Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG 1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý tài chính ở các trường đại học, cao đẳng 1. Khái niệm chức năng cơ bản của tài chính 1. Khái niệm Tài chính có thể được xem như là một khoa học và nghệ thuật về quản lý tiền.
Tài chính có liên quan đến quy trình, thể chế, tình hình thị trường và các công cụ chuyển đổi tiền giữa các cá nhân, doanh nghiệp và Chính phủ. Mặc dù chỉ là một nhánh riêng biệt trong quan hệ phân phối xã hội, nhưng tài chính có tác động mạnh và có mối quan hệ chặt chẽ với nền kinh tế xã hội. (Nguyễn Đình Kiệm, Bạch Đức Hiển (2008), Giáo trình tài chính doanh nghiệp, NXB Tài chính.) Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính bằng việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thể trong xã hội. Tài chính trong các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đào tạo là phản ánh các khoản thu, chi bằng tiền của các quỹ tiền tệ trong các cơ sở đào tạo.
Xét về hình thức nó phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình sử dụng các quỹ bằng tiền. Xét về bản chất nó là những mối quan hệ tài chính biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ bằng tiền nhằm phục vụ cho sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước. Chức năng Tài chính có hai chức năng là chức năng phân phối và chức năng giám sát. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Chức năng phân phối: Phân phối qua tài chính là sự phân phối tổng sản phẩm xã hội dưới hình thức giá trị.
Thông qua chức năng này,các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung được hình thành và sử dụng theo những mục đích nhất định. Phân phối thông qua tài chính gồm: phân phối lần đầu và phân phối lại. Chức năng giám sát: đây là chức năng kiểm tra quá trình vận động của các nguồn tài chính để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ. Thông qua chức năng này để kiểm tra và điều chỉnh các quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội dưới hình thức giá trị,phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của mỗi thời kỳ,kiểm tra các chế độ tài chính của Nhà nước.
Công tác quản lý tài chính ở trường đại học, cao đẳng 1. Khái niệm Công tác quản lý tài chính ở một trường đại học, cao đẳng thường thuộc phòng Tài chính - Kế hoạch tại đơn vị. Như vậy công tác quản lý tài chính tức là tham mưu cho chủ tài khoản về công tác tổ chức bộ máy kế toán và kế hoạch công tác tài chính kế toán trong Nhà trường. Cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác số liệu về tài sản, vật tư, tiền vốn để tham mưu cho Ban giám hiệu ra các quyết định chỉ đạo, quản lý, điều hành công tác tài chính kế toán.
Nhiệm vụ của công tác quản lý tài chính Về cơ bản, công tác quản lý tài chính được giao cho phòng Tài chính - kế hoạch tại các trường để thực hiện một số chức năng, nhiệm vụ sau: Căn cứ vào chương trình công tác của trường lập kế hoạch và lập dự toán thu chi ngân sách hàng năm; Căn cứ vào chỉ tiêu kế hoạch và dự toán ngân sách Nhà nước giao hàng năm, các nguồn thu từ học phí, lệ phí và các nguồn thu khác, chủ động cân đối giữa các nguồn thu và nhu cầu chi để đảm bảo kinh phí duy trì ổn định toàn bộ các hoạt động của trường; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Thu và quản lý các nguồn thu, thanh toán các khoản chi, kiểm tra, kiểm soát tình hình chấp hành dự toán thu - chi, tình hình thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - tài chính và các tiêu chuẩn định mức của Nhà nước cũng như của trường đảm bảo việc quản lý, sử dụng các nguồn kinh phí của trường theo đúng quy trình, đúng mục đích và có hiệu quả; Thu thập, xử lý thông tin số liệu kế toán theo đối tượng và nội dung công việc kế toán, theo chuẩn mực và chế độ kế toán. Kiểm tra giám sát các khoản thu, chi tài chính, các nghĩa vụ thu, nộp, thanh toán nợ, kiểm tra việc quản lý, sử dụng tài và nguồn hình thành tài sản; phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về tài chính, kế toán; phân tích thông tin số liệu kế toán tham mưu đề xuất các giải pháp phục vụ yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính của trường. Cung cấp thông tin, số liệu kế toán theo quy định của pháp luật. Tổ chức bảo quản, lưu trữ hồ sơ tài liệu kế toán; giữ bí mật về tài liệu và số liệu kế toán theo chế độ quy định; Phối hợp với các đơn vị chức năng tổ chức quản lý tài sản, vật tư, trang thiết bị toàn trường.
Tiến hành kiểm kê, kiểm tra định kỳ hay bất thường TSCĐ theo yêu cầu quản lý. Kiểm tra xét duyệt dự toán và theo dõi việc sửa chữa thường xuyên, sửa chữa lớn TSCĐ. Hàng năng tính giá trị hao mòn TSCĐ, phân tích tình hình sử dụng TSCĐ. Tham gia theo dõi việc thanh lý, điều chuyển TSCĐ giữa các đơn vị trong nhà trường để báo cáo ban giám hiệu và cơ quan quản lý cấp trên; giám sát việc mua sắm vật tư, tài sản theo đúng chế độ và đúng quy chế của nhà trường; Thực hiện đúng chế độ kế toán hành chính sự nghiệp hiện hành; Định kỳ hoặc bất thường tiến hành kiểm tra, thanh tra và đánh giá hiệu quả tình hình sử dụng vốn, tài sản ở từng đơn vị và trong toàn trường; Lập và nộp báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán và báo cáo thống kê khác để quyết toán các nguồn kinh phí đúng thời hạn đúng quy định; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Tổ chức triển khai, phổ biến xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ và hướng dẫn thi hành kịp thời các chế độ chính sách tài chính theo quy định; Chủ trì hoặc phối hợp với các đơn vị liên quan để thực hiện các nhiệm vụ khác theo sự phân công của Ban giám hiệu nhà trường.
Yêu cầu của công tác quản lý tài chính Để đáp ứng yêu cầu trong công tác quản lý tài chính, kế toán thì ngoài việc thực hiện tốt các nhiệm vụ nêu trên, bộ phận tài chính - kế hoạch còn thường xuyên điều chỉnh kịp thời các khó khăn phát sinh trong quá trình công tác. Phân công quản lý theo mảng công việc và theo dõi tiến độ thực hiện;- Khuyến khích và tạo điều kiện cho cán bộ, viên chức của đơn vị được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp vụ, năng lực quản lý, ngoại ngữ, tin học.; Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần để ngày càng cải thiện mức thu nhập cho cán bộ viên chức trong đơn vị; Quản lý và khai thác, sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất, trang thiết bị của nhà trường, đơn vị. Vai trò của công tác quản lý tài chính trong giáo dục & đào tạo nói chung, đối với trường đại học, cao đẳng nói riêng Vai trò của công tác quản lý tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng ở đây được xét trên hai góc độ: 1. Đối với cơ quan quản lý cấp trên Thứ nhất: tạo lập vốn đầu tư đáp ứng nhu cầu phát triển nền giáo dục quốc dân nói chung, và các trường đại học, cao đẳng nói riêng nhằm khơi dậy và phát huy các nguồn tài chính trong xã hội, NSNN và ngoài NSNN vào đầu tư phát triển giáo dục, trong đó có các trường đại học, cao đẳng.
Thứ hai: thúc đẩy quá trình đa dạng hoá các loại hình, phương thức và hình thức giáo dục nhằm phát huy cộng đồng trách nhiệm trong tạo lập vốn đầu tư phát triển các trường đại học, cao đẳng để đảm bảo công bằng xã hội, ngăn chặn thương mại hoá trong tạo lập vốn đầu tư phát triển các trường. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Thứ ba: tạo môi trường thuận lợi về hệ thống giáo dục đại học, cao đẳng phát triển thông qua việc phân bổ vốn đầu tư phát triển Giáo dục đại học, cao đẳng tập trung, có trọng điểm, tránh dàn trải gắn chi thường xuyên, chi đầu tư và chi chương trình mục tiêu. Thứ tư: kiểm tra, giám sát tài chính trong mọi hoạt động tài chính của các trường đại học, cao đẳng đảm bảo có được các thông tin trung thực, khách quan, đầy đủ và toàn diện về các hoạt động tài chính của các trường đại học, cao đẳng. Thông qua quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn tài chính của các trường đại học, cao đẳng đảm bảo tuân thủ theo quy định của Nhà nước và điều chỉnh, ngăn chặn các sai phạm, lành mạnh hoá và nâng cao hiệu quả các hoạt động tài chính của các trường đại học, cao đẳng.
Đối với bản thân mỗi trường đại học, cao đẳng Một là: chủ động thu hút, khai thác, tạo lập nguồn vốn NSNN và ngoài NSNN thông qua đa dạng hoá các hoạt động của trường đại học, cao đẳng; sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính đầu tư cho nhà trường; Hai là: phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học, cao đẳng trong việc tạo lập, quản lý, sử dụng nguồn lực tài chính đầu tư từ NSNN và ngoài NSNN cho trường đại học, cao đẳng một cách tiết kiệm, hiệu quả, lành mạnh hoá các hoạt động tài chính đảm bảo các nguồn kinh phí được đầu tư được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả cao, ngăn chặn các hiện tượng vụ lợi trong hoạt động tài chính của các trường. Ba là: chịu sự quản lý của Nhà nước, giám sát tài chính của cơ quan chủ quản cấp trên, cơ quan tài chính trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn tài chính của các trường đại học, cao đẳng. Chính sách tài chính cho hoạt động giáo dục & đào tạo nói chung và đại học, cao đẳng nói riêng 1. Đặc điểm đầu tư vào giáo dục Một là, đầu tư giáo dục là đầu tư phát triển con người.