Các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều… 107 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Mai Thị Bích Hợp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Như Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2.1. Phạm vi không gian
• 1.3.2.2. Phạm vi thời gian
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.6. KẾT CẤU KHÓA LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CỔ PHIẾU VÀ GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.2. CÁC LÝ THUYẾT NỀN TẢNG
• 2.2.1. Lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH)
• 2.2.2. Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên (Random Walk Theory)
• 2.2.3. Lý thuyết phát tín hiệu
• 2.2.4. Lý thuyết chú chim trong lòng bàn tay (Bird-In-Hand Theory)
• 2.2.5. Lý thuyết về chính sách cổ tức và ảnh hưởng của chính sách cổ tức đến giá cổ phiếu
• 2.2.6. Lý thuyết về chính sách tiền tệ
• 2.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU NGÂN HÀNG
• 2.3.1. Các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng
• 2.3.2. Yếu tố kinh tế vĩ mô
• 2.4. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Một số nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.4.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Xây dựng mô hình nghiên cứu tổng quát
• 3.2.2. Mô tả các biến trong mô hình và xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỰC TRẠNG GIÁ CỔ PHIẾU CỦA CÁC NGÂN HÀNG NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 4.2. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2.1. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2.2. Phân tích ma trận hệ số tương quan và đa cộng tuyến
• 4.2.3. Phân tích mô hình hồi quy và kết quả kiểm định
• 4.3. THẢO LUẬN KẾT QUẢ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Hàm ý chính sách đối với các Ngân hàng Thương mại cổ phần
• 5.1.2. Hàm ý chính sách đối với nhà đầu tư
• 5.1.3. Hàm ý chính sách đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại

Giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau. Những yếu tố này không chỉ bao gồm các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng mà còn có các yếu tố kinh tế vĩ mô. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để các nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định đầu tư chính xác. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố chính ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của NHTMCP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng

Các yếu tố nội tại như lợi nhuận, quản lý rủi ro và chất lượng tài sản có ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu. NHTMCP cần duy trì hiệu quả hoạt động để thu hút nhà đầu tư.

1.2. Các yếu tố kinh tế vĩ mô

Tình hình kinh tế vĩ mô như lãi suất, tăng trưởng GDP và chính sách tiền tệ cũng tác động mạnh đến giá cổ phiếu ngân hàng. Những biến động này có thể làm thay đổi tâm lý nhà đầu tư.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xác định giá cổ phiếu ngân hàng

Việc xác định giá cổ phiếu ngân hàng không chỉ đơn thuần là một bài toán tài chính mà còn liên quan đến nhiều yếu tố phức tạp. Các nhà đầu tư thường gặp khó khăn trong việc phân tích và dự đoán giá cổ phiếu do sự biến động của thị trường và các yếu tố bên ngoài.

2.1. Sự biến động của thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán Việt Nam có tính biến động cao, điều này làm cho giá cổ phiếu ngân hàng thường xuyên thay đổi. Các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao các chỉ số thị trường.

2.2. Rủi ro tín dụng và thanh khoản

Rủi ro tín dụng và thanh khoản là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu. Nếu ngân hàng không quản lý tốt các rủi ro này, giá cổ phiếu có thể giảm mạnh.

III. Phương pháp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng

Để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy và phân tích dữ liệu thứ cấp từ các ngân hàng niêm yết. Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố và giá cổ phiếu một cách chính xác.

3.1. Mô hình hồi quy Pooled OLS

Mô hình Pooled OLS được sử dụng để phân tích dữ liệu từ nhiều ngân hàng cùng một lúc, giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu một cách tổng quát.

3.2. Mô hình hồi quy FGLS

Mô hình FGLS được áp dụng để khắc phục các vấn đề về tự tương quan và phương sai thay đổi, từ đó cung cấp kết quả chính xác hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.

IV. Kết quả nghiên cứu về giá cổ phiếu ngân hàng thương mại

Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố như PE, EPS, BVPS và INT đều có ảnh hưởng tích cực đến giá cổ phiếu ngân hàng. Ngược lại, GDP có tác động ngược chiều. Những phát hiện này cung cấp thông tin quý giá cho các nhà đầu tư.

4.1. Ảnh hưởng của PE và EPS đến giá cổ phiếu

PE và EPS là hai yếu tố quan trọng, khi tăng sẽ làm tăng giá cổ phiếu. Điều này cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư đến lợi nhuận của ngân hàng.

4.2. Tác động của GDP đến giá cổ phiếu

Mặc dù GDP thường được coi là yếu tố tích cực, nhưng trong nghiên cứu này, nó lại có tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu ngân hàng, điều này cần được xem xét kỹ lưỡng.

V. Kết luận và hàm ý chính sách cho ngân hàng thương mại

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu là rất quan trọng. Các ngân hàng cần có các chính sách phù hợp để ổn định và tăng trưởng giá cổ phiếu, từ đó thu hút nhà đầu tư.

5.1. Đề xuất chính sách cho ngân hàng

Ngân hàng cần cải thiện quản lý rủi ro và tăng cường minh bạch thông tin để nâng cao niềm tin của nhà đầu tư.

5.2. Tương lai của giá cổ phiếu ngân hàng

Dự báo rằng giá cổ phiếu ngân hàng sẽ tiếp tục biến động trong tương lai, do đó cần có các chiến lược đầu tư linh hoạt để thích ứng với thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế, đảm bảo sự chu chuyển vốn và ổn định tài chính quốc gia. Tại Việt Nam, bước vào kỷ nguyên của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức trong việc chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và chuỗi khối (Blockchain). Trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, nhóm cổ phiếu ngân hàng luôn thu hút sự quan tâm lớn của các nhà đầu tư và thường được xếp vào nhóm "cổ phiếu trụ" hoặc "cổ phiếu vua", phản ánh tỷ trọng vốn hóa lớn và tầm ảnh hưởng sâu rộng đến diễn biến của toàn thị trường.

Tuy nhiên, thị trường chứng khoán vốn dĩ biến động phức tạp và chịu sự chi phối từ nhiều chiều kích khác nhau. Các quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư phụ thuộc đáng kể vào thị giá cổ phiếu cũng như biên độ dao động của mức giá này. Theo giả thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis - EMH), giá cổ phiếu phản ánh tổng hòa các thông tin có sẵn, bao gồm cả sức khỏe tài chính nội tại của tổ chức phát hành lẫn bối cảnh kinh tế vĩ mô. Trên thực tế, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu ngân hàng vẫn chưa đạt được sự đồng thuận tuyệt đối về chiều hướng tác động và mức độ ảnh hưởng của từng biến số, đặc biệt trong các bối cảnh thể chế và chu kỳ kinh tế khác nhau. Nhằm giải quyết các khoảng trống này và bổ sung bằng chứng thực nghiệm cập nhật tại Việt Nam, đề tài "Các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các Ngân hàng Thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường Chứng khoán Việt Nam" được thực hiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Xác định và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách liên quan nhằm ổn định và gia tăng giá cổ phiếu một cách bền vững.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Thứ nhất, tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các ngân hàng.
   • Thứ hai, đo lường mức độ cũng như chiều hướng ảnh hưởng của các yếu tố đến giá cổ phiếu của các NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam.
   • Thứ ba, đề xuất các hàm ý chính sách liên quan nhằm ổn định và gia tăng giá cổ phiếu cho các NHTMCP niêm yết.

Tương ứng với các mục tiêu trên, khóa luận giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các NHTM?
2. Mức độ cũng như chiều hướng tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam như thế nào?
3. Những hàm ý chính sách nào cần đề xuất để tăng trưởng giá cổ phiếu của các NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là giá cổ phiếu và các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam. Về phạm vi không gian, nghiên cứu bao phủ toàn bộ 27 NHTMCP đã niêm yết trên ba sàn giao dịch (HOSE, HNX và UPCoM) tính đến thời điểm khảo sát (với 18 ngân hàng trên HOSE, 2 ngân hàng trên HNX và 7 ngân hàng trên UPCoM sau sự kiện chuyển sàn của Nam A Bank - NAB sang HOSE vào ngày 08/03/2024). Về phạm vi thời gian, nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp trong 10 năm liên tục từ năm 2014 đến năm 2023, trải dài qua nhiều giai đoạn biến động kinh tế quan trọng, bao gồm đại dịch COVID-19 và các căng thẳng địa chính trị quốc tế.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sáu nền tảng lý thuyết tài chính và kinh tế học tiền tệ:

• Lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH - Fama, 1970): Khẳng định thị giá phản ánh đầy đủ thông tin hiện có theo ba cấp độ (yếu, trung bình, mạnh); nhà đầu tư không thể tìm kiếm lợi nhuận bất thường nếu chỉ dựa vào thông tin công khai trong quá khứ.
• Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên (Random Walk Theory - Kendall, 1953; Malkiel, 1973): Cho rằng biến động giá cổ phiếu mang tính độc lập theo kỳ và không thể dự đoán chính xác chỉ bằng phân tích kỹ thuật hoặc phân tích dữ liệu quá khứ đơn thuần.
• Lý thuyết phát tín hiệu (Signaling Theory - Akerlof, 1978; Aharony & Swary, 1980; Asquith & Mullins, 1986): Giải thích hiện tượng bất cân xứng thông tin giữa ban điều hành ngân hàng và nhà đầu tư bên ngoài, qua đó các chỉ số tài chính công bố đóng vai trò tín hiệu phản ánh chất lượng doanh nghiệp.
• Lý thuyết chú chim trong lòng bàn tay (Bird-in-the-Hand Theory - Gordon, 1963; Lintner, 1962): Nhấn mạnh rằng dòng tiền từ cổ tức tiền mặt hiện tại có mức độ chắc chắn cao hơn sự kỳ vọng vào tăng trưởng vốn trong tương lai.
• Lý thuyết về chính sách cổ tức (Dividend Policy Theory): Phân tích hai trường phái chính gồm chính sách ổn định cổ tức (nhằm củng cố niềm tin và tính dự báo) và chính sách cổ tức thặng dư (ưu tiên giữ lại lợi nhuận cho các cơ hội tái đầu tư sinh lời vượt trội).
• Lý thuyết về chính sách tiền tệ (Monetary Policy Theory - Mishkin, 2007; Mankiw, 2021): Giải thích cơ chế điều hành cung tiền và lãi suất của ngân hàng trung ương tác động trực tiếp đến chi phí huy động, biên lợi nhuận cho vay và tâm lý thị trường chứng khoán.

Bên cạnh đó, tác giả làm rõ bản chất của các loại giá cổ phiếu: mệnh giá (par value), giá trị sổ sách (book value) và giá trị thị trường (market value). Khóa luận sử dụng thị giá đóng cửa tại ngày kết thúc năm tài chính làm đại diện cho biến phụ thuộc vì phản ánh sự cân bằng cung cầu thực tế và hạn chế biến động nhiễu trong ngày giao dịch.

Phương pháp nghiên cứu định lượng thực hiện trên dữ liệu bảng (panel data) cân bằng gồm 27 ngân hàng qua 10 năm (270 quan sát). Quy trình phân tích hồi quy trải qua các bước:

1. Ước lượng mô hình bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS).
2. Ước lượng mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Sử dụng kiểm định F để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM.
4. Sử dụng kiểm định nhân tử Lagrange của Breusch và Pagan (Breusch-Pagan LM test) để so sánh Pooled OLS và REM.
5. Sử dụng kiểm định Hausman để quyết định lựa chọn mô hình tối ưu giữa FEM và REM.
6. Thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình: kiểm định Wooldridge phát hiện hiện tượng tự tương quan bậc nhất và kiểm định Breusch-Pagan kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi.
7. Áp dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để khắc phục triệt để hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi nhằm thu được các ước lượng vững và hiệu quả.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu hoàn toàn là dữ liệu thứ cấp, được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán hàng năm của 27 NHTMCP, thông tin công bố từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ba sở giao dịch chứng khoán (HOSE, HNX, UPCoM) và Tổng cục Thống kê trong giai đoạn 2014–2023.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương mở đầu thiết lập khung nghiên cứu tổng thể của khóa luận. Tác giả luận giải tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vị thế trụ cột của nhóm cổ phiếu ngân hàng trên TTCK Việt Nam và sự thay đổi của môi trường quản trị ngân hàng trong kỷ nguyên số 4.0. Chương 1 làm rõ khoảng trống thực tiễn khi thị trường cần một công trình khảo sát đầy đủ toàn bộ 27 NHTMCP niêm yết với dữ liệu cập nhật đến năm 2023. Các mục tiêu tổng quát, ba mục tiêu cụ thể, ba câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian - thời gian, phương pháp nghiên cứu chính và kết cấu 5 chương của khóa luận được xác lập chi tiết.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về bản chất cổ phiếu và giá cổ phiếu, phân biệt rành mạch giữa mệnh giá, giá trị sổ sách và thị giá theo các quy định của Luật Doanh nghiệp 2020 và lý thuyết tài chính hiện đại. Tiếp đó, chương trình bày chi tiết sáu lý thuyết nền tảng (EMH, Bước đi ngẫu nhiên, Phát tín hiệu, Chú chim trong lòng bàn tay, Chính sách cổ tức, Chính sách tiền tệ). Tác giả phân tích cơ chế truyền dẫn của các yếu tố nội tại ngân hàng (quy mô tổng tài sản, P/E, BVPS, EPS) và các yếu tố kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát INF, lãi suất liên ngân hàng INT).

Phần tổng quan nghiên cứu phân tích có hệ thống các công trình nước ngoài (Al-Dwiry và ctg, 2022; Pandey và ctg, 2024; Chhetri, 2023; Chepkwony, 2021; Dahal & Puri, 2021; Luwihono và ctg, 2021; Astuti & Yusuf, 2023; Azmeh & Hamada, 2022; Al-Rimawi & Kaddumi, 2021; Goet & Kharel, 2022; bt Isa và ctg, 2022; Wagle, 2023; Kengatharan, 2018) và các công trình tại Việt Nam (Nguyễn Minh Kiều & Lê Thị Thùy Nhiên, 2020; Nguyễn Thu Hằng, 2022; Kim Hương Trang & Trịnh Khánh Linh, 2022; Đặng Thị Minh Nguyệt & Đỗ Thùy Linh, 2023; Nguyễn Phú Hà, 2021; Thân Thị Thu Thủy & Bùi Thị Thiện Mỹ, 2017). Qua bảng tổng hợp kết quả nghiên cứu trước, tác giả chỉ ra các kết quả trái chiều về tác động của quy mô, lãi suất và GDP, đồng thời xác lập khoảng trống nghiên cứu: chưa có nghiên cứu nào bao quát trọn vẹn 27 NHTMCP niêm yết trên cả ba sàn với bộ dữ liệu 10 năm (2014-2023) kết hợp đề xuất giải pháp quản trị đồng bộ.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu khoa học gồm 9 bước: từ xác định mục tiêu, tổng quan lý thuyết, xây dựng mô hình, chọn mẫu, thống kê mô tả, hồi quy và lựa chọn mô hình, kiểm định xử lý khuyết tật, thảo luận kết quả đến đề xuất hàm ý chính sách. Mô hình hồi quy tổng quát được thiết lập dưới dạng:

$$SP_{it} = \beta_0 + \beta_1 GDP_{it} + \beta_2 EPS_{it} + \beta_3 SIZE_{it} + \beta_4 INT_{it} + \beta_5 BVPS_{it} + \beta_6 PE_{it} + \beta_7 INF_{it} + \varepsilon_{it}$$

Trong đó, biến phụ thuộc $SP_{it}$ là giá đóng cửa của cổ phiếu ngân hàng $i$ tại năm $t$. Các biến độc lập nội tại gồm:

• $EPS_{it}$: Thu nhập trên mỗi cổ phiếu (đồng/cổ phần).
• $SIZE_{it}$: Quy mô ngân hàng, đo bằng logarit tự nhiên của tổng tài sản ($\ln(\text{Tổng tài sản})$).
• $BVPS_{it}$: Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu (lần).
• $PE_{it}$: Hệ số giá trên thu nhập (lần).

Các biến độc lập vĩ mô gồm:

• $GDP_{it}$: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (%).
• $INF_{it}$: Tỷ lệ lạm phát (%).
• $INT_{it}$: Lãi suất liên ngân hàng (%).

Tác giả thuyết minh chi tiết cách đo lường từng biến, căn cứ xây dựng giả thuyết nghiên cứu (từ H1 đến H7) và giải trình việc thu thập dữ liệu thứ cấp từ 27 ngân hàng đáp ứng tiêu chuẩn minh bạch thông tin tài chính.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 mở đầu bằng việc phác họa bức tranh thực trạng biến động giá cổ phiếu của các nhóm ngân hàng trong giai đoạn 2014–2023, phân nhóm theo nhóm Big 4 (NHTMCP gốc quốc doanh) và các NHTMCP quy mô lớn, trung bình. Tiếp theo, tác giả trình bày kết quả thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan giữa các biến và hệ số phóng đại phương sai (VIF) nhằm khẳng định không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.

Ở bước lựa chọn mô hình, kết quả kiểm định F và kiểm định Breusch-Pagan LM cho thấy các mô hình dữ liệu bảng (FEM, REM) đều vượt trội hơn so với Pooled OLS. Kiểm định Hausman cho kết quả lựa chọn mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) là phù hợp nhất. Tuy nhiên, khi kiểm tra các giả định hồi quy, kiểm định Wooldridge xác nhận mô hình REM tồn tại hiện tượng tự tương quan bậc nhất, và kiểm định Breusch-Pagan chỉ ra hiện tượng phương sai sai số thay đổi. Do đó, tác giả sử dụng phương pháp ước lượng FGLS để khắc phục toàn bộ các khuyết tật này. Kết quả FGLS cho thấy 5 biến đạt mức ý nghĩa thống kê 1% gồm PE, EPS, BVPS, INT (tác động dương) và GDP (tác động âm); hai biến SIZE và INF không đạt ý nghĩa thống kê. Chương 4 khép lại bằng phần thảo luận chuyên sâu, đối chiếu phát hiện với các nghiên cứu tiền nhiệm.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương cuối tóm lược các kết quả cốt lõi từ mô hình FGLS và phát triển hệ thống giải pháp, hàm ý chính sách phân định theo ba nhóm chủ thể:

1. Đối với các NHTMCP: Nâng cao hiệu quả kinh doanh nhằm cải thiện chỉ số EPS; tối ưu hóa quản trị nguồn vốn và tăng cường giá trị tài sản ròng để duy trì chỉ số BVPS ổn định; chủ động công bố thông tin minh bạch nhằm giữ mức P/E hợp lý trong mắt nhà đầu tư; xây dựng chính sách quản trị thanh khoản và rủi ro lãi suất linh hoạt khi lãi suất liên ngân hàng biến động.
2. Đối với nhà đầu tư: Chú trọng phân tích cơ bản các chỉ số sinh lời nội tại (EPS, BVPS, P/E) khi ra quyết định giải ngân vào cổ phiếu ngân hàng; theo dõi sát diễn biến chính sách tiền tệ và lãi suất liên ngân hàng; tránh tâm lý đầu tư theo quy mô tài sản đơn thuần vì quy mô không quyết định sự tăng giá cổ phiếu.
3. Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Tăng cường giám sát an toàn hệ thống tài chính, điều hành lãi suất thị trường liên ngân hàng nhịp nhàng, hoàn thiện hành lang pháp lý về công bố thông tin nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường chứng khoán. Chương 5 cũng chỉ ra các giới hạn của nghiên cứu và gợi ý hướng phát triển đề tài cho tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Mô hình hồi quy FGLS mang lại các kết quả định lượng cụ thể về tác động của các yếu tố nội tại và kinh tế vĩ mô đến thị giá cổ phiếu của 27 NHTMCP niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2014–2023:

Tên biến	Ký hiệu	Bản chất biến	Chiều hướng tác động (FGLS)	Mức ý nghĩa thống kê
Thu nhập trên mỗi cổ phiếu	EPS	Nội tại ngân hàng	Cùng chiều (+)	1%
Tỷ số giá trên thu nhập	PE	Nội tại ngân hàng	Cùng chiều (+)	1%
Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu	BVPS	Nội tại ngân hàng	Cùng chiều (+)	1%
Lãi suất liên ngân hàng	INT	Kinh tế vĩ mô	Cùng chiều (+)	1%
Tốc độ tăng trưởng kinh tế	GDP	Kinh tế vĩ mô	Ngược chiều (-)	1%
Quy mô ngân hàng	SIZE	Nội tại ngân hàng	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa
Tỷ lệ lạm phát	INF	Kinh tế vĩ mô	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa

Nguồn: Tổng hợp từ kết quả nghiên cứu của tác giả (2024)

Ý nghĩa và cơ chế tác động của các phát hiện:

• EPS, PE và BVPS có tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 1%: Kết quả này khẳng định rằng sức khỏe tài chính và năng lực sinh lời nội tại là động lực cốt lõi quyết định giá trị thị trường của cổ phiếu ngân hàng. Nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho các ngân hàng có hiệu quả tạo ra lợi nhuận ròng trên mỗi cổ phần cao (EPS cao), hệ số định giá kỳ vọng tích cực (P/E cao) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên mỗi cổ phần vững chắc (BVPS cao). Phát hiện này đồng thuận với các công trình của Pandey và ctg (2024), Chhetri (2023), Nguyễn Minh Kiều và Lê Thị Thùy Nhiên (2020).
• Lãi suất liên ngân hàng (INT) có tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 1%: Hiện tượng này phản ánh thực tế rằng trong giai đoạn nghiên cứu, biến động tăng của lãi suất liên ngân hàng thường gắn liền với môi trường kinh doanh vốn sôi động hoặc việc điều hành lãi suất thúc đẩy biên lãi ròng của các ngân hàng thương mại, tạo ra kỳ vọng lợi nhuận cao hơn từ phía nhà đầu tư chứng khoán (tương đồng với phát hiện của Nguyễn Phú Hà, 2021).
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động ngược chiều ở mức ý nghĩa 1%: Tác giả giải thích hiện tượng này theo quan điểm của Dahal và Puri (2021): trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế cao, dòng vốn đầu tư trên thị trường có xu hướng dịch chuyển sang các lĩnh vực sản xuất, bất động sản hoặc công nghệ có biên độ sinh lời đột biến hơn, khiến nhu cầu phân bổ vốn vào cổ phiếu ngân hàng có sự chững lại hoặc điều chỉnh tỷ trọng tương đối.
• SIZE và INF không có ý nghĩa thống kê: Quy mô tổng tài sản không tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu, cho thấy quy mô lớn không đồng nghĩa với khả năng tăng trưởng thị giá vượt trội nếu hiệu quả sinh lời không tương xứng (phù hợp với Chhetri, 2023; Wagle, 2023). Tương tự, lạm phát tại Việt Nam giai đoạn 2014–2023 được Ngân hàng Nhà nước kiểm soát tương đối ổn định quanh mức mục tiêu, làm mờ nhạt tác động của biến này đối với thị giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt khoa học: Công trình bổ sung bằng chứng thực nghiệm giá trị vào hệ thống tài liệu tài chính ngân hàng tại Việt Nam, đặc biệt là việc làm rõ các tác động đa chiều của lãi suất liên ngân hàng và tăng trưởng GDP đến giá cổ phiếu của định chế tài chính trung gian.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận lấp đầy khoảng trống nghiên cứu nhờ bao quát 100% các NHTMCP niêm yết (27 ngân hàng), khắc phục các khuyết tật tự tương quan và phương sai thay đổi bằng mô hình FGLS, đồng thời cung cấp gợi ý quản trị toàn diện cho ban lãnh đạo ngân hàng, nhà đầu tư trên thị trường và các nhà hoạch định chính sách.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ các hạn chế sau:

• Phạm vi biến số: Nghiên cứu mới khảo sát 7 biến độc lập cụ thể (4 biến tài chính vi mô nội tại và 3 biến vĩ mô). Mô hình chưa xem xét đến các chỉ số tài chính chuyên biệt khác của ngành ngân hàng như tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ nợ xấu (NPL), tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng hay các nhân tố thị trường như tâm lý nhà đầu tư, giá vàng, tỷ giá hối đoái và dòng vốn ngoại.
• Phạm vi mẫu và dữ liệu: Dữ liệu nghiên cứu giới hạn ở tần suất hàng năm trong giai đoạn 2014–2023 của 27 NHTMCP niêm yết, chưa bao quát được nhóm các NHTMCP chưa niêm yết hoặc dữ liệu tần suất cao hơn (quý/tháng).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Bổ sung các biến số đặc thù của ngành ngân hàng (chất lượng tài sản, cấu trúc nguồn vốn, chuyển đổi số) và các biến vĩ mô mở rộng.
• Mở rộng thời gian nghiên cứu và áp dụng các kỹ thuật định lượng nâng cao (như mô hình GMM để kiểm soát tính nội sinh) nhằm kiểm tra độ bền vững của các hệ số hồi quy trong các điều kiện thị trường khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học, Chứng khoán: Cung cấp tài liệu tham khảo bài bản về việc xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng, quy trình thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F, Breusch-Pagan LM, Hausman) và phương pháp xử lý khuyết tật mô hình bằng ước lượng FGLS.
• Các nhà nghiên cứu làm đề tài về định giá cổ phiếu và thị trường tài chính: Bảng tổng thuật các nghiên cứu trong và ngoài nước cùng khung lý thuyết 6 trụ cột trong Chương 2 là cơ sở lý luận vững chắc để kế thừa và phát triển các mô hình phân tích sâu hơn.
• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trên TTCK: Cung cấp cơ sở thực chứng để đánh giá các chỉ số cốt lõi (EPS, BVPS, P/E) thay vì đầu tư theo cảm tính hoặc phụ thuộc vào quy mô tài sản thuần túy của các ngân hàng thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu dữ liệu nghiên cứu của khóa luận gồm bao nhiêu ngân hàng và thu thập trong giai đoạn nào?

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm toàn bộ 27 NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam (trên ba sàn HOSE, HNX và UPCoM) trong giai đoạn 10 năm liên tục từ 2014 đến 2023, tạo ra bộ dữ liệu bảng cân bằng với 270 quan sát.

2. Tại sao tác giả phải sử dụng phương pháp ước lượng FGLS thay vì dừng lại ở mô hình REM?

Mặc dù kiểm định Hausman xác định mô hình REM là phù hợp nhất so với FEM và Pooled OLS, nhưng các kiểm định chẩn đoán sau đó cho thấy mô hình REM vi phạm hai giả định cơ bản: tồn tại hiện tượng tự tương quan bậc nhất (kiểm định Wooldridge) và phương sai sai số thay đổi (kiểm định Breusch-Pagan). Do đó, ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) được áp dụng để khắc phục triệt để các khuyết tật này, đảm bảo các hệ số ước lượng không bị chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

3. Những biến số nào có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến giá cổ phiếu của các NHTMCP?

Theo kết quả ước lượng từ mô hình FGLS, có bốn biến độc lập tác động cùng chiều đến giá cổ phiếu ở mức ý nghĩa thống kê 1% bao gồm: tỷ số giá trên thu nhập (PE), thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS), giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu (BVPS) và lãi suất liên ngân hàng (INT).

4. Kết quả tác động ngược chiều của tốc độ tăng trưởng GDP đến giá cổ phiếu được lý giải như thế nào?

Biến GDP có tác động ngược chiều ở mức ý nghĩa 1% đến thị giá cổ phiếu ngân hàng. Hiện tượng này được giải thích là khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ, các nhà đầu tư trên thị trường tài chính có xu hướng tái cơ cấu danh mục, luân chuyển dòng tiền sang các ngành có tiềm năng sinh lời đột biến hơn như bất động sản, sản xuất công nghiệp hoặc công nghệ, dẫn đến lực cầu dành cho nhóm cổ phiếu ngân hàng có sự điều chỉnh giảm tương đối.

5. Nghiên cứu kết luận ra sao về vai trò của quy mô ngân hàng (SIZE) và tỷ lệ lạm phát (INF)?

Cả hai biến SIZE (logarit tự nhiên tổng tài sản) và INF (tỷ lệ lạm phát) đều không đạt ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy FGLS. Điều này chỉ ra rằng quy mô tài sản lớn không bảo đảm cho sự tăng trưởng của giá cổ phiếu nếu hiệu quả hoạt động không cao; đồng thời, việc lạm phát được duy trì ổn định tại Việt Nam trong giai đoạn 2014–2023 đã làm giảm thiểu mức độ chi phối trực tiếp của biến này lên thị giá cổ phiếu ngân hàng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mai Thị Bích Hợp đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác định và đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu của toàn bộ 27 NHTMCP niêm yết trên TTCK Việt Nam giai đoạn 2014–2023. Bằng phương pháp kinh tế lượng chặt chẽ với mô hình FGLS, nghiên cứu chứng minh các chỉ số sinh lời nội tại (EPS, BVPS, P/E) cùng lãi suất liên ngân hàng có tác động tích cực mạnh mẽ, trong khi tăng trưởng GDP tác động ngược chiều và quy mô tổng tài sản cùng lạm phát không thể hiện ảnh hưởng rõ rệt. Những kết quả thực nghiệm này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác quản trị ngân hàng, định hướng phân tích đầu tư và hoạch định chính sách thị trường tài chính tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, trong chương 2 tác giả sẽ tiến hành khái quát một số lý thuyết nền làm cơ sở cho việc nghiên cứu và những yếu tố có ảnh hưởng đến giá cổ phiếu được lựa chọn để phân tích. Bên cạnh đó, qua việc tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm có cùng đề tài, tác giả đã nhận diện được các khoảng trống nghiên cứu, từ đó hoàn thiện hơn đối với đề tài này.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CỔ PHIẾU VÀ GIÁ CỔ PHIẾU 2.1 Cổ phiếu Khoản 1, Điều 121 của bộ Luật doanh nghiệp 2020 đã định nghĩa: “Cổ phiếu là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử xác nhận quyền sở hữu một hoặc một số cổ phần của công ty đó”. Mặt khác Bodie, Kane và Marcus (2014) cũng đã định nghĩa, cổ phiếu đại diện cho một phần quyền sở hữu của công ty, cho phép người nắm giữ cổ phiếu có quyền yêu cầu một phần của tài sản cũng như lợi nhuận của công ty đó. Tóm lại, cổ phiếu là một loại chứng khoán mà công ty cổ phần sử dụng để huy động vốn từ công chúng.

Khi mua cổ phiếu của một công ty, NĐT trở thành cổ đông của công ty đó và sở hữu một phần trong công ty. Tuy nhiên, việc đầu tư vào cổ phiếu cũng có rủi ro vì giá trị của cổ phiếu có thể biến động do ảnh hưởng từ nhiều yếu tố của kinh tế vĩ mô hay kinh tế vi mô (Dahal và Puri 2021). Điều 114 của Luật doanh nghiệp 2020 đã quy định đối với công ty cổ phần về việc phát hành hai loại cổ phiếu bao gồm cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi. Trong đó, cổ phiếu phổ thông là loại cổ phiếu mà mọi cổ đông đều có quyền bỏ phiếu và tham gia vào quản trị công ty, trong khi cổ phiếu ưu đãi thường mang lại các ưu tiên nhất định cho cổ đông, như quyền ưu tiên nhận cổ tức hoặc quyền ưu tiên trong việc nhận lại vốn khi có sự cố xảy ra.

Khi phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của một NHTM, việc sử dụng loại cổ phiếu nào trong phân 9 tích có thể phụ thuộc vào mục tiêu cụ thể của nghiên cứu. Theo Pandey và ctg (2024), với mục tiêu tập trung vào đánh giá sự ổn định và tiềm năng tăng trưởng, việc nghiên cứu các cổ phiếu phổ thông là phù hợp. Vì vậy, để đáp ứng các mục tiêu mà khóa luận đã đặt ra ban đầu, bài viết sẽ tập trung phân tích sự ảnh hưởng của các yếu tố đến giá cổ phiếu phổ thông của các NHTMCP trên TTCK Việt Nam.2 Giá cổ phiếu Trong thực tế, giá cổ phiếu bao gồm rất nhiều loại như mệnh giá cổ phiếu (par-value), giá trị sổ sách của cổ phiếu (book value) và giá trị thị trường của cổ phiếu (market value). Mỗi loại sẽ có cách định nghĩa khác nhau, dưới đây là sự phân tích chi tiết về mỗi loại này: Mệnh giá cổ phiếu (Par-value) Brealey, Myers và Allen (2014) đã phát biểu rằng mệnh giá là giá trị của chứng khoán do tổ chức phát hành quy định, đó là số tiền mà người nắm giữ sẽ nhận lại khi trái phiếu đáo hạn hoặc đối với cổ phiếu, mệnh giá là giá trị trên mỗi cổ phiếu được ghi trong điều lệ công ty.

Thêm vào đó, Keith và Reilly (2004) đã cho rằng mệnh giá là mức giá tối thiểu mà cổ phiếu có thể được phát hành. Qua đó có thể hiểu rằng mặc dù mệnh giá được ghi trên tờ cổ phiếu, nhưng nó không phản ánh giá trị thực sự của cổ phiếu đó trên TTCK. Thông thường, mệnh giá cổ phiếu được sử dụng để ghi nhận trong sổ sách kế toán của công ty. Mặc dù mệnh giá thường là 10.000 đồng, tuy nhiên giá thị trường có thể cao hơn hoặc thấp hơn nhiều.

Mệnh giá thường chỉ được quan tâm trong quá trình phát hành ban đầu để xác định vốn điều lệ của công ty (Brealey, Myers và Allen 2014). Giá trị sổ sách (Book value) Needles, Powers và Crosson (2011) đã phát biểu, giá trị sổ sách thể hiện giá gốc của một tài sản trừ đi mọi khoản khấu hao lũy kế. Điều này có nghĩa là nó phản ánh giá trị còn lại của tài sản dựa trên các khoản khấu hao đã được ghi nhận theo quy định kế toán. Qua đó, có thể nói giá trị sổ sách cho thấy tài sản hiện có của doanh nghiệp và nó có thể không phản ánh đúng giá trị trên thị trường của cổ phiếu 10 mà chỉ phản ánh đúng định giá tại thời điểm xác định (Bodie, Kane và Marcus 2014).

Điều này bởi vì thị trường thường xuyên điều chỉnh giá cổ phiếu dựa trên sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng hay các yếu tố thuộc kinh tế vĩ mô. Giá thị trị trường (Market value) Saunders, Cornett, và Erhemjamts (2012) đã cho rằng giá thị trường bao gồm giá mở cửa và giá đóng cửa. Trong đó, giá mở cửa là giá mà chứng khoán được giao dịch lần đầu tiên khi mở sàn giao dịch trong một ngày giao dịch. Giá đóng cửa là giá mà giao dịch cuối cùng xảy ra trước khi thị trường đóng cửa.

Theo Brealey, Myers và Allen (2014) đã định nghĩa giá trị thị trường của một cổ phiếu được xác định bởi giá tại thời điểm mà nó giao dịch trên TTCK. Tùy thuộc vào mối quan hệ cung cầu, giá thị trường có thể biến động cao hơn, thấp hơn hoặc bằng với giá trị thực của cổ phiếu đó tại thời điểm giao dịch (Nguyễn Minh Kiều và Lê Thị Thùy Nhiên 2020). Do đó, có thể nói mối quan hệ cung cầu là yếu tố quyết định giá thị trường của cổ phiếu. Điều này được lý giải rằng nếu có nhiều người muốn mua cổ phiếu hơn là bán, giá cổ phiếu sẽ tăng, trường hợp nếu có nhiều người muốn bán hơn là mua, giá cổ phiếu sẽ giảm.

Có thể thấy rằng giá cổ phiếu thường biến động theo thời gian khi các NĐT mua và bán, dẫn đến sự khác biệt giữa giá thị trường và giá trị thực của cổ phiếu. Do đó, giá cổ phiếu thường không tương ứng hoàn toàn với giá trị thực của công ty. Sự khác biệt giữa giá cổ phiếu trên thị trường và giá trị thực là điều quan trọng để xem xét khi đưa ra quyết định đầu tư. Giá cổ phiếu thấp hơn giá trị thực thường là tín hiệu để mua, trong khi giá cao hơn có thể là dấu hiệu để bán.

Do đó, đối với các NĐT, để có thể đưa ra quyết định đầu tư thông minh và hiệu quả nhất thì việc phân tích giá thị trường là vô cùng quan trọng. Tóm lại, trong khi, mệnh giá (Par value) chỉ được quan tâm vào thời điểm cổ phiếu được phát hành lần đầu ra công chúng nhằm xác định cơ cấu vốn ban đầu của công ty và giá trị sổ sách (Book value) cho thấy hiện giá của doanh nghiệp tại 11 thời điểm được tính toán thì các NĐT quan tâm nhiều hơn đến thị giá cổ phiếu (Đặng Thị Minh Nguyệt và Đỗ Thùy Linh 2023). Giá thị trường hay thị giá cổ phiếu là mức giá mà cổ phiếu được mua bán trên TTCK tại thời điểm nhất định, giá này có thể thay đổi liên tục tùy theo cung và cầu của cổ phiếu trên thị trường. Trong khi đó, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cung và cầu chẳng hạn như tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, các yếu tố kinh tế vĩ mô, thông tin về chính trị và xã hội, hay sự kỳ vọng của NĐT về tương lai của doanh nghiệp.

Giá thị trường của cổ phiếu phản ánh giá trị mà NĐT sẵn sàng trả tại thời điểm đó và được xác định thông qua kết quả khớp lệnh giao dịch trên TTCK. Trong nghiên cứu về sự ảnh hưởng của các yếu tố đến giá cổ phiếu của các NHTMCP, việc sử dụng thị giá hay giá thị trường là hợp lý vì nó phản ánh chính xác giá trị thực tế của cổ phiếu tại mỗi thời điểm, biến động theo quan hệ cung cầu trên thị trường. Thị giá là dữ liệu công khai, dễ thu thập và minh bạch, phản ánh sự kỳ vọng của NĐT về hiệu quả kinh doanh và khả năng sinh lợi của ngân hàng trong tương lai. Đồng thời, thị giá cũng chịu ảnh hưởng từ các yếu tố thuộc kinh tế vĩ mô và các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng, việc nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố này và thị giá cổ phiếu sẽ giúp khóa luận có thể đưa ra các kết luận chính xác nhất.2 CÁC LÝ THUYẾT NỀN TẢNG 2.1 Lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH) Fama (1970) đã đưa ra lý thuyết thị trường hiệu quả, một khái niệm trong lĩnh vực tài chính và kinh tế.

Theo lý thuyết này, TTCK hoạt động theo cách làm cho mọi thông tin có sẵn được phản ánh chính xác và nhanh chóng vào giá cổ phiếu. Nói cách khác, giá cổ phiếu hiện tại đã phản ánh hoàn toàn và chính xác tất cả các thông tin công khai có sẵn, bao gồm thông tin về hiệu quả tài chính, tin tức kinh tế, thông tin ngành và các yếu tố khác có ảnh hưởng đến giá cổ phiếu (Pandey và ctg 2024). Do đó, EMH cho rằng việc phân tích và dự đoán dựa trên dữ liệu quá khứ không mang lại lợi ích vì mọi thông tin đã được thị trường thể hiện vào giá cổ phiếu 12 rồi. Vì vậy, không có cách nào để các NĐT có thể kiếm lợi nhuận từ việc sử dụng thông tin đã biết trước.

Fama (1970) cũng đã chia thị trường thành ba dạng bao gồm thị trường dạng yếu, trung bình và mạnh. Trong đó, thị trường dạng yếu cho rằng tất cả thông tin đã được phản ánh hoàn toàn trong giá cổ phiếu, không có cơ hội thu lợi nhuận dựa trên thông tin đã có. Thị trường dạng trung bình cho rằng nhà NĐT không thể kiếm lợi nhuận từ cả thông tin quá khứ lẫn thông tin mới vì chúng được phản ánh ngay lập tức trong giá cổ phiếu. Đối với thị trường dạng mạnh, giá cổ phiếu phản ánh toàn bộ thông tin có sẵn, bao gồm cả thông tin mật trong nội bộ công ty.

Tóm lại, lý thuyết thị trường hiệu quả nhấn mạnh rằng giá cổ phiếu được giao dịch trên TTCK là giá hợp lý, mọi thông tin ảnh hưởng đến giá đã được phản ánh hết vào giá cổ phiếu. Điều này có nghĩa là không có cách nào để các NĐT có thể kiếm lợi nhuận bằng cách đơn giản là dự đoán xu hướng giá cổ phiếu từ thông tin công khai.