CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NHÂN LỰC TẠI DOANH NGHIỆP 1. Một số định nghĩa, khái niệm cơ bản 1. Quản trị nhân lực Trong quá trình sản xuất, kinh doanh của mỗi doanh nghiệp, bên cạnh các yếu tố đầu vào không thể thiếu như nguyên, nhiên vật liệu, tài chính, công nghệ kỹ thuật, cơ sở vật chất thì nguồn nhân lực cũng nắm vai trò chủ đạo trong việc quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Hiện nay, có khá nhiều cách tiếp cận và các khái niệm khác nhau về nhân lực.
Theo Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2012), Giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực, Trường Đại học Kinh tế quốc dân: “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động- con người có sức lao động”. Quan niệm này được hiểu theo khía cạnh nhân lực là nguồn lực về thể lực của con người, khi con người có đủ sức khỏe tham gia vào quá trình lao động sẽ trở thành nhân lực. Theo Lê Thanh Hà (2009), Giáo trình Quản trị nhân lực tập I, trường Đại học Lao động- Xã hội: “Nhân lực được hiểu là nguồn lực trong mỗi con người.
Nó bao gồm cả thể lực và trí lực. Nó thể hiện ra bên ngoài bởi khả năng làm việc, bao gồm cả sức khỏe (chiều cao, cân nặng, độ lớn, sức bền của lực, .), trình độ (kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm), tâm lý, ý thức, mức độ cố gắng, sức sáng tạo, lòng đam mê. nguồn lực trong mỗi con người có thể nói là không có giới hạn”. Quan niệm này đã mở rộng hơn so với quan niệm của Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh, nhân lực không chỉ cần có sức khỏe mà còn cần sự hiểu biết, sự tiếp thu và tài năng bên trong của con người.
Theo Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm (2012), Giáo trình Quản trị nhân lực, Trường Đại học Kinh tế quốc dân: “Nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực và trí lực. Thể lực: là sức khỏe của thân thể, nó phụ thuộc vào sức vóc, tình trạng sức khỏe của từng người, SVTH: Đỗ Thị Hoa 10 Linh Luận văn tốt nghiệp c Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh mức sống, thu nhập, chế độ ăn uống, chế độ làm việc và nghỉ ngơi, chế độ y tế. Thể lực con người phụ thuộc vào giới tính, thời gian công tác, độ tuổi, … Trí lực: chỉ sức suy nghĩ, sự hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách, … của từng người”. Còn theo Mai Thanh Lan và Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016), Giáo trình Quản trị nhân lực căn bản, Trường Đại học Thương Mại, NXB Thống Kê, đưa ra khái niệm: “Nhân lực trong tổ chức/doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ những người làm việc trong tổ chức/doanh nghiệp được trả công, khai thác và sử dụng có hiệu quả nhằm mục đích thực hiện mục tiêu của tổ chức/doanh nghiệp”.
Khái niệm trên không chỉ cùng đề cấp đến vấn đề nguồn lực con người mà còn thể hiện những khía cạnh khác: Thứ nhất, nhân lực của tổ chức/doanh nghiệp bao gồm toàn bộ những con người làm việc cho tổ chức/doanh nghiệp đó, được tổ chức/doanh nghiệp quản lý sử dụng và trả công. Thứ hai, nhân lực của tổ chức/doanh nghiệp cũng chính là nguồn lực cần được đầu tư, khai thác và sử dụng có hiệu quả, cả về thể lực và trí lực. Trong đó, thể lực phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của con người, còn trí lực bao gồm tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm lòng tin, nhân cách,. và các yếu tố khác quyết định đến quá trình sử dụng thể lực.
Từ các khái niệm trên ta có thể thấy: Nhân lực là một nguồn lực đặc biệt bao gồm cả những yếu tố vô hình và hữu hình, do đó, nhân lực là nguồn lực vô cùng đa dạng và phức tạp. Đó là một nguồn lực khó bắt chước, sao chép và có tiềm năng vô hạn, trở thành yếu tố cạnh tranh lâu dài và mạnh mẽ của mọi tổ chức/doanh nghiệp. Đào tạo nhân lực Khi nhắc đến đào tạo nhân lực, có khá nhiều các khái niệm được đưa ra, quá trình nghiên cứu đề tài đã thu thập được một số định nghĩa sau để phục vụ cho quá trình nghiên cứu: SVTH: Đỗ Thị Hoa 11 Linh Luận văn tốt nghiệp c Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh Trong cuốn Quản trị nhân lực của Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm (2012) thì “Đào tạo nhân lực là các hoạt động để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức, là điều kiện quyết định để các tổ chức có thể đứng vững và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh”. Qua khái niệm này chúng ta có thể thấy được vai trò cốt yếu của đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo dựng vị thế trên thị trường phục vụ cho quá trình hoạt động của doanh nghiệp.
Theo Vũ Thùy Dương và Hoàng Văn Hải (2010), “Đào tạo nhân lực được hiểu là quá trình cung cấp kiến thức, hoàn thiện các kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp cho người lao động trong doanh nghiệp, nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ cả hiện tại và tương lai”. Còn theo Mai Thanh Lan và Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016), “Đào tạo nhân lực được hiểu là quá trình liên quan đến việc hoàn thiện và nâng cao các kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và kinh nghiệm nghề nghiệp của người lao động nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ cả ở hiện tại và tương lai, từ đó góp phần thực hiện mục tiêu đã xác định của tổ chức/doanh nghiệp”. Từ các quan niệm trên, đào tạo nhân lực là quá trình truyền đạt và tiếp thu các kiến thức về công việc cho người lao động, giúp người lao động nâng cao khả năng của bản thân cả về thể lực, trí lực và tâm lực. Từ đó, người lao động sẽ phát huy được nhiều nhất các tiềm năng của bản thân, giúp công ty thực hiện được các mục tiêu đã đề ra.
Đây được coi là một trong các hoạt động quản trị nhân lực không thể thiếu của bất cứ doanh nghiệp nào, là chìa khóa để tổ chức/doanh nghiệp có đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đảm bảo phát huy vai trò của yếu tố nhân lực trong quá trình hoạt động sản xuất- kinh doanh của doanh nghiệp. Đào tạo nhân lực được coi là con đường tất yếu để phát triển vốn nhân lực của mọi tổ chức/doanh nghiệp. SVTH: Đỗ Thị Hoa 12 Linh Luận văn tốt nghiệp c Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh 1. Quy trình đào tạo nhân lực Nhân lực được xem là nền móng của doanh nghiệp và là một yếu tố quan trọng trong các quá trình hình thành chuỗi giá trị, do đó, việc cho đào tạo nguồn nhân lực ở nhiều công ty được xem xét là ưu tiên hàng đầu của mọi công ty, tổ chức.
Đó là một quan niệm đúng đắn, tuy ở nhiều tổ chức, công tác đào tạo vẫn diễn ra nhưng thực tế không mang lại đúng lợi ích mà các nhà quản lý mong muốn. Do đó, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp cần phải theo đúng một tiến trình nhất định thì để mang đến hiệu quả cao gọi là quy trình đào tạo nhân lực. Việc nắm bắt quy trình và thực hiện theo sẽ giúp các nhà lãnh đạo nắm bắt được mục tiêu cũng như xác định chính xác hơn những phương thức cần đưa vào để đi đến mục tiêu mong muốn. Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng quy trình đào tạo nhân lực Quy trình đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp theo cách tiếp cận của tác giả Mai Thanh Lan và Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016) Đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp gồm có 4 nội dung chính và được thực hiện theo quy trình dưới đây.
Cụ thể như sau: Xác định nhu cầu đào tạo nhân lực Xây dựng kế hoạch đào tạo nhân lực Triển khai thực hiện đào tạo nhân lực Đánh giá kết quả đào tạo nhân lực Sơ đồ 1.1 Quy trình đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp (Nguồn: Mai Thanh Lan và Nguyễn Thị Minh Nhàn - 2016) SVTH: Đỗ Thị Hoa 13 Linh Luận văn tốt nghiệp c Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh 1. Đào tạo nhân viên Với quan điểm của Nguyễn Thành Độ và Nguyễn Ngọc Huyền (2007), Quản trị kinh doanh, NXB trường Đại học Kinh tế quốc dân thì “Đào tạo nhân viên là những nội dung đòi hỏi do công việc mới yêu cầu vì thế người lao động cần tích lũy các kỹ năng giúp thực hiện công việc mới và môi trường mới”. Ở khái niệm mới chỉ đề cập và nhấn mạnh đào tạo đối với nhân viên mới mà chưa đề cập đến việc đào tạo nhân sự hiện tại đang thức hiện những công việc hiện tại. Theo quan điểm của Vũ Thùy Dương và Hoàng Văn Hải (2010), Giáo trình quản trị nhân lực, NXB Thống kê: “Đào tạo nhân viên là quá trình giúp cho nhân viên có trình độ tay nghề và các kỹ năng phù hợp để thực hiện theo yêu cầu ở hiện tại và tương lai”.
Quan niệm này đã khái quát hơn, đưa ra quan điểm đào tạo nhân viên là giúp cho họ bù đắp được những thiếu hụt trong học vấn, truyền đạt những khả năng và kinh nghiệm thiết thực trong lĩnh vực chuyên môn, được cập nhật thêm kiến thức và mở rộng tầm hiểu biết để hoàn thành tốt công việc được giao không chỉ là những công việc mới mà còn có cả những công việc đang thực hiện nhưng chưa đạt được kết quả mong đợi từ doanh nghiệp. Như vậy, đào tạo nhân viên là quá trình cung cấp kiến thức, hoàn thiện các kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp cho nhân viên trong doanh nghiệp, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế trong quá trình thực hiện công việc của họ ở hiện tại và tương lai.