Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Bắc Ninh là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Bắc Ninh, giữ vị thế hạt nhân kinh tế quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc với cự ly chỉ 30 km cách trung tâm Thủ đô Hà Nội. Địa bàn thành phố có 19 đơn vị hành chính cấp xã, phường, quản lý quy mô dân số trên 200.000 người cùng tốc độ đô thị hóa vượt bậc. Cơ cấu kinh tế địa phương chuyển dịch mạnh mẽ với tỷ trọng thương mại, dịch vụ, công nghiệp và xây dựng đạt trên 97%. Với sự hiện diện của Khu công nghiệp Quế Võ quy mô 650 ha, Khu công nghiệp Hạp Lĩnh - Nam Sơn diện tích 300 ha, 05 cụm công nghiệp làng nghề và gần 2.000 doanh nghiệp đang hoạt động, áp lực quản lý hành chính nhà nước tại cơ sở là rất lớn.

Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại thành phố Bắc Ninh hiện có khoảng 350 người, trực tiếp giải quyết công việc hành chính hàng ngày cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, trước yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và tiến trình cải cách hành chính, chất lượng đội ngũ này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về trình độ chuyên môn, kỹ năng thực thi công vụ và đạo đức nghề nghiệp. Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng giai đoạn 2015-2018 và xây dựng 08 nhóm giải pháp nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp xã giai đoạn 2019-2023. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần chuẩn hóa 100% cán bộ, công chức đạt chuẩn chuyên môn, gia tăng mức độ hài lòng của công dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững cho địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị nguồn nhân lực trong khu vực công kết hợp hệ thống văn bản pháp luật hiện hành như Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Nghị định số 92/2009/NĐ-CP. Khung phân tích chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã được xây dựng dựa trên mô hình cấu trúc 3 tiêu chí cốt lõi:

Thứ nhất, tiêu chí Trí lực phản ánh trình độ học vấn, kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng thực thi công vụ và kinh nghiệm làm việc. Trí lực được đo lường qua tỷ lệ văn bằng đào tạo từ trung cấp đến sau đại học, chứng chỉ ngoại ngữ, tin học chuẩn kỹ năng và thâm niên công tác theo từng ngạch bậc.

Thứ hai, tiêu chí Tâm lực đại diện cho phẩm chất chính trị, bản lĩnh tư tưởng, đạo đức lối sống và thái độ phục vụ nhân dân. Tiêu chí này được đánh giá thông qua mức độ chấp hành kỷ cương hành chính, kết quả phân loại đảng viên hàng năm và tinh thần trách nhiệm trong tiếp công dân.

Thứ ba, tiêu chí Thể lực thể hiện tình trạng sức khỏe theo 3 mức A, B, C theo quy chuẩn y tế và cơ cấu độ tuổi lao động từ 15 đến 60 tuổi đối với nam, từ 15 đến 55 tuổi đối với nữ, đảm bảo tính kế thừa liên tục giữa các thế hệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua kỹ thuật điều tra bảng hỏi với tổng cỡ mẫu 210 phiếu khảo sát tại 19 xã, phường thuộc thành phố Bắc Ninh. Mẫu nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên, chia thành 3 nhóm đối tượng: Mẫu 1 gồm 150 cán bộ, công chức cấp xã (80 cán bộ lãnh đạo và 70 công chức chuyên môn); Mẫu 2 gồm 30 cán bộ, công chức cấp huyện nhằm đánh giá năng lực thực thi từ góc độ cơ quan chỉ đạo; Mẫu 3 gồm 60 công dân địa phương nhằm đánh giá thái độ phục vụ và đạo đức công vụ.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê định kỳ giai đoạn 2015-2018 của Phòng Nội vụ thành phố Bắc Ninh, Niên giám thống kê thành phố và báo cáo kinh tế xã hội năm 2018 của Ủy ban nhân dân thành phố. Phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và quy nạp logic được lựa chọn để làm rõ biến động cơ cấu nhân sự, tỷ lệ chuẩn hóa chức danh và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ qua các năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích dữ liệu thực tế tại 19 đơn vị xã, phường thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2015-2018 mang lại nhiều phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, về trình độ học vấn và chuyên môn, tỷ lệ cán bộ, công chức có trình độ đại học trở lên tăng đều qua các năm, đạt mức trên 75% vào năm 2018. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 15% cán bộ cấp xã chỉ đạt trình độ trung cấp và một bộ phận chưa được đào tạo đúng chuyên ngành vị trí việc làm đảm nhiệm, đặc biệt ở các mảng địa chính, xây dựng và tư pháp hộ tịch.

Thứ hai, về kỹ năng tin học và ngoại ngữ, chỉ có khoảng 38% công chức sử dụng thành thạo phần mềm chuyên ngành và hệ thống văn bản điện tử liên thông. Khả năng ứng dụng công nghệ thông tin trong cung ứng dịch vụ công trực tuyến còn chậm đổi mới.

Thứ ba, về công tác đánh giá xếp loại hàng năm, tỷ lệ cán bộ, công chức đạt mức hoàn thành tốt và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chiếm tới trên 85%. Tuy nhiên, kết quả điều tra 60 người dân cho thấy có 28% ý kiến chưa hài lòng về thái độ phục vụ, phản ánh hiện tượng đánh giá nội bộ còn nể nang, mang tính hình thức và chưa phản ánh đúng năng lực thực tế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chất lượng cán bộ, công chức cấp xã tại thành phố Bắc Ninh xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Nguyên nhân cốt lõi là công tác tuyển dụng trong thời gian dài còn chịu ảnh hưởng của tâm lý cục bộ địa phương, cơ chế thi tuyển chưa gắn chặt với khung năng lực từng vị trí. Nội dung đào tạo bồi dưỡng còn thiên về lý luận chính trị, chiếm trên 60% thời lượng các khóa học, trong khi các kỹ năng hành chính công, kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống thực tế chưa được chú trọng đúng mức. Chính sách tiền lương và phụ cấp theo Nghị định số 92/2009/NĐ-CP còn thấp, chưa tạo đủ động lực vật chất để giữ chân nhân lực chất lượng cao trước sự cạnh tranh gay gắt từ gần 2.000 doanh nghiệp đóng trên địa bàn.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được minh họa trực quan qua bảng cơ cấu nhân sự theo trình độ văn hóa giai đoạn 2015-2018 và biểu đồ phân phối mức độ hài lòng của công dân đối với 7 chức danh công chức xã, phường. So sánh với các công trình nghiên cứu tại Hải Dương năm 2006 và Quảng Trị năm 2011, nghiên cứu này đã làm nổi bật nét đặc thù của đô thị loại I phát triển công nghiệp nhanh, nơi cán bộ cấp xã chịu áp lực lớn từ công tác giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai và an ninh trật tự.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao toàn diện chất lượng cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn 2019-2023, hệ thống 08 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất như sau:

Một là, đổi mới căn bản chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thực hành và chuẩn hóa khung năng lực. Thành phố Bắc Ninh cần triển khai nghiêm túc Quyết định số 916/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh, đảm bảo mục tiêu đến năm 2020 có 100% cán bộ, công chức cấp xã đạt trình độ từ trung cấp trở lên, 90% công chức đúng chuyên môn đảm nhiệm và hàng năm có ít nhất 60% cán bộ, công chức được bồi dưỡng kỹ năng, đạo đức công vụ.

Hai là, chuẩn hóa quy trình tuyển dụng và thu hút nhân tài. Áp dụng nghiêm túc Nghị định số 34/2019/NĐ-CP với mô hình thi tuyển 2 vòng độc lập, gồm vòng 1 thi trắc nghiệm trên máy tính với 60 câu hỏi kiến thức chung và 30 câu hỏi tin học; vòng 2 thi nghiệp vụ chuyên ngành qua phỏng vấn 30 phút hoặc thi viết 180 phút. Đồng thời thực hiện chính sách tuyển thẳng nhân tài theo Nghị định số 140/2017/NĐ-CP đối với sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và người có trình độ thạc sĩ.

Ba là, hoàn thiện cơ chế bố trí, luân chuyển cán bộ theo Quy định số 98-QĐ/TW của Bộ Chính trị và Quy định số 07-QĐ/TU của Tỉnh ủy Bắc Ninh, khắc phục triệt để tình trạng thừa thiếu cục bộ giữa 19 xã, phường.

Bốn là, thực hiện cải cách chính sách tiền lương và đãi ngộ theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW, xây dựng các khoản phụ cấp hỗ trợ trách nhiệm theo kết quả công việc để tạo động lực cống hiến.

Năm là, đổi mới phương pháp đánh giá định kỳ hàng năm theo 4 mức độ rõ ràng, lấy mức độ hoàn thành nhiệm vụ và sự hài lòng của công dân làm thước đo quyết định.

Sáu là, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát công vụ gắn với Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII, kịp thời xử lý nghiêm các biểu hiện nhũng nhiễu, sách nhiễu nhân dân.

Bảy là, kiện toàn và nâng cao năng lực đội ngũ tham mưu tổ chức cán bộ tại Phòng Nội vụ thành phố và Đảng ủy cơ sở.

Tám là, đẩy mạnh phong trào rèn luyện thể chất, tổ chức khám sức khỏe định kỳ hàng năm tại các cơ sở y tế uy tín nhằm duy trì thể lực loại A và loại B cho 100% cán bộ, công chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh, Phòng Nội vụ và các cơ quan tham mưu cấp huyện. Tài liệu giúp hoạch định chính sách nhân sự, xây dựng đề án vị trí việc làm và thiết kế kế hoạch đào tạo giai đoạn 2019-2023 sát với thực tế cơ sở.

Thứ hai, đội ngũ cán bộ, công chức đang công tác tại 19 xã, phường. Luận văn giúp từng cá nhân tự đánh giá mức độ đáp ứng theo 3 tiêu chuẩn Trí lực, Tâm lực, Thể lực, từ đó chủ động xây dựng lộ trình học tập, rèn luyện kỹ năng số và nâng cao tinh thần trách nhiệm công vụ.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý công, Quản trị nhân lực, Khoa học quản lý. Đề tài cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh cùng phương pháp khảo sát thực địa mẫu mực với 210 đối tượng phân tầng.

Thứ tư, sinh viên các ngành Hành chính học, Luật học và Xây dựng Đảng. Luận văn đóng vai trò tài liệu tham khảo bổ ích về cơ cấu bộ máy hành chính cấp cơ sở và hệ thống văn bản pháp lý chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đánh giá chất lượng cán bộ, công chức cấp xã dựa trên những tiêu chí cốt lõi nào? Chất lượng cán bộ, công chức được đánh giá toàn diện qua 3 nhóm tiêu chí: Trí lực gồm học vấn, chuyên môn, kỹ năng tin học và thâm niên; Tâm lực gồm phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống và thái độ phục vụ; Thể lực gồm sức khỏe y tế đạt chuẩn loại B trở lên và độ tuổi lao động từ 15 đến 60 tuổi.

Cỡ mẫu 210 phiếu khảo sát trong nghiên cứu được phân bổ như thế nào? Tổng số 210 phiếu được phân bổ khoa học cho 3 nhóm đối tượng: 150 phiếu dành cho cán bộ, công chức cấp xã (80 cán bộ và 70 công chức); 30 phiếu dành cho cán bộ quản lý cấp huyện; 60 phiếu dành cho công dân trực tiếp thực hiện thủ tục hành chính tại 19 xã, phường.

Mô hình thi tuyển công chức cấp xã mới theo Nghị định số 34/2019/NĐ-CP có điểm gì nổi bật? Quy trình thi tuyển gồm 2 vòng: Vòng 1 thi trắc nghiệm máy tính với 60 câu hỏi kiến thức chung (60 phút) và 30 câu hỏi tin học (30 phút); Vòng 2 thi nghiệp vụ chuyên ngành bằng hình thức vấn đáp 30 phút hoặc thi viết 180 phút, giúp loại bỏ cơ chế xin cho.

Mục tiêu chuẩn hóa đội ngũ cán bộ công chức cấp xã thành phố Bắc Ninh đến năm 2020 gồm những chỉ tiêu nào? Theo Quyết định số 916/QĐ-UBND, mục tiêu đến năm 2020 là 100% cán bộ, công chức cấp xã đạt trình độ từ trung cấp trở lên; 90% công chức có chuyên môn phù hợp vị trí việc làm; hàng năm có ít nhất 60% cán bộ, công chức được bồi dưỡng kỹ năng và đạo đức công vụ.

Làm thế nào để hạn chế tình trạng đánh giá hình thức, nể nang tại Ủy ban nhân dân cấp xã? Cần áp dụng phương pháp đánh giá kết quả thực thi công vụ dựa trên bảng mô tả vị trí việc làm cụ thể, kết hợp phiếu thăm dò mức độ hài lòng của công dân định kỳ và lấy kết quả này làm căn cứ trực tiếp cho công tác thi đua, khen thưởng, bổ nhiệm hàng năm.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp xã thông qua mô hình 3 trụ cột Trí lực, Tâm lực và Thể lực.
  • Khảo sát thực chứng sâu rộng tại 19 xã, phường của thành phố Bắc Ninh với cỡ mẫu 210 phiếu điều tra, phản ánh trung thực thực trạng giai đoạn 2015-2018.
  • Nhận diện chính xác các hạn chế về cơ cấu chuyên môn, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và hiện tượng đánh giá nể nang trong bộ máy cơ sở.
  • Đề xuất hệ thống 08 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền với các văn bản pháp luật then chốt như Nghị định số 34/2019/NĐ-CP và Nghị quyết số 27-NQ/TW.
  • Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác tham mưu cho Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn 2019-2023.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, các cơ quan quản lý nhà nước thành phố Bắc Ninh cần khẩn trương ban hành kế hoạch hành động chi tiết, rà soát 350 biên chế cấp xã và đẩy mạnh ứng dụng chính quyền điện tử ngay từ hôm nay. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cơ sở chính là chìa khóa xây dựng nền hành chính phục vụ, chuyên nghiệp và kiến tạo phát triển bền vững cho thành phố đô thị loại I Bắc Ninh.