Chương 1 đã trình bày tổng quan về cơ sở hình thành, mục tiêu, phạm vi và ý nghĩa của nghiên cứu. Chương 2 nhằm hệ thống cơ sở lý thuyết về các yếu tố: môi trường xã hội, sự công nhận, cơ hội học tập, sự hài lòng công việc và ý định ở lại của giảng viên. Từ những cơ sở lý thuyết này, mô hình nghiên cứu được hình thành.1 TỔNG QUAN THÀNH PHẦN GIẢNG VIÊN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI ĐÀ LẠT Hiện nay tại Đà Lạt có 02 trường đại học là trường Đại học Đà Lạt và trường Đại học Yersin Đà Lạt. Trong đó, Đại học Đà Lạt là trường công lập còn Đại học Yersin Đà Lạt là trường dân lập.
Các trường đại học này chủ yếu phục vụ cho nhu cầu học tập của sinh viên trong tỉnh Lâm Đồng, khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Mỗi trường có những nét đặc trưng riêng. Để dễ hình dung hơn về các trường đại học tại Đà Lạt, chúng ta cùng điểm qua một số đặc điểm của 2 trường đại học này.1 Trường Đại học Đà Lạt Trường Đại học Đà Lạt (tiền thân là Viện đại học Đà Lạt) được thành lập ngày 27 tháng 10 năm 1976 theo Quyết định số 426/1976/QĐ – TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đây là trường đại học công lập đầu tiên đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực tại Đà Lạt.
Với bề dày lịch sử lâu đời, trường Đại học Đà Lạt là cơ sở đào đạo nguồn nhân lực chủ yếu của tỉnh Lâm Đồng nói riêng, khu vực Tây Nguyên nói chung. Đồng thời, trường còn là trung tâm giáo dục của khu vực Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Hiện nay, mô hình đào tạo của trường Đại học Đà Lạt cơ bản ổn định với 52 ngành đào tạo thuộc các khối ngành khoa học tự nhiên – công nghệ, xã hội nhân văn, kinh tế học với 5 bậc đào tạo: Trung học chuyên nghiệp (3 ngành), Cao đẳng (4 ngành), -6- Đại học (37 ngành), Sau Đại học (7 ngành), Tiến sĩ (1 ngành)1. Trường Đại học Đà Lạt là một trong 20 trường đại học đầu tiên tại Việt Nam được kiểm định và đạt chất lượng giáo dục đại học2.
Chính vì thế, nhà trường càng quan tâm nhiều hơn đến công tác nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là chất lượng giảng viên nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Đội ngũ giảng viên được xem là nguồn lực của mọi nguồn lực để xây dựng nhà trường, thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao cho đất nước. Qua đó góp phần xây dựng năng lực cạnh tranh, nâng cao uy tín nhà trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.1: Số lượng giảng viên cơ hữu trường Đại học Đà Lạt qua các năm Chức danh/trình độ Năm Phó TSKH, Tổng số Giáo sư Thạc sĩ Cử nhân giáo sư Tiến sĩ 2011 0 7 27 185 99 318 2012 0 7 27 194 97 325 (Nguồn: Trường Đại học Đà Lạt) 2.2 Trường Đại học Yersin Đà Lạt Trường Đại học Yersin Đà Lạt được thành lập ngày 01 tháng 10 năm 2004 theo Quyết định số 175/2004/QĐ – TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ngày 27/12/2004, nhà trường đã tổ chức lễ công bố quyết định và lấy ngày này hàng năm là ngày truyền thống của trường.
Trường Đại học Yersin Đà Lạt ra đời là cơ sở đào tạo ngoài công lập đầu tiên của tỉnh Lâm Đồng do tập thể các nhà giáo, nhà khoa học, nhà đầu tư cùng đóng góp công sức, kinh phí và cơ sở vật chất ban đầu thành lập.vn/dai-hoc-da-lat 2 vi.org/wiki/Trường_Đại_học_Đà_Lạt -7- Trải qua hơn 9 năm hình thành và phát triển, cho tới nay nhà trường có 7 Khoa với các chuyên ngành đào tạo gồm Quản trị Kinh doanh, Quản trị Du lịch, Tin học, Công nghệ Môi trường, Ngoại ngữ, Điều dưỡng, Kiến trúc & Mỹ thuật công nghiệp. Mỗi ngành có nhiều chuyên ngành nhỏ nghiên cứu chuyên sâu vào từng lĩnh vực. Tổng số sinh viên đang theo học hiện nay khoảng gần 1. Nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nhà trường đặc biệt chú trọng đến công tác nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên cũng như nhân viên của trường.
Năm 2012, nhà trường có 77 giảng viên cơ hữu trong tổng số 147 cán bộ, công nhân viên nhà trường. Trong đó, có 2 phó giáo sư, 7 tiến sĩ, 32 thạc sĩ, 36 cử nhân3. Đa số các cử nhân đều đang theo học cao học. Tỷ lệ giảng viên cơ hữu từ thạc sĩ trở lên chiếm khoảng 53%.
Trong những năm gần đây, số lượng giảng viên của trường có xu hướng giảm. So với các trường đại học trong vùng lân cận và khu vực phía Nam thì đội ngũ giảng viên của nhà trường đa số là giảng viên trẻ và còn hạn chế về số lượng.2: Số lượng giảng viên cơ hữu trường Đại học Yersin Đà Lạt qua các năm Chức danh/trình độ Năm Phó TSKH, Tổng số Giáo sư Thạc sĩ Cử nhân giáo sư Tiến sĩ 2010 3 4 10 22 53 92 2011 2 3 16 24 48 88 2012 0 2 7 32 36 77 (Nguồn: Trường Đại học Yersin Đà Lạt) 3 http://www.2 ĐẶC THÙ NGHỀ NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG LÀM VIỆC CỦA GIẢNG VIÊN 2.1 Đặc thù nghề nghiệp của giảng viên Nhà giáo nói chung, giảng viên nói riêng là một người có nghề nghiệp rất quan trọng trong xã hội với nhiều đặc thù. Trong số các đặc trưng riêng của nghề giáo, nổi bật và quan trọng hơn cả vẫn là sự công nhận và tôn trọng của xã hội đối với nghề nghiệp cao quý này. Ở nước ta, với truyền thống “tôn sư trọng đạo” tốt đẹp từ bao đời, vị trí của giảng viên càng trở nên quan trọng và ý nghĩa.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: “nghề giáo là một nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”. Đây là nét đặc trưng tiêu biểu nhất về mặt xã hội đối với nghề giáo. Dù ở bất cứ nơi đâu, trong hoàn cảnh nào thì giảng viên vẫn được tôn trọng và đề cao. Chính vì thế mà đòi hỏi giảng viên ngoài nhiệm vụ chính là truyền đạt kiến thức cho sinh viên thì giảng viên phải là người chuẩn mực, đạo đức và gương mẫu.
Đặc biệt, sản phẩm của giáo dục là con người, là thế hệ nhân tài tương lai của đất nước. Vì vậy, giáo dục là một quá trình lâu dài đòi hỏi giảng viên phải thật sự tâm huyết. Do đó, nhiệm vụ của giảng viên là vô cùng quan trọng. Ngoài ra, giảng viên còn có vai trò quan trọng trong công tác nghiên cứu khoa học của một quốc gia.
Họ cống hiến cho đất nước bằng những công trình, khám phá của mình thông qua các bài báo khoa học, sách… Bên cạnh đó, giảng viên còn tham gia các hội nghị chuyên ngành, thảo luận với các nhà chuyên môn và đồng nghiệp trong lĩnh vực của mình để theo kịp với những tiến bộ mới. Do đó, học tập là một trong những điều kiện cần và mang tính đặc thù đối với giảng viên. Xét về mặt kinh tế, có thể nói giảng viên là nghề nghiệp có thu nhập không cao so với các ngành nghề khác. Tuy là nghề nghiệp có tính tri thức cao, song thu nhập của giảng viên vẫn còn ở mức thấp so với những gì mà giảng viên đã đóng góp cho xã hội.
Tuy nhiên, phần lớn giảng viên vẫn tận tụy và cống hiến hết mình cho sự nghiệp giáo dục chủ yếu xuất phát từ niềm đam mê nghề nghiệp, mong muốn chia sẻ kiến thức và sự công nhận của xã hội. Điều này cho thấy, giảng viên không quan -9- tâm nhiều đến vấn đề vật chất mà quan trọng là sự ghi nhận và đánh giá cao của xã hội đối với những đóng góp của họ.2 Môi trường làm việc của giảng viên Theo Tasnim (2006) cho rằng có hai loại môi trường, một là môi trường vật lý và loại môi trường thứ hai là môi trường xã hội. Đối với giáo viên nói chung, giảng viên nói riêng thì môi trường xã hội có vai trò rất quan trọng đối với sự hài lòng cũng như ý định ở lại của giảng viên. Đối với giáo viên, theo Tasnim (2006) trong nghiên cứu của mình về sự hài lòng của những giáo viên nữ của các trường tiểu học ở Bangladesh cho rằng môi trường xã hội bao gồm sự hỗ trợ gia đình đối với giáo viên (đặc biệt là giáo viên nữ), mối quan hệ giáo viên – sinh viên (teacher – student relationship), mối quan hệ cá nhân giữa các đồng nghiệp (interpersonal relationship among the colleagues), mối quan hệ giáo viên trưởng – trợ giảng (head teacher – assistant teachers’ relationship), mối quan hệ giáo viên – nhân viên bảo vệ (teachers’ – guardian relationship).
Tuy nhiên, đối với giảng viên đại học thì môi trường xã hội có thể là những mối quan hệ thường xuyên và gần gũi nhất với giảng viên, đó là mối quan hệ giảng viên – sinh viên và mối quan hệ giảng viên – đồng nghiệp. Mối quan hệ giảng viên – sinh viên được xem là thường xuyên nhất bởi vì giảng dạy vẫn là nhiệm vụ chính của giảng viên. Trong quá trình giảng dạy thì sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên sẽ hình thành nên mối quan hệ này. Giảng viên sẽ truyền đạt những kiến thức của mình cho sinh viên, đồng thời sẽ dành khoảng thời gian để giải đáp các thắc mắc của sinh viên.
Sinh viên sẽ tiếp thu những kiến thức từ giảng viên làm hành trang cho tương lai sau này. Từ đó, sinh viên sẽ bày tỏ sự biết ơn và lòng kính trọng đối với giảng viên. Tuy nhiên, với lối sống hiện đại như ngày nay thì tình cảm thầy trò dường như đã phai nhạt dần. Bên cạnh mối quan hệ với sinh viên, giảng viên còn có mối quan hệ thường xuyên và gần gũi với các đồng nghiệp của mình thông qua những chia sẻ trong công việc cũng như trong cuộc sống của họ.
Mối quan hệ giảng viên – đồng nghiệp là mối -10- quan hệ cùng cấp nên có phần thân thiết hơn. Trong công việc, mối quan hệ này được thể hiện qua việc trao đổi chuyên môn với nhau hoặc học hỏi từ đồng nghiệp… Đồng thời, sự giúp đỡ từ đồng nghiệp để giảng viên vượt qua những khó khăn sẽ làm cho giảng viên có mối quan hệ tốt hơn. Từ đó, giảng viên sẽ thích làm việc với đồng nghiệp hơn. Đây là một trong những yếu tố để giảng viên gắn bó với công việc và tổ chức của mình.1 Định nghĩa và phân loại dịch vụ 2.1 Định nghĩa Các nhà nghiên cứu trước đây đã đưa ra các định nghĩa về dịch vụ.
Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa chung và hoàn toàn được chấp nhận đối với khái niệm này.
