Cải Tiến Phương Pháp Dạy Học Kỹ Năng Mềm Cho Sinh Viên Dân Tộc Khmer Tại Trường Đại Học Trà Vinh

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu cải tiến phương pháp dạy học môn kỹ năng mềm cho sinh viên dân tộc khmer khoa ngôn ngữvăn hóanghệ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Phạm Hải Đăng
• Người hướng dẫn: Phó Giáo Sư, Tiến Sĩ Võ Thị Xuân
• Trường học: Trường Đại học Trà Vinh
• Chuyên ngành: Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ
• Đề tài: Cải Tiến Phương Pháp Dạy Học Kỹ Năng Mềm Cho Sinh Viên Khmer Tại Trường Đại Học Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Trên thế giới
• 1.3. Các thuật ngữ chính trong đề tài
• 1.4. Khái niệm về phương pháp dạy học
• 1.5. Khái niệm về tính tích cực trong học tập
• 1.6. Cải tiến và đổi mới phương pháp dạy học
• 1.7. Kỹ thuật dạy học
• 1.8. Các vấn đề dạy học ở trường đại học
• 1.9. Các vấn đề về phương pháp dạy học
• 1.10. Các nội dung về đổi mới phương pháp dạy học
• 1.11. Những đặc điểm cơ bản về tâm lý nhận thức của sinh viên dân tộc khmer
• 1.12. Đặc điểm của Kỹ năng mềm
• 1.13. Cơ sở tâm lý hoạt động của phương pháp dạy học kỹ năng mềm
• 1.14. Các yêu cầu cho dạy học kỹ năng mềm
• 1.15. Vận dụng các lý thuyết học tập vào dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.16. Thuyết hành vi (Behaviorism)
• 1.17. Thuyết kiến tạo (Constructivism)
• 1.18. Phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.19. Đặc điểm của PPDH tích cực
• 1.20. Những biểu hiện đặc trưng của tính tích cực
• 1.21. Các nguyên tắc vận dụng PPDH tích cực
• 1.22. Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực
• 1.23. Điều kiện để vận dụng PPDH tích cực
• 1.24. Những lợi ích và hạn chế khi sử dụng các PPDH tích cực
• 1.25. Tổ chức của quá trình dạy học
• 1.26. Dạy học theo hướng lấy giáo viên làm trung tâm
• 1.27. Dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm
• 1.28. Dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.29. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN KỸ NĂNG MỀM CHO SINH VIÊN DÂN TỘC KHMER KHOA NGÔN NGỮ - VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT KHMER NAM BỘ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
• 2.1. Vài nét về trường Đại học Trà Vinh và Khoa Ngôn ngữ – Văn hóa – Nghệ thuật Khmer Nam Bộ
• 2.2. Trường Đại học Trà Vinh, lịch sử hình thành và phát triển
• 2.3. Khoa Ngôn ngữ – Văn hóa – Nghệ thuật Khmer Nam Bộ
• 2.4. Tình hình giảng dạy kỹ năng mềm ở Trường Đại học Trà Vinh
• 2.5. Thực trạng dạy học môn kỹ năng mềm tại Trường Đại học Trà Vinh và Khoa Ngôn ngữ – Văn hóa – Nghệ thuật khmer Nam Bộ
• 2.6. Mức độ nhận thức của SV đối với môn kỹ năng mềm
• 2.7. Thái độ của sinh viên trước giờ học môn kỹ năng mềm
• 2.8. Tính tích cực của học sinh trong giờ học và sau giờ học môn kỹ năng mềm
• 2.9. Nhu cầu học tập của sinh viên tại Khoa Ngôn ngữ – Văn hóa – Nghệ thuật Khmer Nam Bộ
• 2.10. Thực trạng phương tiện dạy học môn kỹ năng mềm tại khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật khmer Nam Bộ
• 2.11. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN KỸ NĂNG MỀM THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC CHO SINH VIÊN DÂN TỘC KHMER KHOA NGÔN NGỮ - VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT KHMER NAM BỘ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
• 3.1. Cơ sở khoa học lý luận
• 3.2. Cơ sở thực tiễn
• 3.3. Các giải pháp đề xuất
• 3.4. Đổi mới phương pháp dạy học bằng cách thiết kế qui trình dạy học theo hướng tích cực (học tập chủ động)
• 3.5. Hình thức tổ chức dạy học kỹ năng mềm
• 3.6. Đổi mới phương tiện dạy học
• 3.7. Đổi mới cách dạy và cách học
• 3.8. Đổi mới về tổ chức quản lý đào tạo
• 3.9. Thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Mô tả quá trình thực nghiệm
• 3.11. Xây dựng bộ công cụ và chọn mẫu thực hiện
• 3.12. Tổ chức thực nghiệm
• 3.13. Xử lý số liệu và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.14. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC TRANG PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải tiến phương pháp dạy kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer

Cải tiến phương pháp dạy học là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là đối với sinh viên dân tộc Khmer tại Trường Đại học Trà Vinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả. Mục tiêu của nghiên cứu này là tìm ra những phương pháp dạy học phù hợp nhất để nâng cao khả năng tiếp thu và ứng dụng kỹ năng mềm cho sinh viên.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kỹ năng mềm trong giáo dục

Kỹ năng mềm bao gồm các kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp sinh viên hòa nhập vào môi trường làm việc và xã hội. Việc trang bị kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer là cần thiết để họ có thể tự tin hơn trong giao tiếp và hợp tác.

1.2. Tình hình hiện tại về dạy kỹ năng mềm tại Trường Đại học Trà Vinh

Hiện nay, việc dạy kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer tại Trường Đại học Trà Vinh còn gặp nhiều khó khăn. Sinh viên chưa nhận thức rõ tầm quan trọng của môn học này, dẫn đến việc học tập không hiệu quả. Cần có những cải tiến trong phương pháp dạy học để thu hút sự chú ý của sinh viên.

II. Những thách thức trong việc dạy kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer

Việc dạy kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer tại Trường Đại học Trà Vinh gặp phải nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ phía sinh viên mà còn từ phương pháp giảng dạy và tài liệu học tập. Cần phải nhận diện rõ những vấn đề này để có giải pháp phù hợp.

2.1. Khó khăn trong nhận thức của sinh viên về kỹ năng mềm

Nhiều sinh viên Khmer chưa nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng mềm trong học tập và công việc. Điều này dẫn đến việc họ không chú trọng vào việc rèn luyện các kỹ năng này, ảnh hưởng đến khả năng hòa nhập và phát triển nghề nghiệp sau này.

2.2. Hạn chế trong phương pháp dạy học hiện tại

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, khiến sinh viên không hứng thú và không tích cực tham gia vào quá trình học tập. Cần có sự đổi mới trong cách tiếp cận và phương pháp giảng dạy để khuyến khích sinh viên tham gia tích cực hơn.

III. Phương pháp cải tiến dạy kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer

Để nâng cao chất lượng dạy học kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và công việc.

3.1. Áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực khuyến khích sinh viên tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành. Điều này giúp sinh viên phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm hiệu quả.

3.2. Thiết kế giáo án phù hợp với sinh viên Khmer

Giáo án cần được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của sinh viên Khmer. Việc sử dụng các tình huống thực tế và bài tập thực hành sẽ giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã tiến hành thực nghiệm tại Trường Đại học Trà Vinh với các lớp sinh viên Khmer. Kết quả cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực đã giúp sinh viên cải thiện đáng kể kỹ năng mềm của mình.

4.1. Kết quả thực nghiệm từ việc áp dụng phương pháp mới

Kết quả thực nghiệm cho thấy sinh viên tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có sự tiến bộ rõ rệt trong kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học tích cực có hiệu quả trong việc nâng cao kỹ năng mềm.

4.2. Phản hồi từ sinh viên về phương pháp dạy học

Sinh viên đã có những phản hồi tích cực về phương pháp dạy học mới. Họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học và nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của kỹ năng mềm trong cuộc sống và công việc.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Cải tiến phương pháp dạy học kỹ năng mềm cho sinh viên Khmer tại Trường Đại học Trà Vinh là một bước đi cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Hướng phát triển trong tương lai cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để đáp ứng nhu cầu của sinh viên.

5.1. Đề xuất các giải pháp tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời tổ chức các buổi tập huấn cho giảng viên để nâng cao kỹ năng giảng dạy của họ.

5.2. Tầm quan trọng của việc duy trì và phát triển kỹ năng mềm

Việc duy trì và phát triển kỹ năng mềm không chỉ giúp sinh viên Khmer tự tin hơn trong học tập mà còn chuẩn bị cho họ những kỹ năng cần thiết để thành công trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp, thị trường lao động đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ vững vàng về chuyên môn mà còn phải thành thạo các kỹ năng thực hành xã hội. Thực tế cho thấy, khoảng 75% sự thành bại trong sự nghiệp của một cá nhân được quyết định bởi kỹ năng mềm, trong khi kiến thức chuyên môn chỉ đóng góp khoảng 25%. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Trường Đại học Trà Vinh là cơ sở giáo dục đại học đa ngành, quy tụ hơn 820 cán bộ, giảng viên và đào tạo hàng chục nghìn sinh viên, trong đó sinh viên người dân tộc thiểu số Khmer chiếm tỷ lệ đáng kể. Tuy nhiên, việc giảng dạy môn kỹ năng mềm cho nhóm sinh viên này vẫn còn tồn tại nhiều rào cản do phương pháp thuyết giảng một chiều truyền thống chiếm hơn 70% thời lượng, khiến hơn 65% sinh viên có tâm lý rụt rè, thụ động và chưa phát huy hết tiềm năng bản thân.

Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cải tiến phương pháp dạy học môn kỹ năng mềm theo định hướng tích cực hóa người học cho sinh viên dân tộc Khmer tại Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ. Mục tiêu cụ thể là xây dựng quy trình giảng dạy chủ động, thiết kế hệ thống giáo án thực nghiệm cho 4 chủ đề cốt lõi gồm kỹ năng giao tiếp cơ bản, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thuyết trình và kỹ năng giải quyết xung đột. Phạm vi nghiên cứu được triển khai đối với sinh viên năm thứ 2 và năm thứ 3 trong khung thời gian 8 tháng, từ tháng 8 năm 2015 đến tháng 3 năm 2016. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp nâng cao tỷ lệ tương tác của người học lên trên 70% trong mỗi giờ học, giảm thiểu tỷ lệ sinh viên e ngại trong giao tiếp xuống dưới 20%, đồng thời kiến tạo môi trường sư phạm thân thiện, tôn trọng bản sắc văn hóa dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp vững chắc giữa 3 nền tảng lý thuyết học tập kinh điển kết hợp với tâm lý học hoạt động hiện đại. Trước hết, thuyết hành vi của Pavlov, Watson và Skinner được ứng dụng để định hình các phản xạ giao tiếp có điều kiện, thông qua việc chia nhỏ kỹ năng phức tạp thành các bước thao tác cụ thể kèm cơ chế phản hồi, khích lệ trực tiếp. Tiếp theo, thuyết kiến tạo của Jean Piaget và Lev Vygotsky giữ vai trò kim chỉ nam, khẳng định tri thức kỹ năng không thể truyền thụ thụ động mà phải do chính sinh viên tự kiến tạo thông qua tương tác nhóm và giải quyết tình huống thực tế. Bên cạnh đó, tư tưởng dạy học lấy người học làm trung tâm của John Dewey và Carl Rogers được vận dụng triệt để nhằm chuyển đổi vai trò của giảng viên từ người truyền thụ độc thoại sang người tổ chức, cố vấn và thúc đẩy.

Khung khái niệm của luận văn làm sáng tỏ 4 thuật ngữ cốt lõi: phương pháp dạy học tích cực, tính tích cực nhận thức, kỹ thuật dạy học và kỹ năng mềm. Bản chất của kỹ năng mềm được xác định là hệ thống phản xạ hành vi và thói quen ứng xử xã hội, cần trải qua 3 cấp độ rèn luyện từ nhận thức cảm giác, thực hành vận động đến ứng dụng tổng hợp linh hoạt. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nghiên cứu vận dụng linh hoạt 4 phương pháp dạy học tương tác gồm dạy học theo nhóm nhỏ từ 4 đến 6 sinh viên, phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp đàm thoại gợi mở và phương pháp dạy học thực hành theo tiến trình 4 bước chuẩn mực. Đồng thời, các kỹ thuật dạy học tiên tiến như động não công não, lập bản đồ tư duy và chia sẻ nhóm đôi Think-Pair-Share được đưa vào bài giảng nhằm tối ưu hóa thời gian sinh viên tự hoạt động lên mức trên 70% tổng quỹ thời gian lớp học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực trạng trên quy mô mẫu gồm 150 sinh viên dân tộc Khmer năm thứ 2, năm thứ 3 và 15 giảng viên trực tiếp giảng dạy môn kỹ năng mềm tại Trường Đại học Trà Vinh. Kỹ thuật chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao cho các chuyên ngành thuộc Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ. Dữ liệu định tính được thu thập thông qua phỏng vấn sâu 4 chuyên gia giáo dục và các vị chức sắc có uy tín cao trong cộng đồng Khmer như Sư cả Sơn Ngọc Keo và Thạc sĩ Kim Chan Ta Na, giúp xác lập cơ sở tâm lý tiếp nhận đặc thù của người học.

Về phương pháp xử lý số liệu, toàn bộ dữ liệu khảo sát và điểm số thực nghiệm sư phạm được mã hóa, phân tích thông qua phần mềm SPSS và Microsoft Excel. Các chỉ số thống kê mô tả như điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn được tính toán chi tiết. Đặc biệt, nghiên cứu sử dụng kiểm định giả thuyết thống kê bằng hệ số Z ở mức ý nghĩa p nhỏ hơn 0,05 để so sánh đối chứng giữa lớp thực nghiệm với quy mô 42 sinh viên và lớp đối chứng với quy mô 40 sinh viên. Lý do lựa chọn kiểm định Z là nhằm kiểm chứng mức độ khác biệt có ý nghĩa thống kê về kết quả học tập giữa phương pháp dạy học tích cực cải tiến và phương pháp truyền thống trong suốt tiến trình nghiên cứu kéo dài 8 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu phản ánh bức tranh rõ nét về những bất cập trong việc dạy và học môn kỹ năng mềm. Phát hiện thứ nhất chỉ ra rằng có tới 68,5% sinh viên Khmer được khảo sát thừa nhận bản thân còn rất thụ động trong giờ học, chủ yếu ngồi nghe và chép bài, trong khi chỉ có 14,2% sinh viên thường xuyên chủ động phát biểu ý kiến. Phát hiện thứ hai cho thấy hơn 72% giảng viên vẫn sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống làm công cụ chủ đạo, thiếu vắng các phương tiện trực quan hiện đại và bài tập mô phỏng tình huống thực tế.

Sau khi triển khai thực nghiệm các giáo án cải tiến tại lớp thực nghiệm và so sánh với lớp đối chứng, kết quả thu được có sự bứt phá vượt trội. Ở bài kiểm tra số 1, điểm trung bình của lớp thực nghiệm đạt 7,65 điểm, trong khi lớp đối chứng chỉ đạt 6,18 điểm, tạo ra mức chênh lệch 1,47 điểm tương đương mức tăng 23,8%. Đến bài kiểm tra số 2, tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi và khá ở lớp thực nghiệm đạt tới 78,5%, vượt xa mức 45,0% của lớp đối chứng với khoảng cách chênh lệch 33,5%. Đồng thời, độ lệch chuẩn ở lớp thực nghiệm giảm mạnh từ 1,32 xuống còn 0,86, minh chứng cho sự đồng đều và ổn định trong việc tiếp thu kỹ năng của sinh viên. Hệ số kiểm định thống kê đạt giá trị Z bằng 3,42, vượt xa giá trị tới hạn 1,96 ở mức ý nghĩa 0,05, khẳng định giả thuyết nghiên cứu là hoàn toàn chính xác.

Thảo luận kết quả

Sự tiến bộ vượt bậc của sinh viên lớp thực nghiệm bắt nguồn từ việc đổi mới đồng bộ phương pháp giảng dạy gắn liền với đặc điểm văn hóa, tâm lý của đồng bào Khmer. Sinh viên Khmer vốn gắn bó mật thiết với văn hóa cộng đồng phum sóc, có tinh thần tương trợ cao nhưng lại e ngại khi phải đứng độc lập trước đám đông. Khi chuyển giao nhiệm vụ học tập sang hình thức làm việc nhóm nhỏ 4 đến 6 người và kỹ thuật chia sẻ nhóm đôi, các em đã cởi bỏ được áp lực tâm lý, chủ động chia sẻ suy nghĩ và tự tin thể hiện quan điểm cá nhân.

Dữ liệu thực nghiệm này khi được mô phỏng qua bảng phân phối tần số điểm và biểu đồ cột so sánh xếp loại học lực đã làm nổi bật đường cong phân chuẩn chuyển dịch mạnh mẽ về phía điểm khá giỏi. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu về mô hình đào tạo chủ động CDIO và định hướng cải cách sư phạm của tổ chức UNESCO trong công trình Giáo dục - của cải nội sinh. Việc áp dụng các kỹ thuật như sơ đồ tư duy không chỉ giúp sinh viên ghi nhớ sâu kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện tư duy phản biện và khả năng giải quyết xung đột thực tế, mở ra hướng đi bền vững cho giáo dục đại học vùng dân tộc thiểu số.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược mang tính hành động cao:

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình dạy học môn kỹ năng mềm theo tiến trình 4 giai đoạn gồm chuẩn bị nội dung, khởi động gợi mở bằng kỹ thuật động não, tổ chức thực hành tương tác theo nhóm và tổng kết phản hồi đa chiều. Mục tiêu cụ thể là khống chế thời lượng thuyết giảng của giảng viên dưới 30% tổng thời gian tiết học, đảm bảo 100% sinh viên được trực tiếp tham gia thảo luận hoặc sắm vai xử lý tình huống. Giải pháp này do giảng viên bộ môn kỹ năng mềm trực tiếp thực hiện trong mỗi học kỳ.

Thứ hai, hiện đại hóa phương tiện dạy học và phát triển nguồn học liệu số hóa gắn liền với bản sắc văn hóa Khmer Nam Bộ. Mục tiêu là đạt trên 85% bài giảng có ứng dụng phần mềm lập bản đồ tư duy, video tình huống thực tế và phiếu học tập tương tác. Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ phối hợp cùng Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển Dạy - Học của nhà trường hoàn thành triển khai trong vòng 3 tháng đầu của năm học mới.

Thứ ba, cải tiến toàn diện hệ thống kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng kết hợp đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết. Thiết lập barem điểm chi tiết bao gồm 20% điểm tự đánh giá cá nhân, 30% điểm đánh giá đồng đẳng giữa các thành viên trong nhóm và 50% điểm thực hành xử lý tình huống thực tế. Giải pháp này do tổ bộ môn và Phòng Khảo thí triển khai xuyên suốt 15 tuần học của mỗi học kỳ.

Thứ tư, nâng cao năng lực sư phạm tích cực cho đội ngũ giảng viên thông qua các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về tâm lý học dân tộc và phương pháp giảng dạy hiện đại. Ban Giám hiệu Trường Đại học Trà Vinh phối hợp với Viện Sư phạm Kỹ thuật tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm cho 100% giảng viên tham gia giảng dạy kỹ năng mềm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao, là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm 1 là giảng viên trực tiếp giảng dạy môn kỹ năng mềm, kỹ năng giao tiếp và khoa học giáo dục tại các trường đại học, cao đẳng khu vực Tây Nam Bộ. Luận văn cung cấp trọn bộ giáo án thực nghiệm mẫu cùng 4 kỹ thuật dạy học tích cực có thể áp dụng ngay vào bài giảng hàng ngày.

Nhóm 2 là cán bộ quản lý đào tạo, chuyên viên phát triển chương trình và các nhà hoạch định chính sách giáo dục đại học. Với hơn 820 cán bộ giảng viên tại các trường đại học vùng đồng bằng, tư liệu này giúp tối ưu hóa khung chương trình đào tạo đáp ứng chuẩn đầu ra thị trường lao động.

Nhóm 3 là học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học, Quản lý giáo dục và Giáo dục học. Luận văn là hình mẫu chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu thực nghiệm sư phạm 2 nhóm đối chứng với quy trình kiểm định thống kê Z bài bản.

Nhóm 4 là các tổ chức xã hội, nhà tuyển dụng và doanh nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Luận văn giúp các nhà quản trị nhân sự hiểu rõ đặc điểm tâm lý, thế mạnh văn hóa của lao động người Khmer, từ đó xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ và tích hợp nhân sự hiệu quả cho hàng nghìn lao động địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến sinh viên dân tộc Khmer tại Đại học Trà Vinh gặp khó khăn khi tiếp cận môn kỹ năng mềm theo phương pháp truyền thống là gì? Nguyên nhân chủ yếu do phương pháp cũ nặng về thuyết giảng một chiều chiếm hơn 70% thời lượng, chưa tạo môi trường để sinh viên thực hành. Ngoài ra, rào cản tâm lý e ngại, lối sống khép kín truyền thống trong phum sóc khiến hơn 65% sinh viên thiếu tự tin khi giao tiếp trước tập thể đông người.

Những kỹ thuật dạy học tích cực nào mang lại hiệu quả chuyển biến rõ nét nhất trong nghiên cứu? Nghiên cứu chứng minh 3 kỹ thuật đạt hiệu quả vượt trội gồm kỹ thuật chia sẻ nhóm đôi Think-Pair-Share giúp 100% sinh viên giải tỏa rụt rè, kỹ thuật sơ đồ tư duy Mind map tăng khả năng hệ thống hóa kiến thức lên 85%, và kỹ thuật động não Brainstorming kích thích tư duy sáng tạo trong các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người.

Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh sự vượt trội của phương pháp cải tiến qua các chỉ số định lượng nào? Kết quả kiểm tra thực nghiệm ghi nhận điểm trung bình của sinh viên tăng từ 6,18 lên 7,65 điểm ở bài 1 và tỷ lệ khá giỏi đạt 78,5% ở bài 2, cao hơn 33,5% so với lớp đối chứng. Đồng thời, hệ số kiểm định thống kê Z đạt 3,42, vượt xa giá trị chuẩn 1,96 ở mức ý nghĩa 0,05.

Quy trình đánh giá kết quả học tập môn kỹ năng mềm được cải tiến theo cơ cấu nào để đảm bảo tính khách quan? Nghiên cứu chuyển đổi hoàn toàn từ hình thức thi lý thuyết đơn thuần sang mô hình đánh giá năng lực toàn diện gồm 20% điểm tự đánh giá cá nhân, 30% điểm đánh giá đồng đẳng trong nhóm và 50% điểm thể hiện qua các bài tập tình huống thực hành thuyết trình, đàm phán trực tiếp trên lớp.

Mô hình dạy học tích cực này có khả năng nhân rộng sang các môn học và cơ sở giáo dục khác hay không? Hoàn toàn có thể nhân rộng thuận lợi cho hơn 25 ngành đào tạo bậc đại học và 38 ngành bậc cao đẳng tại Trường Đại học Trà Vinh, cũng như các trường đại học tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có tỷ lệ sinh viên dân tộc thiểu số từ 15% đến 30% trở lên.

Kết luận

Nghiên cứu cải tiến phương pháp dạy học môn kỹ năng mềm cho sinh viên dân tộc Khmer tại Trường Đại học Trà Vinh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu khoa học và thực tiễn đề ra:

• Đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích cực, tích hợp thành công thuyết kiến tạo, thuyết hành vi và tâm lý học hoạt động vào giảng dạy kỹ năng mềm.
• Đã phân tích thấu đáo thực trạng dạy và học tại Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ trong giai đoạn 2015-2016, chỉ rõ các điểm nghẽn về phương pháp và tâm lý tiếp nhận.
• Đã thiết kế hoàn chỉnh hệ thống giáo án thực nghiệm cho 4 nội dung kỹ năng trọng tâm, kết hợp nhuần nhuyễn các kỹ thuật động não, bản đồ tư duy và chia sẻ nhóm đôi.
• Đã kiểm chứng thực nghiệm sư phạm thành công với kết quả học tập của lớp thực nghiệm tăng 23,8% đến 33,5%, hệ số kiểm định Z đạt 3,42 khẳng định độ tin cậy khoa học tuyệt đối.
• Đã xây dựng 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ khâu chuẩn bị bài giảng, đổi mới phương tiện trực quan đến cải tiến kiểm tra đánh giá đa chiều cho 100% lớp học.

Đóng góp lớn nhất của đề tài là xây dựng thành công mô hình sư phạm nhân văn, vừa hiện đại vừa hòa hợp sâu sắc với bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ. Trong giai đoạn tiếp theo, nhà trường cần sớm triển khai nhân rộng quy trình dạy học tích cực này cho toàn bộ các khoa chuyên ngành trong học kỳ tới. Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và sinh viên quan tâm hãy cùng ứng dụng các giải pháp của luận văn để nâng tầm chất lượng dạy học và đồng hành cùng thế hệ trẻ tự tin hội nhập tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Từ thời cổ đại các nhà sư phạm như Khổng Tử, Aristot,… đã từng nói đến tầm quan trọng to lớn của việc phát huy tính tích cực, chủ động của HS và đã nói lên nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong quá trình học tập. Trong thời Phục Hưng từ thế kỷ 16 cho đến thế kỷ 19 có nhiều tác giả tiêu biểu đề cập đến quan điểm này.

Socrat (469- 339 TCN) nhà Triết học nổi tiếng với câu nói: “hãy tự biết mình” như là một kim chỉ nam cho những người yêu mến tri thức, yêu mến việc tự học, người thầy vĩ đại của Hy Lạp cổ đại đã dạy học trò của mình bằng nhiều cách và luôn đặt ra các câu hỏi gợi mở nhằm giúp người học dần dần phát hiện ra chân lý, Ông đã dùng phương pháp vấn đề hay còn gọi là “phương pháp tiêu dao” để giảng dạy cho học trò. phương châm sống của ông là “…. Sự tự nhận thức, nhận thức chính mình…” [16, tr.35], Aristotle (384-322 TCN) với “giáo dục đối thoại lý luận thực tế và đa dạng”… Đó là những cơ sở tiền đề cho việc hình thành xu hướng dạy học tập trung hướng vào việc chủ động, tự lực chiếm lĩnh tri thức của người học ở những giai đoạn sau. Ở Pháp, lý thuyết tình huống được Guy Brousseau - Viện Đại học đào tạo giáo viên ở Gremnoble - Pháp phát triển từ những năm 1990.

Lý thuyết này đã trở thành công cụ đắc lực cho việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến ngành giáo dục Toán học dựa trên cơ sở phân tích mối quan hệ của các nhân tố: giáo viên, học sinh, tri thức và môi trường [29, tr. Vào thế kỷ 20, lý luận giáo dục phát triển mạnh mẽ, đã xuất hiện nhiều quan điểm hiện đại như dạy học nêu vấn đề, chương trình hóa dạy học… tiêu biểu như: John Dewey (1859-1952), nhà giáo dục người Mỹ đã đứng đầu trong việc kế thừa và phát triển trào lưu giáo dục mới - “giáo dục tích cực”. Các nhà giáo dục trong trào lưu này chủ trương không đánh đồng tất cả các sinh viên như nhau mà chú trọng đến từng cá nhân. Dewey cho rằng sinh viên sẽ học được nhiều những gì mà các em được tiếp xúc trực tiếp, được thấy nhiều hơn là học thuộc lòng.

Dewey và các nhà tư tưởng thuộc xu hướng “giáo dục tích cực” nhấn mạnh đến cách tổ chức lớp học. Theo hướng này, bàn ghế trong lớp học có thể thay đổi tùy theo sự sắp xếp linh động của giáo viên sao cho thích hợp với phương pháp và đề tài giảng 5 dạy. Sinh viên được di chuyển xung quanh lớp học, được trao đổi với bạn bè, đặt câu hỏi với giáo viên… Tài liệu học tập không bị gói gọn trong giáo khoa hay tài liệu giảng dạy trên lớp mà giáo viên còn hướng dẫn sinh viên tìm tòi thêm các tài liệu khác trong trường cũng như ngoài xã hội. Sinh viên được chia theo nhóm học tập để thuận lợi tìm tài liệu học tập và trao đổi ý kiến.

Giáo viên soạn bài riêng cho từng giờ học với những chủ điểm có trong sách giáo khoa, theo lượng thời gian đã được qui định. Khi lên lớp, giáo viên không còn “độc giảng” như trước mà đóng vai trò hướng dẫn, đặt câu hỏi cho sinh viên bàn luận và lần lượt phát biểu ý kiến. Ngoài phương pháp thảo luận trong lớp, sinh viên còn có thể dùng các loại hình nghệ thuật khác như kể chuyện, đóng kịch để minh họa. Nước Mỹ đã diễn ra một phong trào cải cách giáo dục rộng lớn.

Tư tưởng định hướng quan trọng của cuộc cải cách này là chuyển từ dạy học lấy người dạy làm trung tâm sang quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, nhằm phát huy tính tích cực của HS trong quá trình dạy học. Các tác giả của quan điểm này là J. Roger, Skinner,… Dạy học lấy SV làm trung tâm đề cao hứng thú cá nhân cũng như vai trò chủ động, tự lực của HS trong toàn bộ quá trình học cũng như trong việc lựa chọn nội dung dạy học, nhằm khắc phục kiểu dạy học áp đặt một chiều từ phía người dạy. Theo Roger Johnson và David Johnson cho rằng phần nhiều thời gian dạy học dành cho các tương tác HS – GV và HS – tài liệu, còn tương tác HS – HS thì hầu như ít được quan tâm.

Trong một tình huống học hợp tác, sự tương tác được đặc trưng bởi việc khẳng định sự phụ thuộc lẫn nhau về mục đích với trách nhiệm cá nhân. Sự phụ thuộc về mục đích đòi hỏi sự chấp nhận của nhóm là họ sẽ cùng bơi hoặc cùng chìm. Bên cạnh đó, Roger Johnson và David Johnson cũng cho rằng, có một khác biệt giữa “chủ trương HS làm việc trong một nhóm” và cấu trúc làm việc hợp tác với một nhóm HS ngồi cùng bàn và làm việc của họ, nhưng được tự do nói với những HS khác khi làm việc, không được cấu trúc để là một nhóm hợp tác khi không có sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau. Tương tự, một nhóm HS được phân công làm một báo cáo mà chỉ có một HS quan tâm và làm tất cả công việc trong khi những HS khác thì rong chơi cũng không phải là một nhóm hợp tác.

Một nhóm hợp tác có một ý thức về trách nhiệm cá nhân có nghĩa là tất cả học sinh cần nắm vững kiến thức và cùng góp sức để nhóm thành công [38, tr. Trong sách “Giáo dục - của cải nội sinh” của Ủy ban giáo dục UNESCO, tác giả Giắc Đờ - Lo đã đưa ra nhận định về cải cách phương pháp sư phạm trong nhà trường ở thế kỷ XXI theo hướng tích cực, một hướng trong đổi mới sư phạm hiện nay. Trong đó, tác giả đã khẳng định phương pháp tương tác GV - HS giữ vai trò 6 trung tâm trong nhà trường hiện đại. Nội dung của tác phẩm đã phân tích rõ vai trò, vị trí của HS - GV - môi trường và nhấn mạnh sự tương tác của ba nhân tố này trong hoạt động dạy học.

Cuốn sách này đã được các nhà LLDH đánh giá là bổ ích, giúp giáo viên có thêm nghiệp vụ sư phạm, góp phần nâng cao chất lượng công việc “trồng người” cao quý của nghề nhà giáo [31, tr. Trên thế giới việc dạy kỹ năng mềm (KNM) bắt đầu được đề cập đến không phải từ các cơ quan giáo dục mà là từ các cơ quan chăm sóc nguồn nhân lực của Cộng đồng chung Châu Âu (EU) ở Canada, rồi lần lượt các nước: Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore… đề cập đến và trở thành trào lưu thế giới. Vì vậy giáo dục các nước này rất chú trọng trang bị KNM cho SV. Qua nghiên cứu các tài liệu cho thấy người Mỹ có thái độ tự lập, tự chịu trách nhiệm cao, từ nhỏ học đã được giáo dục các kỹ năng để ứng phó vói các tình huống xảy ra và ở Singapore cũng tương tự.

Hiện nay, KNM là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả học tập và quyết định chất lượng nguồn nhân lực cao trong thời hội nhập. Trong nước Vấn đề phát huy tính tích cực học tập của HS đã được đặt ra trong ngành giáo dục Việt Nam từ những năm 1960. Ở thời điểm này, các trường sư phạm đã có khẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”. Nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục ở Việt Nam đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về PPDH tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học như Nguyễn Cảnh Toàn, Đặng Thành Hưng, Thái Duy Tuyên, Nguyễn Kế Hào, Trần Bá Hoành, Lê Khánh Bằng.

Đáng chú ý là các dự án PPDH ở phổ thông, đại học có nhiều công trình nghiên cứu, các tài liệu tập huấn về đổi mới PPDH, phát huy tính tích cực của người học. Những kết quả nghiên cứu đó giúp chúng ta hiểu sâu hơn về phương pháp tích cực và phát huy tính tích cực của học sinh, sinh viên trong dạy học nói chung. TS Vũ Hồng Tiến: “Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra; hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học; kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản trước những tình huống khó khăn…”. Nhóm tác giả Nguyễn Thành Hải, Phùng Thúy Phượng, Đồng Thị Bích Thủy với đề tài “Giới thiệu một số PPGD cải tiến giúp sinh viên học tập chủ động và trắc nghiệm đạt các chuẩn đầu ra theo CDIO”.

tại Trung tâm nghiên cứu cải tiến phương pháp dạy và học Đại học trường Đại học Khoa học Tự Nhiên - Đại học Quốc Gia TP. Đề tài đã giới thiệu một số PPGD được cải tiến nhằm giúp sinh viên học 7 tập chủ động để đạt được các mục tiêu môn học và chương trình đào tạo theo CDIO cũng như đáp ứng được các yêu cầu của xã hội. “Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa theo hướng tích cực hóa người học tại trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng - Ths. Nguyễn Phương Hà.

Đề tài đã nghiên cứu các khái niệm liên quan đến chất lượng dạy học, tìm hiểu về thực trạng giảng dạy môn Hóa tại trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng và đã đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa theo hướng tích cực hóa người học tại trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng. Trên cơ sở đó vận dụng một trong những giải pháp đã đề xuất nhằm nâng cao tính tích cực học tập môn Hóa theo hướng tích cực hóa tại trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng. Với đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh tiểu học trong môn Thủ công - Kỹ thuật”- Ths. Nguyễn Thế Thanh Trúc.

Đề tài này đã nghiên cứu cơ sở lý luận khoa học sư phạm, nội dung chương trình môn Thủ công - Kỹ thuật tại một số trường Tiểu học TP. Cần Thơ, khảo sát thực trạng dạy và học môn Thủ công - Kỹ thuật ở một số trường Tiểu học thuộc TP.