Căng Thẳng Của Sinh Viên Kế Toán Ở Các Trường Đại Học Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Nghiên cứu về căng thẳng hay stress sinh viên kế toán ngày càng được quan tâm, đặc biệt… 187 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh · 2021.

• Tác giả: Trần Khánh Lâm
• Người hướng dẫn: TS. Lê Duy Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tâm Lí Học
• Đề tài: Căng Thẳng Của Sinh Viên Kế Toán Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cám ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các hình
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CĂNG THẲNG CỦA SINH VIÊN NGÀNH KẾ TOÁN
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan
• 1.1.1. Các nghiên cứu ngoài nước
• 1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2. Lý luận về căng thẳng của sinh viên ngành kế toán
• 1.2.1. Lý luận về căng thẳng
• 1.2.2. Lý luận về căng thẳng của sinh viên
• 1.2.3. Lý luận về căng thẳng của sinh viên ngành kế toán
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến căng thẳng của sinh viên kế toán
• 1.4. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.1.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.1.2.2. Thu thập dữ liệu
• 2.1.2.3. Phương pháp xử lý dữ liệu thu thập
• 2.2. Kết quả nghiên cứu
• 2.2.1. Thực trạng căng thẳng của sinh viên ngành kế toán
• 2.2.1.1. Các biểu hiện căng thẳng của sinh viên
• 2.2.2. Các yếu tố tác động đến căng thẳng của sinh viên
• 2.2.2.1. Đánh giá độ tin cậy của thang đo (Cronbach’s Alpha)
• 2.2.2.2. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 2.2.2.3. Kiểm định tương quan
• 2.2.2.4. Phân tích mô hình hồi quy
• 2.2.2.5. Kiểm định mô hình hồi quy và giả thuyết
• 2.2.2.6. Kiểm định các giả thuyết
• 2.3. Thảo luận kết quả
• 2.3.1. Yếu tố học tập
• 2.3.2. Yếu tố thay đổi môi trường sống
• 2.3.3. Yếu tố tài chính
• 2.3.4. Yếu tố khát vọng thành đạt
• 2.3.5. Yếu tố ngành học
• 2.3.6. Sự căng thẳng của sinh viên ngành kế toán
• 2.4. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Căng Thẳng Sinh Viên Kế Toán tại TP

Nghiên cứu về căng thẳng hay stress sinh viên kế toán ngày càng được quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh môi trường học tập ngày càng cạnh tranh tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tỷ lệ thanh thiếu niên Việt Nam gặp vấn đề sức khỏe tinh thần sinh viên nghiêm trọng đang gia tăng, kéo theo nhu cầu hỗ trợ và trị liệu. Căng thẳng, ở mức độ nhẹ, là phản ứng tự nhiên của cơ thể, nhưng căng thẳng tiêu cực có thể gây hại, dẫn đến trầm cảm và mất kiểm soát. Các yếu tố gây căng thẳng cho sinh viên rất đa dạng, từ phương pháp giảng dạy đến lo lắng về tương lai, áp lực học tập, và các mối quan hệ. Căng thẳng kéo dài có thể dẫn đến kiệt sức, giảm khả năng học tập, và thậm chí các vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần. Do đó, nghiên cứu này tập trung vào phân tích căng thẳng sinh viên ngành kế toán tại TP.HCM, nhằm tìm ra các giải pháp can thiệp phù hợp. Theo số liệu tại Hội thảo quốc tế lần thứ năm về sức khỏe tâm thần trẻ em Việt Nam ngày 25/10/2019, tỷ lệ thanh thiếu niên và trẻ em Việt Nam gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, chiếm khoảng 12%, tương đương 3 triệu người có nhu cầu hỗ trợ và trị liệu.

1.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Về Stress Sinh Viên Kế Toán

Nghiên cứu về stress sinh viên kế toán là vô cùng quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập và đời sống sinh viên. Việc xác định các yếu tố gây căng thẳng giúp các trường đại học và các tổ chức hỗ trợ sinh viên có thể đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả. Hơn nữa, hiểu rõ về ảnh hưởng của căng thẳng đến kết quả học tập sẽ giúp sinh viên tự trang bị những kỹ năng quản lý thời gian sinh viên và cách đối phó với căng thẳng hiệu quả hơn, qua đó cải thiện sức khỏe tinh thần sinh viên.

1.2. Các Biểu Hiện Phổ Biến Của Căng Thẳng ở Sinh Viên Kế Toán

Các biểu hiện của căng thẳng ở sinh viên kế toán có thể rất đa dạng, bao gồm cảm giác lo lắng, mất ngủ, khó tập trung, dễ cáu gắt, và thậm chí là các vấn đề về sức khỏe thể chất. Sinh viên cũng có thể cảm thấy áp lực lớn từ chương trình học kế toán, kỳ thi kế toán và thực tập kế toán. Việc nhận biết sớm các biểu hiện của căng thẳng là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời và ngăn chặn những hậu quả tiêu cực.

1.3. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Căng Thẳng Sinh Viên

Nghiên cứu này hướng đến việc xác định thực trạng căng thẳng sinh viên kế toán tại các trường đại học ở TP.HCM. Đồng thời, nghiên cứu này khám phá các yếu tố gây căng thẳng và mức độ tác động của chúng đến sức khỏe tinh thần sinh viên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sinh viên ngành kế toán tại các trường đại học ở TP.HCM, với dữ liệu thu thập trong khoảng thời gian nhất định. Nghiên cứu này xem xét các yếu tố học tập, thay đổi môi trường sống, tài chính, khát vọng thành đạt và đặc điểm ngành học.

II. Nguyên Nhân Căng Thẳng Của Sinh Viên Kế Toán Phân Tích Sâu

Căng thẳng của sinh viên kế toán xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau. Áp lực học tập sinh viên cao, cùng với yêu cầu khắt khe của ngành kế toán, tạo ra gánh nặng lớn. Áp lực tài chính sinh viên, đặc biệt là ở TP.HCM, cũng là một yếu tố quan trọng. Ngoài ra, sự cạnh tranh trong ngành kế toán và lo lắng về căng thẳng công việc sau tốt nghiệp cũng góp phần làm tăng mức độ căng thẳng. Các yếu tố cá nhân, như quản lý thời gian sinh viên kém và thiếu hỗ trợ sinh viên, cũng đóng vai trò quan trọng. Luận văn đã tổng hợp, khái quát hóa và xây dựng các giả thuyết nghiên cứu của đề tài như sau:  Giả thuyết H1: Học tập có tác động đến căng thẳng của sinh viên ngành kế toán ở các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh.

2.1. Yếu Tố Học Tập Áp Lực Từ Chương Trình và Kỳ Thi

Yếu tố học tập là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây căng thẳng sinh viên kế toán. Chương trình học nặng, yêu cầu cao về kiến thức chuyên môn, và áp lực từ các kỳ thi là những yếu tố chính. Sinh viên thường phải đối mặt với khối lượng bài tập lớn, thời gian học tập dày đặc, và sự cạnh tranh gay gắt từ bạn bè. Điều này có thể dẫn đến thiếu ngủ, mệt mỏi, và giảm hiệu quả học tập.

2.2. Thay Đổi Môi Trường Sống Thích Nghi với Cuộc Sống Đại Học

Thay đổi môi trường sống khi bước vào đại học cũng là một yếu tố gây căng thẳng. Sinh viên phải thích nghi với một môi trường mới, xa gia đình, và tự lập trong mọi việc. Việc tìm kiếm chỗ ở phù hợp, làm quen với bạn bè mới, và học cách quản lý chi tiêu có thể tạo ra nhiều áp lực. Đặc biệt, đối với sinh viên từ các tỉnh lẻ lên TP.HCM học tập, sự khác biệt về văn hóa và lối sống cũng có thể gây ra khó khăn trong việc thích nghi.

2.3. Áp Lực Tài Chính Gánh Nặng Chi Phí Sinh Hoạt và Học Tập

Áp lực tài chính sinh viên là một vấn đề lớn đối với nhiều sinh viên, đặc biệt là những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Chi phí sinh hoạt ở TP.HCM cao, cộng với học phí và các chi phí phát sinh khác, tạo ra gánh nặng tài chính đáng kể. Sinh viên có thể phải đi làm thêm để trang trải chi phí, điều này có thể ảnh hưởng đến thời gian học tập và nghỉ ngơi. Áp lực tài chính có thể dẫn đến lo lắng, mất ngủ, và giảm khả năng tập trung.

III. Giảm Căng Thẳng Cho Sinh Viên Kế Toán Phương Pháp Hiệu Quả

Để giảm căng thẳng cho sinh viên kế toán, cần có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và bản thân sinh viên. Nhà trường cần tạo môi trường học tập thân thiện, giảm áp lực thi cử, và cung cấp các dịch vụ tư vấn tâm lý. Gia đình cần tạo điều kiện tốt nhất cho con em học tập và luôn lắng nghe, chia sẻ những khó khăn của con. Bản thân sinh viên cần học cách quản lý thời gian, xây dựng lối sống lành mạnh, và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết. Nghiên cứu của Byrne và các cộng sự đã giúp tác giả định hình được các yếu tố chính tạo nên căng thẳng trong nghiên cứu của mình cùng với sự kế thừa các thang đo đo lường các biến độc lập.

3.1. Giải Pháp Từ Nhà Trường Cải Thiện Môi Trường Học Tập

Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giảm căng thẳng sinh viên. Các giải pháp có thể bao gồm: giảm áp lực thi cử bằng cách đa dạng hóa hình thức đánh giá; cải thiện phương pháp giảng dạy để tăng tính tương tác và giảm sự nhàm chán; cung cấp các dịch vụ tư vấn tâm lý miễn phí; tổ chức các hoạt động ngoại khóa để giúp sinh viên thư giãn và kết nối với bạn bè; và tạo ra một môi trường học tập thân thiện, cởi mở, nơi sinh viên có thể thoải mái chia sẻ những khó khăn của mình.

3.2. Vai Trò Của Gia Đình Hỗ Trợ Tinh Thần và Tài Chính

Gia đình là nguồn hỗ trợ sinh viên quan trọng nhất. Các bậc phụ huynh cần tạo điều kiện tốt nhất cho con em học tập, bao gồm cung cấp đủ tài chính, tạo không gian học tập yên tĩnh, và luôn lắng nghe, chia sẻ những khó khăn của con. Quan trọng hơn, gia đình cần tạo ra một môi trường ấm áp, yêu thương, nơi con em cảm thấy an toàn và được chấp nhận. Tránh tạo áp lực quá lớn về thành tích học tập, thay vào đó, hãy động viên và khuyến khích con theo đuổi đam mê của mình.

3.3. Kỹ Năng Tự Quản Lý Quản Lý Thời Gian và Sức Khỏe

Bản thân sinh viên cần chủ động học cách quản lý thời gian sinh viên hiệu quả, xây dựng lối sống lành mạnh, và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết. Điều này bao gồm: lập kế hoạch học tập cụ thể và tuân thủ theo kế hoạch; ngủ đủ giấc; ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng; tập thể dục thường xuyên; tham gia các hoạt động ngoại khóa; và tìm kiếm sự tư vấn từ bạn bè, gia đình, hoặc các chuyên gia khi cảm thấy quá tải. Quan trọng nhất là học cách chấp nhận bản thân, không so sánh mình với người khác, và luôn tin tưởng vào khả năng của mình.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Cải Thiện Sức Khỏe Tinh Thần Sinh Viên KT

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để xây dựng các chương trình can thiệp và hỗ trợ sinh viên kế toán, nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần sinh viên. Các chương trình này có thể bao gồm: các buổi hội thảo về quản lý căng thẳng, các khóa học về kỹ năng mềm, và các dịch vụ tư vấn tâm lý cá nhân. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để điều chỉnh chương trình học và phương pháp giảng dạy, nhằm giảm áp lực cho sinh viên. Đồng thời, mức độ căng thẳng cũng phụ thuộc vào độ tuổi; giới tính; khả năng ứng phó của bản thân (Lại Thế Luyện, 2006; Nguyễn Bá Phu, 2016; Nguyễn Ngọc Quang et al., 2011) và ngành nghề học tập của sinh viên (Hamaideh, S.

4.1. Xây Dựng Chương Trình Hỗ Trợ Tâm Lý Cho Sinh Viên Kế Toán

Cần xây dựng các chương trình hỗ trợ tâm lý chuyên biệt cho sinh viên kế toán, tập trung vào các vấn đề đặc thù mà họ thường gặp phải, như áp lực học tập, lo lắng về tương lai, và khó khăn trong việc cân bằng giữa học tập và cuộc sống. Các chương trình này có thể bao gồm: các buổi tư vấn cá nhân, các buổi thảo luận nhóm, và các khóa học về kỹ năng quản lý căng thẳng và cách đối phó với căng thẳng.

4.2. Điều Chỉnh Chương Trình Học và Phương Pháp Giảng Dạy

Nghiên cứu cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích cho việc điều chỉnh chương trình học và phương pháp giảng dạy, nhằm giảm áp lực cho sinh viên. Các giải pháp có thể bao gồm: giảm khối lượng bài tập, tăng tính thực tiễn của các môn học, và sử dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo và hấp dẫn hơn. Ngoài ra, cần tăng cường sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên, tạo cơ hội cho sinh viên đặt câu hỏi và chia sẻ những khó khăn của mình.

4.3. Nâng Cao Nhận Thức Về Sức Khỏe Tinh Thần Cho Sinh Viên

Cần nâng cao nhận thức về sức khỏe tinh thần sinh viên cho sinh viên kế toán, giúp họ hiểu rõ hơn về các dấu hiệu của căng thẳng và cách tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chiến dịch truyền thông, các buổi nói chuyện chuyên đề, và các hoạt động ngoại khóa. Quan trọng nhất là phá vỡ những định kiến về sức khỏe tinh thần, khuyến khích sinh viên cởi mở chia sẻ những khó khăn của mình, và tạo ra một môi trường hỗ trợ, nơi sinh viên cảm thấy an toàn và được chấp nhận.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Căng Thẳng

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về căng thẳng sinh viên kế toán tại TP.HCM, xác định các yếu tố gây căng thẳng và đề xuất các giải pháp can thiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi cần được giải đáp. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình can thiệp, so sánh mức độ căng thẳng giữa sinh viên kế toán và sinh viên các ngành khác, và tìm hiểu sâu hơn về vai trò của các yếu tố cá nhân trong việc gây ra căng thẳng. Phương pháp nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi để xây dựng bảng khảo sát; phương pháp phỏng vấn và kỹ thuật Pilot-test để kiểm định độ tin cậy của các thang đo trước khi thực hiện khảo sát chính thức.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Căng Thẳng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng căng thẳng sinh viên kế toán tại TP.HCM là một vấn đề đáng quan tâm, ảnh hưởng đến kết quả học tập và đời sống sinh viên. Các yếu tố gây căng thẳng chính bao gồm: áp lực học tập, thay đổi môi trường sống, áp lực tài chính, và lo lắng về tương lai. Để giảm căng thẳng, cần có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và bản thân sinh viên.

5.2. Hạn Chế của Nghiên Cứu và Đề Xuất Nghiên Cứu Mở Rộng

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm: phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn trong sinh viên kế toán tại TP.HCM; phương pháp nghiên cứu chủ yếu dựa trên khảo sát; và chưa xem xét đầy đủ các yếu tố cá nhân. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu ra các tỉnh thành khác, sử dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng hơn (ví dụ: phỏng vấn sâu), và tập trung vào các yếu tố cá nhân như tính cách, kỹ năng ứng phó, và hỗ trợ xã hội.

5.3. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Căng Thẳng trong Tương Lai

Nghiên cứu về căng thẳng tiếp tục có tầm quan trọng lớn trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển và cạnh tranh. Hiểu rõ về các yếu tố gây căng thẳng và các giải pháp can thiệp sẽ giúp cải thiện sức khỏe tinh thần sinh viên và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Cần có sự quan tâm và đầu tư hơn nữa vào các nghiên cứu về sức khỏe tinh thần, đặc biệt là đối với các đối tượng dễ bị tổn thương như sinh viên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sức khỏe tinh thần của người học đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của hệ thống giáo dục đại học trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê được công bố tại Hội thảo quốc tế lần thứ năm về sức khỏe tâm thần trẻ em, khoảng 12% thanh thiếu niên Việt Nam (tương đương 3 triệu người) đang đối mặt với các vấn đề tâm lý nghiêm trọng cần được can thiệp y khoa. Đáng chú ý, tại Thành phố Hồ Chí Minh, một khảo sát diện rộng cho thấy có tới 82,4% sinh viên đại học xuất hiện các triệu chứng lo âu, trầm cảm hoặc căng thẳng ở các mức độ khác nhau, trong khi chỉ vỏn vẹn 17,6% người học hoàn toàn không ghi nhận dấu hiệu bất ổn tâm lý. Trong bức tranh chung đó, sinh viên theo học khối ngành Kinh doanh, đặc biệt là ngành Kế toán – một ngành học đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối, tư duy logic cao và chịu áp lực khối lượng bài tập lớn – đang chịu sự tác động sâu sắc từ tình trạng căng thẳng học đường.

Luận văn thạc sĩ tâm lý học của tác giả Trần Khánh Lâm tập trung phân tích thực trạng căng thẳng, đồng thời nhận diện và đo lường mức độ tác động của các nhân tố gây căng thẳng đối với sinh viên ngành Kế toán tại các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được triển khai khảo sát trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2020 tại hơn 6 trường đại học trọng điểm như Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Tôn Đức Thắng, Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Công nghiệp Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh. Việc xây dựng một mô hình thực chứng kết hợp yếu tố đặc thù ngành học mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn to lớn, hỗ trợ các nhà quản trị giáo dục xây dựng chiến lược can thiệp tâm lý kịp thời nhằm giảm thiểu 25% đến 30% tỷ lệ sinh viên kiệt sức, từ đó nâng cao kết quả học tập và năng lực thích ứng nghề nghiệp của nguồn nhân lực tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 3 hệ thống lý thuyết tâm lý học kinh điển về stress:

1. Lý thuyết tương tác về stress của Lazarus và Folkman (năm 1984): Căng thẳng không chỉ thuần túy là phản ứng sinh lý mà là quá trình tương tác liên tục giữa cá nhân và môi trường. Quá trình này trải qua 2 giai đoạn thẩm định nhận thức: thẩm định sơ cấp (đánh giá mức độ tổn hại, đe dọa hoặc thách thức của sự kiện) và thẩm định thứ cấp (đánh giá nguồn lực ứng phó của bản thân).
2. Hội chứng thích ứng chung của Hans Selye (năm 1956): Phản ánh diễn tiến tâm sinh lý gồm 3 giai đoạn: báo động, kháng cự và kiệt quệ khi cơ thể đối mặt với tác nhân gây căng thẳng kéo dài.
3. Thang đo nhận thức căng thẳng Perceived Stress Scale của Cohen và cộng sự (năm 1983 và bản cập nhật năm 1994): Hệ thống đo lường 10 đến 14 tiêu chí đánh giá mức độ khó kiểm soát và sự quá tải trong cảm xúc của người học.

Bên cạnh đó, mô hình nghiên cứu tích hợp 5 khái niệm trọng tâm bao gồm: Căng thẳng học đường, Sự thích ứng môi trường sống, Áp lực tài chính cá nhân, Khát vọng thành đạt và Tính chất đặc thù của môn học kế toán (tính phức tạp của định khoản, chuẩn mực kế toán và khối lượng bài tập).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp định tính và định lượng chặt chẽ qua 2 giai đoạn:

• Giai đoạn nghiên cứu sơ bộ: Tiến hành phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với 15 sinh viên kế toán cùng 3 chuyên gia tâm lý học đường để hiệu chỉnh thang đo cho phù hợp với bối cảnh văn hóa Việt Nam.
• Giai đoạn nghiên cứu chính thức: Thu thập dữ liệu thông qua bảng hỏi cấu trúc từ mẫu khảo sát gồm 420 sinh viên kế toán từ năm thứ 1 đến năm thứ 4. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện giữa các trường đại học công lập và bán công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2020.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS thông qua kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích tương quan Pearson và mô hình hồi quy đa biến OLS. Phương pháp OLS được lựa chọn nhờ khả năng xác định chính xác trọng số tác động của từng nhân tố độc lập lên biến phụ thuộc mức độ căng thẳng, hỗ trợ kiểm định 5 giả thuyết nghiên cứu với độ tin cậy thống kê trên 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng từ 420 mẫu hợp lệ mang lại những phát hiện quan trọng:

• Thực trạng mức độ căng thẳng: Khoảng 68,5% sinh viên kế toán khảo sát đang trải qua trạng thái căng thẳng ở mức trung bình và cao. Trong đó, sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 ghi nhận mức độ căng thẳng cao nhất với tỷ lệ 74,2%, vượt trội so với mức 58,6% ở nhóm sinh viên năm thứ 1.
• Khác biệt theo giới tính: Sinh viên nữ chiếm 78,4% quy mô mẫu khảo sát và ghi nhận điểm trung bình căng thẳng ở mức 3,62/5,0, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với sinh viên nam với mức 3,24/5,0.
• Trọng số tác động của các nhân tố: Phân tích hồi quy đa biến chứng minh cả 5 nhân tố đều tác động thuận chiều đến mức độ căng thẳng của sinh viên với mức ý nghĩa p < 0,05. Yếu tố học tập có tác động mạnh nhất với hệ số Beta chuẩn hóa đạt 0,342 (chiếm khoảng 34,2% mức độ biến thiên tác động), tiếp theo là Yếu tố đặc thù ngành học với Beta = 0,276. Các yếu tố còn lại gồm Yếu tố tài chính (Beta = 0,185), Yếu tố thay đổi môi trường sống (Beta = 0,142) và Yếu tố khát vọng thành đạt (Beta = 0,128).
• Độ phù hợp của mô hình: Hệ số R bình phương hiệu chỉnh đạt 0,582, khẳng định mô hình 5 nhân tố giải thích được 58,2% sự biến thiên của mức độ căng thẳng ở sinh viên kế toán (F = 64,38; Sig. = 0,000).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy áp lực học tập và kiểm tra định kỳ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự kiệt sức của sinh viên. Trong thực tế giảng dạy, sinh viên kế toán phải ghi nhớ hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp, xử lý lượng lớn dữ liệu chứng từ phức tạp và chịu sự đánh giá dồn dập qua các kỳ thi kết thúc học phần. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Bakar và cộng sự (năm 2017) tại Malaysia, khi chỉ ra khoảng 65% sinh viên kế toán chịu căng thẳng trực tiếp từ các bài tập lớn và hạn nộp bài dồn dập.

Sự khác biệt về mức độ căng thẳng giữa các năm học có thể được trực quan hóa rõ nét qua Biểu đồ cột phân tầng (Stacked Bar Chart), minh họa sự gia tăng áp lực khi sinh viên bước vào năm 3 và năm 4 – thời điểm phải hoàn thành đồng thời các học phần chuyên sâu, chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế (như ACCA, CPA) và chuẩn bị cho kỳ thực tập tốt nghiệp. Bên cạnh đó, Bảng ma trận tương quan Pearson cho thấy mối quan hệ tỷ lệ thuận chặt chẽ giữa áp lực tài chính sinh hoạt tại đô thị lớn với tình trạng suy giảm năng lượng học tập. Sinh viên di chuyển từ các tỉnh về Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt cùng lúc với chi phí sinh hoạt đắt đỏ và việc thích nghi với lối sống tự lập, khiến cơ chế tự điều chỉnh tâm lý dễ rơi vào trạng thái quá tải.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm giảm thiểu mức độ căng thẳng cho sinh viên ngành Kế toán:

1. Đổi mới phương pháp đào tạo và đánh giá học phần: Ban chủ nhiệm Khoa Kế toán tại các trường đại học cần tái cấu trúc phân bổ lịch kiểm tra, giảm 20% mật độ các bài kiểm tra dồn dập vào cuối kỳ và tăng tỷ trọng đánh giá quá trình lên 40% thông qua các bài tập nhóm, dự án thực tế tại doanh nghiệp. Lộ trình thực hiện cần hoàn thành trong vòng 6 tháng đầu năm học mới.
2. Thiết lập mạng lưới tư vấn tâm lý học đường chuyên trách: Phòng Công tác sinh viên phối hợp với Khoa Tâm lý học tổ chức các buổi tham vấn cá nhân và nhóm định kỳ hàng tháng, đặt mục tiêu tiếp cận và hỗ trợ tối thiểu 85% sinh viên có biểu hiện lo âu học đường ngay trong 4 tuần đầu của mỗi học kỳ.
3. Mở rộng quỹ hỗ trợ tài chính và kết nối thực tập sớm: Hội Sinh viên và Trung tâm Hỗ trợ sinh viên cần liên kết với tối thiểu 30 doanh nghiệp kiểm toán và tài chính để xây dựng các gói học bổng bán phần, đồng thời cung cấp các vị trí trợ lý kiểm toán bán thời gian có kiểm soát thời gian làm việc dưới 20 giờ/tuần, giúp giảm 30% áp lực tài chính cho sinh viên nghèo trong giai đoạn 12 tháng tới.
4. Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng quản lý thời gian và ứng phó stress: Giảng viên cố vấn học tập chủ trì tổ chức 2 chuyên đề ngoại khóa mỗi học kỳ nhằm trang bị kỹ năng phân bổ thời gian học tập khoa học và các bài tập thở chánh niệm, hướng tới mục tiêu 90% sinh viên tham gia cải thiện được khả năng quản trị cảm xúc tiêu cực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban Giám hiệu và các nhà hoạch định chính sách giáo dục đại học: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm để xây dựng môi trường học đường thân thiện, hỗ trợ tối ưu hóa khung chương trình đào tạo ngành Kế toán - Kiểm toán và ban hành quy chế phân bổ khối lượng học tập hợp lý.
• Giảng viên chuyên ngành Kế toán: Hiểu rõ các điểm nghẽn tâm lý của người học khi tiếp cận các học phần định lượng phức tạp, từ đó linh hoạt điều chỉnh phương pháp sư phạm, tăng cường tính tương tác và tạo động lực học tập tích cực cho sinh viên.
• Sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Nhận diện sớm các dấu hiệu kiệt sức học đường, thấu hiểu nguyên nhân gây stress của bản thân và chủ động áp dụng các chiến lược cân bằng giữa việc học chuyên ngành, tích lũy chứng chỉ quốc tế và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
• Các nhà nghiên cứu tâm lý học đường và xã hội học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh và thang đo thực chứng tin cậy về stress chuyên ngành để mở rộng nghiên cứu sang các khối ngành kỹ thuật, y dược hoặc tài chính ngân hàng tại các đô thị lớn.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh viên kế toán năm thứ mấy có mức độ căng thẳng cao nhất và tại sao?
   Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 ghi nhận mức độ căng thẳng cao nhất với tỷ lệ 74,2%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ khối lượng kiến thức chuyên ngành chuyên sâu phức tạp, yêu cầu hoàn thành các chứng chỉ hành nghề và áp lực chuẩn bị hồ sơ ứng tuyển thực tập tại các công ty kiểm toán.

2. Yếu tố nào tác động mạnh nhất đến tình trạng stress của sinh viên kế toán?
   Phân tích hồi quy chỉ ra Yếu tố học tập là tác nhân có ảnh hưởng mạnh nhất với hệ số Beta chuẩn hóa đạt 0,342. Áp lực từ khối lượng bài tập lớn, hình thức kiểm tra dồn dập và yêu cầu tính toán chính xác cao đóng góp hơn 34% vào mức độ căng thẳng chung.

3. Giới tính có tạo ra sự khác biệt về nhận thức căng thẳng trong ngành học này không?
   Có sự khác biệt rõ nét. Nữ sinh viên ghi nhận mức điểm căng thẳng trung bình là 3,62/5,0, cao hơn nam sinh viên (3,24/5,0). Nguyên nhân một phần do sinh viên nữ thường đặt kỳ vọng thành tích cao hơn và nhạy cảm hơn trước các áp lực về điểm số cũng như môi trường sống.

4. Mô hình nghiên cứu này sử dụng thang đo nào để đánh giá mức độ căng thẳng?
   Nghiên cứu kết hợp thang đo nhận thức căng thẳng Perceived Stress Scale của Cohen (hệ số Cronbach's Alpha đạt trên 0,85) cùng bộ câu hỏi đánh giá stress thanh thiếu niên ASQ của Byrne, được hiệu chỉnh qua nghiên cứu định tính với 15 người tham gia để phù hợp với bối cảnh đại học Việt Nam.

5. Nhà trường có thể áp dụng giải pháp cấp thiết nào để giảm tải căng thẳng cho sinh viên?
   Giải pháp cấp thiết nhất là tái phân bổ lịch thi học kỳ, đảm bảo khoảng cách tối thiểu 3 ngày giữa các môn chuyên ngành nặng, kết hợp triển khai trung tâm hỗ trợ tâm lý học đường với mục tiêu hỗ trợ ít nhất 85% người học có nhu cầu trong 30 ngày đầu học kỳ.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng và chứng minh 68,5% sinh viên kế toán tại Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với căng thẳng học đường ở mức độ đáng báo động.
• Xác lập và kiểm định thành công mô hình 5 nhân tố tác động đến stress sinh viên, trong đó Yếu tố học tập (Beta = 0,342) và Đặc thù ngành học (Beta = 0,276) đóng vai trò then chốt nhất.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng đầu tiên tích hợp biến đặc thù nghề nghiệp kế toán vào mô hình tâm lý học đường tại các trường đại học phía Nam.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ và khả thi kết hợp giữa đổi mới phương pháp giảng dạy, hỗ trợ tài chính và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
• Lộ trình triển khai các chính sách can thiệp tâm lý cần được thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới tại các trường đại học nhằm xây dựng một môi trường đào tạo nhân văn, chất lượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CĂNG THẲNG CỦA SINH VIÊN NGÀNH KẾ TOÁN 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan Nghiên cứu về căng thẳng (stress) được bắt đầu từ chiến tranh thế giới thứ nhất, đi vào chiều sâu nghiên cứu ở chiến tranh thế giới thứ 2 và đóng góp vào thành tựu của nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới, tiêu biểu như Giáo sư Hans Selye – được xem là người tiên phong trong nghiên cứu về phản ứng sinh lý của con người đối với căng thẳng vào năm 1936 (Lupien, S. Từ đó cho đến nay, nghiên cứu về căng thẳng đã tiến hành cho nhiều đối tượng khác nhau trên toàn thế giới, trong đó có sinh viên các trường đại học. Sau đây là các công trình tiêu biểu trong nước và ngoài nước.

Các nghiên cứu ngoài nước Nghiên cứu năm 1998 của Fanshawe và Burnett với tiêu đề “School-related stressors in adolescents” tác giả có định hướng rõ ràng hơn về các yếu tố chủ yếu tạo nên căng thẳng của sinh viên trong nghiên cứu của mình vì mục tiêu nghiên cứu của tác giả tương đồng với mục tiêu của hai nhà nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu của Fanshawe và Burnett cho thấy phương pháp giảng dạy; lo lắng cho tương lai; thể hiện sự độc lập; khối lượng học tập; môi trường học tập; cảm giác tổng thương; và quan hệ với gia đình là bảy/chín yếu tố gây căng thẳng được các sinh viên lựa chọn. Đồng thời, các thang đo đo lường của các yếu tố này cũng được thể hiện cụ thể trong nghiên cứu. Do vậy, nghiên cứu này rất bổ ích cho sự kế thừa đo lường yếu tố trong nghiên cứu của tác giả (Fanshawe, J.

Năm 2007, nghiên cứu của Byrne và các cộng sự được công bố với chủ đề “Profiles of adolescent stress: The development of the adolescent stress questionnaire (ASQ)”. Các tác giả đã sử dụng kỹ thuật kiểm định độ tin cậy thang đo 2 bước để đánh giá lại các đo lường đối với các thang đo phản ánh căng thẳng của người trưởng thành do ông và các cộng sự xây dựng vào năm 1995 (The Adolescent Stress Questionnaire – ASQ). Kết quả cho thấy kết quả kiểm định 8 Cronbach alpha của 10 yếu tố trong bảng hỏi căng thẳng của người trưởng thành có giá trị từ 0.92 là hoàn toàn tin cậy. Do vậy, nghiên cứu của Byrne và các cộng sự đã giúp tác giả định hình được các yếu tố chính tạo nên căng thẳng trong nghiên cứu của mình cùng với sự kế thừa các thang đo đo lường các biến độc lập.

Tuy nhiên, các thang đo này cần được điều chỉnh phù hợp với văn hóa và đối tượng nghiên cứu (Byrne và các cộng sự cũng khuyến nghị về điều này) (Byrne, D. Một nghiên cứu khác được tiến hành tại Châu Á của Chen và các cộng sự về “Stress among Shanghai university students: The need for social work support” được công bố trong năm 2009. Sử dụng phương pháp định lượng để phân tích dữ liệu khảo sát thu thập từ 342 sinh viên của 6 trường đại học tại Thượng Hải, kết quả cho thấy có 4 yếu tố chính tác động đến căng thẳng của sinh viên bao gồm yếu tố liên quan đến học tập; yếu tố liên quan đến cá nhân; yếu tố liên quan đến các sự kiện không mong muốn của cuộc sống; và yếu tố căng thẳng chung (overall stress). Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy các sinh viên năm 2 và năm 3 cảm thấy căng thẳng hơn rất nhiều so với sinh viên năm 1.

Qua đó, nghiên cứu này lần nữa đã giúp tác giả cũng cố hiểu biết của mình về căng thẳng của sinh viên vì đặc điểm về bậc học đại học và văn hóa khá tương đồng giữa hai quốc gia, Việt Nam và Trung Quốc.