Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm và đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập * Khái niệm: Đơn vị sự nghiệp công lập là những tổ chức được thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp. Hoạt động sự nghiệp là những hoạt động cung cấp dịch vụ công cho xã hội nhằm duy trì và đảm bảo sự hoạt động bình thường của xã hội.
Hoạt động sự nghiệp không trực tiếp tạo ra của cải vật chất nhưng nó tác động trực tiếp tới lực lương sản xuất và quan hệ sản xuất, có tính quyết định năng suất lao động xã hội. Những hoạt động sự nghiệp mang tính chất phục vụ là chủ yếu và không nhằm mục tiêu lợi nhuận [13]. Theo quy định tại Luật viên chức 2010 thì đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Theo thông tư số 12/2012/TT - BTC ban hành ngày 06/2/2012 đơn vị sự nghiệp công lập được xác định dựa trên những tiêu chuẩn sau: - Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương.
- Được Nhà nước cấp kinh phí và tài sản để hoạt động, thực hiện nhiệm vụ chính trị; chuyên môn và thực hiện một số khoản thu do chế độ nhà nước quy định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ Nhà nước quy định được chủ động sử dụng biên chế được cấp có thẩm quyền giao. - Có mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để ký gửi các khoản thu chi tài chính. * Đặc điểm của các đơn vị sự nghiệp công lập: - Đơn vị sự nghiệp công lập là những tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận.
- Kết quả của hoạt động sự nghiệp chủ yếu là tạo ra các dịch vụ công, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp quá trình tái sản xuất xã hội. - Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập luôn đươc gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế xã hội của nhà nước. Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập - Cung cấp các dịch vụ công về giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao… có chất lượng cao cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. - Thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao như: đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ cao; khám chữa bệnh, bảo vệ sức khỏe người dân, nghiên cứu và ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ; cung cấp các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật… phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
- Đối với từng lĩnh vực hoạt động sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp công lập đề có vai trò chủ đạo trong việc tham gia đề xuất và thực hiện các đề án, chương trình lớn phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. - Thông qua hoạt động thu phí, lệ phí theo quy định của nhà nước đã góp phần tăng cường nguồn lực, đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1.
Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập theo nguồn thu Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp: + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên. + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được NSNN cấp. + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập theo nội dung hoạt động - Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động: + Đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo + Đơn vị sự nghiệp y tế + Đơn vị sự nghiệp văn hóa thông tin + Đơn vị sự nghiệp thể dục, thể thao + Đơn vị sự nghiệp phát thanh, truyền hình + Đơn vị sự nghiệp khoa học công nghệ, môi trường + Đơn vị sự nghiệp kinh tế + Đơn vị sự nghiệp khác 1.
Nội dung công tác quản lý tài chính tại bệnh viện công lập 1. Khái niệm về tài chính và quản lý tài chính tại bệnh viện Tài chính là một hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối và sử dụng dưới hình thức giá trị nguồn của cải vật chất xã hội, thông qua đó các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung được hình thành và sử dụng nhằm đạt được các mục tiêu về tái sản xuất và thoả mãn nhu cầu đời sống của các cá nhân và cộng đồng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Với ý nghĩa đó, “Tài chính bệnh viện là hệ thống các quan hệ phân phối và sử dụng dưới hình thức tiền tệ nguồn của cải vật chất của xã hội, thông qua đó hình thành các quỹ tập trung và không tập trung nhằm đảm bảo cho bệnh viện thực hiện được các chức năng nhiệm vụ của mình”. [22] Về cơ bản, tài chính bệnh viện là tài chính của đơn vị cơ sở, một bộ phận của hệ thống tài chính quốc gia hoạt động trong lĩnh vực y tế.
Nó phản ánh mối quan hệ giữa 4 chủ thể cơ bản trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân đó là: - Người cung cấp dịch vụ, - Người sử dụng dịch vụ, - Người thanh toán trung gian - Và Chính phủ. Người cung cấp DVYT (Bệnh viện): Người cung cấp DVYT giữ vai trò đảm bảo các dịch vụ y tế cho nhân dân và nhận tiền từ người sử dụng dịch vụ hay người thanh toán trung gian. Người sử dụng dịch vụ y tế: Người sử dụng dịch vụ y tế giữ vai trò nhận (hưởng) các dịch vụ và thanh toán trực tiếp hay gián tiếp cho bệnh viện, người cung cấp dịch vụ y tế. Người sử dụng dịch vụ y tế có thanh toán một phần hoặc toàn bộ giá thành của dịch vụ, phần còn lại có thể do Chính phủ, người thanh toán trung gian hoặc một quỹ nào đó khác thanh toán tuỳ theo quy định.
Người thanh toán trung gian: Người thanh toán trung gian giữ vai trò nhận tiền người sử dụng dịch vụ y tế hay từ Chính phủ để thanh toán cho người cung cấp dịch vụ y tế. Chính phủ: Chính phủ giữ vai trò ban hành luật pháp, giám sát và điều hành tài chính giữa người cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ thông qua chính sách, nội dung chi của ngân sách quốc gia và các quy định về kiểm soát hoạt động chu chuyển và thanh toán tiền tệ trong hệ thống tài chính. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Chính phủ cũng có thể điều chỉnh cơ chế hoạt động của hệ thống tài chính bệnh viện trong những trường hợp cần thiết.Trong các bệnh viện, Nhà nước là chủ thể quản lý, đối tượng quản lý là tài chính bệnh viện. Tài chính bệnh viện như đã nói trên bao gồm các hoạt động và quan hệ tài chính liên quan đến quản lý, điều hành của Nhà nước trong hoạt động của bệnh viện.
Trong hoạt động tài chính, 4 bộ phận cơ bản này quan hệ với nhau một cách chặt chẽ. Quản lý tài chính bệnh viện Quản lý tài chính bệnh viện là một bộ phận, một khâu của quản lý kinh tế bệnh viện và là khâu quản lý mang tính tổng hợp. Quản lý tài chính bệnh viện được coi là hợp lý, có hiệu quả nếu nó tạo ra được một cơ chế quản lý thích hợp, có tác động tích cực tới các quá trình chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân theo các phương hướng phát triển đã được hoạch định[17]. Việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính bệnh viện có liên quan trực tiếp đến hiệu quả kinh tế xã hội do đó phải có sự quản lý, giám sát, kiểm tra nhằm hạn chế, ngăn ngừa các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng trong khai thác và sử dụng nguồn lực tài chính đồng thời nâng cao hiệu quả việc sử dụng các nguồn tài chính.
Là chủ thể quản lý, Nhà nước có thể quản lý hoạt động tài chính của các đơn vị sự nghiệp trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Quản lý tài chính bệnh viện là sử dụng tổng thể các phương pháp, các hình thức và công cụ để xây dựng dự toán thu, chi tài chính, tổ chức chấp hành dự toán thu, chi tài chính hàng năm theo chế độ, chính sách của Nhà nước và thực hiện quyết toán thu, chi ngân sách của bệnh viện. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Quản lý tài chính bệnh viện với phương châm là sử dụng các nguồn lực đầu tư cho y tế để cung cấp các dịch vụ y tế cho nhân dân một cách hiệu quả và công bằng. Tính hiệu quả chú trọng đến trình độ trang bị kỹ thuật, phương pháp phân phối nguồn lực, hiệu lực quản lý hành chính và chất lượng dịch vụ y tế cung cấp cho nhân dân.
Tính công bằng đòi hỏi phải cung cấp các dịch vụ y tế ngang nhau cho những người có cùng mức độ bệnh tật như nhau. Nói cách khác, ai có nhu cầu cần được chăm sóc y tế nhiều hơn thì được chăm sóc nhiều hơn. Việc đánh giá công tác quản lý tài chính bệnh viện thường được quan tâm trên các khía cạnh sau: Thứ nhất, về nguồn thu. Yêu cầu là phải tăng nguồn thu đảm bảo kinh phí hoạt động của bệnh viện.
Trong điều kiện kinh tế thị trường, ngoài NSNN cấp là nguồn kinh phí chính phục cho các hoạt động của sở y tế công, c ̣n có các nguồn khác có thể tạo ra được như từ viện phí, huy động tham gia bảo hiểm y tế, các khoản viện trợ, v.v…Quản lý tài chính tốt thể hiện ở chỗ một mặt khai thác tốt nguồn tài chính từ NSNN, mặt khác phải chú ý khai thác các nguồn tài chính khác.