Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THEO CƠ CHẾ “MỘT CỬA LIÊN THÔNG” 1. Cải cách thủ tục hành chính và sự cần thiết phải đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính 1. Lý luận cơ bản về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính 1.1 Khái niệm thủ tục hành chính Một trong những đặc điểm cơ bản của nhà nước ta là tổ chức và hoạt động theo trật tự pháp lý, nghĩa là pháp luật quy định về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền và trình tự thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nước,cán bộ, công chức nhà nước trong việc giải quyết công việc nội bộ nhà nước và công việc liên quan đến cá nhân, tổ chức. Quản lý nhà nước củng giống như bất kỳ một hoạt động có mục đích nào đều phải thực hiện bằng một loạt các hoạt động nối tiếp nhau theo một trình tự nhất định, nói cách khác nó diễn ra theo một thủ tục nhất định.
Thủ tục theo nghĩa tiếng việt có thể được hiểu là những trình tự được quy định phải tuân theo khi thực hiện công việc. Để hoạt động quản lý nhà nước được tiến hành có hiệu quả, cơ quan hành chính phải đảm bảo tuân thủ nghiêm túc những quy tắc, chế tài, chế độ được pháp luật quy định. Những quy tắc, chế tài, chế độ đó chính là những quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền của cơ quan hành chính khi thực thi chức năng quản lý hành chính công. Những quy định trên chính là TTHC.
Hiện nay, trong khoa học luật hành chính có nhiều quan điểm khác nhau về khái niêm thủ tục hành chính. 10 Theo tác giả Hoàng Văn Huân, “Thủ tục hành chính là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan Nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân.” 1 Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát TTHC, "thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”. Những đặc điểm cơ bản TTHC: Thứ nhất, TTHC được pháp luật hành chính quy định chặt chẽ, là những quy phạm pháp luật hành chính có tính bắt buộc chung, mang tính khuôn mẫu, tương đối ổn định và đảm bảo phù hợp với từng loại công việc cụ thể. Thứ hai, TTHC do cơ quan nhà nước có thẩm quyền, người có thẩm quyền quy định theo trình tự thủ tục nhất định.
TTHC được quy định bởi nhiều cơ quan khác nhau. Đối với các hình thức thủ tục tư pháp: hình sự, dân sự, lao động Các văn bản quy định về những hình thức này do cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ban hành, còn đối với văn bản quy định về thủ tục hành chính lại khác. Có một số thủ tục hành chính được quy định bởi cơ quan quyền lực nhà nnước cao nhất nhưng bên cạnh đó phần lớn là do nhiều cơ quan nhà nưóc khác nhau ban hành. Thứ ba, TTHC là trình tự và cách thức giải quyết công việc của các cơ quan Nhà nước trong giải quyết các công việc liên quan đến các cơ quan, tổ chức và công dân.vn/thvietxuan/news/new15880/thu-tuc-hanh-chinh-va-cai-cach-thu-tuc-hanh-chinh-la- gi 11 Thứ tư, TTHC do cơ quan HCNN, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có thẩm quyền thực hiện theo các nguyên tắc do pháp luật quy định.
Thủ tục hành chính được tiến hành bởi nhiều cơ quan có thẩm quyền khác nhau: Các cơ quan hành pháp, tư pháp, lập pháp; trong quan hệ nội bộ giữa các cơ quan và đối tượng ngoài cơ quan với tư cách quản lý nhà nước. Thứ năm, các công việc cần thực hiện TTHC rất khác nhau, thường có nhiều khâu, liên quan đến nhiều cơ quan, do đó, các TTHC thường rất phức tạp, hầu hết các TTHC đều phải trải qua quá trình xác minh ở các khâu để đảm bảo thực hiện chính xác. Thứ sáu, các văn bản về thủ tục hành chính tản mạn, không tập trung. Các văn bản chứa đựng các thủ tục hành chính được quy định trong rất nhiều văn bản pháp luật khác nhau.
Chẳng hạn ở lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính có rất nhiều văn bản cụ thể hoá pháp lệnh được ban hành về xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước khác nhau hoặc có những thủ tục hành chính được quy định trong các văn bản không phải là luật hành chính. Từ những đặc điểm trên, khái niệm thủ tục hành chính có thể được định nghĩa như sau: Thủ tục hành chính là một loại quy phạm pháp luật mang tính bắt buộc chung, quy định về trình tự và cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định theo trình tự nhất định, để giải quyết một công việc cụ thể nhằm đảm bảo thực thi công vụ, phục vụ nhân dân. Nguyên tắc xây dựng và thực hiện thủ tục hành chính Trong quá trình CCHC, cải cách TTHC là một khâu quan trọng, là một yêu cầu tất yếu. Để nâng cao chất lượng của hoạt động CCHC, các cơ quan nhà nước cần tiếp tục nghiên cứu, loại bỏ những TTHC không cần thiết, sửa đổi bổ 12 sung quy trình của các TTHC để đảm bảo việc thực hiện TTHC nhanh chóng, thuận lợi cho nhân dân.
Việc cải cách TTHC trong giai đoạn mới phải tuân thủ một số nguyên tắc sau: Thứ nhất, phải bảo đảm tính thống nhất của TTHC. Để giữ vững tính thống nhất của hệ thống các cơ quan HCNN từ Trung ương đến cơ sở, thì việc bảo đảm tính thống nhất của TTHC là một yêu cầu quan trọng. không những trong việc xây dựng, điều chỉnh các TTHC mà còn trong cả quá trình triển khai thực hiện TTHC. Thứ hai, phải đảm bảo sự chặt chẽ của các TTHC.
Quy trình xây dựng và thực hiện TTHC cần được tuân thủ nghiêm túc, chặt chẽ theo đúng quy định cùa pháp luật. Việc xây dựng và thực hiện TTHC thiếu chặt chẽ là nguyên nhân của sự tùy tiện của các cơ quan HCNN, và cũng là điều kiện để phát sinh các tệ quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu của cán bộ, công chức đối với công dân, tổ chức. Thứ ba, phải bảo đảm tính hợp lý của TTHC. Đảm bảo tính hợp lý của TTHC tức là TTHC đó phải phù hợp với thực tế và nhu cầu khách quan của đời sống kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý HCNN.
Mục đích và tính chất hoạt động của nền HCNN ta là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, do đó TTHC không những cần phải đảm bảo nguyên tắc pháp luật, pháp chế mà TTHC còn phải phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế - xã hội; đáp ứng yêu cầu nguyện vọng của nhân dân trong mỗi giai đoạn phát triển. Thứ tư, phải bảo đảm tính khoa học của quy trình thực hiện các TTHC. Tính khoa học của quy trình thực hiện TTHC là sự tính toán các bước đi cần thiết, hợp lý cho việc thực hiện một TTHC nhất định. Tính khoa học 13 của quy trình thực hiện TTHC là một đòi hỏi tất yếu của nền hành chính hiện đại, một yêu cầu quan trọng để các TTHC được thực hiện hiệu quả.
Thứ năm, bảo đảm tính rõ ràng, công khai của các TTHC. Các TTHC phải được xây dựng trên cơ sở xem xét một cách cụ thể các bước của toàn bộ quy trình xây dựng và thực hiện TTHC. Để đảm bảo tính rõ ràng, công khai của các TTHC, cần công khai hóa một cách đầy đủ các nội dung của TTHC; mức thu phí, lệ phí (nếu có); quy trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ; họ tên, chức danh công chức; thời gian làm việc và thời gian tiếp nhận và trả kết quả; số điện thoại đường dây nóng; kết quả giải quyết công việc; địa chỉ thư điện tử công vụ của cơ quan, đơn vị. Ngoài cách thức công khai bắt buộc bằng hình thức niêm yết tại trụ sở UBND, tại Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả, trên trang cổng giao tiếp điện tử huyện, thì còn có thể sử dụng các hình thức công khai phù hợp khác.
Thứ sáu, các TTHC phải đơn giản, dễ hiểu, dễ tiếp cận. TTHC đơn giản, dễ hiểu, dễ tiếp cận sẽ tạo thuận lợi cho việc thực hiện TTHC, để các tầng lớp dân cư khác nhau có trình độ văn hoá, tập quán, truyền thống đa dạng, phong phú ở các vùng miền khác nhau đều có thể hiểu và tự giác thực hiện. Những nội dung cải cách thủ tục hành chính Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính phủ ban hành Chương trình tổng thể cải cách HCNN giai đoạn 2011-2020, cải cách TTHC cần thực hiện những nội dung sau: - Cắt giảm và nâng cao chất lượng thủ tục hành chính trong tất cả các lĩnh vực quản lý nhà nước, nhất là thủ tục hành chính liên quan tới người dân, doanh nghiệp; - Thực hiện cải cách thủ tục hành chính để tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giải phóng mọi nguồn lực của xã hội và nâng cao năng lực cạnh 14 tranh quốc gia, bảo đảm điều kiện cho nền kinh tế của đất nước phát triển nhanh, bền vững.