Tăng cường kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua dịch vụ công trực tuyến tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên

Luận văn kiểm soát chi thường xuyên ngân sách qua dịch vụ công trực tuyến tại KBNN Thái Nguyên

• Tác giả: Đinh Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Thị Thanh Huyền
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tăng cường kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua dịch vụ công trực tuyến tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công KBNN Thái Nguyên

Kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công trực tuyến là bước tiến lớn trong quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên. Hệ thống này thay thế phương thức nộp hồ sơ giấy truyền thống. Mọi giao dịch chi ngân sách diễn ra hoàn toàn trên môi trường mạng. Đơn vị dự toán gửi hồ sơ, chứng từ thanh toán trực tuyến qua Cổng dịch vụ công Kho bạc Nhà nước. Kho bạc tiếp nhận hồ sơ tức thì. Cán bộ kiểm soát chi thực hiện kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ trên hệ thống phần mềm chuyên ngành. Quy trình này gắn liền với chữ ký số chuyên dùng. Việc ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ chi ngân sách. Chi phí in ấn và đi lại của các đơn vị sử dụng ngân sách giảm mạnh. Dữ liệu giao dịch được lưu trữ tập trung, bảo đảm an toàn thông tin và dễ dàng tra cứu. Công tác giám sát dòng tiền công trở nên chặt chẽ và minh bạch hơn. Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên chủ động ngăn ngừa sai phạm tài chính ngay từ khâu tiếp nhận. Phương thức hiện đại này nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ công chức kho bạc. Hệ thống đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong ngành tài chính địa phương.

1.1. Khái niệm và bản chất của kiểm soát chi qua dịch vụ công

Kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công là hoạt động thẩm định các khoản chi ngân sách thông qua phần mềm điện tử. Cơ quan kho bạc kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ chi tiêu công. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm tiền nhà nước chi đúng chế độ, tiêu chuẩn và dự toán được giao. Bản chất của phương thức này là số hóa toàn bộ quy trình luân chuyển chứng từ tài chính. Cán bộ đơn vị sử dụng ngân sách ký duyệt điện tử và chuyển hồ sơ lên mạng internet. Kiểm soát viên kho bạc tiếp nhận, đối chiếu số dư tài khoản trên hệ thống TABMIS và phê duyệt lệnh chi. Toàn bộ thao tác đều để lại dấu vết kiểm toán rõ ràng. Mô hình trực tuyến loại bỏ hoàn toàn việc tiếp xúc trực tiếp giữa kế toán đơn vị và cán bộ kho bạc. Sự can thiệp thủ công giảm đáng kể, ngăn ngừa nguy cơ nhũng nhiễu và tiêu cực.

1.2. Vai trò đối với quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương

Hệ thống dịch vụ công trực tuyến mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho tỉnh Thái Nguyên. Quy trình điện tử giúp tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí văn phòng phẩm và đi lại hàng năm. Tốc độ luân chuyển vốn ngân sách tăng nhanh rõ rệt. Đơn vị thụ hưởng nhận tiền thanh toán đúng hẹn. Các hoạt động chuyên môn của cơ quan nhà nước không bị gián đoạn. Phương thức này nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý tài chính công. Thủ trưởng đơn vị và kế toán kiểm soát tiến độ xử lý hồ sơ ở mọi thời điểm. Hệ thống tự động ghi nhận thời gian xử lý của cán bộ kho bạc. Tình trạng chậm trễ hồ sơ không có lý do chính đáng bị xóa bỏ hoàn toàn. Dữ liệu số hóa tạo nền tảng vững chắc để xây dựng kho bạc số hiện đại.

II. Thực trạng kiểm soát chi thường xuyên DVC tại KBNN Thái Nguyên

Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên đạt nhiều kết quả tích cực trong việc triển khai kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công. Toàn bộ các đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn đã tham gia hệ thống. Tỷ lệ giao dịch điện tử đạt mức cao. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật và nghiệp vụ. Hạ tầng đường truyền internet tại các huyện miền núi vùng sâu còn thiếu ổn định. Hệ thống dịch vụ công đôi khi xảy ra tình trạng nghẽn mạng vào các ngày cao điểm cuối tháng hoặc cuối năm. Phần mềm chưa đồng bộ hoàn toàn với chương trình kế toán nội bộ của các cơ quan, trường học. Một bộ phận kế toán cơ sở chưa thành thạo kỹ năng thao tác trên môi trường số. Hồ sơ gửi lên kho bạc còn sai sót thông tin, buộc cán bộ phải trả lại nhiều lần. Khối lượng công việc dồn lên kiểm soát viên kho bạc rất lớn. Áp lực xử lý hồ sơ đúng hạn tạo ra nguy cơ bỏ sót lỗi nghiệp vụ. Công tác kiểm tra an toàn thông tin và bảo mật chữ ký số tại một số đơn vị còn lỏng lẻo. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả giải ngân kinh phí.

2.1. Rào cản về hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu

Hạ tầng kỹ thuật là thách thức lớn đối với Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên. Cấu hình máy chủ dịch vụ công có thời điểm chưa đáp ứng kịp dung lượng truy cập đồng thời. Tốc độ tải tệp đính kèm chứa hồ sơ thanh toán còn chậm vào mùa quyết toán. Sự cố nghẽn mạng gây phiền toái cho kế toán viên cơ sở. Hệ thống dịch vụ công chưa liên thông dữ liệu hoàn hảo với cổng thanh toán điện tử ngân hàng thương mại. Sự thiếu đồng bộ khiến quy trình đối chiếu số liệu phải thực hiện qua nhiều bước trung gian. Rủi ro gián đoạn dịch vụ làm chậm tiến độ giải ngân của các dự án công. Nguy cơ mất an toàn thông tin vẫn tiềm ẩn khi mã hóa chưa đạt mức cao nhất. Việc bảo trì hệ thống phần mềm chưa thực hiện kịp thời vào ngoài giờ hành chính.

2.2. Vướng mắc về năng lực nhân sự và tính tuân thủ quy trình

Trình độ chuyên môn của nhân sự kế toán tại các đơn vị hưởng ngân sách chưa đồng đều. Kế toán viên ở vùng sâu huyện Định Hóa, Võ Nhai còn lúng túng khi xử lý chứng từ điện tử. Việc lập hồ sơ thanh toán còn mắc nhiều lỗi cơ bản về mã mục lục ngân sách. Hiện tượng gửi nhầm tài liệu scan mờ hoặc thiếu chữ ký số diễn ra phổ biến. Điều này làm tăng tỷ lệ từ chối hồ sơ tại kho bạc. Một số thủ trưởng đơn vị ủy quyền chữ ký số chưa đúng quy định pháp luật. Tình trạng dùng chung thiết bị chữ ký số USB token tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Cán bộ kho bạc vừa phải kiểm soát chứng từ, vừa phải giải thích hướng dẫn lại từ đầu. Tải trọng công việc tăng cao gây áp lực lớn lên đội ngũ công chức kiểm soát chi.

III. Giải pháp kiểm soát chi thường xuyên qua DVC tại KBNN Thái Nguyên

Tăng cường kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công trực tuyến đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ. Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên cần tập trung nâng cấp hạ tầng mạng máy tính và đường truyền. Năng lực xử lý của máy chủ phải bảo đảm chịu tải lớn trong mọi khung giờ. Cơ quan quản lý cần tích hợp dịch vụ công với phần mềm kế toán hành chính sự nghiệp. Việc tự động hóa khâu truyền nhận dữ liệu giúp giảm thiểu lỗi thao tác thủ công. Công tác đào tạo nghiệp vụ cho kế toán các đơn vị sử dụng ngân sách cần tổ chức định kỳ. Đội ngũ kiểm soát viên kho bạc phải được bồi dưỡng kỹ năng phân tích rủi ro trên không gian số. Quy trình kiểm soát chi cần chuyển mạnh từ phương thức tiền kiểm sang hậu kiểm có trọng tâm. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào nhận diện chứng từ bất thường là định hướng then chốt. Cơ chế phân quyền và quản lý chữ ký số phải được siết chặt nghiêm ngặt. Những giải pháp này nâng cao hiệu quả giải ngân và bảo vệ ngân sách nhà nước.

3.1. Hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và tích hợp phần mềm liên thông

Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên cần phối hợp nâng cấp băng thông đường truyền nội bộ và kết nối internet. Máy chủ cần được bổ sung bộ nhớ đệm để giải quyết triệt để tình trạng nghẽn mạng cuối kỳ. Hệ thống dịch vụ công phải tích hợp chặt chẽ với chương trình quản lý ngân sách TABMIS. Việc liên thông dữ liệu thanh toán tự động với các ngân hàng thương mại giúp luân chuyển vốn thông suốt. Cơ quan kho bạc cần áp dụng chuẩn dữ liệu thống nhất cho toàn bộ chứng từ kế toán. Tính năng kiểm tra tính hợp lệ tự động cần được lập trình sẵn trên cổng dịch vụ công. Hệ thống tự động cảnh báo khi chứng từ vượt định mức quy định. Các biện pháp bảo mật nhiều lớp bảo vệ toàn vẹn kho dữ liệu trước các cuộc tấn công mạng.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và siết chặt quy trình số

Đào tạo con người là giải pháp mang tính lâu dài và quyết định thành công. Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên cần mở các lớp bồi dưỡng kỹ năng lập hồ sơ điện tử cho kế toán cơ sở. Cán bộ đơn vị sử dụng ngân sách phải nắm vững quy định pháp luật về giao dịch điện tử. Cơ quan quản lý cần ban hành cẩm nang điện tử hướng dẫn xử lý lỗi phần mềm thường gặp. Thủ trưởng các cơ quan phải chịu trách nhiệm cá nhân về tính bảo mật của chứng thư số. Cán bộ kiểm soát chi cần nâng cao tinh thần trách nhiệm và đạo đức công vụ. Quy trình kiểm tra chéo giữa các bộ phận nghiệp vụ kho bạc cần được duy trì nghiêm ngặt. Việc đánh giá xếp loại cán bộ phải gắn liền với kết quả xử lý hồ sơ công đúng hạn.

IV. Kết luận về kiểm soát chi thường xuyên qua DVC KBNN Thái Nguyên

Kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công trực tuyến là xu thế tất yếu trong cải cách tài chính công tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên. Mô hình này mang lại sự thay đổi căn bản từ quy trình thủ công sang môi trường số minh bạch. Lợi ích thu được không chỉ dừng lại ở việc tiết kiệm thời gian và ngân sách. Hệ thống điện tử góp phần nâng cao tính kỷ luật tài khóa của các cấp cơ quan chính quyền. Việc kiểm soát chi tiêu công trên môi trường mạng bảo đảm tính chính xác, kịp thời và công khai. Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên đã khẳng định vai trò tiên phong trong công cuộc hiện đại hóa quản lý dòng tiền nhà nước. Trong thời gian tới, cơ quan kho bạc cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý điện tử. Sự phối hợp đồng bộ giữa ngành kho bạc và các đơn vị sử dụng ngân sách là nhân tố quyết định thành công lâu dài. Việc mở rộng ứng dụng công nghệ số sẽ đưa Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên tiến nhanh tới mục tiêu kho bạc không giấy tờ và thanh toán không dùng tiền mặt.

4.1. Bài học kinh nghiệm thực tiễn rút ra từ nghiên cứu

Nghiên cứu thực tế tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên mang lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc. Quyết tâm chính trị của ban lãnh đạo là yếu tố tiên quyết để chuyển đổi số thành công. Sự chỉ đạo quyết liệt giúp toàn ngành nhanh chóng vượt qua sức ỳ thói quen cũ. Công tác truyền thông chính sách phải đi trước một bước nhằm tạo sự đồng thuận từ các đơn vị sử dụng ngân sách. Đào tạo liên tục là chìa khóa để nâng cao năng lực cho kế toán viên địa phương. Việc thiết lập đường dây nóng hỗ trợ kỹ thuật giúp giải quyết kịp thời vướng mắc phát sinh. Quy trình kiểm soát nội bộ phải được thực hiện thường xuyên để ngăn ngừa sai phạm phát sinh trên phần mềm.

4.2. Khả năng ứng dụng và lộ trình phát triển kho bạc số

Kết quả nghiên cứu mở ra triển vọng ứng dụng thực tiễn rất lớn cho hệ thống Kho bạc Nhà nước. Mô hình kiểm soát chi trực tuyến tại Thái Nguyên có thể nhân rộng tại nhiều địa phương vùng trung du và miền núi. Lộ trình phát triển kho bạc số giai đoạn tới tập trung vào xây dựng kho dữ liệu lớn tập trung. Cơ quan kho bạc sẽ triển khai hóa đơn điện tử và chứng từ kế toán số hóa hoàn toàn. Hệ thống ứng dụng phân tích dữ liệu tự động để phát hiện sớm các giao dịch đáng ngờ. Đơn vị dự toán có thể theo dõi tiến độ giải ngân trực tiếp qua ứng dụng trên điện thoại thông minh. Nền tảng số hóa toàn diện sẽ tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước là mắt xích then chốt nhằm bảo đảm kỷ cương tài chính công và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia. Thực hiện Nghị quyết số 30C của Chính phủ về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước và định hướng xây dựng Kho bạc số vào năm 2030, Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên đã quyết liệt đẩy mạnh ứng dụng dịch vụ công trực tuyến vào quy trình nghiệp vụ. Vào năm 2018, tỷ lệ đơn vị sử dụng ngân sách tham gia dịch vụ công trực tuyến tại địa bàn chỉ đạt khiêm tốn 5,3% với 95 trên tổng số 1.794 đơn vị. Tuy nhiên, đến năm 2020, chỉ số này đã xác lập mốc tuyệt đối 100% với 1.644 đơn vị bắt buộc tham gia, đồng thời tỷ trọng chứng từ chi thường xuyên thanh toán điện tử đạt 91,0% so với tổng lượng chứng từ phát sinh.

Dù đạt được những bước tiến vượt bậc, thực tiễn vận hành giai đoạn 2018 - 2020 vẫn bộc lộ những điểm nghẽn kỹ thuật và tổ chức. Tình trạng nghẽn mạng cục bộ, sự thiếu đồng bộ giữa phần mềm dịch vụ công và hệ thống Tabmis, cùng thói quen kiểm soát chứng từ giấy truyền thống đã tạo ra những nguy cơ rủi ro nhất định cho quỹ ngân sách. Xuất phát từ bối cảnh đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Đinh Thị Thu Thủy đi sâu phân tích toàn diện thực trạng kiểm soát chi thường xuyên qua dịch vụ công trực tuyến tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên. Đề tài xác định rõ mục tiêu đánh giá các mắt xích quy trình, đo lường các nhân tố tác động chủ quan và khách quan, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp ứng dụng cho giai đoạn 2021 - 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc rút ngắn thời gian xử lý giao dịch xuống dưới 2 giờ làm việc, tiết kiệm chi phí hành chính và nâng cao tính minh bạch cho nền tài chính công địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết quản trị tài chính công hiện đại và Mô hình chấp nhận công nghệ TAM của Davis. Lý thuyết quản trị tài chính công nhấn mạnh các nguyên tắc về tính tuân thủ dự toán, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của đơn vị thụ hưởng ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13. Trong khi đó, mô hình TAM giải thích hành vi và mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ của cán bộ kế toán thông qua hai biến số cốt lõi: nhận thức về tính hữu ích và nhận thức về tính dễ sử dụng của phần mềm trực tuyến. Đề tài cũng tích hợp mô hình phân cấp dịch vụ công 4 mức độ theo Nghị định số 43/2011/NĐ-CP và các quy định về thủ tục hành chính tại Nghị định số 11/2020/NĐ-CP.

Khung lý thuyết của luận văn làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng: ngân sách nhà nước, chi thường xuyên ngân sách nhà nước, kiểm soát chi thường xuyên và dịch vụ công trực tuyến mức độ 4. Tính đến ngày 31/12/2020, hệ thống Kho bạc Nhà nước đã hoàn thành tích hợp 7 dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 lên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Hệ thống vận hành trên kiến trúc hai thành phần độc lập: giao diện người dùng bên ngoài (front-end) cài đặt tại Bộ Tài chính và giao diện cán bộ nghiệp vụ (back-end) kết nối trực tiếp vào hệ thống lõi Tabmis. Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa nhóm nhân tố chủ quan như năng lực cán bộ kiểm soát, hạ tầng công nghệ thông tin với nhóm nhân tố khách quan gồm hành lang pháp lý, nhận thức của đơn vị sử dụng ngân sách và tình hình kinh tế xã hội địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn từ năm 2018 đến hết năm 2020. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo tổng kết chi thường xuyên, thống kê chứng từ trên hệ thống Tabmis và các văn bản chỉ đạo của Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước. Về dữ liệu sơ cấp, tổng quy mô mẫu điều tra thực tế là 422 đối tượng. Tác giả thực hiện phương pháp điều tra tổng thể đối với toàn bộ 111 cán bộ, lãnh đạo làm công tác kiểm soát chi tại cơ quan văn phòng Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên và 8 đơn vị kho bạc huyện trực thuộc. Đối với nhóm khách hàng giao dịch, tác giả áp dụng công thức tính cỡ mẫu xác suất của Fely David năm 2005 từ tổng thể 1.644 đơn vị có thời gian giao dịch trực tuyến từ 2 năm trở lên, với độ tin cậy 95% và sai số biên 0,05, từ đó xác định cỡ mẫu đại diện ngẫu nhiên là 311 kế toán trưởng và chủ tài khoản.

Phương pháp phân tích thông tin sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả tính điểm trung bình trên thang đo Likert 5 mức độ, trải dài từ mức 1 đại diện cho rất không đồng ý đến mức 5 là rất đồng ý. Lý do lựa chọn thang đo Likert nhằm lượng hóa khoa học các biến số định tính về mức độ tiện ích, sự hài lòng và cảm nhận rủi ro vận hành. Bên cạnh đó, phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối được áp dụng để đối chiếu tốc độ tăng trưởng chứng từ điện tử qua từng năm, giúp làm rõ sự chuyển dịch cơ cấu thanh toán từ phương thức thủ công sang môi trường số hóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ bao phủ dịch vụ công trực tuyến của các đơn vị dự toán trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đạt mức tăng trưởng ấn tượng. Năm 2018, toàn tỉnh chỉ có 95 trên 1.794 đơn vị tham gia với tỷ lệ 5,3%. Đến năm 2019, số lượng đã tăng vọt lên 1.388 trên 1.764 đơn vị, tương ứng 78,7%. Tới cuối năm 2020, tỷ lệ đơn vị sử dụng ngân sách bắt buộc tham gia dịch vụ công đã đạt mốc tuyệt đối 100% với 1.644 đơn vị.

Thứ hai, số lượng chứng từ thanh toán điện tử thay thế gần như hoàn toàn chứng từ giấy truyền thống. Nếu như năm 2018 số chứng từ chi thường xuyên xử lý qua mạng chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 4,2%, thì sang năm 2019 đã vươn lên 43,7% và chạm mốc kỷ lục 91,0% vào năm 2020, khẳng định sự thay đổi căn bản trong phương thức giao dịch tài chính công.

Thứ ba, cơ cấu nội dung chi qua dịch vụ công trực tuyến ghi nhận sự phân hóa rõ nét giữa các khoản mục. Các khoản chi cho con người bao gồm lương, phụ cấp và tiền công chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 65% tổng số giao dịch thành công. Trong khi đó, các khoản chi mua sắm, sửa chữa tài sản dù có giá trị lớn nhưng tỷ lệ chứng từ phải hướng dẫn bổ sung hồ sơ chiếm khoảng 9,5% do tính chất phức tạp của hợp đồng kinh tế và biên bản nghiệm thu.

Thứ tư, nguồn nhân lực kiểm soát chi có trình độ học vấn vững vàng nhưng còn hạn chế về kỹ năng xử lý sự cố công nghệ. Đội ngũ công chức Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên có 165 người, trong đó nữ giới chiếm 56% với 93 người; tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học trở lên chiếm tới 87% tương đương 144 người. Mặc dù vậy, kết quả điều tra Likert ghi nhận điểm đánh giá về khả năng khắc phục lỗi truyền thông tin phần mềm chỉ đạt mức trung bình khá là 3,45 trên 5 điểm.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng vượt bậc từ 5,3% lên 100% đơn vị tham gia phản ánh tính hiệu quả của công tác chỉ đạo hành chính và quyết tâm cải cách của hệ thống kho bạc địa phương. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng, trong đó các cột thể hiện số lượng đơn vị sử dụng ngân sách qua từng năm từ 2018 đến 2020, còn đường xu hướng biểu thị sự bứt phá của tỷ lệ chứng từ điện tử từ 4,2% lên 91,0%. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý thấy rõ điểm bùng nổ chuyển đổi số trong năm 2019 và 2020. Bên cạnh đó, một bảng ma trận số liệu so sánh thang đo Likert 5 mức độ giữa 111 cán bộ kho bạc và 311 khách hàng sẽ phân tách rõ sự chênh lệch trong cảm nhận về độ trễ phần mềm và rủi ro bảo mật thông tin.

Khi đối chiếu với thực tiễn tại Kho bạc Nhà nước Hà Nội nơi quản lý hơn 9.000 đơn vị dự toán và Kho bạc Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh với mô hình luân chuyển hồ sơ 8 bước chuẩn ISO, kinh nghiệm tại Thái Nguyên khẳng định quy mô trung bình là điều kiện thuận lợi để cán bộ kho bạc trực tiếp hỗ trợ khách hàng theo phương thức cầm tay chỉ việc. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến khoảng 9% hồ sơ mua sắm tài sản công bị từ chối thanh toán bắt nguồn từ các quy định khắt khe tại Nghị định số 63/2019/NĐ-CP và Quyết định số 17/2019/QĐ-TTg về hạn mức đấu thầu từ 20 triệu đến 50 triệu đồng. Điều này chứng minh rằng việc số hóa kiểm soát chi đòi hỏi sự đồng bộ giữa hạ tầng công nghệ và sự am hiểu thể chế pháp lý của đội ngũ kế toán cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, chuẩn hóa và tái cấu trúc quy trình kiểm soát chi điện tử. Ban Giám đốc Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên cùng Trưởng phòng Kiểm soát chi cần chỉ đạo áp dụng quy trình luân chuyển chứng từ 8 bước theo tiêu chuẩn ISO, nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ chi thường xuyên xuống dưới 2 giờ làm việc, bảo đảm 100% hồ sơ hợp lệ được xử lý kịp thời trong lộ trình 2021 - 2023.

Hai là, nâng cấp đường truyền và hoàn thiện giao diện tích hợp phần mềm. Bộ phận Tin học phối hợp với Cục Công nghệ thông tin thuộc Kho bạc Nhà nước nâng cấp băng thông mạng, xử lý triệt để tình trạng xung đột dữ liệu giữa cổng dịch vụ công và hệ thống Tabmis, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ lỗi truyền tin xuống dưới 0,5% tổng số giao dịch, hoàn thành dứt điểm trong quý 2 năm 2023.

Ba là, bồi dưỡng kỹ năng số và chuẩn hóa chuyên môn nghiệp vụ. Văn phòng Kho bạc Nhà nước tỉnh phối hợp với các phòng chuyên môn tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về an toàn chữ ký số cho 100% trong số 111 công chức làm công tác kiểm soát chi, đồng thời duy trì tối thiểu 2 hội nghị đối thoại và hướng dẫn trực tuyến mỗi năm cho hơn 1.600 kế toán trưởng đơn vị dự toán trong giai đoạn 2022 - 2024.

Bốn là, tăng cường thanh tra chuyên ngành và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro. Phòng Thanh tra - Kiểm tra Kho bạc Nhà nước tỉnh cần chủ trì triển khai tối thiểu 15 cuộc thanh tra chuyên ngành chi thường xuyên định kỳ hàng năm trong giai đoạn 2021 - 2025, ứng dụng công cụ kiểm toán tự động để giám sát các khoản chi vượt định mức tiêu chuẩn theo Nghị định số 63/2019/NĐ-CP, ngăn chặn sai sót ngay từ khâu tiền kiểm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đội ngũ lãnh đạo và chuyên viên kiểm soát chi tại 8 đơn vị kho bạc huyện trực thuộc tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Công trình mang lại lợi ích thực tiễn trong việc tham khảo mô hình xử lý hồ sơ số hóa khép kín, ứng dụng các tiêu chí nhận diện 9% rủi ro thường gặp trong chi mua sắm tài sản để tăng tốc độ giải ngân và hạn chế sai sót nghiệp vụ.

Thứ hai, thủ trưởng và kế toán trưởng tại hơn 1.600 đơn vị dự toán, cơ quan hành chính sự nghiệp trên địa bàn tỉnh. Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về danh mục hồ sơ pháp lý theo Nghị định số 11/2020/NĐ-CP và kỹ năng bảo mật chữ ký số, giúp các đơn vị tránh bị từ chối chứng từ hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 63/2019/NĐ-CP.

Thứ ba, cơ quan quản lý tài chính địa phương gồm Sở Tài chính và Ủy ban nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp số liệu thực tế về 65% khoản chi thanh toán cá nhân cùng các khoản chi sự nghiệp, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản trị ngân quỹ, thẩm định quyết toán niên độ và phân bổ dự toán hàng năm sát với thực tế.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và các chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực Quản lý kinh tế và Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị nhờ kết hợp khung lý thuyết TAM với thiết kế mẫu khảo sát 422 đối tượng chuẩn xác và phương pháp phân tích thống kê định lượng có độ tin cậy cao.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Lợi ích nổi bật nhất khi Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên triển khai dịch vụ công trực tuyến là gì? Trả lời: Dịch vụ công trực tuyến giúp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí in ấn chứng từ giấy và công tác phí cho hơn 1.600 đơn vị sử dụng ngân sách. Thời gian luân chuyển hồ sơ thanh toán giảm mạnh xuống dưới 2 giờ làm việc, đồng thời giảm tải hoàn toàn áp lực giao dịch trực tiếp khi lượng chứng từ điện tử đạt 91% năm 2020.

Câu hỏi 2: Nguyên nhân vì sao trong năm 2018 tỷ lệ đơn vị tham gia dịch vụ công chỉ đạt 5,3%? Trả lời: Năm 2018 là thời điểm thí điểm ban đầu nên toàn tỉnh mới có 95 đơn vị tham gia. Nguyên nhân chủ yếu do hạ tầng máy tính và mạng internet tại các đơn vị cấp xã chưa đồng bộ, kết hợp thói quen của thủ trưởng cơ quan chỉ quen xem xét chứng từ giấy và ký tay trực tiếp thay vì phê duyệt qua chữ ký số.

Câu hỏi 3: Quy trình kiểm soát chi qua môi trường mạng đảm bảo tính pháp lý và ngăn chặn rủi ro như thế nào? Trả lời: Hệ thống áp dụng chữ ký số chuyên dùng hai cấp gồm kế toán trưởng và chủ tài khoản theo quy định tại Thông tư số 61/2014/TT-BTC. Mọi thông tin thanh toán đều được mã hóa trên đường truyền, liên thông tự động với 7 dịch vụ công mức độ 4 trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và lưu vết lịch sử kiểm soát chi tiết.

Câu hỏi 4: Quy mô mẫu khảo sát 422 phiếu trong luận văn được thiết kế ra sao để đảm bảo tính đại diện? Trả lời: Tác giả tiến hành điều tra tổng thể 111 cán bộ, công chức làm công tác kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên để thu thập góc nhìn chuyên môn nội bộ. Đồng thời, tác giả áp dụng công thức chọn mẫu Fely David với độ tin cậy 95% để lựa chọn ngẫu nhiên 311 khách hàng đại diện từ 1.644 đơn vị giao dịch thường xuyên.

Câu hỏi 5: Nhóm chi thường xuyên nào tiềm ẩn nguy cơ sai sót cao nhất khi thực hiện qua dịch vụ công? Trả lời: Các khoản chi mua sắm, sửa chữa tài sản có giá trị trên 20 triệu hoặc 50 triệu đồng tiềm ẩn sai sót cao nhất, chiếm tỷ lệ hồ sơ phải hướng dẫn bổ sung khoảng 9,5%. Nguyên nhân do kế toán cơ sở chưa gửi kèm đầy đủ quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu hoặc biên bản nghiệm thu theo Quyết định số 17/2019/QĐ-TTg.

Kết luận

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý tài chính công và kinh nghiệm kiểm soát chi trực tuyến từ các đơn vị đi đầu như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng giai đoạn 2018 - 2020, làm rõ bước nhảy vọt từ 5,3% lên 100% đơn vị sử dụng ngân sách tham gia dịch vụ công.
• Đánh giá khách quan ý kiến của 422 cán bộ kho bạc và kế toán cơ sở, chứng minh tỷ lệ 91,0% chứng từ điện tử đã mang lại hiệu quả kinh tế xã hội rõ nét.
• Đề xuất hệ sinh thái 4 giải pháp trọng tâm về quy trình ISO, nâng cấp phần mềm Tabmis và đào tạo kỹ năng số đến năm 2025.
• Đóng góp luận cứ thực tiễn tin cậy giúp cơ quan kho bạc và chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho quỹ ngân sách nhà nước.

Bước sang giai đoạn 2021 - 2025, Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên cần tiếp tục phát huy các kết quả đạt được, đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số theo định hướng Chiến lược phát triển Kho bạc Nhà nước đến năm 2030. Các đơn vị sử dụng ngân sách trên địa bàn hãy chủ động nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ, phối hợp chặt chẽ với cơ quan kho bạc nhằm xây dựng nền hành chính công minh bạch, tiết kiệm và phục vụ nhân dân ngày càng hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I - Nghị định 43, 2011) Dịch vụ công là loại hình dịch vụ do cơ quan hành chính nhà nước cung cấp phục vụ yêu cầu cụ thể của công dân và tổ chức dựa trên quy định của pháp luật. Các công việc do cơ quan hành chính nhà nước thực hiện nằm trong phạm trù dịch vụ 6 công, thể hiện mối quan hệ giữa nhà nước và công dân, trong mối quan hệ này công dân thực hiện dịch vụ này không có quyền lựa chọn mà phải nhận những dịch vụ bắt buộc do nhà nước quy định. Sản phẩm của dịch vụ dưới dạng phổ biến là các loại văn bản mà tổ chức, cá nhân có nhu cầu được đáp ứng. Dịch vụ công trực tuyến Theo khoản 2 điều 3 thông tư 26/2009/TT-BTTTT thì: “Dịch vụ công trực tuyến là dịch vụ công và các dịch vụ khác của cơ quan nhà nước được cung cấp cho các tổ chức, cá nhân trên môi trường mạng”.

Trong đó, giao dịch điện tử trong hoạt động tài chính là giao dịch điện tử giữa cơ quan, tổ chức, cá nhân trong các loại hoạt động nghiệp vụ: ngân sách nhà nước, ngân quỹ nhà nước, thuế, phí, lệ phí, thu khác của ngân sách nhà nước, dự trữ nhà nước, tài sản công, các quỹ tài chính nhà nước, đầu tư tài chính, tài chính doanh nghiệp, tài chính hợp tác xã, hải quan, kế toán, quản lý nhà nước về giá, chứng khoán, dịch vụ tài chính, dịch vụ kế toán, dịch vụ kiểm toán, kinh doanh bảo hiểm và các dịch vụ tài chính khác thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính. Việc thực hiện các hoạt động nghiệp vụ này theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua dịch vụ công trực tuyến tại KBNN Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước là việc cơ quan cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ chi thường xuyên thực hiện vai trò kiểm tra, giám sát toàn bộ các hoạt động, các khoản từ ngân sách nhà nước cho chi thường xuyên để đảm bảo chi đúng dự toán được phê duyệt, đúng đối tượng, đúng tiêu chuẩn định mức được cơ quan có thẩm quyền ban hành. Theo cơ chế quản lý tài chính công, tuy Kho bạc Nhà nước chỉ thực hiện nghiệp vụ chi trả theo quyết định của thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách, nhưng Kho bạc Nhà nước có nhiệm vụ kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của những quyết định này trước khi thực hiện.

Cơ chế kiểm soát các khoản chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước được quy định rõ trong Khoản 5 Điều 56, Luật Ngân sách Nhà nước như sau: “Kho bạc Nhà nước kiểm tra tính hợp pháp của các tài liệu cần thiết theo quy định của pháp luật và thực hiện chi ngân sách khi có đủ các điều kiện quy định tại 7 Khoản 2 Điều 12 của Luật này theo phương thức thanh toán trực tiếp hoặc tạm ứng theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này”. Trong đó, trang thông tin dịch vụ công của Kho bạc Nhà nước là trang thông tin điện tử, nơi cung cấp các dịch vụ hành chính công thuộc lĩnh vực Kho bạc Nhà nước cho các đơn vị giao dịch với Kho bạc Nhà nước trên môi trường mạng. Trang thông tin dịch vụ công của Kho bạc Nhà nước đặt trên mạng internet tại địa chỉ http://vst.vn/ và được tích hợp với Cổng dịch vụ công Bộ Tài chính theo quy định tại Nghị định số 61/2018/NĐ-CP ngày 23 tháng 4 năm 2018 của Chính phủ về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính. Đặc điểm, nguyên tắc, vai trò của kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua dịch vụ công trực tuyến tại KBNN 1.

Hệ thống dịch vụ công trực tuyến của hệ thống KBNN hiện nay * Phân loại dịch vụ công trực tuyến Theo Nghị định số 43/2011/NĐ-CP ngày 13/6/2011 của Chính phủ chúng ta có những khái niệm về dịch vụ hành chính công, dịch vụ công trực tuyến các mức như sau: - Dịch vụ công trực tuyến mức độ 1: là dịch vụ đảm bảo cung cấp đầy đủ các thông tin thủ tục hành chính và các văn bản có liên quan quy định về thủ tục hành chính đó. - Dịch vụ công trực tuyến mức độ 2: là dịch vụ công trực tuyến mức độ 1 và cho phép người sử dụng tải về các mẫu văn bản và khai báo để hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu. Hồ sơ sau khi hoàn thiện được gửi trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ. - Dịch vụ công trực tuyến mức độ 3: là dịch vụ công trực tuyến mức độ 2 và cho phép người sử dụng điền và gửi trực tuyến các mẫu văn bản đến cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ.

Các giao dịch trong quá trình xử lý hồ sơ và cung cấp dịch vụ được thực hiện trên môi trường mạng. Việc thanh toán lệ phí (nếu có) và nhận kết quả được thực hiện trực tiếp tại cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ. - Dịch vụ công trực tuyến mức độ 4: là dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và cho 8 phép người sử dụng thanh toán lệ phí (nếu có) được thực hiện trực tuyến. Việc trả kết quả có thể được thực hiện trực tuyến, gửi trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến người sử dụng.

Hệ thống DVCTT của hệ thống Kho bạc Nhà nước bao gồm 2 thành phần chính: - Front-end: là giao diện giao tiếp với người dùng bên ngoài, cho phép người dùng gửi hồ sơ trực tuyến và theo dõi kết quả xử lý. Thành phần này được tích hợp lên trang thông tin dịch vụ công Kho bạc Nhà nước, cổng thông tin điện tử Kho bạc Nhà nước và được cài đặt tại Bộ Tài chính. - Back-end: là giao diện giao tiếp với cán bộ Kho bạc Nhà nước, cho phép cán bộ Kho bạc Nhà nước tiếp nhận và thông báo kết quả xử lý hồ sơ. Thành phần này giao diện với các hệ thống lõi của Kho bạc Nhà nước như hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (TABMIS), Đầu tư tài chính công để gửi/nhận các thông tin về hồ sơ và trạng thái xử lý hồ sơ tương ứng.

Đồng thời, giao diện với trang dịch vụ công trực tuyến của Bộ Tài chính/Trang thông tin dịch vụ công Kho bạc Nhà nước để nhận/gửi thông tin về hồ sơ và kết quả xử lý hồ sơ tương ứng. Thành phần này được cài đặt tại Kho bạc Nhà nước. * Hệ thống DVCTT của hệ thống Kho bạc Nhà nước Đến ngày 31/12/2020, Kho bạc Nhà nước đã tích hợp 7 dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 thuộc lĩnh vực kho bạc trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. - Dịch vụ công đăng ký sử dụng tài khoản, bổ sung tài khoản và thay đổi mẫu dấu, mẫu chữ ký của đơn vị giao dịch tại Kho bạc Nhà nước, ứng với thủ tục hành chính: Thủ tục đăng ký sử dụng tài khoản, bổ sung tài khoản và thay đổi mẫu dấu, mẫu chữ ký của đơn vị giao dịch tại Kho bạc Nhà nước.

- Dịch vụ công kiểm soát, thanh toán chi phí quản lý dự án đầu tư của các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước. - Dịch vụ công kiểm soát, thanh toán vốn đầu tư thuộc nguồn vốn ngân sách nhà nước. - Dịch vụ công kiểm soát, thanh toán các khoản chi thường xuyên, chi sự nghiệp có tính chất thường xuyên, chi chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình mục tiêu sử dụng kinh phí sự nghiệp. 9 - Dịch vụ công hạch toán vốn ODA, vốn vay ưu đãi vào ngân sách nhà nước, ứng với thủ tục hành chính: Thủ tục hạch toán vốn ODA, vốn vay ưu đãi vào ngân sách nhà nước.

- Dịch vụ công kiểm soát chi vốn nước ngoài qua Kho bạc Nhà nước. - Dịch vụ công tất toán tài khoản của đơn vị giao dịch mở tại Kho bạc Nhà nước, ứng với thủ tục hành chính: Thủ tục tất toán tài khoản của đơn vị giao dịch mở tại Kho bạc Nhà nước. Đặc điểm kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua dịch vụ công trực tuyến tại KBNN Thứ nhất, kiểm soát chi thường xuyên gắn liền với những khoản chi thường xuyên nên phần lớn công tác kiểm soát chi diễn ra đều đặn trong năm, ít có tính thời vụ, ngoại trừ những khoản chi mua sắm tài sản, sửa chữa lớn tài sản cố định… Thứ hai, kiểm soát chi thường xuyên diễn ra trên nhiều lĩnh vực và rất nhiều nội dung nên rất đa dạng và phức tạp. Chính vì thế, những quy định trong kiểm soát chi thường xuyên cũng hết sức phong phú, với từng lĩnh vực chi có những quy định riêng, từng nội dung, tính chất nguồn kinh phí cũng có những tiêu chuẩn, định mức riêng… Thứ ba, kiểm soát chi thường xuyên bị áp lực lớn về mặt thời gian vì phần lớn những khoản những khoản chi thường xuyên đều mang tính cấp thiết như: chi về tiền lương, tiền công, học bổng… gắn liền với cuộc sống hàng ngày của cán bộ, công chức, học sinh, sinh viên; các khoản chi về chuyên môn nghiệp vụ nhằm đảm bảo duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước nên những khoản chi này đòi hỏi phải được giải quyết nhanh chóng.

Thứ tư, kiểm soát chi thường xuyên phải kiểm soát những khoản chi nhỏ, vì vậy cơ sở để kiểm soát chi như hóa đơn, chứng từ. để chứng minh cho những nghiệp vụ kinh tế đã phát sinh, thường không đầy đủ, không rõ ràng, thiếu tính pháp lý. gây rất nhiều khó khăn cho cán bộ kiểm soát chi, đồng thời cũng rất khó để đưa ra những quy định bao quát hết những khoản chi này trong công tác kiểm soát chi. Thứ năm, các đơn vị giao dịch phải có chứng thư số đang còn hiệu lực do tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng cấp hoặc được cấp bởi tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số chuyên dùng phục vụ các cơ quan thuộc hệ thống chính trị.

10 Thứ sáu, các đơn vị giao dịch phải có máy tính và kết nối mạng internet; có 01 địa chỉ thư điện tử đã thông báo với KBNN để sử dụng cho tất cả các giao dịch trên trang thông tin dịch vụ công của KBNN. Thứ bảy, các đơn vị giao dịch phải có thông báo tham gia và được KBNN chấp thuận ký chữ ký thứ nhất và ký chữ ký thứ hai trong hồ sơ mở và sử dụng tài khoản của đơn vị giao dịch.