Chương 1: Lý luận về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính. Chương 2: Thực tiễn cải cách thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh Nam Định. Chương 3: Một số giải pháp tăng cường cải cách thủ tục hành chính trong thời gian tới. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1.
Thủ tục hành chính 1. Khái niệm và phân loại thủ tục hành chính 1. Khái niệm Thủ tục hành chính có thể được nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau, nếu tiếp cận từ bản chất thì thủ tục hành chính là thuộc tính của hoạt động quản lý, là phương thức phục vụ của công quyền. Hình thức của nó chính là quan hệ có tính trật tự công vụ, của mối quan hệ do con người nhận thức và thiết lập (con người ở đây là những người thực thi công vụ, từ người đặt ra thủ tục, người vận hành nó và người kiểm tra nó).
Mối quan hệ diễn ra thủ tục giữa công quyền với người dân, giữa công quyền với nhau (nội bộ cơ quan hoặc giữa các cơ quan), giữa người dân với nhau trong giao dịch dân sự. Nếu tiếp cận từ góc độ hình thức pháp lý thì thủ tục hành chính là các hành vi mang tính thủ tục và theo trình tự nhất định được pháp luật quy định khi chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình. Mục đích của thủ tục hành chính là nhằm đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ thể, nội dung của thủ tục hành chính là những hành vi dưới dạng hành động mà chủ thể thực hiện theo hình thức và trình tự được pháp luật quy định. Về hình thức pháp lý của thủ tục hành chính: là các quy phạm pháp luật dưới dạng quy phạm thủ tục (hay còn gọi là quy phạm hình thức).
Quy phạm thủ tục được ban hành để bảo đảm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của chủ thể được quy phạm nội dung quy định. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Tài liệu hướng dẫn thực hiện Đề án 30 và được quy phạm hóa tại Nghị định 63/2010/NĐ-CP thì: “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính với tổ chức và cá nhân công dân” [8, Điều 3, Khoản 1]. Phân loại thủ tục hành chính Để thuận lợi cho việc xây dựng và thực hiện thủ tục hành chính thì thủ tục hành chính được phân loại theo bốn tiêu chí như sau: Thứ nhất: Theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước, theo cách này, các thủ tục được xác định cho từng lĩnh vực quản lý nhà nước và được phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy quản lý hiện hành. Ví dụ: Thủ tục đăng ký kinh doanh; thủ tục xuất nhập cảnh; thủ tục cấp giấy phép xây dựng.
Thứ hai: Theo công việc cụ thể của cơ quan nhà nước, theo cách này, mỗi công việc để thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước có một thủ tục tiến hành. Ví dụ: Thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Thủ tục tuyển dụng cán bộ, công chức, chuyển ngạch, điều động cán bộ, công chức. Loại thủ tục này được thực hiện ở phạm vi rộng hơn, không chỉ các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện mà các cơ quan lập pháp, tư pháp cũng có những hoạt động liên quan đến quản lý hành chính nhà nước và cần thiết phải thực hiện một số thủ tục hành chính loại này. Thứ ba: Phân loại theo chức năng cung cấp dịch vụ công và chức năng chuyên môn, loại thủ tục này chỉ áp dụng cho các cơ quan có chức năng hoạt động mang tính chất đặc thù nghiệp vụ chuyên môn.
Ví dụ: Thủ tục cung cấp dịch vụ thông tin; Thủ tục kiểm tra mức độ an toàn lao động; Thủ tục mua và thanh toán các loại bảo hiểm. Thứ tư: Phân loại theo quan hệ công tác, chia thành ba nhóm gồm: Nhóm thủ tục nội bộ; Nhóm thủ tục liên hệ; Nhóm thủ tục văn thư, cụ thể như sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thủ tục liên hệ: Giữa các chủ thể không có mối liên hệ về tổ chức; giữa các cơ quan hành chính với cá nhân, tổ chức khi thực hiện nhiệm vụ quản lý hoặc khi giải quyết yêu cầu của người dân. Thủ tục hành chính liên hệ là thủ tục thực hiện thẩm quyền tiến hành giải quyết các công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, phòng ngừa, ngăn chặn, xử phạt các hành vi vi phạm hành chính, trưng thu, trưng mua các động sản và bất động sản của tổ chức và công dân khi nhà nước có nhu cầu giải quyết một nhiệm vụ nhất định vì lợi ích cộng đồng. Thủ tục hành chính lúc này thường được thể hiện dưới dạng: thủ tục hành chính cho phép làm; thủ tục giải quyết các yêu cầu, đề nghị của công dân, tổ chức; Thủ tục hành chính ngăn cấm hay cưỡng chế thi hành; Thủ tục hành chính trưng thu, trưng dụng.
Thủ tục nội bộ: Thủ tục hành chính nội bộ là thủ tục liên quan đến quan hệ trong quá trình thực hiện các công việc nội bộ của các cơ quan, công sở trong hệ thống cơ quan nhà nước. Nó bao gồm các thủ tục về quan hệ lãnh đạo, kiểm tra của cơ quan nhà nước cấp trên với cấp dưới, quan hệ hợp tác phối hợp giữa các cơ quan nhà nước cùng cấp, ngang cấp và ngang quyền, quan hệ công tác giữa chính quyền các cấp với các Bộ, cơ quan chuyên môn của UBND cấp trên. Giải quyết các công việc mà các chủ thể có mối liên hệ về tổ chức, ví dụ: giữa các Sở, ngành; giữa các đơn vị cấp Sở với UBND cấp huyện, xã. Thủ tục văn thư: Đây là thủ tục hành chính thông thường được thực hiện trong từng cơ quan, đơn vị để phục vụ hoạt động của cơ quan, đơn vị.
Thủ tục hành chính văn thư là toàn bộ hoạt động lưu trữ, xử lý, cung cấp các loại giấy tờ và đưa ra giải quyết một công việc nhất định. Nhà nước sẽ quy định các loại giấy tờ cần thiết cho việc giải quyết một yêu cầu của tổ chức hay của công dân nhằm xác định mối quan hệ pháp lý rõ ràng, đồng thời quy định những loại giấy tờ được xem là hợp lệ có thể dùng để giải quyết công việc [13]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyên tắc xây dựng, yêu cầu, nghĩa vụ và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước 1.
Nguyên tắc xây dựng thủ tục hành chính Xây dựng thủ tục hành chính là đề ra cách thức giải quyết công việc nhằm thực hiện các quy định nội dung của luật pháp và đáp ứng yêu cầu của thực tế. Việc xây dựng các thủ tục hành chính phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản được quy định trong Hiến pháp. Những nguyên tắc này có thể được áp dụng trực tiếp trong xây dựng các thủ tục hành chính nhưng cũng có thể chỉ là những nguyên tắc chung cần phải được cụ thể hoá bằng các văn bản quy phạm pháp luật khác. Chính vì vậy các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần phải xây dựng những văn bản quy phạm pháp luật trong đó có những hướng dẫn cụ thể về thủ tục hành chính.
Khi đó đòi hỏi các cơ quan xây dựng thủ tục hành chính cần áp dụng một số nguyên tắc chung thống nhất sau [8]: Thứ nhất, nguyên tắc Cần thiết: Phải phù hợp với thực tế và nhu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Thủ tục hành chính phải được xây dựng trên cơ sở nhận thức đầy đủ yêu cầu khách quan của tiến trình phát triển xã hội. Nguyên tắc này bao gồm cả tính kịp thời của các thủ tục hành chính. Đây là nguyên tắc hàng đầu, quan trọng nhất của quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật có quy định về thủ tục hành chính.
Nếu xét thấy thủ tục hành chính là không cần thiết thì không cần xem xét đến các nguyên tắc khác mà dừng lại, không ban hành nữa. Thứ hai, nguyên tắc Hợp lý: Thủ tục hành chính phải đơn giản, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện. Theo nguyên tắc này, các thủ tục hành chính khi ban hành cần có sự giải thích cụ thể, rõ ràng, chi tiết về nội dung của thủ tục, phạm vi áp dụng… Mọi thủ tục hành chính phải được công khai cho mọi chủ thể biết để làm căn cứ có tính pháp chế tuân thủ, thực hiện và kiểm soát trở lại… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ ba, nguyên tắc Hợp pháp: Ban hành đúng quy định của pháp luật về ban hành văn bản QPPL của Nhà nước (đúng thẩm quyền, đúng quy định tại văn bản cấp trên, không chồng chéo, mâu thuẫn với các văn bản cùng cấp khác và các lĩnh vực có liên quan) thực hiện đúng pháp luật, tăng cường pháp chế nhằm tạo được một công cụ quản lý hữu hiệu cho bộ máy nhà nước. Theo nguyên tắc này, chỉ những cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới được ban hành thủ tục hành chính, thủ tục hành chính phải theo đúng quy định của pháp luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, phải ban hành đúng trình tự với phương tiện, biện pháp và hình thức được pháp luật cho phép.
Nói một cách khái quát: cơ quan và cá nhân có thẩm quyền khi ban hành thủ tục hành chính phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về thẩm quyền, tính hợp pháp của thủ tục hành chính do mình ban hành. Những nguyên tắc trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau đảm bảo để ban hành các thủ tục hành chính phải thực sự cần thiết, hợp pháp, hợp lý và có mức chi phí tuân thủ thấp nhất. Khi xây dựng các thủ tục hành chính trong thực tế phải thực hiện đầy đủ các nguyên tắc nêu trên và tính đồng bộ của các nó song cũng tuỳ từng trường hợp cụ thể có thể nhấn mạnh một hay một vài nguyên tắc nhất định nhằm tạo được những thủ tục hành chính có hiệu lực, hiệu quả trong quản lý hành chính nhà nước. Yêu cầu, nghĩa vụ thực hiện thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước * Yêu cầu của thực hiện thủ tục hành chính.
Yêu cầu đặt ra trước tiên đối với việc thực hiện các thủ tục hành chính là tính chính xác, công minh. Cơ quan tiến hành thủ tục phải có đủ tài liệu căn cứ và thẩm quyền.