Chương 1 TONG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Qua nghiên cứu các công trình khoa học đã công bố ở trong nước có liên quan đến dé tài luận án cho thấy chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp, hệ thong về vấn đề hoàn thiện các quy định của tô tụng hình sự về quyền của bi can, bi cáo. Cac nhà khoa học chủ yếu tập trung nghiên cứu hai nhóm van dé (phân theo thứ tự từ xa đến gan với dé tài luận án): Ä⁄2/ /à: nhóm các công trình nghiên cứu về quyền con người nói chung trong hoạt động tư pháp có liên quan đến quyền của bị can, bị cáo; Hai là: nhóm những công trình nghiên cứu đưới góc độ chuyên ngành tố tụng hình sự vê quyên của bi can, bi cáo. Tình hình nghiên cứu về quyền con người nói chung trong hoạt động tư pháp có liên quan đên quyên của bị can, bị cáo Từ góc độ bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp nói chung có một số công trình đã được công bố.
Trong đó có Luận án tiễn sĩ Luật học Bao đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam hiện nay của nghiên cứu sinh Nguyễn Huy Hoàn [47]; những bài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Quang Hiền Pháp luật — phương tiện quan trọng trong bảo vệ quyên con người đăng trên Tạp chí Khoa học pháp lý số 01/2004 [45]; bài nghiên cứu Cơ chế bảo đảm quyên con người bằng Toà án của tác giả Đinh Thế Hưng, Trần Xuân Thái đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 6/2011 [50]. Những công trình nghiên cứu này chủ yếu đề cập đến van đề quyền con người, quyền con người trong lĩnh vực tư pháp nói chung, trong đó có đề cập đến nội dung bảo đảm quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự, TTHS, dân sự, hành chính, kinh tế. Do phạm vi nghiên cứu quá rộng nên các tác giả chỉ nghiên cứu sơ lược về vân đê bảo đảm quyên con người của bị can, bị cáo trong tô tụng hình sự. Tình hình nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành tố tụng hình sự về quyền của bị can, bị cáo 9 1.
Tinh hình nghiên cứu chung về quyén con người, quyên công dân của bị can, bi cáo trong tô tụng hình sự Một số công trình nghiên cứu sâu, trực điện về van đề bảo đảm quyền con người của bi can, bị cáo trong TTHS, trong đó có dé cập đến van dé bao đảm quyền của bị can, bị cáo trong lĩnh vực này. Đáng chú ý là Luận án Tiến sĩ Luật học của nghiên cứu sinh Lai Văn Trình (Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, năm 2011) với dé tài Bảo đảm quyên con người cua bị can, bi cáo trong tổ tụng hình sự Việt Nam. Luan an nghiên cứu đã làm sáng tỏ một số van đề lý luận về quyền con người và bảo đảm quyền con người của người bi tạm giữ, bị can, bị cáo trong TTHS [80, tr.32]; hệ thống hoá các biện pháp bảo đảm quyền con người; phân tích các quy định của BLTTHS liên quan đến bảo đảm quyền con người, tìm ra những hạn chế và bất cập về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử [80, tr. Từ những phân tích, nghiên cứu về lý luận và thực tiễn, tác giả đã đưa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của BLTTHS về vấn dé bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo [80, tr.
Tuy nhiên, luận án của nghiên cứu sinh Lại Văn Trình đề cập đến van đề Bao đảm quyén con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có đôi tượng, phạm vi nghiên cứu rộng hơn nhiều so với vấn đề Quyển của bị can, bị cáo. Chính vì vậy, công trình này chưa tiếp cận một cách trực diện, chuyên sâu vào van đề hoàn thiện các quy định về quyền của bị can, bị cáo từ đó đưa ra những kiến nghị, đề xuất hoàn thiện các quy định về quyền của các chủ thể này trong BLTTHS hiện hành. Ở mức độ nghiên cứu rộng hơn là đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường Hodn thiện quy định của Bộ luật tô tụng hình sự năm 2003 nhằm đảm bảo nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ các quyên cơ bản của công dân, Trường đại học Luật Hà Nội, năm 2011 do TS. Phan Thanh Mai làm chủ nhiệm đề tài với sự tham gia của tập thể các nhà khoa học là Giảng viên Trường đại học Luật Hà Nội.
ĐỀ tai có nhiều chuyên đề nghiên cứu trực diện, phân tích sâu về các quyền cơ bản của công dân trong đó có van dé bao đảm quyền của bị can, bị cáo trong TTHS; đưa ra số liệu cụ thé, phân tích thực trạng bảo đảm quyên con người của công dân trong đó có bị can, bị cáo; từ đó đưa ra những 10 giải pháp, kiến nghị hoàn thiện có giá tri lý luận và thực tiễn cao, và là nguồn tài liệu quý cho các nha làm luật trong quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật TTHS năm 2003 trong thời gian tới. Cụ thể: Chuyên dé 7ôn trong và bảo vệ các quyén cơ bản của công dân — Nguyên tac cơ bản của to tụng hình sự của TS. Đỗ Thị Phượng [83, tr.52 - 69]; Chuyên đề Các quyên cơ bản hiến định của công dân trong lĩnh vực tô tụng hình sự của TS. Tô Văn Hoà [83, tr.84 - 96]; Chuyên đề Mộ số tiêu chí cơ bản đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thong pháp luật và pháp luật tổ tụng hình sự của PGS.TS Nguyễn Thị Hồi [83, tr.97 - 112]; Chuyên đề Kiến nghị sửa đổi, bồ sung một số quy định của Bộ luật tổ tụng hình sự nhằm bảo đảm quyên bình dang của công dân trước pháp luật của TS.
Phan Thanh Mai [83, tr.113 - 125]; Chuyên đề Hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự nhằm bảo đảm quyền bat khả xâm phạm về thân thé của công dân của TS. Vũ Gia Lâm [83, tr.126 - 143]; Chuyên đề Bồi thường thiệt hai vật chất va phục hồi danh dự cho người bị oan trong tô tụng hình sự của TS. Bùi Kiên Điện [83, tr.173 - 185]; Chuyên đề Kiến nghị sửa đổi, bồ sung một số quy định của BLTTHS nhằm bảo đảm quyên khiếu nại của công dân của TS. Phan Thị Thanh Mai [83, tr.186 - 205]; Chuyên đề Bảo đảm quyên được bảo hộ về tinh mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm và tài sản của công dân trong tô tụng hình sự của Ths.
Nguyễn Hai Ninh [83, tr.144 - 159]; Chuyên đề Hoàn thiện BLTTHS nhằm bảo đảm quyên không bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Toà án đã có hiệu lực pháp luật của Ths Mai Thanh Hiếu [83, tr. Dé tài cũng nghiên cứu về van dé quyền con người của bị can, bị cáo trong pháp luật quốc tế như chuyên đề Pháp luật quốc tế về quyền của bị can, bị cáo trong tô tụng hình sự của Ths. Chu Mạnh Hùng [83, tr. Cũng đề cập đến vấn đề quyền con người nói chung trong pháp luật TTHS có Đề tài cấp Bộ Quyền con người trong tô tụng hình sự và những dé xuất, kiến nghị sửa đổi, bồ sung Bộ luật tổ tụng hình sự do Viện Khoa học Kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện và được nghiệm thu năm 2011; Luận án tiến sĩ Bảo vệ quyên con người trong tô tụng hình sự Việt Nam của nghiên cứu sinh Nguyễn Quang Hiền; sách chuyên khảo Bao vệ quyên con người trong Luật hình sự, to tụng hình sự Việt Nam của II TS.
Trần Quang Tiệp. Các công trình này không chỉ giới hạn nghiên cứu quyền con người của các chủ thể là người bị tạm giữ, bị can, bị cáo mà nghiên cứu về van dé bao đảm quyền con người của mọi chủ thé tham gia tố tụng, tiến hành tố tung trong cả lĩnh vực hình sự và tố tụng hình sự. Ở cấp độ bài nghiên cứu được công bố trong các tạp chí khoa học chuyên ngành, các Hội thảo trong nước và quôc tê: Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Lê Văn Cảm — Khoa Luật đại học quốc gia Hà Nội có các bài nghiên cứu Bảo vệ các quyên con người bằng pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự - Ý nghĩa của việc nghiên cứu đăng trên Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, Luật học 26/2010. Bài nghiên cứu đề cập đến việc phân tích, đưa ra những luận cứ khoa học trên các bình diện: chính trị - pháp lý, tội phạm học, tâm lý — đạo đức và lịch sử - văn hoá nhằm lý giải cho ý nghĩa của việc nghiên cứu những vấn đề về bảo đảm quyền con người bằng các quy định của pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự như: pháp luật hình sự, pháp luật TTHS, pháp luật thi hành án hình sự và pháp luật về tô chức, hoạt động của các cơ quan tư pháp hình sự [11, tr.
Ngoài ra GS.TSKH Lê Văn Cảm còn có một số bài nghiên cứu liên quan đến vấn đề bảo đảm quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự như bài nghiên cứu: Bảo vệ các quyên con người bằng pháp luật tổ tụng hình sự Việt Nam - những vấn đề lý luận cơ bản đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Bộ Tư pháp, số 7/2010 [10]; Bài nghiên cứu Những vấn dé chung về bảo vệ các quyên con người bằng pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự đăng trên Tạp chí Khoa học pháp lý, Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, số 6(61)/2010 [09]. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của GS.TSKH Lê Văn Cảm tập trung nghiên cứu vấn đề bảo đảm quyền con người nói chung của các chủ thể tham gia tổ tụng trong lĩnh vực tư pháp hình sự; van dé bảo đảm quyền của bị can, bị cáo cũng được dé cập đến, nhưng do phạm vi nghiên cứu rộng nên nội dung hoàn thiện các quy định về quyền của bị can, bị cáo trong TTHS chưa được nghiên cứu một cách toàn diện. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu này là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng mang tính chất định hướng cho nghiên cứu sinh trong quá trình nghiên cứu luận án.