Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phƣờng Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Chương 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phƣờng Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. 8 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH 1. Khái quát về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính 1. Khái quát về thủ tục hành chính 1.
Khái niệm thủ tục hành chính Để giải quyết một công việc nhất định đều cần có những thủ tục phù hợp. Theo nghĩa thông thƣờng, thủ tục có nghĩa là phƣơng thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định. Có thể đƣa ra quan niệm một cách đầy đủ: “Thủ tục hành chính là một quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian và không gian khi thực hiện thẩm quyền của bộ máy Nhà nƣớc và là cách thức giải quyết các công việc giữa các cơ quan Nhà nƣớc với nhau và giữa cơ quan Nhà nƣớc với các tổ chức và công dân” [1]. Thủ tục hành chính đƣợc đặt ra để các cơ quan Nhà nƣớc có thể thực hiện mọi hình thức hoạt động cần thiết của mình trong đó bao gồm cả trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, điều động viên chức, trình tự lập quy, áp dụng quy phạm để đảm bảo các quyền của chủ thể và xử lý vi phạm, trình tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính.
Đó chính là các quy tắc phải tuân thủ theo trong quá trình ra các quyết định hành chính của các cơ quan quản lý Nhà nƣớc. Thủ tục hành chính là một bộ phận chế định của Luật hành chính. Nói cách khác, thủ tục hành chính là một loại hình quy phạm mang tính công cụ để giúp các cơ quan Nhà nƣớc có điều kiện thực hiện chức năng của mình. Thủ tục hành chính do các cơ quan Nhà nƣớc ban hành để thực thi Hiến pháp và pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính Nhà nƣớc và hoàn thành nhiệm vụ của mình, đồng thời các cơ quan hành chính Nhà nƣớc có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó.
Đặc điểm của thủ tục hành chính Thứ nhất, thủ tục hành chính đƣợc điều chỉnh bằng quy phạm thủ tục. Thủ tục hành chính là một bộ phận cấu thành của hệ thống quy phạm thủ tục. Hệ thống quy phạm thủ tục là toàn bộ các quy tắc pháp lý quy định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nƣớc trong việc giải quyết công việc công việc nhà nƣớc và thực hiện nghĩa vụ hành chính đối với các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức và công dân. Đó cũng chính là các hệ thống các nguyên tắc quản lý và điều hành bắt buộc các cơ quan nhà nƣớc cũng nhƣ các công chức phải tuân theo trong giải quyết công việc thuộc thẩm quyền của mình.
Là quy phạm thủ tục, thủ tục hành chính có chức năng làm cho các quy phạm nội dung của luật pháp đƣợc thực hiện thuận lợi. Thiếu thủ tục hành chính việc thực thi luật pháp sẽ gặp khó khăn, thậm chí không có khả năng đi vào đời sống thực tế. Hoạt động quản lý chủ yếu là hoạt động áp dụng pháp luật mà ở đó, hành vi áp dụng pháp luật liên quan chủ yếu đến việc xác định tình trạng thực tế của vụ việc, lựa chọn quy phạm pháp luật tƣơng ứng và ra quyết định về vụ việc đó. Các hành vi áp dụng pháp luật này đƣợc tiến hành theo những thủ tục hành chinh nhất định.
Nhƣ vậy nếu thiếu các thủ tục cần thiết thì quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia trọng hoạt động quản lý sẽ không đƣợc đảm bảo thực hiện. Thủ tục hành chính là một nhân tố bảo đảm cho sự hoạt động chặt chẽ, thuận lợi và đúng chức năng quản lý của cơ quan nhà nƣớc, vì nó là chuẩn mực hành vi cho công dân và công chức nhà nƣớc để họ tuân theo và thực hiện nghĩa vụ của mình đối với nhà nƣớc. Dựa vào các thủ tục hành chính các công việc hành chính sẽ đƣợc xử lý và đạt đƣợc những hiệu quả pháp luật đúng nhƣ dự định. Thứ hai, thủ tục hành chính là trình tự thực hiện thẩm quyền trong hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc.
10 Luan van Xét trong quá trình giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nƣớc thì thủ tục hành chính là cách thức, trình tự mà các cơ quan hành chính nhà nƣớc áp dụng để giải quyết các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Trình tự này có thể từ dƣới lên, từ cấp trên xuống mà cũng có những trình tự thực hiện song hành. Thứ ba, thủ tục hành chính rất đa dạng và phức tạp. Tính đa dạng và phức tạp đƣợc biểu hiện nhƣ sau: - Do nhiều cơ quan và công chức nhà nƣớc thực hiện.
- Quy định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia mối quan hệ hành chính, trong đó bao gồm cả công việc của Nhà nƣớc và công dân; - Việc quy định thủ tục hành chính phải kết hợp với những khuôn mẫu ổn định tƣơng đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và từng loại đối tƣợng; - Nền hành chính nhà nƣớc hiện nay đang chuyển từ hành chính cai quản sang hành chính phục vụ đã tác động mạnh mẽ vào thủ tục hành chính; - Thực hiện chủ yếu ở công sở nhà nƣớc, gắn liền với công tác văn thƣ và tổ chức ban hành, quản lý văn bản, giấy tờ; - Do chủ thể cơ quan hành chính nhà nƣớc xây dựng để giải quyết công việc nên phụ thuộc rất nhiều vào ý chí chủ quan của chủ thể ban hành. - Trong bối cảnh của quá trình hội nhập khu vực và quốc tế hiện nay, các thủ tục hành chính có yếu tố nƣớc ngoài cần phải phù hợp với thông lệ quốc tế. Thứ tư, thủ tục hành chính có tính năng động hơn so với các quy phạm nội dung của luật hành chính, đòi hỏi phải thay đổi nhanh hơn để thích ứng và phù hợp với nhu cầu thực tế của đời sống xã hội. Đây chính là yếu tố cần nhận thức đúng đắn giúp cho các nhà ban hành các quy định thủ tục hành chính ban hành các quy định phù hợp với thực tế khách quan và tiến trình phát triển kinh tế xã hội.
Vai trò của thủ tục hành chính Thủ tục hành chính với tƣ cách là bộ phận của thể chế hành chính ngày càng có vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc. Điều này không những có ý nghĩa vai trò to lớn trong hoạt động lập pháp, lập quy mà còn hết sức cần thiết để có nhận thức đúng đắn trong hoạt động quản lý nhà nƣớc đặc biệt là trong tiến trình cải cách nền hành chính. Thủ tục hành chính đƣợc quy định nhằm tạo ra trật tự trong hoạt động quản lý của các cơ quan Nhà nƣớc khi tiến hành các hoạt động quản lý của mình. Có thể nói thủ tục hành chính là các quy phạm thủ tục của luật hành chính quy định cách thức tiến hành các hoạt động quản lý hành chính nên chúng tạo ra cơ sở và điều kiện cần thiết để các cơ quan quản lý nhà nƣớc giải quyết các công việc của ngƣời dân theo luật định, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân.
Thủ tục hành chính có vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nƣớc. Nếu không có thủ tục hành chính thì mọi chính sách, chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc ban hành sẽ khó đƣợc thực thi. Có thể nói thủ tục hành chính là công cụ và phƣơng tiện để đƣa pháp luật vào đời sống. Ý nghĩa của thủ tục hành chính đƣơc biểu hiện qua những khía cạnh cơ bản: - Là những tiêu chuẩn hành vi cho công dân và cán bộ, công chức, viên chức hành chính thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, bảo đảm sự hoạt động chặt chẽ, thuận lợi, đúng chức năng của bộ máy hành chính.
- Đảm bảo các quyết định hành chính đƣợc đƣa vào thực tế đời sống xã hội. - Đảm bảo cho các quyết định hành chính đƣợc thi hành thống nhất và có thể kiểm tra đƣợc tính hợp pháp và hợp lý của quyết định hành chính thông qua thủ tục hành chính; - Là công cụ điều hành cần thiết của tổ chức hành chính; - Xây dựng thủ tục hành chính khoa học góp phần vào quá trình xây dựng và triển khai luật pháp; 12 Luan van - Giúp cho việc thực hiện nguyên tắc dân chủ trong quản lý; thể hiện trách nhiệm của nhà nƣớc đối với nhân dân; - Là sự biểu hiện trình độ văn hoá, mức độ văn minh của nền hành chính. Nếu thiếu quy phạm thủ tục, các quy phạm vật chất khó đƣợc thực hiện. Khái quát về cải cách thủ tục hành chính 1.
Khái niệm cải cách thủ tục hành chính Cải cách hành chính là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, đƣợc xác định bởi cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền. Cải cách hành chính đƣợc xác định là hành vi có tính hƣớng đích của con ngƣời nhằm cải biến nền hành chính của một quốc gia theo hƣớng hoàn thiện hơn. Nó không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân đƣợc tốt hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế – xã hội của một quốc gia. Nếu nhƣ nội dung cải cách hành chính (CCHC) nhà nƣớc giai đoạn 2001-2010 có 5 nội dung là: thể chế; tổ chức bộ máy; xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính thì Chƣơng trình tổng thể CCHC nhà nƣớc giai đoạn 2011-2020 có thêm nội dung thứ 6 là cải cách thủ tục hành chính.
Chính phủ khẳng định cải cách thủ tục hành chính là nhiệm vụ trọng tâm của cải cách hành chính trong tiến trình đổi mới, phát triển và hội nhập của nƣớc ta. Một cách chung nhất, có thể hiểu rằng “cải cách thủ tục hành chính là hành vi có tính hướng đích của con người nhằm cải biến nền hệ thống thủ tục hành chính gia theo hướng hoàn thiện hơn” [1].