Chương 1 trình bày khái quát bài nghiên cứu, bao gồm các nội dụng: tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và kết cấu của nghiên cứu. Chương này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về đề tài nghiên cứu, giúp đặt nền móng cho việc tiến hành nghiên cứu sâu hơn trong các chương tiếp theo. 7 Chương 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUYẾT ĐỊNH MUA SẮM TRỰC TUYẾN TRÊN TIKTOKSHOP 2. Các khái niệm liên quan 2.
Khái niệm về quyết định Theo Trewatha và Newport (1967): “Việc ra quyết định bao gồm việc chọn lựa một hành động từ giữa hai hoặc nhiều lựa chọn khả thi để đi đến giải pháp cho một vấn đề cụ thể nào đó. Simon và cộng sự (1986) định nghĩa về việc ra quyết định như sau: “Việc ra quyết định là quá trình chọn lựa một hành động từ giữa các lựa chọn có sẵn nhằm đạt được một mục tiêu hoặc giải quyết một vấn đề. Trong quyết định, người ra quyết định thường đánh giá các tùy chọn, dự đoán các kết quả có thể xảy ra từ mỗi tùy chọn, và sau đó chọn ra tùy chọn tốt nhất dựa trên các tiêu chí như mục tiêu, giá trị, và rủi ro.” Mintzberg và cộng sự (1976): “Quyết định là một cam kết cụ thể về hành động và quá trình ra quyết định là một tập hợp các hành động và các yếu tố bắt đầu từ việc xác định tác nhân kích thích hành động và kết thúc bằng cam kết hành động cụ thể.” Từ những khái niệm trên, bài khóa luận này sẽ được phát triện dựa trên khái niệm về việc ra quyết định của Herbert A. Simon và cộng sự (1986), quyết định là việc lựa chọn giữa hai hoặc nhiều phương án khác nhau, và điều này bao gồm đánh giá và lựa chọn các phương án hành động có sẵn.
Khái niệm về quyết định mua Engel và cộng sự (1995): “Quyết định mua là quá trình mà người mua phát hiện và xác định nhu cầu, sau đó lựa chọn các sản phẩm dựa trên các tiêu chí về giá cả, thuận tiện và hiểu biết về thương hiệu và sản phẩm. Quyết định mua không chỉ bao gồm việc chọn mua sản phẩm, mà còn bao gồm cả các hành vi sau mua, bao gồm việc sử dụng sản phẩm, đánh giá sự hài lòng, và quyết định về việc tiếp tục mua hàng trong tương lai.” 8 Philip Kotler và Kevin Keller (2013) cho rằng: “Quyết định mua bao gồm một chuỗi các quyết định: lựa chọn sản phẩm, chọn thương hiệu, chọn kênh phân phối, xác định thời điểm mua, và quyết định số lượng mua”. Như vậy, bài khóa luận này sẽ phát triển dựa trên nghiên cứu của Philip Kotler và Kevin Keller (2013). Theo định nghĩa này, quyết đinh mua là một quá trình phức tạp mà người tiêu dùng chọn lựa một sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên nhu cầu, mong muốn, giá trị và các yếu tố khác.
Theo Philip Kotler và Kevin Keller (2013), quá trình đưa ra quyết định mua của người tiêu dùng diễn ra qua năm giai đoạn như sau: Hình 2.1: Quá trình quyết định mua của người tiêu dùng (Nguồn: Philip Kotler và Kevin Keller (2013)) Quá trình này bắt đầu với việc nhận biết nhu cầu, khi người tiêu dùng nhận thấy nhu cầu mua sắm và mong muốn sở hữu một sản phẩm cụ thể, có thể xuất phát từ các yếu tố nội tại (như đói, khát) hoặc các yếu tố bên ngoài (quảng cáo hoặc ảnh hưởng từ bạn bè). Trong trường hợp này, sự lan tỏa của video ngắn và các buổi trực tiếp trên TikTok cũng góp phần tạo ra nhu cầu mới cho người tiêu dùng, kích thích sự tò mò và mong muốn trải nghiệm sản phẩm. Giai đoạn thứ hai là tìm kiếm thông tin, người tiêu dùng có khẳ năng tận dụng nhiều cơ sở thông tin khác nhau để thu thập thông tin đầy đủ và đáng tin cậy để hỗ trợ quyết định mua hàng sau này. Theo Philip Kotler và Kevin Keller (2013): “Có bốn nhóm nguồn thông tin như nguồn thông tin cá nhân (như gia đình, bạn bè,.), nguồn thông tin thương mại (như hội trợ, quảng cáo, nhân viên bán hàng,.), nguồn thông tin đại chúng (các phương tiện truyền thông đại chúng,.), và nguồn thông tin từ kinh nghiệm cá nhân”.
Giai đoạn thứ ba là đánh giá các sự chọn lựa, người tiêu dùng sẽ so sánh các sản phẩm hoặc dịch vụ, đánh giá ưu nhược điểm của từng lựa chọn, và xác định xem cái nào phản ánh đúng nhất nhu cầu và mong muốn của họ. 9 Giai đoạn thứ tư là quyết định mua, sau khi đã thu thập thông tin và đánh giá các sự lựa chọn, người tiêu dùng sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về việc mua hàng hoặc sử dụng dịch vụ phù hợp nhất với họ .Quyết định này có thể chịu tác động từ hai yếu tố bao gồm thái độ của người khác như bạn bè, người thân; và những yếu tố tình huống bất ngờ như sản phẩm thay thế, giá cả. Theo Philip Kotler và Kevin Keller (2013): “Cả hai yếu tố này đều có thể tác động đến quyết định mua hàng của khách hàng một cách đáng kể, thậm chí gây ra sự thay đổi trong quyết định mua hàng ban đầu của họ”.2: Các bước đánh giá các lựa chọn, quyết định mua sắm (Nguồn: Philip Kotler, Kevin Keller (2013)) Giai đoạn thứ năm là hành vi sau mua, sau khi đã mua sản phẩm hoặc sử dụng dịch vụ, người tiêu dùng tiếp tục tương tác với sản phẩm và với doanh nghiệp. Giai đoạn này bao gồm việc sử dụng sản phẩm; đánh giá giá trị thực của sản phẩm dựa trên kỳ vọng của họ, và cảm thấy hài lòng hoặc thất vọng tùy thuộc vào sự phù hợp giữa mong đợi và hiệu suất thực tế của sản phẩm; và có thể bao gồm việc đưa ra phản hồi về sản phẩm hoặc dịch vụ cho nhà cung cấp.
Hành vi sau mua cũng có thể bao gồm việc tái mua hàng trong tương lai, chia sẻ trải nghiệm với người khác, và tạo ra một mối liên kết bền vững với doanh nghiệp, với sản phẩm. Quan trọng là các doanh nghiệp phải chú trọng đến hành vi sau mua để duy trì sự hài lòng của người tiêu dùng, khách hàng và xây dựng lòng trung thành. Khái niệm về mua sắm trực tuyến Monsuwé và cộng sự (2004) định nghĩa rằng: “Mua sắm trực tuyến là quá trình mua bán hàng hóa và dịch vụ qua Internet hoặc các nền tảng trực tuyến khác. Ở đó, 10 người tiêu dùng có thể xem xét các sản phẩm, so sánh giá cả, và thực hiện thanh toán mà không cần phải đến cửa hàng vật lý.
Điều này mang lại sự thuận tiện và linh hoạt cho người mua hàng, đồng thời mở ra nhiều cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp trực tuyến”. Roy và cộng sự (2018): “Các cửa hàng trực tuyến thường cho phép người tiêu dùng tận dụng các tính năng tìm kiếm để tìm các sản phẩm, mẫu mã, nhãn hiệu hoặc mặt hàng cụ thể hoặc chính xác mà họ muốn nếu họ biết tên chính xác của sản phẩm”. Noorshella Che Nawi và cộng sự (2019): “Hiện nay, việc mua sắm trực tuyến đã trở nên dễ dàng hơn với sự phổ biến của máy tính và các thiết bị di động như laptop, tablet và điện thoại thông minh. Hasslinger và cộng sự (2007) định nghĩa: “Mua sắm trực tuyến là việc khách hàng mua các sản phẩm, dịch vụ hoặc hàng hóa trực tiếp qua Internet mà không cần nhà cung cấp trung gian.
Theo đó, người mua hàng có thể khám phá các cửa hàng trực tuyến một cách thoải mái tại nhà và mua hàng khi ngồi trước máy tính. Mua sắm trực tuyến đã thay đổi cách mà người tiêu dùng mua hàng và sử dụng dịch vụ bằng cách mang lại sự thuận tiện và khả năng truy cập, cung cấp một loạt các lựa chọn và loại bỏ các hạn chế về vị trí địa lý”. Từ những khái niệm trên, bài khóa luận này sẽ dựa trên định nghĩa về mua sắm trực tuyến của Monsuwé và cộng sự (2004). Dựa vào định nghĩa này, mua sắm trực tuyến là việc mua sắm thông qua các phương tiện trực tuyến như Internet, di động và các ứng dụng di động.
Trong thời đại hiện đại, việc này trở nên cực kỳ quan trọng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và thay đổi trong cách người tiêu dùng mua sắm, tạo ra một môi trường thuận tiện và đa dạng lựa chọn cho họ. Khái niệm về TikTokShop Theo tiktok.com: “TikTokShop là một tính năng TMĐT tích hợp trong ứng dụng TikTok, cho phép người dùng khám phá, duyệt và mua sản phẩm trực tiếp từ nền tảng này. Nó mượt mà kết hợp sự tương tác trên mạng xã hội với mua sắm trực tuyến, giúp doanh nghiệp kết nối với khán giả của họ và tăng doanh số bán hàng”. 11 Liu và cộng sự (2023) định nghĩa rằng: “Mua sắm trực tuyến trên TikTokShop là việc sử dụng nền tảng mạng xã hội TikTok để tạo ra trải nghiệm mua sắm trực tuyến hấp dẫn và tương tác”.
Theo Berg và cộng sự (2023): “Nền tảng này đem đến nhiều ưu điểm khác nhau cho người bán, chẳng hạn như dễ dàng quảng bá sản phẩm, thị trường mục tiêu rộng lớn và chi phí phải chăng”. Trong bài khóa luận này, tác giả sẽ thực hiện nghiên cứu dựa trên định nghĩa về TikTokShop của tiktok. TikTok Shop hay mua sắm trực tuyến trên TikTok Shop là quá trình mua bán sản phẩm và dịch vụ trực tuyến được tích hợp và hoạt động trên nền tảng TikTok. Lý thuyết liên quan 2.
Mô hình chấp nhận sử dụng TMĐT - E-commerce Adoption Model (ECAM) Lý thuyết chấp nhận sử dụng TMĐT được xây dựng bởi Lee Dongwon và cộng sự (2001) thông qua việc kết hợp mô hình TAM được điều chỉnh của Davis (1989) với các lý thuyết nhận thức rủi ro. ECAM được tạo ra để phân tích và dự đoán hành vi của người tiêu dùng trong lĩnh vực TMĐT. Mô hình xem xét đến các yếu tố như “Nhận thức tính hữu ích”, “Tính dễ sử dụng”, “Rủi ro với sản phẩm/dịch vụ và rủi ro trong bối cảnh giao dịch trực tuyến”. Đây là những yếu tố quan trọng có thể đóng vai trò quyết định trong quyết định mua sắm trực tuyến của người tiêu dùng.3: Mô hình chấp nhận sử dụng TMĐT (ECAM) 12 Nguồn: Park Jinsoo và cộng sự, 2001 2.
Thuyết chấp nhận và sử dụng công nghệ - Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (UTAUT) UTAUT là một lý thuyết đã được Venkatesh và cộng sự phát triển vào năm 2003 với mục đích là để giải thích sự chấp nhận và sử dụng công nghệ.