Chương 1: Cơ sở lý luận về cải cách thủ tục hành chính. - Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính ở ủy ban nhân dân xã Trà Giang, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. - Chương 3: Giải pháp cải cách thủ tục hành chính ở xã Trà Giang, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1.1 Những vấn đề chung về cải cách thủ tục hành chính 1.
Thủ tục hành chính 1. Khái niệm thủ tục hành chính Nhắc đến khái niệm TTHC, từ trước đến nay có rất nhiều các quan điểm, cách hiểu khác nhau. Có quan điểm cho rằng TTHC là trình tự giải quyết bất kỳ vụ việc nào do cơ quan quản lý nhà nước thực hiện; quan điểm khác lại cho rằng: TTHC là trình tự thực hiện mọi hình thức hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm cả trình tự hoạt động xây dựng pháp luật. Có quan điểm lại cho rằng: TTHC là trình tự mà cơ quan quản lý nhà nước giải quyết các tranh chấp về quyền và xử lý vi phạm pháp luật.
[1] Trong cuốn “ Thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam” Nguyễn Thị La, Hoàng Thị Hoài Hương (đồng chủ biên), đã nêu định nghĩa về thủ tục hành chính là “một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân”. Giáo trình Thủ tục hành chính định nghĩa “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức và cá nhân công dân”. [27] Trong cuốn Thuật ngữ Hành chính tác giả lại hiểu về thuật ngữ thủ tục hành chính là: “Toàn bộ quy tắc, thể thức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định theo đó cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức, cá nhân phải tuân theo trong khi giải quyết các công việc giữa các cơ quan nhà nước với nhau và giữa cơ quan nhà nước với các tổ chức, công dân”. 9 Như vậy, có thể thấy rằng có rất nhiều ý kiến, quan điểm, cách định nghĩa khác nhau về TTHC.
Nhưng tựu chung lại, tất cả các quan điểm trên đều có đặc điểm chung, thống nhất ở một điểm đó là TTHC là trình tự, trật tự thẩm quyền của cơ quan hành chính Nhà nước, các tổ chức, cá nhân được ủy quyền hành pháp trong giải quyết công việc của Nhà nước, các yêu cầu chính đáng của công dân hoặc tổ chức nhằm thực hiện nghĩa vụ hành chính, bảo đảm công vụ nhà nước và lợi ích của công dân. [20] Để thống nhất cách hiểu về TTHC dưới góc độ quản lý nhà nước, Nghị định 63/2010/NĐ -CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về kıểm soát TTHC đã đưa ra khái niệm về TTHC như sau: “TTHC là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”. [2] Có thể nói, đây là một khái niệm khá rõ ràng, đầy đủ, cho thấy ý nghĩa, vai trò của TTHC trong quản lý nhà nước, tạo điều kiện cho việc tìm hiểu nhu cầu, định ra phương hướng, biện pháp thích hợp để cải cách TTHC nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại đáp ứng nhu cầu QLNN trong điều kiện hiện nay. TTHC là thuộc tính của hoạt động quản lý, là phương thức phục vụ công quyền.
TTHC tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình quản lý của nhà nước, thuận tiện cho người dân trong quá trình tham gia vào các hoạt động. Ngược lại TTHC rườm rà, phức tạp sẽ cản trở các hoạt động, là kẻ hở cho các đối tượng xấu lợi dụng gây phiền hà, sách nhiễu nhân dân, từ đó làm giảm lòng tin của người dân đối với Nhà nước. Thủ tục hành chính là cách thức và trình tự thực hiện thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước của các chủ thể quản lý hành chính nhà nước và cách thức tham gia vào các công việc quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình trong quản lý hành chính nhà nước theo quy định của pháp luật. [3] Trong thủ tục hành chính có chủ thể thực hiện thủ tục hành chính và chủ thể tham gia thủ tục hành chính.
Chủ thể thực hiện thủ tục hành chính là chủ thể có thẩm quyền nhân danh Nhà nước tiến hành các thủ tục hành chính bao 10 gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức và những người có thẩm quyền. Chủ thể tham gia thủ tục hành chính có thể là cơ quan, tổ chức hoặc công dân. [4] Mỗi hoạt động quản lý theo cách nói thông thường (ví dụ, hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật, hoạt động cấp giấy phép, hoạt động xử phạt vi phạm hành chính.) thực chất là chuỗi những hoạt động diễn ra theo trình tự nhất định mà mỗi hoạt động cụ thể trong đó có thể được thực hiện bởi những chủ thể khác nhau, ở những thời điểm khác nhau, với nội dung và nhằm những mục đích khác nhau. Kết quả của hoạt động quản lý phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó phụ thuộc một phần đáng kể vào số lượng, thứ tự các hoạt động cụ thể, mục đích, nội dung, cách thức tiến hành các hoạt động cụ thể trong một chuỗi hoạt động thống nhất, tức là phụ thuộc vào thủ tục tiến hành các hoạt động quản lý.
Thủ tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành bộ máy nhà nước cũng như bảo đảm quyền và lợi ích của thủ tục hành chính là tổng thể các quy phạm pháp luật xác định các quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia vào các quan hệ xã hội do luật hành chính xác lập nhầm thực hiện các quy phạm vật chất của luật hành chính. Thực ra thủ tục hành chính do quy phạm pháp luật hành chính quy định nên thủ tục hành chính chính là nội dung của nhóm quy phạm pháp luật hành chính (thường gọi là quy phạm thủ tục) chứ thủ tục không phải là quy phạm pháp luật. Như vậy, TTHC gồm: - Các bước tiến hành (của đối tượng thực hiện TTHC và cơ quan giải quyết TTHC) trong giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức. - Các loại giấy tờ mà đối tượng thực hiện TTHC cần phải nộp hoặc xuất trình cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết TTHC trước khi cơ quan thực hiện thủ tục hành chính giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức.
- Những đòi hỏi mà đối tượng thực hiện thủ tục hành chính phải đáp ứng hoặc phải làm khi thực hiện một TTHC cụ thể. 11 TTHC được quy định để các cơ quan Nhà nước có thể thực hiện hoạt động quản lý Nhà nước. Thông qua TTHC, các cá nhân, tổ chức có thể dễ dàng thực hiện được quyền của mình. Đặc điểm thủ tục hành chính Thứ nhất, TTHC được xác định bới các quy phạm TTHC.
Quy phạm thủ tục là những quy tắc pháp lý quy định về trình tự, cách thức khi sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để xử lý công việc. Mọi hoạt động QLHCNN phải được tiến hành theo những thủ tục nhất định, nhưng không có nghĩa là mọi hoạt động trong QLNN đều phải được điều chỉnh bởi quy phạm TTHC. Bởi lẽ, về mặt lý luận, pháp luật không thể và cũng không cần thiết phải điều chỉnh mọi quan hệ xã hội, chỉ các TTHC quan trọng mới phải được quy định bởi pháp luật nhằm đảm bảo sự tuân thủ chặt chẽ. Thứ hai, TTHC là thủ tục thực hiện các hoạt động QLNN hay TTHC được thực hiện bởi các chủ thể QLHCNN là: các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, cá nhân được nhà nước trao quyền, trong đó quan trọng nhất phải kể đến các CQHC, các CB, CC trong hệ thống cơ quan này.
Vì các cơ quan hành chính có chức năng QLHCNN nên các chủ thể trong hệ thống cơ quan đó không chỉ thực hiện phần lớn các TTHC mà còn thực hiện các thủ tục liên quan đến các hoạt động QLHC quan trọng nhất. Ngoài các CQHC, các CQNN khác cũng tiến hành các TTHC khi thực hiện các hoạt động QLHCNN như: khi xây dựng, củng cố chế độ công tác nội bộ, các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện TTHC khi tiến hành các hoạt động QLHCNN trao quyền trong những trường hợp cụ thể do pháp luật quy định. Thứ ba, TTHC rất đa dạng, phức tạp. Sự đa dạng, phức tạp đến từ sự đa dạng, phức tạp của hoạt động QLNN.
Chủ thể và khách thể của TTHC đều đa dạng, phức tạp. QLHCNN chủ yếu là hoạt động định hướng cho phép, nhiều trường hợp phải ra mệnh lệnh có tính chất đơn phương đòi hỏi thi hành kịp thời nhằm giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả. Vì vậy, quy định TTHC phải kết hợp những khuôn mẫu ổn định tương đối, chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc, vừa chặt chẽ, vừa linh hoạt với các tình huống xảy ra. 12 Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi nền HCNN đang chuyển từ nền hành chính cai quản sang nền hành chính phục vụ.
Thứ tư, so với các quy phạm nội dung của Luật Hành chính, TTHC có tính năng động hơn và đòi hỏi thay đổi nhanh hơn. TTHC phụ thuộc đáng kể vào nhận thức chủ quan của chính những người xây dựng. Nếu nhận thức đó phù hợp với đòi hỏi của thực tế khách quan thì TTHC sẽ mang nhiều tiến bộ, thiết thực phục vụ cho cuộc sống. Nhưng nếu nhận thức không phù hợp với yêu cầu khách quan sẽ xuất hiện những TTHC lạc hậu, thậm chí làm hạn chế quyền của các tổ chức, công dân.
Vai trò của thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước Giải thích về thuật ngữ TTHC tại Nghị định số 63/2013/NĐ-CP cho phép chúng ta đánh giá đúng ý nghĩa, vai trò của quy định TTHC trong quản lí hành chính nhà nước, cụ thể: Trong mối tương quan giữa quy định nội dung và quy định thủ tục của văn bản quy phạm pháp luật, thì quy định TTHC là một bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện các quy định nội dung.