ HUYỆN KHHGĐ UBND XÃ TYT XÃ Qlý và chỉ đạo trực tiếp NV y tế thôn bản Chỉ đạo chuyên môn www. NỘI DUNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU 10 NỘI DUNG CSSKBĐ 1. Giáo dục sức khoẻ 6. Phòng chống bệnh dịch địa phương 2.
Điều trị kịp thời các bệnh và vết thương thông thường 3. Môi trường - Nước sạch 8. Thuốc thiết yếu 4.