Luận văn thạc sĩ: Cải cách thủ tục hành chính qua thực tiễn tại tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cải cách thủ tục hành chính thông qua thực tiễn tỉnh nam định, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Phúc Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Cải Cách Thủ Tục Hành Chính Tại Tỉnh Nam Định: Thực Tiễn và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH
• 1.1. Thủ tục hành chính
• 1.1.1. Khái niệm và phân loại thủ tục hành chính
• 1.1.2. Nguyên tắc xây dựng, yêu cầu, nghĩa vụ và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước
• 1.1.3. Ý nghĩa của thủ tục hành chính
• 1.2. Cải cách thủ tục hành chính
• 1.2.1. Khái niệm cải cách hành chính và cải cách thủ tục hành chính
• 1.2.2. Nội dung của cải cách thủ tục hành chính
• 1.2.3. Hệ thống Kiểm soát thủ tục hành chính và các yêu cầu, nhiệm vụ. Ý nghĩa của cải cách thủ tục hành chính
• 1.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến cải cách thủ tục hành chính và yêu cầu của cải cách thủ tục hành chính
• 1.2.5. Chính sách của Đảng và Nhà nước ta về cải cách thủ tục hành chính
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH
• 2.1. Các bất cập của thủ tục hành chính ở Việt Nam, nguyên nhân của các bất cập đó
• 2.2. Nam Định và hoạt động chỉ đạo điều hành cải cách thủ tục hành chính
• 2.3. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh
• 2.4. Văn bản chỉ đạo cải cách thủ tục hành chính ở tỉnh Nam Định
• 2.5. Kết quả cải cách thủ tục hành chính của tỉnh Nam Định
• 2.6. Kết quả thực hiện Đề án 30
• 2.7. Tình hình triển khai cơ chế một cửa, một cửa liên thông
• 2.8. Áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000
• 2.9. Kiểm soát thủ tục hành chính
• 2.10. Tổ chức Kiểm soát thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh Nam Định
• 2.11. Kết quả kiểm soát thủ tục hành chính tại Nam Định
• 2.12. Nhận xét, đánh giá thực trạng
• 2.13. Kết quả đạt được
• 2.14. Những vấn đề tồn tại
• 2.15. Nguyên nhân của các hạn chế trong cải cách thủ tục hành chính và kiểm soát thủ tục hành chính ở Nam Định
• 2.15.1. Nguyên nhân về cơ chế tổ chức thực hiện
• 2.15.2. Nguyên nhân về phía cán bộ, công chức
• 2.15.3. Nguyên nhân từ hệ thống pháp luật
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Các thách thức hiện nay đối với cải cách thủ tục hành chính hiện nay
• 3.2. Nhận thức của xã hội về kiểm soát thủ tục hành chính. Sức ỳ của bộ máy hành chính. Sự tùy tiện trong quy định thủ tục hành chính
• 3.3. Hạn chế trong tổ chức thực hiện quy định thủ tục hành chính
• 3.4. Ảnh hưởng của cải cách thủ tục hành chính đối với cán bộ, công chức
• 3.5. Một số giải pháp tăng cường cải cách thủ tục hành chính
• 3.5.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật
• 3.5.2. Giải pháp về tổ chức bộ máy kiểm soát thủ tục hành chính
• 3.5.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện cải cách hành chính nhà nước
• 3.5.4. Trang bị cơ sở vật chất- kỹ thuật hiện đại hoá nền hành chính
• 3.5.5. Tăng cường công tác tổng kết, kiểm tra, giám sát việc thực hiện kiểm soát thủ tục hành chính
• 3.5.6. Nâng cao ý thức của người dân và doanh nghiệp để chủ động “chung tay cải cách thủ tục hành chính nhà nước”
• 3.5.7. Kết hợp đồng bộ và triển khai Đề án 30 về đơn giản hoá thủ tục hành chính với Đề án ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Cải Cách Thủ Tục Hành Chính Tại Nam Định

Thủ tục hành chính (TTHC) đóng vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước, là phương thức phục vụ của công quyền. Bản chất của TTHC là thuộc tính của hoạt động quản lý. Hình thức của nó thể hiện qua mối quan hệ trật tự công vụ giữa công quyền và người dân, giữa các cơ quan nhà nước. Từ góc độ pháp lý, TTHC là các hành vi theo trình tự nhất định được pháp luật quy định, nhằm đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ thể. Mục đích của TTHC là đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ thể, nội dung là những hành vi dưới dạng hành động mà chủ thể thực hiện theo hình thức và trình tự được pháp luật quy định. Cải cách TTHC là yêu cầu bức xúc của cá nhân, tổ chức, các nhà đầu tư trong và ngoài nước, là khâu đột phá của tiến trình cải cách hành chính nhà nước. Trong quá trình phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, cải cách TTHC có vai trò đặc biệt quan trọng, nếu nền hành chính nói chung và TTHC nói riêng không được cải cách hay chậm cải cách thì sẽ là những rào cản kìm hãm sự phát triển kinh tế, xã hội.

1.1. Khái niệm và bản chất của thủ tục hành chính

Thủ tục hành chính có thể được nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau, nếu tiếp cận từ bản chất thì thủ tục hành chính là thuộc tính của hoạt động quản lý, là phương thức phục vụ của công quyền. Hình thức của nó chính là quan hệ có tính trật tự công vụ, của mối quan hệ do con người nhận thức và thiết lập (con người ở đây là những người thực thi công vụ, từ người đặt ra thủ tục, người vận hành nó và người kiểm tra nó). Mối quan hệ diễn ra thủ tục giữa công quyền với người dân, giữa công quyền với nhau (nội bộ cơ quan hoặc giữa các cơ quan), giữa người dân với nhau trong giao dịch dân sự.

1.2. Phân loại thủ tục hành chính theo tiêu chí nào

Để thuận lợi cho việc xây dựng và thực hiện thủ tục hành chính thì thủ tục hành chính được phân loại theo bốn tiêu chí như sau: Theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước, theo công việc cụ thể của cơ quan nhà nước, phân loại theo chức năng cung cấp dịch vụ công và chức năng chuyên môn, phân loại theo quan hệ công tác, chia thành ba nhóm gồm: Nhóm thủ tục nội bộ; Nhóm thủ tục liên hệ; Nhóm thủ tục văn thư.

II. Thực Trạng Cải Cách Thủ Tục Hành Chính Tại Nam Định

Nam Định là tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi, truyền thống phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Tuy nhiên, GDP bình quân đầu người còn ở mức trung bình thấp so với khu vực và cả nước. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI) không cao. Năm 2010 CPI của Nam Định đứng thứ 45/63 tỉnh, năm 2011 thứ 48, năm 2012 xuống thứ 56 và năm 2013 tăng lên thứ 42 – luôn thuộc vào nhóm trung bình và trung bình thấp. Để phát triển tương xứng với tiềm năng, Nam Định cần tạo sự chuyển biến quan trọng trong cải cách hành chính, đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính, nhằm thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố niềm tin của người dân.

2.1. Đánh giá chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh CPI

Trên thực tế Nam Định lại có GDP bình quân đầu người ở mức trung bình thấp so với khu vực và cả nước, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh không cao. Năm 2010 CPI của Nam Định đứng thứ 45/63 tỉnh, năm 2011 thứ 48, năm 2012 xuống thứ 56 và năm 2013 tăng lên thứ 42 – luôn thuộc vào nhóm trung bình và trung bình thấp.

2.2. Vai trò của cải cách thủ tục hành chính trong phát triển

Nam Định phải tích cực tạo sự chuyển biến quan trọng trong cải cách hành chính và cải cách thủ tục hành chính là một trong những mắt xích then chốt nhất để thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, tạo dựng và củng cố niềm tin, huy động tập hợp được sức mạnh của quần chúng nhân dân “Chung tay cải cách thủ tục hành chính”.

2.3. Kết quả thực hiện Đề án 30 tại Nam Định

Trong quá trình thực hiện công cuộc cải cách hành chính nói chung, cải cách thủ tục hành chính nói riêng mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định song bên cạnh đó vẫn còn rất nhiều thủ tục hành chính đang trở thành rào cản đối với hoạt động kinh doanh và đời sống nhân dân gây tốn kém, lãng phí và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Thủ Tục Hành Chính

Để tăng cường cải cách thủ tục hành chính tại Nam Định, cần có các giải pháp đồng bộ, đặc biệt là hoàn thiện hệ thống pháp luật. Các quy định cần rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu và dễ thực hiện. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến TTHC, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin về TTHC để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và thực hiện.

3.1. Rà soát và sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật

Các quy định cần rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu và dễ thực hiện. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến TTHC, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn.

3.2. Tăng cường công khai minh bạch thông tin TTHC

Đồng thời, cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin về TTHC để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và thực hiện.

3.3. Đảm bảo tính hợp pháp hợp lý và cần thiết của TTHC

Khi đó đòi hỏi các cơ quan xây dựng thủ tục hành chính cần áp dụng một số nguyên tắc chung thống nhất sau [8]: Thứ nhất, nguyên tắc Cần thiết: Phải phù hợp với thực tế và nhu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Thứ hai, nguyên tắc Hợp lý: Thủ tục hành chính phải đơn giản, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện. Thứ ba, nguyên tắc Hợp pháp: Ban hành đúng quy định của pháp luật về ban hành văn bản QPPL của Nhà nước (đúng thẩm quyền, đúng quy định tại văn bản cấp trên, không chồng chéo, mâu thuẫn với các văn bản cùng cấp khác và các lĩnh v...

IV. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Cải Cách Hành Chính

Nguồn nhân lực đóng vai trò then chốt trong cải cách thủ tục hành chính. Cần nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức công vụ của cán bộ, công chức trực tiếp giải quyết TTHC. Đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về kỹ năng giao tiếp, ứng xử, giải quyết công việc cho cán bộ, công chức. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp, tận tâm, trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách hành chính.

4.1. Đào tạo kỹ năng cho cán bộ công chức

Đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về kỹ năng giao tiếp, ứng xử, giải quyết công việc cho cán bộ, công chức.

4.2. Xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp

Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp, tận tâm, trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách hành chính.

4.3. Tăng cường kiểm tra giám sát cán bộ công chức

Thủ tục hành chính ở nhiều nơi, nhiều bộ phận còn rườm rà, chồng chéo, khó khăn trong thực hiện. Sự công khai, minh bạch trong thủ tục hành chính ở nhiều cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ. Cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” nhiều nơi hoạt động còn mang nặng tính hình thức.

V. Ứng Dụng CNTT Hiện Đại Hóa Nền Hành Chính Nam Định

Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) là giải pháp quan trọng để hiện đại hóa nền hành chính và cải cách thủ tục hành chính. Cần xây dựng chính quyền điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ cao. Đầu tư hạ tầng CNTT, phần mềm quản lý, hệ thống thông tin đồng bộ. Đẩy mạnh số hóa hồ sơ, giấy tờ, giảm thiểu sử dụng văn bản giấy. Ứng dụng CNTT giúp giảm thời gian, chi phí, tăng tính minh bạch và hiệu quả giải quyết TTHC.

5.1. Xây dựng chính quyền điện tử và dịch vụ công trực tuyến

Cần xây dựng chính quyền điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ cao.

5.2. Đầu tư hạ tầng CNTT đồng bộ

Đầu tư hạ tầng CNTT, phần mềm quản lý, hệ thống thông tin đồng bộ.

5.3. Số hóa hồ sơ giấy tờ và giảm văn bản giấy

Đẩy mạnh số hóa hồ sơ, giấy tờ, giảm thiểu sử dụng văn bản giấy. Ứng dụng CNTT giúp giảm thời gian, chi phí, tăng tính minh bạch và hiệu quả giải quyết TTHC.

VI. Tăng Cường Giám Sát Đánh Giá Cải Cách Thủ Tục Hành Chính

Để đảm bảo hiệu quả cải cách thủ tục hành chính, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá. Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá khách quan, minh bạch. Tổ chức khảo sát, lấy ý kiến người dân và doanh nghiệp về chất lượng dịch vụ hành chính. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, gây phiền hà, sách nhiễu cho người dân và doanh nghiệp. Khen thưởng, động viên kịp thời các đơn vị, cá nhân có thành tích xuất sắc trong cải cách hành chính.

6.1. Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá khách quan

Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá khách quan, minh bạch.

6.2. Lấy ý kiến người dân và doanh nghiệp

Tổ chức khảo sát, lấy ý kiến người dân và doanh nghiệp về chất lượng dịch vụ hành chính.

6.3. Xử lý vi phạm và khen thưởng kịp thời

Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, gây phiền hà, sách nhiễu cho người dân và doanh nghiệp. Khen thưởng, động viên kịp thời các đơn vị, cá nhân có thành tích xuất sắc trong cải cách hành chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thủ tục hành chính đóng vai trò huyết mạch trong việc kết nối giữa bộ máy công quyền với người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Trên bình diện quốc gia, việc triển khai Đề án 30 đã thống kê được hơn 85.700 thủ tục hành chính đang thực thi tại 4 cấp chính quyền, điều chỉnh bởi 7.870 văn bản quy phạm pháp luật. Thực tiễn này cho thấy một mạng lưới quy định đồ sộ, nhiều tầng nấc trung gian, dễ phát sinh tiêu cực và làm gia tăng gánh nặng chi phí tuân thủ cho xã hội.

Tại tỉnh Nam Định – vùng đất trung tâm Nam đồng bằng sông Hồng với diện tích 1.676 km² và quy mô dân số xấp xỉ 2 triệu người – công tác quản lý hành chính đang đứng trước nhiều thách thức mang tính bước ngoặt. Dù sở hữu truyền thống giáo dục hơn 20 năm liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước cùng chỉ số phát triển con người ở mức cao, tăng trưởng kinh tế của tỉnh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) của Nam Định thường xuyên dao động ở nhóm trung bình thấp: năm 2010 xếp thứ 45/63, năm 2011 xếp thứ 48, năm 2012 tụt xuống thứ 56 và năm 2013 vươn lên vị trí 42 trong tổng số 63 tỉnh, thành phố.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật tập trung giải quyết mục tiêu làm sáng tỏ bản chất pháp lý của cải cách thủ tục hành chính, đánh giá toàn diện bức tranh thực tiễn triển khai cơ chế một cửa, một cửa liên thông và kiểm soát thủ tục hành chính tại Nam Định giai đoạn 2008–2014. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học vững chắc nhằm hỗ trợ địa phương bãi bỏ rào cản hành chính, nâng cao chỉ số PCI thêm 5–10 bậc và kiến tạo nền hành chính phục vụ hiện đại trong tầm nhìn 2011–2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai nền tảng lý thuyết quản trị cốt lõi:

1. Lý thuyết Quản lý Hành chính Công Mới (New Public Management - NPM): Chuyển dịch tư duy từ nền hành chính cai quản mang nặng tính mệnh lệnh phục tùng sang nền hành chính phục vụ, coi người dân và doanh nghiệp là khách hàng trung tâm của dịch vụ công.
2. Lý thuyết Quản trị Nhà nước Hiện đại (Good Governance): Nhấn mạnh 4 trụ cột cơ bản gồm tính công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình, sự tham gia của xã hội và tính pháp quyền nghiêm minh.

Mô hình nghiên cứu phân tích thủ tục hành chính dựa trên 4 khái niệm pháp lý chủ đạo:

• Thủ tục hành chính: Trình tự, thẩm quyền, thời hạn và cách thức thực thi quyền lực nhà nước theo quy định tại Nghị định số 63/2010/NĐ-CP.
• Cải cách thủ tục hành chính: Quá trình rà soát, đơn giản hóa thành phần hồ sơ và cắt giảm thời gian giải quyết công việc.
• Cơ chế một cửa, một cửa liên thông: Quy trình tiếp nhận, xử lý và trả kết quả tại một đầu mối tập trung theo Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg.
• Kiểm soát thủ tục hành chính: Chu trình liên tục từ đánh giá tác động dự thảo văn bản đến kiểm tra, giám sát việc giải quyết hồ sơ thực tế theo Nghị định số 48/2013/NĐ-CP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với các công cụ thu thập và phân tích dữ liệu chuyên sâu:

• Phương pháp chọn mẫu và quy mô mẫu: Khảo sát toàn diện dữ liệu thứ cấp từ 10/10 đơn vị hành chính cấp huyện (gồm 9 huyện và 1 thành phố Nam Định) cùng 229 xã, phường, thị trấn trực thuộc tỉnh Nam Định trong khung thời gian từ năm 2008 đến năm 2014. Cỡ mẫu tài liệu bao gồm hơn 1.200 văn bản chỉ đạo điều hành của Ủy ban nhân dân tỉnh và các sở, ban, ngành liên quan.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phương pháp phân tích - tổng hợp và so sánh luật học được ưu tiên lựa chọn nhằm đối chiếu giữa quy chuẩn pháp lý quốc gia với thực tiễn áp dụng tại địa phương, giúp chỉ rõ các khoảng trống pháp luật và sự chồng chéo về thẩm quyền.
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tổng kết Đề án 30 của tỉnh Nam Định, dữ liệu công bố PCI của VCCI, báo cáo chỉ số PAPI của UNDP và các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành do Quốc hội và Chính phủ ban hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực tiễn công tác cải cách thủ tục hành chính tại Nam Định ghi nhận 4 kết quả then chốt:

1. Chuẩn hóa và đơn giản hóa bộ thủ tục hành chính: Tỉnh đã công bố công khai 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của 3 cấp chính quyền trên Cổng thông tin điện tử. Thông qua việc rà soát theo Đề án 30, Nam Định đã kiến nghị sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ hơn 35% quy định rườm rà, giúp giảm trung bình 30% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và công dân.
2. Đột phá từ cơ chế một cửa và một cửa liên thông: 100% cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, 10/10 Ủy ban nhân dân cấp huyện và 229 đơn vị cấp xã đã vận hành bộ phận tiếp nhận và trả kết quả. Tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn đạt trên 95%, rút ngắn từ 2 đến 5 ngày làm việc đối với các nhóm thủ tục về đăng ký kinh doanh và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
3. Ứng dụng tiêu chuẩn chất lượng ISO 9001:2000: Hơn 80% cơ quan hành chính nhà nước cấp sở và huyện đã xây dựng, áp dụng quy trình xử lý công việc chuẩn hóa theo ISO, loại bỏ sự tùy tiện của công chức thừa hành.
4. Cải thiện vị thế cạnh tranh cấp tỉnh: Sự chuyển biến đồng bộ trong kiểm soát thủ tục hành chính đã thúc đẩy chỉ số PCI năm 2013 của Nam Định tăng ấn tượng 14 bậc, từ hạng 56 lên hạng 42 trên bảng xếp hạng toàn quốc.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự tương quan rõ nét giữa việc tinh gọn thủ tục hành chính và mức độ hài lòng của cộng đồng xã hội, vốn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ so sánh xu hướng tăng trưởng chỉ số PCI giai đoạn 2010–2013 song song với bảng thống kê tỷ lệ cắt giảm hồ sơ hành chính tại các sở, ngành trọng điểm như Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường.

       Xu hướng xếp hạng PCI tỉnh Nam Định (2010 - 2013)
  (Thứ hạng càng thấp trên trục tọa độ biểu thị vị trí càng cao toàn quốc)
       
  Thứ hạng
                 2010            2011         2012        2013

Nguyên nhân của những bước tiến trên bắt nguồn từ quyết tâm chính trị của lãnh đạo tỉnh cùng việc ban hành kịp thời hệ thống văn bản chỉ đạo. Điều này hoàn toàn tương đồng với các phát hiện từ Báo cáo Môi trường Kinh doanh của Ngân hàng Thế giới năm 2011, khi Việt Nam tăng 10 bậc (xếp thứ 78/183 nền kinh tế) nhờ những đột phá từ Đề án 30.

Tuy nhiên, thực tế Nam Định vẫn bộc lộ những điểm nghẽn: sức ỳ của bộ máy công quyền vẫn còn hiện hữu; việc triển khai cơ chế một cửa liên thông tại một số xã còn mang tính hình thức; tình trạng yêu cầu bổ sung giấy tờ ngoài quy định vẫn xuất hiện do chế độ trách nhiệm chưa gắn liền với chế tài xử phạt nghiêm minh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính tại Nam Định giai đoạn 2015–2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện thể chế và quy trình kiểm soát thủ tục hành chính:

   • Hành động: Thực hiện nghiêm túc quy trình đánh giá tác động quy định hành chính ngay từ khâu dự thảo văn bản quy phạm pháp luật tại Sở Tư pháp.
   • Chỉ tiêu: 100% văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành phải được thẩm định tính cần thiết, hợp pháp, hợp lý với chi phí tuân thủ thấp nhất.
   • Thời gian: Triển khai liên tục từ quý I năm 2015.

2. Hiện đại hóa bộ phận một cửa liên thông gắn với công nghệ thông tin:

   • Hành động: Xây dựng mô hình một cửa điện tử hiện đại, tích hợp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4 tại 100% huyện, thành phố và các sở chuyên môn.
   • Chỉ tiêu: Cắt giảm tối thiểu 25% thời lượng xử lý hồ sơ so với quy định hiện hành; nâng tỷ lệ giải quyết đúng hạn lên trên 98%.
   • Chủ thể: Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh chủ trì, phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông giai đoạn 2015–2018.

3. Nâng cao phẩm chất và kỹ năng thực thi công vụ của cán bộ, công chức:

   • Hành động: Tổ chức đào tạo nghiệp vụ và chuẩn mực đạo đức công vụ; áp dụng bộ chỉ số SIPAS để đo lường mức độ hài lòng của tổ chức, cá nhân.
   • Chỉ tiêu: 100% cán bộ đầu mối làm công tác kiểm soát thủ tục hành chính được cấp chứng chỉ bồi dưỡng chuyên môn định kỳ hàng năm.
   • Chủ thể: Sở Nội vụ phối hợp cùng Trường Chính trị tỉnh thực hiện từ năm 2015.

4. Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý phản ánh, kiến nghị:

   • Hành động: Công khai số điện thoại đường dây nóng, hộp thư điện tử tại 229 bộ phận tiếp nhận cấp xã; tiến hành thanh tra công vụ đột xuất tối thiểu 2 đợt mỗi năm trên từng địa bàn cấp huyện.
   • Chỉ tiêu: 100% phản ánh, kiến nghị về hành vi nhũng nhiễu phải được xác minh và xử lý công khai trong thời hạn 15 ngày làm việc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại Nam Định: Tài liệu cung cấp cơ sở thực chứng giúp Ủy ban nhân dân tỉnh và 10 đơn vị cấp huyện hoạch định chính sách, hoàn thiện quy chế phối hợp một cửa liên thông và nâng cao các chỉ số thành phần PCI, PAPI.
• Cơ quan quản lý hành chính tại 63 tỉnh, thành phố: Tham khảo mô hình phân tích bài học kinh nghiệm, phương pháp đánh giá tác động thủ tục hành chính và cách thức khắc phục sức ỳ bộ máy tại địa phương có điều kiện kinh tế tương đồng.
• Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu luật học: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Luật Hành chính, Khoa học Quản lý công tại các cơ sở đào tạo luật và hành chính trên cả nước.
• Cộng đồng doanh nghiệp và tổ chức tư vấn pháp lý: Cung cấp góc nhìn toàn diện về quyền tiếp cận thông tin, quy trình thủ tục công vụ chuẩn tắc và cơ chế phản ánh vướng mắc pháp lý đến các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục đích cốt lõi của việc rà soát thủ tục hành chính theo Đề án 30 là gì?
Mục đích cốt lõi là thống kê, rà soát và đơn giản hóa toàn bộ các quy định hành chính trên phạm vi cả nước. Quá trình này giúp cắt giảm trên 30% chi phí tuân thủ, bãi bỏ các giấy tờ không cần thiết và loại bỏ sự tùy tiện của cơ quan công quyền khi giải quyết quyền lợi của người dân.

2. Tiêu chí nào là quan trọng nhất khi xây dựng và ban hành thủ tục hành chính mới?
Theo quy định tại Nghị định số 63/2010/NĐ-CP, tiêu chí "Tính cần thiết" là quan trọng hàng đầu. Nếu một thủ tục hành chính không thực sự cần thiết cho nhu cầu quản lý xã hội thì cơ quan có thẩm quyền phải dừng việc ban hành mà không cần xét đến tính hợp pháp hay hợp lý.

3. Cơ chế một cửa liên thông khác cơ chế một cửa truyền thống như thế nào?
Cơ chế một cửa áp dụng cho công việc thuộc thẩm quyền của duy nhất một cơ quan. Trong khi đó, cơ chế một cửa liên thông giải quyết công việc liên quan đến trách nhiệm của nhiều cơ quan hành chính cùng cấp hoặc giữa các cấp khác nhau, nhưng toàn bộ quá trình tiếp nhận và trả kết quả chỉ thực hiện tại một đầu mối duy nhất.

4. Vì sao tỉnh Nam Định cần lấy cải cách thủ tục hành chính làm khâu đột phá phát triển?
Dù có thế mạnh giáo dục 20 năm dẫn đầu cả nước, chỉ số PCI của tỉnh năm 2012 từng rơi xuống thứ 56/63. Cải cách thủ tục hành chính chính là chìa khóa then chốt để giải phóng nguồn lực kinh tế, thu hút dòng vốn đầu tư trong nước lẫn quốc tế và khôi phục niềm tin của người dân.

5. Công dân có quyền làm gì khi bị cán bộ yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định?
Căn cứ Nghị định số 63/2010/NĐ-CP và Nghị định số 20/2008/NĐ-CP, người dân có quyền từ chối nộp các giấy tờ phát sinh ngoài danh mục đã niêm yết công khai. Đồng thời, công dân có thể phản ánh ngay qua đường dây nóng của Sở Tư pháp hoặc gửi đơn kiến nghị đến cơ quan kiểm soát thủ tục hành chính để được xử lý trong vòng 15 ngày.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thủ tục hành chính, chỉ rõ vai trò của cải cách thể chế như một khâu đột phá chiến lược trong tiến trình đổi mới quốc gia.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực thực trạng cải cách hành chính tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2008–2014, phân tích cụ thể các thành tựu về một cửa liên thông cũng như nguyên nhân khiến chỉ số PCI từng sụt giảm.
• Công trình đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa hoàn thiện pháp luật, kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực công chức và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin.
• Luận văn vạch ra lộ trình thực thi rõ ràng cho giai đoạn 2015–2020 nhằm xây dựng nền hành chính phục vụ chuyên nghiệp, công khai và minh bạch.
• Độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý hãy chủ động khai thác tri thức từ công trình này để chung tay đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử vững mạnh và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính. Chương 2: Thực tiễn cải cách thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh Nam Định. Chương 3: Một số giải pháp tăng cường cải cách thủ tục hành chính trong thời gian tới. 5 z Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1.

Thủ tục hành chính 1. Khái niệm và phân loại thủ tục hành chính 1. Khái niệm Thủ tục hành chính có thể được nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau, nếu tiếp cận từ bản chất thì thủ tục hành chính là thuộc tính của hoạt động quản lý, là phương thức phục vụ của công quyền. Hình thức của nó chính là quan hệ có tính trật tự công vụ, của mối quan hệ do con người nhận thức và thiết lập (con người ở đây là những người thực thi công vụ, từ người đặt ra thủ tục, người vận hành nó và người kiểm tra nó).

Mối quan hệ diễn ra thủ tục giữa công quyền với người dân, giữa công quyền với nhau (nội bộ cơ quan hoặc giữa các cơ quan), giữa người dân với nhau trong giao dịch dân sự. Nếu tiếp cận từ góc độ hình thức pháp lý thì thủ tục hành chính là các hành vi mang tính thủ tục và theo trình tự nhất định được pháp luật quy định khi chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình. Mục đích của thủ tục hành chính là nhằm đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ thể, nội dung của thủ tục hành chính là những hành vi dưới dạng hành động mà chủ thể thực hiện theo hình thức và trình tự được pháp luật quy định. Về hình thức pháp lý của thủ tục hành chính: là các quy phạm pháp luật dưới dạng quy phạm thủ tục (hay còn gọi là quy phạm hình thức).

Quy phạm thủ tục được ban hành để bảo đảm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của chủ thể được quy phạm nội dung quy định. 6 z Theo Tài liệu hướng dẫn thực hiện Đề án 30 và được quy phạm hóa tại Nghị định 63/2010/NĐ-CP thì: “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ của hành chính và giữa các cơ quan hành chính với tổ chức và cá nhân công dân” [8, Điều 3, Khoản 1]. Phân loại thủ tục hành chính Để thuận lợi cho việc xây dựng và thực hiện thủ tục hành chính thì thủ tục hành chính được phân loại theo bốn tiêu chí như sau: Thứ nhất: Theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước, theo cách này, các thủ tục được xác định cho từng lĩnh vực quản lý nhà nước và được phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy quản lý hiện hành. Ví dụ: Thủ tục đăng ký kinh doanh; thủ tục xuất nhập cảnh; thủ tục cấp giấy phép xây dựng.

Thứ hai: Theo công việc cụ thể của cơ quan nhà nước, theo cách này, mỗi công việc để thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước có một thủ tục tiến hành. Ví dụ: Thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Thủ tục tuyển dụng cán bộ, công chức, chuyển ngạch, điều động cán bộ, công chức. Loại thủ tục này được thực hiện ở phạm vi rộng hơn, không chỉ các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện mà các cơ quan lập pháp, tư pháp cũng có những hoạt động liên quan đến quản lý hành chính nhà nước và cần thiết phải thực hiện một số thủ tục hành chính loại này. Thứ ba: Phân loại theo chức năng cung cấp dịch vụ công và chức năng chuyên môn, loại thủ tục này chỉ áp dụng cho các cơ quan có chức năng hoạt động mang tính chất đặc thù nghiệp vụ chuyên môn.

Ví dụ: Thủ tục cung cấp dịch vụ thông tin; Thủ tục kiểm tra mức độ an toàn lao động; Thủ tục mua và thanh toán các loại bảo hiểm. Thứ tư: Phân loại theo quan hệ công tác, chia thành ba nhóm gồm: Nhóm thủ tục nội bộ; Nhóm thủ tục liên hệ; Nhóm thủ tục văn thư, cụ thể như sau: 7 z Thủ tục liên hệ: Giữa các chủ thể không có mối liên hệ về tổ chức; giữa các cơ quan hành chính với cá nhân, tổ chức khi thực hiện nhiệm vụ quản lý hoặc khi giải quyết yêu cầu của người dân. Thủ tục hành chính liên hệ là thủ tục thực hiện thẩm quyền tiến hành giải quyết các công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, phòng ngừa, ngăn chặn, xử phạt các hành vi vi phạm hành chính, trưng thu, trưng mua các động sản và bất động sản của tổ chức và công dân khi nhà nước có nhu cầu giải quyết một nhiệm vụ nhất định vì lợi ích cộng đồng. Thủ tục hành chính lúc này thường được thể hiện dưới dạng: thủ tục hành chính cho phép làm; thủ tục giải quyết các yêu cầu, đề nghị của công dân, tổ chức; Thủ tục hành chính ngăn cấm hay cưỡng chế thi hành; Thủ tục hành chính trưng thu, trưng dụng.

Thủ tục nội bộ: Thủ tục hành chính nội bộ là thủ tục liên quan đến quan hệ trong quá trình thực hiện các công việc nội bộ của các cơ quan, công sở trong hệ thống cơ quan nhà nước. Nó bao gồm các thủ tục về quan hệ lãnh đạo, kiểm tra của cơ quan nhà nước cấp trên với cấp dưới, quan hệ hợp tác phối hợp giữa các cơ quan nhà nước cùng cấp, ngang cấp và ngang quyền, quan hệ công tác giữa chính quyền các cấp với các Bộ, cơ quan chuyên môn của UBND cấp trên. Giải quyết các công việc mà các chủ thể có mối liên hệ về tổ chức, ví dụ: giữa các Sở, ngành; giữa các đơn vị cấp Sở với UBND cấp huyện, xã. Thủ tục văn thư: Đây là thủ tục hành chính thông thường được thực hiện trong từng cơ quan, đơn vị để phục vụ hoạt động của cơ quan, đơn vị.

Thủ tục hành chính văn thư là toàn bộ hoạt động lưu trữ, xử lý, cung cấp các loại giấy tờ và đưa ra giải quyết một công việc nhất định. Nhà nước sẽ quy định các loại giấy tờ cần thiết cho việc giải quyết một yêu cầu của tổ chức hay của công dân nhằm xác định mối quan hệ pháp lý rõ ràng, đồng thời quy định những loại giấy tờ được xem là hợp lệ có thể dùng để giải quyết công việc [13]. Nguyên tắc xây dựng, yêu cầu, nghĩa vụ và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước 1. Nguyên tắc xây dựng thủ tục hành chính Xây dựng thủ tục hành chính là đề ra cách thức giải quyết công việc nhằm thực hiện các quy định nội dung của luật pháp và đáp ứng yêu cầu của thực tế.

Việc xây dựng các thủ tục hành chính phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản được quy định trong Hiến pháp. Những nguyên tắc này có thể được áp dụng trực tiếp trong xây dựng các thủ tục hành chính nhưng cũng có thể chỉ là những nguyên tắc chung cần phải được cụ thể hoá bằng các văn bản quy phạm pháp luật khác. Chính vì vậy các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần phải xây dựng những văn bản quy phạm pháp luật trong đó có những hướng dẫn cụ thể về thủ tục hành chính. Khi đó đòi hỏi các cơ quan xây dựng thủ tục hành chính cần áp dụng một số nguyên tắc chung thống nhất sau [8]: Thứ nhất, nguyên tắc Cần thiết: Phải phù hợp với thực tế và nhu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Thủ tục hành chính phải được xây dựng trên cơ sở nhận thức đầy đủ yêu cầu khách quan của tiến trình phát triển xã hội. Nguyên tắc này bao gồm cả tính kịp thời của các thủ tục hành chính. Đây là nguyên tắc hàng đầu, quan trọng nhất của quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật có quy định về thủ tục hành chính. Nếu xét thấy thủ tục hành chính là không cần thiết thì không cần xem xét đến các nguyên tắc khác mà dừng lại, không ban hành nữa.

Thứ hai, nguyên tắc Hợp lý: Thủ tục hành chính phải đơn giản, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện. Theo nguyên tắc này, các thủ tục hành chính khi ban hành cần có sự giải thích cụ thể, rõ ràng, chi tiết về nội dung của thủ tục, phạm vi áp dụng… Mọi thủ tục hành chính phải được công khai cho mọi chủ thể biết để làm căn cứ có tính pháp chế tuân thủ, thực hiện và kiểm soát trở lại… 9 z Thứ ba, nguyên tắc Hợp pháp: Ban hành đúng quy định của pháp luật về ban hành văn bản QPPL của Nhà nước (đúng thẩm quyền, đúng quy định tại văn bản cấp trên, không chồng chéo, mâu thuẫn với các văn bản cùng cấp khác và các lĩnh vực có liên quan) thực hiện đúng pháp luật, tăng cường pháp chế nhằm tạo được một công cụ quản lý hữu hiệu cho bộ máy nhà nước. Theo nguyên tắc này, chỉ những cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới được ban hành thủ tục hành chính, thủ tục hành chính phải theo đúng quy định của pháp luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, phải ban hành đúng trình tự với phương tiện, biện pháp và hình thức được pháp luật cho phép. Nói một cách khái quát: cơ quan và cá nhân có thẩm quyền khi ban hành thủ tục hành chính phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về thẩm quyền, tính hợp pháp của thủ tục hành chính do mình ban hành.

Những nguyên tắc trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau đảm bảo để ban hành các thủ tục hành chính phải thực sự cần thiết, hợp pháp, hợp lý và có mức chi phí tuân thủ thấp nhất. Khi xây dựng các thủ tục hành chính trong thực tế phải thực hiện đầy đủ các nguyên tắc nêu trên và tính đồng bộ của các nó song cũng tuỳ từng trường hợp cụ thể có thể nhấn mạnh một hay một vài nguyên tắc nhất định nhằm tạo được những thủ tục hành chính có hiệu lực, hiệu quả trong quản lý hành chính nhà nước. Yêu cầu, nghĩa vụ thực hiện thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước * Yêu cầu của thực hiện thủ tục hành chính. Yêu cầu đặt ra trước tiên đối với việc thực hiện các thủ tục hành chính là tính chính xác, công minh.

Cơ quan tiến hành thủ tục phải có đủ tài liệu căn cứ và thẩm quyền. Việc giải trình, cung cấp thông tin, áp dụng các biện pháp cần thiết cho từng công việc phải được quy định một cách chặt chẽ.