MỞ ĐẦU 01 1. Lí do chọn đề tài 02 1. Mục đích nghiên cứu 02 1. Đối tượng nghiên cứu 02 1.
Phương pháp nghiên cứu. Những điểm mới của SKKN Phần 2: NỘI DUNG 03 2. Cơ sở thực tiễn 05 2. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 07 2.
Sử dụng từ khóa để thu thập thông tin 07 2. Sử dụng từ khóa để phân dạng bài tập trắc nghiệm khách quan 07 2. Sử dụng từ khóa rèn luyện kỹ năng khái quát hóa, hệ thống hóa 10 kiến thức 2. Sử dụng từ khóa rèn luyện kỹ năng tự đặt câu hỏi trắc nghiệm 12 2.
Sử dụng từ khóa để thiết kế sơ đồ tư duy 13 2. Thiết kế và tổ chức thực nghiệm 14 2. Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm 18 2. Kết quả đạt được 19 2.
Ý kiến đồng nghiệp 19 Phần 3: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 20 3.Kiến nghị 20 skkn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SKKN Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ SKKN Sáng kiến kinh nghiệm THPT Trung học phổ thông SGK Sách giáo khoa PPDH Phương pháp dạy học KTDH Kỹ thuật dạy học HS Học sinh GDĐT Giáo dục đào tạo PPGD Phương pháp giáo dục GV Giáo viên TN Thực nghiệm CNTB Chủ nghĩa tư bản HTHKT Hệ thống hóa kiến thức ĐC Đối chứng DANH MỤC CÁC BẢNG PHỤ LỤC Phụ lục Nội dung PL 1 Phiếu thăm dò ý kiến hs PL 2 Các bài giảng thực nghiệm PL 3 Hoạt động học của học sinh PL 4 Bài kiểm tra PL 5 Sản phẩm câu hỏi từ khóa của học sinh skkn PHẦN 1. Lý do chọn đề tài Thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời.” Mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông 2018 tập trung phát triển năng lực phẩm chất cốt lõi cho học sinh Trung học phổ thông (THPT). Do đó, giáo viên nhất định phải chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học.
Hiện nay, đông đảo giáo viên có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học. Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học cũng như trong kiểm tra, đánh giá. Nhưng nhìn chung, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các môn thuộc trường trung học phổ thông nói chung, môn Lịch sử nói riêng chưa thực sự mang lại hiệu quả cao. Truyền thụ tri thức một chiều, nặng về truyền thụ kiến thức lý thuyết vẫn là phương pháp dạy học chủ đạo của nhiều giáo viên.
Số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy học cũng như sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh còn chưa nhiều. Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm. Thực tế trong những năm học qua, phần lớn giáo viên đã được tiếp cận với các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực như dạy học nêu vấn đề, dạy học theo dự án… Phương pháp “bàn tay nặn bột” với các kỹ thuật dạy học tích cực: kỹ thuật “khăn trải bàn”, kỹ thuật “các mảnh ghép”, kỹ thuật động não, kỹ thuật tia chớp,… Tuy nhiên, qua việc dự giờ thăm lớp, thao giảng liên môn ở trường, dạy thể nghiệm theo nghiên cứu bài học và trao đổi với giáo viên cùng môn, chúng tôi thấy việc nắm vững và vận dụng còn hạn chế, chưa hiệu quả. Với mong muốn hướng tới phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh, giúp đỡ học sinh về phương pháp học tập, động viên sự cố gắng, hứng thú học tập của các em trong quá trình dạy học.
Đồng thời, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho học sinh năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Tôi nhận thấy cần phải chủ động đổi mới, sáng tạo trong dạy và học, giáo viên là người tổ chức các hoạt động học tập. Đó là lí do tôi tiến hành thực hiện đề tài “Biện pháp sử dụng từ khóa để 1 skkn nâng cao hiệu quả học tập môn lịch sử ở trường THPT” nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn. Mục đích nghiên cứu - Thiết kế các nhóm từ khóa lịch sử theo chủ đề trong chương trình dạy học Lịch sử THPT theo hướng bồi dưỡng và phát triển phẩm chất năng lực học sinh THPT.
- Xây dựng quy trình sử dụng từ khóa lịch sử để phát triển phẩm chất năng lực học sinh THPT thông qua hoạt động dạy học. Đối tượng nghiên cứu Các biện pháp sử dụng từ khóa để nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử ở THPT. Đối tượng áp dụng là: Học sinh của Trường THPT Dân tộc nội trú Tỉnh Thanh Hóa. Phương pháp nghiên cứu.
- Thu thập thông tin, tìm hiểu thực tế. - Xử lý, tổng hợp thông tin, rút ra kết luận và đề ra giải pháp phù hợp. - Thể nghiệm đề tài vào thực tiễn và tiếp tục bổ sung hoàn thiện. Những điểm mới của SKKN Tính mới Đề tài xây dựng được các nhóm từ khóa lịch sử theo chủ đề với các cấp độ năng lực tư duy theo từng nhóm đối tượng thông qua hoạt động dạy học, từ đó lựa chọn được quy trình sử dụng từ khóa hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dạy học, qua đó bồi dưỡng và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT.
Tính khoa học Sáng kiến đã dựa trên những cơ sở lí thuyết, dựa trên tình hình thực tiễn hiện nay của các nhà trường nhằm đưa ra những biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT. Tính hiệu quả Phạm vi ứng dụng: Đề tài áp dụng trong trường trung học phổ thông DTNT nói riêng và trong các nhà trường THPT nói chung. Đối tượng ứng dụng: Có thể ứng dụng được cho các trường học và các bộ môn khoa học xã hội. Kết quả ứng dụng: Phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT.
NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2. Khái niệm Từ “Từ khóa lịch sử” ở đây muốn đề cập đến là vấn đề chính, trọng tâm mà bài học yêu cầu là gì. Từ khóa lịch sử chính là "điểm nhấn" của từng mục, từng bài học, từng phần, từng giai đoạn cụ thể… nắm chắc phần kết quả và ý nghĩa lịch sử của từng phần, từng bài học. Từ khóa có thể là từ, là cụm từ, là chữ, là số, là năm hoặc là cả giai đoạn.2 Vai trò của sử dụng “từ khóa lịch sử” đối với sự phát triển năng lực phẩm chất người học.
Việc giáo viên giúp cho học sinh biết cách tìm kiếm từ khóa, thu thập thông tin, sử dụng từ khóa để hiểu bài; học sinh được tập dượt, làm quen với nhiều dạng câu hỏi, nhiều cách hỏi khác nhau giúp học sinh định hướng được rằng bài học liên quan đến vấn đề gì và vấn đề đó gắn liền với từ khóa nào. Đó được xem là cách để hiểu bài nhanh, nhớ được kiến thức lịch sử sâu sắc nhất và làm tốt bài lịch sử, đồng thời giúp học sinh có tư duy độc lập, trở nên năng động sáng tạo, không phụ thuộc vào người khác và có khả năng học tập mọi nơi mọi lúc, học suốt đời. Khi học sinh biết khai thác, sử dụng từ khóa thì việc học ở trường học sinh cũng có thể tư duy độc lập, tự chủ sẽ có kiến thức vững chắc, cùng với sự tìm tòi sáng tạo, học đi đôi với hành thì kiến thức kỹ năng có được của người học sẽ có khả năng thực hiện, khả năng hoàn thành các nhiệm vụ đặt ra trong cuộc sống. Như vậy, việc sử dụng từ khóa trong dạy học là yếu tố quan trọng trong việc hình thành phát triển năng lực con người và góp phần hình thành các phẩm chất yêu nước, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm, nhân ái.
Cách thức xác định từ khóa lịch sử * Sử dụng sách giáo khoa để xác định từ khóa. Kỹ năng cần phát triển trước tiên là tạo cho học sinh thói quen cần tới sách giáo khoa (SGK) như cần một nguồn sử liệu và cơ chế sư phạm; những vấn đề do giáo viên đặt ra trong bài giảng, cùng với những ý tưởng trong SGK là “người bạn đường tin cậy” của học sinh trong lộ trình tìm kiếm tri thức lịch sử. Kỹ năng tiếp theo cần hình thành cho học sinh là biết, hiểu đúng cơ chế sư phạm của SGK. Một kỹ năng cần thiết nữa là học sinh biết kết hợp giữa sử dụng SGK với sử dụng các loại tài liệu khác.
Kỹ năng quan trọng nhất trong sử dụng SGK là học sinh tìm được sự tương tác nhiều chiều với giáo viên, với bạn, với phụ huynh. Trên cơ sở của SGK, giáo viên có thể định hướng cho học sinh ôn tập những kiến thức cơ bản bằng việc tìm ra những từ khóa, những câu chốt trong SGK để từ đó nắm được những nội dung quan trọng nhất của cả bài. Bên cạnh đó, SGK còn cung cấp những câu hỏi, bài tập giúp học sinh có thể tự củng cố được kiến thức đã học trên lớp. Trả lời câu hỏi, làm bài tập trong SGK là một biểu hiện tích cực trong học tập của học sinh, nó giúp học sinh khai thác tốt nguồn tri thức, bổ sung và làm rõ những kiến thức còn mờ nhạt, chưa có thời 3 skkn gian đi sâu khai thác trên lớp.
Từ xác định vấn đề trọng tâm bài để gạch chân dưới từ khóa trong SGK, chủ đề, sau đó xây dựng câu hỏi trắc nghiệm.