Luận án các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng thông tin chi phí tại các doanh nghiệp miền Nam

Luận án tiến sĩ phân tích nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng thông tin chi phí và tác động đến kết quả hoạt động tại doanh nghiệp miền Nam Việt Nam.

• Tác giả: Hoàng Huy Cường
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Xuân Thành
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng thông tin chi phí và những tác động của việc sử dụng thông tin chi phí đến kết quả hoạt động - nghiên cứu tại các doanh nghiệp Miền Nam Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• Sự cần thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa nghiên cứu
• Cấu trúc luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 1.1. Các nghiên cứu liên quan
• 1.1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.1.1. Hướng nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu về CAS
• 1.1.1.2. Hướng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER
• 1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.1.2.1. Hướng nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu về CAS
• 1.1.2.2. Hướng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER
• 1.2. Kết quả đạt được và những vấn đề tồn tại trong các nghiên cứu trước
• 1.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2.1.1. Hướng nghiên cứu thứ nhất: Nghiên cứu về CAS
• 1.2.1.2. Hướng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER
• 1.2.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.2.1. Hướng nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu về CAS
• 1.2.2.2. Hướng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER
• 1.3. Khe hổng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Hệ thống kế toán chi phí
• 2.1.1. Đặc tính của CAS
• 2.1.1.1. Mức độ phức tạp của CAS
• 2.1.1.2. Sự thành công và hiệu quả của CAS
• 2.1.2. Các thành phần của CAS
• 2.1.3. Quá trình phát triển của CAS
• 2.1.4. Sử dụng thông tin chi phí trong quản trị
• 2.2. Những nhân tố tác động đến UCI
• 2.3. Kết quả hoạt động
• 2.3.1. Khái niệm PER
• 2.3.2. Mối quan hệ giữa UCI và PER
• 2.4. Các lý thuyết nền sử dụng trong nghiên cứu
• 2.4.1. Lý thuyết ngẫu nhiên
• 2.4.2. Lý thuyết thông tin kinh tế
• 2.4.3. Lý thuyết hệ thống kiểm soát quản trị
• 2.4.4. Lý thuyết hệ thống thông tin quản lý
• 2.4.5. Lý thuyết đại diện
• 2.5. Phát triển mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình và thang đo các khái niệm nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.2. Xây dựng thang đo các khái niệm nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.3.2. Nghiên cứu chính thức
• 3.3.2.1. Đối tượng khảo sát
• 3.3.2.2. Phương pháp khảo sát
• 3.3.2.3. Công cụ tổng hợp và xử lý dữ liệu
• 3.4. Kiểm định thang đo của các khái niệm trong mô hình nghiên cứu
• 3.5. Kiểm định mô hình và giả thuyết
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.2. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.2.1. Mẫu nghiên cứu chính thức
• 4.2.2. Thống kê mô tả mẫu chính thức
• 4.2.3. Kết quả kiểm định thang đo của các khái niệm trong mô hình
• 4.2.3.1. Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng Crα
• 4.2.3.2. Kết quả phân tích nhân tố khám phá – EFA
• 4.2.4. Kết quả kiểm định mô hình SEM
• 4.2.4.1. Kết quả CFA các nhân tố trong mô hình nghiên cứu
• 4.2.4.2. Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu
• 4.3. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Bàn luận về kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.3.2. Bàn luận về kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.3.2.1. Bàn luận thang đo của các khái niệm nghiên cứu
• 4.3.2.2. Bàn luận về kết quả nghiên cứu chính thức
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận của nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý của nghiên cứu
• 5.2.1. Gợi ý chính sách cho doanh nghiệp
• 5.2.2. Gợi ý chính sách cho nhà nước
• 5.2.3. Gợi ý chính sách cho các tổ chức nghề nghiệp kế toán ở Việt Nam
• 5.3. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 5.3.1. Ý nghĩa về lý thuyết
• 5.3.2. Ý nghĩa về thực tiễn
• 5.3.3. Các điểm mới của đề tài nghiên cứu
• 5.4. Hạn chế và những hướng nghiên cứu tiếp theo
• Danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) và tác động của nó đến kết quả hoạt động (PER) tại các doanh nghiệp miền Nam Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc quản lý chi phí hiệu quả trở thành yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh. Thông tin chi phí không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí mà còn hỗ trợ ra quyết định chiến lược, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động.

1.1. Tầm quan trọng của thông tin chi phí

Thông tin chi phí đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quản lý chi phí và ra quyết định kinh doanh. Các nghiên cứu trước đây như Gagne & Discenza (1993) và Cooper & Slagmulder (1999) đã chỉ ra rằng việc sử dụng thông tin chi phí giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí và tăng lợi nhuận. IFAC (2009) cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc hiểu rõ cách thức sử dụng nguồn lực và chi phí phát sinh, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về chi phí cho các hoạt động và sản phẩm cụ thể.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng thông tin chi phí và đánh giá tác động của nó đến kết quả hoạt động tại các doanh nghiệp miền Nam Việt Nam. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để các doanh nghiệp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của thông tin chi phí và cải thiện hiệu quả quản lý chi phí.

II. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng như lý thuyết thông tin kinh tế, lý thuyết hệ thống kiểm soát quản trị, và lý thuyết đại diện. Các lý thuyết này giúp giải thích mối quan hệ giữa việc sử dụng thông tin chi phí và kết quả hoạt động. Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm các nhân tố như quản lý chi phí, công nghệ thông tin, vai trò của thông tin chi phí, và hỗ trợ của nhà quản lý.

2.1. Lý thuyết thông tin kinh tế

Lý thuyết thông tin kinh tế nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời để hỗ trợ ra quyết định. Trong bối cảnh này, thông tin chi phí được xem là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và cải thiện hiệu quả hoạt động.

2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất

Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm các nhân tố chính như quản lý chi phí, công nghệ thông tin, vai trò của thông tin chi phí, và hỗ trợ của nhà quản lý. Các nhân tố này được kỳ vọng sẽ tác động tích cực đến việc sử dụng thông tin chi phí, từ đó cải thiện kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ 250 doanh nghiệp tại miền Nam Việt Nam. Các công cụ phân tích bao gồm phân tích độ tin cậy Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM).

3.1. Nghiên cứu định tính

Nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua phỏng vấn chuyên gia và thảo luận nhóm để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng thông tin chi phí. Kết quả từ nghiên cứu định tính giúp xây dựng bảng câu hỏi khảo sát cho nghiên cứu định lượng.

3.2. Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định lượng sử dụng dữ liệu từ 250 doanh nghiệp. Các công cụ phân tích bao gồm phân tích độ tin cậy Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định mô hình nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố như quản lý chi phí, công nghệ thông tin, vai trò của thông tin chi phí, và hỗ trợ của nhà quản lý có tác động tích cực đến việc sử dụng thông tin chi phí. Việc sử dụng thông tin chi phí cũng có tác động mạnh mẽ đến kết quả hoạt động, đặc biệt là trong việc kiểm soát chi phí và tăng lợi nhuận.

4.1. Tác động của các nhân tố đến việc sử dụng thông tin chi phí

Kết quả phân tích cho thấy quản lý chi phí là nhân tố có tác động mạnh nhất đến việc sử dụng thông tin chi phí, tiếp theo là công nghệ thông tin, vai trò của thông tin chi phí, và hỗ trợ của nhà quản lý. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc quản lý chi phí hiệu quả trong doanh nghiệp.

4.2. Tác động của việc sử dụng thông tin chi phí đến kết quả hoạt động

Việc sử dụng thông tin chi phí có tác động tích cực đến kết quả hoạt động, đặc biệt là trong việc kiểm soát chi phí và tăng lợi nhuận. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây và khẳng định giá trị thực tiễn của thông tin chi phí trong quản lý doanh nghiệp.

V. Kết luận và hàm ý chính sách

Nghiên cứu này đã xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng thông tin chi phí và tác động của nó đến kết quả hoạt động tại các doanh nghiệp miền Nam Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của thông tin chi phí và cải thiện hiệu quả quản lý chi phí trong doanh nghiệp.

5.1. Hàm ý chính sách cho doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào công nghệ thông tin và nâng cao năng lực quản lý chi phí để tối ưu hóa việc sử dụng thông tin chi phí. Đồng thời, cần tăng cường sự hỗ trợ từ nhà quản lý để thúc đẩy việc áp dụng các hệ thống quản lý chi phí hiệu quả.

5.2. Hàm ý chính sách cho nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng và phát triển các hệ thống quản lý chi phí hiện đại. Đồng thời, cần tổ chức các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý chi phí cho các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng, môi trường cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước diễn ra ngày càng gay gắt. Để duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định, các doanh nghiệp bắt buộc phải nâng cao năng lực quản trị nội bộ. Nền tảng của công tác quản trị hiệu quả là hệ thống thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác, trong đó thông tin chi phí (Cost Information - CI) giữ vị trí trung tâm. Nhận thức được tầm quan trọng này, các tổ chức nghề nghiệp kế toán quốc tế uy tín đã liên tục ban hành các khung hướng dẫn thực hành kế toán quản trị:

• Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC, 2009) đã ban hành tài liệu hướng dẫn "Evaluating and Improving Costing in Organizations", đưa ra các nguyên tắc đo lường, ghi nhận, tổng hợp và phân bổ chi phí tới từng sản phẩm, hoạt động và khách hàng.
• IFAC (2013) tiếp tục công bố hướng dẫn "Evaluating the Costing Journey: A Costing Levels Continuum Maturity Model", chuẩn hóa 12 cấp độ tiến hóa của hệ thống kế toán chi phí (Cost Accounting System - CAS) từ đơn giản đến phức tạp.
• Viện Kế toán Quản trị Hoa Kỳ (IMA) công bố các chuẩn mực thực hành KTQT (Statements on Management Accounting - SMA), nổi bật là khung lý thuyết "The Conceptual Framework for Managerial Costing" nhằm định hướng xây dựng mô hình chi phí phục vụ việc ra quyết định nội bộ.

Tại Việt Nam, thực tiễn từ các doanh nghiệp lớn như Công ty Cổ phần Nước giải khát Chương Dương (chuyển trạng thái từ lỗ sang lãi nhờ kiểm soát chi phí), Công ty Cổ phần Vicostone (tối ưu hóa chi phí nguyên liệu để ứng phó áp lực cạnh tranh), Tập đoàn Vingroup (cải cách quản trị theo hướng tự động hóa và chia sẻ hóa để cắt giảm chi phí) hay Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận - PNJ (ứng dụng hệ thống ERP nhằm kiểm soát hao hụt và tối ưu chi phí sản xuất) đã chứng minh vai trò then chốt của thông tin chi phí. Tuy nhiên, các nghiên cứu định lượng đo lường toàn diện các nhân tố thúc đẩy việc sử dụng thông tin chi phí và tác động của nó đến kết quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn còn thiếu vắng.

Luận án "Các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng thông tin chi phí và những tác động của việc sử dụng thông tin chi phí đến kết quả hoạt động - nghiên cứu tại các doanh nghiệp Miền Nam Việt Nam" do nghiên cứu sinh Hoàng Huy Cường thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (chuyên ngành Kế toán, mã số 9340301, năm 2021) dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Xuân Thành và TS. Huỳnh Lợi, được triển khai nhằm giải quyết khoảng trống này.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu 1: Xác định và đo lường các nhân tố tác động đến việc sử dụng thông tin chi phí (Use of Cost Information - UCI) tại các doanh nghiệp phía Nam Việt Nam.
• Mục tiêu 2: Kiểm định mối quan hệ tác động giữa sử dụng thông tin chi phí (UCI) và kết quả hoạt động (Performance - PER) tại các doanh nghiệp phía Nam Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

• Câu hỏi 1: Nhân tố nào tác động và mức độ tác động của từng nhân tố đến việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) tại các doanh nghiệp phía Nam Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 2: Việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) tác động như thế nào đến kết quả hoạt động (PER) tại các doanh nghiệp phía Nam Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Thông tin chi phí (CI), mức độ sử dụng thông tin chi phí (UCI), kết quả hoạt động (PER), các nhân tố ảnh hưởng đến UCI và mối quan hệ cấu trúc giữa UCI và PER.
• Đối tượng khảo sát:
  • Nghiên cứu định tính: Các chuyên gia tài chính - kế toán gồm các giám đốc tài chính, kế toán trưởng tại doanh nghiệp cùng các giảng viên, nhà khoa học tại các trường đại học.
  • Nghiên cứu định lượng: Các doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ tại khu vực phía Nam. Người đại diện trả lời phiếu khảo sát là giám đốc, giám đốc tài chính, kế toán trưởng hoặc kế toán viên.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp thuộc các tỉnh thành phía Nam Việt Nam, bao gồm khu vực TP. Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ và vùng Tây Nam Bộ (địa bàn kinh tế trọng điểm chiếm 43% GDP cả nước).
• Phạm vi nội dung: Luận án tập trung chuyên sâu vào mức độ sử dụng thông tin chi phí (UCI) phục vụ các chức năng quản trị (lập kế hoạch, định giá bán, kiểm soát, đánh giá kết quả và ra quyết định), không tiếp cận theo hướng đánh giá chất lượng thông tin chi phí (các đặc tính như tính chính xác, kịp thời, phù hợp theo Cohen & Kaimenaki, 2009).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan lịch sử phát triển nghiên cứu về hệ thống kế toán chi phí (CAS) cho thấy hệ thống này trải qua hai giai đoạn tiến hóa chính: từ CAS truyền thống (tính giá thành toàn bộ - Absorption Costing phục vụ lập dự toán, định giá, phân tích mối quan hệ Chi phí - Khối lượng - Lợi nhuận CVP) đến các phương pháp hiện đại xuất hiện khi môi trường kinh doanh thay đổi nhanh chóng, tiêu biểu là phương pháp tính chi phí trên cơ sở hoạt động (Activity-Based Costing - ABC). Các công trình học thuật trong và ngoài nước tập trung vào hai nhánh nghiên cứu chính:

                              CÁC HƯỚNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
   Nghiên cứu về CAS                                         Tác động của CAS đến PER
Thông tin  Các nhân tố tác động    Các nhân tố tác động    Tác động trực tiếp              Tác động qua biến
chi phí    đến áp dụng CAS         đến thành công &        đến PER (ROA, ROI,              trung gian (định giá,
 (CI)      (Quy mô, Cạnh tranh,    hiệu quả CAS (Hỗ trợ    Cắt giảm chi phí,               kiểm soát, tương tác
           CNTT, JIT...)           quản lý, Đội dự án...)  Chu kỳ sản xuất...)             với CNTT...)

1. Nhánh nghiên cứu về CAS và thông tin chi phí

• Nghiên cứu về việc sử dụng và lợi ích của CI: Các nghiên cứu về chi phí mục tiêu (Target Costing) của Gagne & Discenza (1993), Leahy (1998), Cooper & Slagmulder (1999), Matarneh & El-Dalabeeh (2016), Mustafa & El-Dalahmeh (2018), Baharudin & Jusoh (2019) chứng minh thông tin chi phí mục tiêu giúp cắt giảm 10% đến 20% chi phí trong giai đoạn thiết kế, nâng cao chất lượng và tăng khả năng sinh lời. Nghiên cứu của Ilemona & Sunday (2019) tại Nigeria đã ứng dụng hồi quy định lượng xác nhận CI mục tiêu tác động tích cực đến lợi nhuận. Đối với hệ thống ABC, các công trình của Chongruksut (2002), Anand và cộng sự (2005), Shil & Pramanik (2012), Cinquini và cộng sự (2008), Uyar (2010), Tobi và cộng sự (2015), Almeida & Cunha (2017) khẳng định thông tin chi phí từ ABC cung cấp nền tảng chuẩn xác cho việc lập kế hoạch, định giá, phân tích lợi nhuận khách hàng và kiểm soát chi phí.
• Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến UCI: Khandwalla (1972), Baker (1995), Butscher & Laker (2000), Geiger & Ittner (1996) chỉ ra tác động của áp lực cạnh tranh. Tani và cộng sự (1994), Boer & Ettlie (1999) nhấn mạnh định hướng thị trường. Miller & Vollmann (1985), Shank (1989), Ittner & MacDuffie (1995), Davila (2000) tập trung vào công tác quản trị chi phí thông qua các nhân tố phát sinh chi phí (cost drivers). Bhimani & Neike (1999), Koga (1999) và Geiger & Ittner (1996) chứng minh vai trò của nhà lãnh đạo và nguồn lực tài trợ. Ellram (2002), Lockamy & Smith (2000) phân tích mối quan hệ giữa CI mục tiêu và quản trị chuỗi cung ứng.
• Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến áp dụng CAS: Innes & Mitchell (1995), Al-Omiri & Drury (2007, 2011), Nair & Tan (2018), Bjornenak (1997), Gosselin (1997), Krumwiede (1998) xác định quy mô doanh nghiệp, tầm quan trọng của CI, môi trường cạnh tranh, môi trường bất định, kỹ thuật JIT và chiến lược kinh doanh thúc đẩy việc lựa chọn hệ thống chi phí phức tạp (như ABC). Lee và cộng sự (2010) áp dụng mô hình chấp nhận công nghệ, Jusoha & Miryazdi (2016) nhấn mạnh công nghệ thông tin. Krumwiede và cộng sự (2013) đề xuất khung 9 yếu tố đo lường mức độ phức tạp của CAS.
• Nghiên cứu về sự thành công và hiệu quả của CAS: Shields (1995), Foster & Swenson (1997), Anderson và cộng sự (2002), Pike và cộng sự (2011), Wahab và cộng sự (2018), Babu & Masum (2019) chứng minh vai trò quyết định của sự hỗ trợ từ nhà quản lý cấp cao, đào tạo, gắn kết chiến lược và sự gắn kết của đội dự án. Schoute (2009) phân tích mối quan hệ giữa độ phức tạp CAS, mục đích quản trị chi phí và sự hài lòng. Mahama & Cheng (2013) kiểm định mô hình PLS chứng minh nhận thức của nhà quản lý về CAS tác động đến cường độ sử dụng CAS và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

2. Nhánh nghiên cứu về tác động của CAS đến kết quả hoạt động (PER)

Gordon & Sylvester (1999), Kennedy & Affleck-Graves (2001), Cagwin và cộng sự (2002), Sanford (2009), James & Elmezughi (2010), Effiong & Akpan (2019), Albalaki và cộng sự (2019), Alawadi và cộng sự (2020) đều khẳng định áp dụng CAS hiện đại nâng cao kết quả tài chính (ROA, ROI, giá trị doanh nghiệp). Ittner và cộng sự (2002) chỉ ra ABC cải thiện ROA, rút ngắn chu kỳ sản xuất và giảm chi phí. Maiga và cộng sự (2014) khảo sát 518 nhà quản lý tại Hoa Kỳ và chứng minh hệ thống kiểm soát chi phí kết hợp với CNTT tạo ra tương tác tích cực đến kết quả tài chính. Laitinen (2014) khảo sát 121 công ty tại Phần Lan, xác nhận sự thay đổi CAS tác động gián tiếp đến kết quả tài chính thông qua việc thay đổi hệ thống định giá bán.

3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

• Nghiên cứu thông tin chi phí: Phạm Văn Dược (1997) phân tích kiểm soát chi phí hàng tồn kho; Nguyễn Việt (1997) và Hà Xuân Thạch (1999) đề xuất kỹ thuật phân bổ và áp dụng ABC; Nguyễn Xuân Hưng (2003) phân tích biến động chi phí; Nguyễn Thị Thu (2005) nghiên cứu hệ thống kiểm soát quản trị theo trung tâm trách nhiệm; Nguyễn Công Phương (2009) khảo sát thực trạng phân bổ chi phí gián tiếp; Huỳnh Lợi (2009, 2010) phân tích việc hoàn thiện CAS và liên kết thông tin chi phí với các chức năng quản trị dài hạn.
• Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến CAS và tác động đến PER: Hồ Mỹ Hạnh (2013), Trần Thị Dự (2013), Phạm Hồng Hải (2013), Trần Thị Thu Hường (2014), Đào Thúy Hà (2015), Nguyễn Thanh Huyền (2016), Nguyễn Việt Hưng (2017), Trần Ngọc Hùng (2016) khảo sát các rào cản kỹ thuật, nhận thức nhà quản trị, chiến lược và cơ sở hạ tầng CNTT (ERP). Nguyễn Phong Nguyên và cộng sự (2016) ứng dụng PLS-SEM khảo sát 262 nhà quản lý bệnh viện công, khẳng định hỗ trợ của lãnh đạo, phân quyền và môi trường bất định thúc đẩy sử dụng CAS. Nguyễn Phong Nguyên & Trần Thị Trinh (2018) khảo sát 171 doanh nghiệp, xác nhận mức độ sử dụng thông tin KTQT tác động mạnh đến kết quả hoạt động.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Khoảng trống phương pháp luận: Các nghiên cứu tiền nhiệm về UCI chủ yếu sử dụng phương pháp tình huống đơn lẻ hoặc thống kê mô tả; thiếu mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định đồng thời các tiền đề tác động đến UCI và tác động tiếp theo của UCI đến các khía cạnh đa chiều của PER.
2. Khoảng trống về biến số: Các nghiên cứu quốc tế chú trọng nhiều vào các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp (môi trường cạnh tranh, bất định). Luận án tập trung giải quyết khoảng trống này bằng việc khám phá có hệ thống các nhân tố nội tại của doanh nghiệp gồm: Quản trị chi phí, Công nghệ thông tin, Vai trò nhận thức về CI và Sự hỗ trợ của nhà quản lý.
3. Khoảng trống về thang đo và bối cảnh thực nghiệm: Luận án chuẩn hóa cấu trúc đo lường đa hướng cho biến UCI (lập kế hoạch, định giá, kiểm soát, đánh giá và ra quyết định) và biến PER (kiểm soát chi phí, lợi nhuận, chu kỳ sản xuất) trong bối cảnh thực tiễn của các doanh nghiệp tại miền Nam Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

1. Cơ sở lý thuyết nền tảng

Luận án kế thừa và tích hợp 5 lý thuyết quản trị và kinh tế học để giải thích mối quan hệ giữa các biến số:

Lý thuyết nền tảng	Nội dung ứng dụng trong luận án
Lý thuyết ngẫu nhiên (Contingency Theory)	Giải thích sự phù hợp giữa các yếu tố bối cảnh tổ chức (CNTT, trình độ quản trị chi phí) với mức độ thiết kế và sử dụng hệ thống thông tin chi phí nhằm tối ưu hóa kết quả hoạt động.
Lý thuyết thông tin kinh tế (Economics of Information Theory)	Đánh giá giá trị kinh tế của thông tin chi phí: thông tin chỉ được thu thập và sử dụng khi giá trị gia tăng từ việc cải thiện quyết định quản trị lớn hơn chi phí vận hành hệ thống kế toán.
Lý thuyết hệ thống kiểm soát quản trị (MCS)	Định vị thông tin chi phí như một công cụ kiểm soát trung tâm giúp nhà quản lý thiết lập mục tiêu, giám sát hoạt động, đánh giá trách nhiệm và điều chỉnh sai lệch trong tổ chức.
Lý thuyết hệ thống thông tin quản lý (MIS)	Giải thích vai trò của hạ tầng công nghệ thông tin trong việc thu thập, xử lý, truyền tải và tích hợp dữ liệu chi phí phục vụ người sử dụng trong doanh nghiệp.
Lý thuyết đại diện (Agency Theory)	Lý giải cách thức thông tin chi phí giúp giảm thiểu tính bất đối xứng thông tin giữa chủ sở hữu và nhà quản lý, làm cơ sở đánh giá hiệu quả và thiết lập cơ chế khen thưởng - kiểm soát.

2. Khung khái niệm và mô hình nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm 4 biến độc lập, 1 biến trung gian và 1 biến phụ thuộc đa hướng:

• Các biến độc lập (Nhân tố tác động đến UCI):
  1. Quản trị chi phí (Cost Management): Đo lường mức độ nhận diện, phân tích các nhân tố phát sinh chi phí và quản lý chi phí qua các giai đoạn hoạt động.
  2. Công nghệ thông tin (CNTT - Information Technology): Đo lường mức độ ứng dụng phần mềm, hệ thống ERP và hạ tầng công nghệ xử lý dữ liệu chi phí.
  3. Vai trò của thông tin chi phí (Vai trò CI - Role/Importance of CI): Đo lường mức độ nhận thức của các cấp quản lý về tầm quan trọng của thông tin chi phí.
  4. Hỗ trợ của nhà quản lý (Top Management Support): Đo lường sự cam kết, định hướng, đào tạo và phân bổ nguồn lực từ lãnh đạo cấp cao cho hệ thống kế toán chi phí.
• Biến trung gian: Sử dụng thông tin chi phí (UCI) – được đo lường toàn diện qua 4 khía cạnh: (1) Lập kế hoạch, (2) Quyết định giá bán, (3) Kiểm soát, (4) Đánh giá kết quả và ra quyết định.
• Biến phụ thuộc: Kết quả hoạt động (PER) – được đo lường qua 3 khía cạnh: (1) Kiểm soát chi phí, (2) Lợi nhuận, (3) Chu kỳ sản xuất.

3. Phương pháp nghiên cứu thực tế

Nghiên cứu được thiết kế kết hợp hai giai đoạn định tính và định lượng:

                            QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU THỰC TẾ

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan

Chương 1 hệ thống hóa một cách toàn diện các công trình nghiên cứu trên phạm vi quốc tế và tại Việt Nam theo hai trục chính: nghiên cứu về CAS (thông tin chi phí, nhân tố áp dụng, nhân tố tạo nên thành công/hiệu quả của hệ thống) và nghiên cứu về tác động của CAS đến kết quả hoạt động doanh nghiệp (PER). Tác giả đã tổng hợp các bảng danh mục nghiên cứu quan trọng (Bảng 1.1 đến Bảng 1.5), phân tích chi tiết các mô hình nghiên cứu tiêu biểu của Al-Omiri & Drury (2007), Lee và cộng sự (2010), Anderson và cộng sự (2002), Schoute (2009), Mahama & Cheng (2013), Maiga và cộng sự (2014), Laitinen (2014). Từ việc chỉ ra những thành tựu và hạn chế của các công trình tiền nhiệm, chương này luận giải sự tồn tại của các khoảng trống nghiên cứu và thiết lập sự cần thiết của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày khung lý thuyết nền tảng phục vụ việc xây dựng mô hình nghiên cứu. Nội dung chương phân tích chi tiết bản chất của CAS, đặc tính và mức độ phức tạp của CAS, sự thành công và hiệu quả của CAS, các thành phần cấu thành và quá trình phát triển qua 12 cấp độ của CAS theo chuẩn mực IFAC. Chương phân định rõ khái niệm sử dụng thông tin chi phí (UCI) trong các chức năng quản trị, các nhân tố bên trong tác động đến UCI và các thành phần của kết quả hoạt động doanh nghiệp (PER). Năm lý thuyết nền tảng (Lý thuyết ngẫu nhiên, Lý thuyết thông tin kinh tế, Lý thuyết MCS, Lý thuyết MIS, Lý thuyết đại diện) được phân tích chuyên sâu nhằm làm căn cứ xây dựng mô hình nghiên cứu lý thuyết và phát triển các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa Quản trị chi phí, CNTT, Vai trò CI, Hỗ trợ của nhà quản lý đối với UCI, cũng như mối quan hệ giữa UCI đối với PER.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập chi tiết quy trình nghiên cứu khoa học từ nghiên cứu định tính sơ bộ đến nghiên cứu định lượng chính thức. Tác giả xây dựng cụ thể các thang đo thành phần cho từng khái niệm nghiên cứu dựa trên việc kế thừa các nghiên cứu quốc tế đã được hiệu chỉnh qua phỏng vấn chuyên gia. Chương trình bày chi tiết về:

• Thiết kế mẫu khảo sát và đối tượng khảo sát tại 250 doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ miền Nam.
• Quy trình thu thập dữ liệu bằng bảng hỏi khảo sát đóng với thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: quy trình kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach's Alpha (loại các biến có hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0.3, chọn thang đo có Alpha $\ge$ 0.6), phân tích nhân tố khám phá EFA (với các tiêu chuẩn KMO, kiểm định Bartlett, hệ số tải nhân tố Factor Loading, phương sai trích AVE), phân tích nhân tố khẳng định CFA (kiểm định giá trị hội tụ, giá trị phân biệt, độ tin cậy tổng hợp CR, tính đơn hướng và các chỉ số phù hợp mô hình như CMIN/df, CFI, TLI, RMSEA, SRMR) và kiểm định mô hình cấu trúc SEM cùng phương pháp Bootstrap.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 công bố toàn bộ các kết quả phân tích thống kê và kiểm định thực nghiệm từ dữ liệu của 250 doanh nghiệp khảo sát:

• Thống kê mô tả mẫu: Phân tích cơ cấu doanh nghiệp theo địa bàn (TP. Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ) và theo loại hình kinh doanh (sản xuất và dịch vụ).
• Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha và EFA: Tất cả các thang đo của các khái niệm độc lập (Hỗ trợ nhà quản lý, Vai trò CI, CNTT, Quản trị chi phí), biến trung gian (UCI) và biến phụ thuộc (PER - Chu kỳ sản xuất, Kiểm soát chi phí, Lợi nhuận) đều đạt độ tin cậy cao và thỏa mãn các điều kiện phân tích nhân tố.
• Kết quả CFA và kiểm định mô hình SEM: Mô hình đo lường tới hạn và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM đạt độ tương thích cao với dữ liệu thực tế (thỏa mãn các tiêu chuẩn thống kê về SRMR, Chi-square/df, CFI, TLI, RMSEA). Kết quả kiểm định Bootstrap xác nhận tính vững chắc và tin cậy của các ước lượng trong mô hình.
• Thứ tự tác động của các nhân tố đến UCI: Phân tích SEM xác nhận 4 nhân tố đều có tác động cùng chiều (+), có ý nghĩa thống kê đến việc sử dụng thông tin chi phí (UCI), với cường độ tác động theo thứ tự từ cao xuống thấp:
  1. Quản trị chi phí (tác động mạnh nhất)
  2. Công nghệ thông tin (CNTT)
  3. Vai trò của thông tin chi phí (Vai trò CI)
  4. Sự hỗ trợ của nhà quản lý
• Tác động của UCI đến các khía cạnh của PER: Việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) có tác động tích cực (+) và có ý nghĩa thống kê đến toàn bộ kết quả hoạt động doanh nghiệp (PER), trong đó mức độ tác động mạnh nhất được ghi nhận ở khía cạnh Kiểm soát chi phí, tiếp theo là Lợi nhuận, và sau cùng là Chu kỳ sản xuất.
• Bàn luận kết quả: Tác giả tiến hành so sánh, đối chiếu sâu sắc các phát hiện nghiên cứu với các công trình quốc tế và trong nước, lý giải tính đặc thù của bối cảnh doanh nghiệp phía Nam Việt Nam.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết toàn bộ các phát hiện cốt lõi từ đề tài nghiên cứu. Trên cơ sở thực nghiệm, tác giả đề xuất hệ thống các hàm ý và giải pháp chính sách toàn diện:

1. Hàm ý quản trị cho doanh nghiệp: Tăng cường năng lực quản trị chi phí thông qua việc nhận diện và phân bổ chính xác các nhân tố phát sinh chi phí; đầu tư thích đáng cho hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm kế toán/ERP; nâng cao nhận thức của đội ngũ quản lý về vai trò của thông tin chi phí; lãnh đạo cấp cao cần cam kết hỗ trợ nguồn lực và tổ chức đào tạo nội bộ.
2. Gợi ý chính sách cho Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành các văn bản hướng dẫn về tổ chức công tác kế toán quản trị trong doanh nghiệp nhằm thúc đẩy minh bạch hóa chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
3. Gợi ý cho các tổ chức nghề nghiệp kế toán (VAA, VACPA): Đẩy mạnh công tác đào tạo, phổ biến các chuẩn mực, hướng dẫn quốc tế về kế toán chi phí (như IFAC, IMA) cho đội ngũ kế toán viên và nhà quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.
4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tương lai: Trình bày rõ các giới hạn về phạm vi không gian, cỡ mẫu và định hướng bổ sung các biến ngoại cảnh trong các công trình tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp về mặt học thuật và lý luận

• Hệ thống hóa và tích hợp khung lý thuyết: Luận án đã tổng kết và kết hợp thành công 5 lý thuyết nền tảng (Lý thuyết ngẫu nhiên, Lý thuyết thông tin kinh tế, Lý thuyết MCS, Lý thuyết MIS, Lý thuyết đại diện) để giải thích cơ chế tác động của các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến mức độ sử dụng thông tin chi phí và từ đó tác động đến kết quả hoạt động.
• Xây dựng và kiểm định thang đo hoàn chỉnh: Luận án chuẩn hóa và kiểm định thành công mô hình đo lường đa hướng về UCI (trên 4 khía cạnh quản trị: lập kế hoạch, định giá bán, kiểm soát, đánh giá kết quả/ra quyết định) và PER (trên 3 khía cạnh: kiểm soát chi phí, lợi nhuận, chu kỳ sản xuất) trong bối cảnh các doanh nghiệp tại một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.
• Lượng hóa đồng thời các mối quan hệ cấu trúc: Luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm định lượng về vai trò trung gian của việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) trong việc chuyển hóa các nguồn lực quản trị nội bộ (quản trị chi phí, CNTT, nhận thức CI, hỗ trợ của lãnh đạo) thành kết quả hoạt động cụ thể của doanh nghiệp.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn

• Xác định mức độ ảnh hưởng của các tiền đề nội tại: Nghiên cứu đã lượng hóa thứ tự ưu tiên của các nhân tố tác động đến UCI tại các doanh nghiệp miền Nam: nhân tố Quản trị chi phí giữ vai trò chi phối mạnh nhất, tiếp theo là Công nghệ thông tin, Vai trò CI và Sự hỗ trợ của nhà quản lý.
• Chứng minh hiệu quả đa chiều của thông tin chi phí: Kết quả nghiên cứu xác nhận việc sử dụng thông tin chi phí tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến việc Kiểm soát chi phí tại doanh nghiệp, tạo nền tảng vững chắc để gia tăng Lợi nhuận và tối ưu hóa Chu kỳ sản xuất.

                                 MÔ HÌNH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
                                 
  Các nhân tố bên trong DN                      Mức độ UCI                     Kết quả hoạt động (PER)

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và thiết kế nghiên cứu được tác giả trình bày trong luận án, các hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm:

• Về phạm vi không gian khảo sát: Nghiên cứu chỉ tiến hành thu thập dữ liệu tại các doanh nghiệp thuộc khu vực miền Nam Việt Nam (TP. Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ). Các nghiên cứu trong tương lai cần mở rộng địa bàn khảo sát ra khu vực miền Bắc và miền Trung để tăng cường khả năng tổng quát hóa kết quả cho toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
• Về đối tượng nhân tố tác động: Luận án tập trung chuyên sâu vào các nhân tố bên trong doanh nghiệp (quản trị chi phí, CNTT, vai trò CI, hỗ trợ nhà quản lý). Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng tích hợp thêm các biến số thuộc môi trường bên ngoài như mức độ cạnh tranh thị trường, tính không chắc chắn của môi trường kinh doanh hoặc văn hóa tổ chức.
• Về khía cạnh đo lường thông tin chi phí: Đề tài tập trung vào mức độ sử dụng thông tin chi phí (UCI) phục vụ quản trị mà chưa kết hợp đo lường đồng thời khía cạnh chất lượng thông tin chi phí (tính kịp thời, tính chính xác, tính tương thích) hoặc mức độ hài lòng đối với hệ thống kế toán chi phí (CAS). Đây là hướng đi tiềm năng cho các công trình học thuật kế tiếp.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) và kỹ thuật Bootstrap trong lĩnh vực kế toán quản trị; đồng thời cung cấp hệ thống thang đo đã được kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ/phân biệt.
• Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp, Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng: Công trình cung cấp cơ sở thực chứng khoa học để các nhà quản lý nhìn nhận rõ tầm quan trọng của thông tin chi phí, từ đó chủ động đầu tư vào hạ tầng CNTT/ERP, hoàn thiện quy trình quản trị chi phí và khai thác thông tin chi phí phục vụ việc lập kế hoạch, định giá và kiểm soát vận hành.
• Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước và tổ chức nghề nghiệp (VAA, VACPA): Kết quả nghiên cứu là kênh tham khảo thực tiễn quan trọng để xây dựng, ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ và định hướng chiến lược phát triển kế toán quản trị phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định nhân tố nào có tác động mạnh nhất đến việc sử dụng thông tin chi phí (UCI)?

Kết quả phân tích mô hình cấu trúc SEM chỉ ra rằng trong 4 nhân tố nội tại được kiểm định, Quản trị chi phí là nhân tố có tác động cùng chiều mạnh nhất đến việc sử dụng thông tin chi phí (UCI), tiếp theo lần lượt là Công nghệ thông tin, Vai trò của thông tin chi phí (Vai trò CI) và Sự hỗ trợ của nhà quản lý.

2. Việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) mang lại tác động rõ rệt nhất đến khía cạnh nào của kết quả hoạt động (PER)?

Việc sử dụng thông tin chi phí (UCI) tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến cả 3 khía cạnh của kết quả hoạt động, trong đó tác động mạnh mẽ nhất được ghi nhận ở khía cạnh Kiểm soát chi phí, xếp thứ hai là Lợi nhuận và xếp thứ ba là Chu kỳ sản xuất.

3. Những lý thuyết nền tảng nào được tác giả sử dụng để thiết lập mô hình nghiên cứu?

Tác giả đã kết hợp 5 lý thuyết nền tảng trong kinh tế và quản trị bao gồm: (1) Lý thuyết ngẫu nhiên (Contingency Theory), (2) Lý thuyết thông tin kinh tế (Economics of Information Theory), (3) Lý thuyết hệ thống kiểm soát quản trị (MCS), (4) Lý thuyết hệ thống thông tin quản lý (MIS) và (5) Lý thuyết đại diện (Agency Theory).

4. Quy mô mẫu và các công cụ phân tích thống kê nào được sử dụng trong luận án?

Nghiên cứu định lượng chính thức được thực hiện trên mẫu khảo sát gồm 250 doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ tại các tỉnh thành phía Nam Việt Nam. Dữ liệu được phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA) bằng phần mềm SPSS 20; phân tích nhân tố khẳng định (CFA), mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) và kiểm định ước lượng bằng phương pháp Bootstrap thông qua phần mềm AMOS 20.

5. Sự khác biệt giữa hướng tiếp cận của luận án và các nghiên cứu về chất lượng thông tin chi phí là gì?

Luận án tập trung chuyên sâu vào mức độ sử dụng thông tin chi phí (UCI) phục vụ 4 chức năng quản trị cốt lõi (lập kế hoạch, định giá bán, kiểm soát, đánh giá kết quả và ra quyết định), xem UCI là biểu hiện trực tiếp cho sự thành công và hiệu quả của hệ thống kế toán chi phí; luận án không đi theo hướng đánh giá các đặc tính kỹ thuật thuộc về chất lượng thông tin chi phí (như tính chính xác, tính kịp thời hay mức độ phù hợp thuần túy theo mô hình của Cohen & Kaimenaki, 2009).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Huy Cường là một công trình nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện bài bản, giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác định các nhân tố bên trong tác động đến việc sử dụng thông tin chi phí và kiểm định tác động của việc sử dụng thông tin chi phí đến kết quả hoạt động tại 250 doanh nghiệp miền Nam Việt Nam. Bằng việc ứng dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp kỹ thuật phân tích CFA, SEM và Bootstrap trên nền tảng 5 lý thuyết quản trị cốt lõi, luận án đã khẳng định vai trò chi phối của quản trị chi phí và công nghệ thông tin đối với UCI, đồng thời chứng minh UCI là công cụ hữu hiệu giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chi phí, gia tăng lợi nhuận và rút ngắn chu kỳ sản xuất. Kết quả của luận án mang lại nhiều đóng góp học thuật quan trọng cho hệ thống lý luận kế toán quản trị tại Việt Nam, đồng thời cung cấp các gợi ý chính sách thiết thực cho doanh nghiệp, cơ quan quản lý Nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kế toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ----------- HOÀNG HUY CƢỜNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN SỬ DỤNG THÔNG TIN CHI PHÍ VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG THÔNG TIN CHI PHÍ ĐẾN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG - NGHIÊN CỨU TẠI CÁC DOANH NGHIỆP MIỀN NAM VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ----------- HOÀNG HUY CƢỜNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN SỬ DỤNG THÔNG TIN CHI PHÍ VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG THÔNG TIN CHI PHÍ ĐẾN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG - NGHIÊN CỨU TẠI CÁC DOANH NGHIỆP MIỀN NAM VIỆT NAM Chuyên ngành: KẾ TOÁN Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

PHẠM XUÂN THÀNH Tp. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ĐỘC LẬP – TỰ DO – HẠNH PHÚC --------------------------- LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án tiến sĩ kinh tế ―Các nhân tố ảnh hƣởng đến sử dụng thông tin chi phí và những tác động của việc sử dụng thông tin chi phí đến kết quả hoạt động - nghiên cứu tại các doanh nghiệp Miền Nam Việt Nam‖ là công trình nghiên cứu đƣợc thực hiện của riêng tôi. Các kết quả đƣợc trình bày trong nghiên cứu trong luận án là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh HOÀNG HUY CƢỜNG LỜI CẢM ƠN Để thực hiện và hoàn thành Luận án này là nhờ góp phần lớn sự hỗ trợ của các cá nhân và tập thể.

Trƣớc tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập thể các Thầy, Cô Trƣờng ĐH Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là các Thầy Cô PGS, TS Khoa Kế Toán đã tận tâm giảng dạy, hƣớng dẫn, và góp ý cho tôi trong quá trình hoàn thành các học phần thuộc chƣơng trình đào tạo và luận án tiến sĩ của nhà trƣờng. Qua đó giúp tôi có đƣợc những ý tƣởng, kiến thức, hƣớng nghiên cứu để thực hiện luận án này. Bên cạnh đó, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Thầy TS.

Huỳnh Lợi và TS. Phạm Xuân Thành, là ngƣời hƣớng dẫn khoa học của tôi. Trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án, các Thầy đã tận tình định hƣớng, góp ý và hƣớng dẫn tôi thực hiện Luận án. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể Lãnh đạo và các giảng viên thuộc Trƣờng ĐH Mở TP.HCM đã luôn động viên và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình của tôi. Trong suốt những năm tháng nghiên cứu, gia đình luôn là nguồn động viên và hỗ trợ để tôi hoàn thành Luận án này. i MỤC LỤC MỤC LỤC. i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

iv DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ. viii DANH MỤC PHỤ LỤC. Sự cần thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Ý nghĩa nghiên cứu.

Cấu trúc luận án. 8 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 1.1 Các nghiên cứu liên quan .1 Các nghiên cứu nƣớc ngoài .1 Hƣớng nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu về CAS .2 Hƣớng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER .2 Các nghiên cứu ở Việt Nam.1 Hƣớng nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu về CAS .2 Hƣớng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER .2 Kết quả đạt đƣợc và những vấn đề tồn tại trong các nghiên cứu trƣớc .1 Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài .1 Hƣớng nghiên cứu thứ nhất: Nghiên cứu về CAS .2 Hƣớng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER .2 Các nghiên cứu ở Việt Nam.1 Hƣớng nghiên cứu thứ nhất: nghiên cứu về CAS .2 Hƣớng nghiên cứu thứ hai: tác động của CAS đến PER. Khe hổng nghiên cứu. 40 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Hệ thống kế toán chi phí .2 Đặc tính của CAS .1 Mức độ phức tạp của CAS.

Sự thành công và hiệu quả của CAS .3 Các thành phần của CAS .4 Quá trình phát triển của CAS .5 Sử dụng thông tin chi phí trong quản trị .2 Những nhân tố tác động đến UCI .3 Kết quả hoạt động .1 Khái niệm PER .2 Mối quan hệ giữa UCI và PER .1 Lý thuyết ngẫu nhiên .2 Lý thuyết thông tin kinh tế .3 Lý thuyết hệ thống kiểm soát quản trị .4 Lý thuyết hệ thống thông tin quản lý .5 Lý thuyết đại diện .5 Phát triển mô hình nghiên cứu. 71 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Quy trình nghiên cứu .2 Mô hình và thang đo các khái niệm nghiên cứu .1 Mô hình và giả thuyết nghiên cứu .2 Xây dựng thang đo các khái niệm nghiên cứu .3 Phƣơng pháp nghiên cứu .2 Nghiên cứu sơ bộ .3 Nghiên cứu chính thức .1 Đối tƣợng khảo sát .3 Phƣơng pháp khảo sát .4 Công cụ tổng hợp và xử lý dữ liệu .6 Kiểm định thang đo của các khái niệm trong mô hình nghiên cứu102 3.7 Kiểm định mô hình và giả thuyết. 104 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 4.1 Kết quả nghiên cứu sơ bộ .2 Kết quả nghiên cứu chính thức .1 Mẫu nghiên cứu chính thức .2 Thống kê mô tả mẫu chính thức .3 Kết quả kiểm định thang đo của các khái niệm trong mô hình .1 Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng Crα .2 Kết quả phân tích nhân tố khám phá – EFA .4 Kết quả kiểm định mô hình SEM .1 Kết quả CFA các nhân tố trong mô hình nghiên cứu .2 Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu. Bàn luận kết quả nghiên cứu.

Bàn luận về kết quả nghiên cứu sơ bộ. Bàn luận về kết quả nghiên cứu chính thức .1 Bàn luận thang đo của các khái niệm nghiên cứu .2 Bàn luận về kết quả nghiên cứu chính thức. 133 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 5.1 Kết luận của nghiên cứu .2 Hàm ý của nghiên cứu.1 Gợi ý chính sách cho doanh nghiệp .2 Gợi ý chính sách cho nhà nƣớc .3 Gợi ý chính sách cho các tổ chức nghề nghiệp kế toán ở Việt Nam .3 Ý nghĩa của nghiên cứu.1 Ý nghĩa về lý thuyết .2 Ý nghĩa về thực tiễn .3 Các điểm mới của đề tài nghiên cứu .4 Hạn chế và những hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 158 Danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố.

160 Tài liệu tham khảo. 174 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt CNTT Công nghệ thông tin: Information Technology DN Doanh nghiệp: Enterprise KTQT Kế toán quản trị: Management Accounting PPNC Phƣơng pháp nghiên cứu: Research Method Tiếng Anh ABC Activity Based Costing: Chi phí dựa trên hoạt động ABB Activity-Based Budgeting: Ngân sách dựa trên hoạt động ABM Activity Based Management: Quản trị dựa trên hoạt động ABC/M Activity Based Costing/Activity Based Management AM Activity Management: Quản trị hoạt động AVE Average Variance Extracted: Phƣơng sai trích BSC Balanced scorecard: Thẻ điểm cân đối CAM Computer-Aided Manufacturing CAM-I Consortium for Advanced Management International CAS Costing Accounting System: Hệ thống kế toán chi phí CI Cost Information: Thông tin chi phí Crα Cronbach‘s alpha CFA Confirmatory Factor Analysis: Phân tích nhân tố khẳng định CIMA Chartered Institute of Management Accountants: Viện KTQT Công chứng Anh CGMA Chartered Global Management Accountan: Hiệp hội KTQT toàn cầu CVP Cost-Volume-Profit: Chi phí – Khối lƣợng - Lợi nhuận EVA Economic Value Added: Giá trị kinh tế gia tăng IFAC International Federation of Accountants: Liên đoàn kế toán quốc tế IMA Institute of Management Accountants: Viện kế toán quản trị EFA Exploratory Factor Analysis: Phân tích nhân tố khám phá v Enterprise Resource Planning: Hệ thống hoạch định các nguồn lực doanh ERP nghiệp FIFO First-In, First-Out: Nhập trƣớc, xuất trƣớc GML General Linear Model GPK Grenzplankostenrechnung H Hypothesis: Giả thuyết KMO Kaiser-Meyer-Olkin: Hệ số KMO MCS Management Control System: Hệ thống kiểm soát quản trị MIS Management Information System: Hệ thống thông tin quản lý PCA Principle Component Analysis PAF Principal Axis Factoring PER Performance: Kết quả hoạt động PLS Partial Least Squares JIT Just In Time ROI Return on Investment: Tỷ lệ hoàn vốn đầu tƣ ROA Return on Assets: Tỷ suất sinh lời trên tài sản ROE Return On Equity: Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu RCA Resource Consumption Accounting: Kế toán tiêu dùng nguồn lực SEM Structural Equation Modeling: Mô hình cấu trúc tuyến tính SMA Statements on Management Accounting: Công bố kế toán quản trị SRMR Standardized root mean square residual TDABC Time-Driven Activity-Based Costing TQM Total quality management: Quản trị chất lƣợng toàn bộ UCI Use of Cost Information: Sử dụng thông tin chi phí Vietnam Association of Accountants and Auditors: Hội Kế toán và Kiểm toán VAA Việt Nam Vietnam Association of Certified Public Accountants: Hội kiểm toán viên hành VACPA nghề Việt Nam vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các nghiên cứu UCI trong quản trị .2: Các lợi ích từ UCI trong quản trị .3: Các nghiên cứu các nhân tố tác động đến UCI .4: Các nhân tố tác động đến áp dụng ABC.5: Các nhân tố tác động đến UCI .1: Kết quả nghiên cứu các nhân tố tác động đến UCI trong quá trình lập kế hoạch và phát triển sản phẩm .2: Kết quả nghiên cứu các nhân tố tác động đến UCI .3: Các nghiên cứu liên quan đến UCI góp phần cải thiện PER .1: Nội dung nghiên cứu định tính .1: Thống kê mô tả về địa bàn và loại hình kinh doanh.2: Thống kê mô tả về các nhân tố tác động đến UCI .3: Thống kê mô tả về UCI cho quản trị .4: Thống kê mô tả về PER .5: Kết quả tổng hợp phân tích Crα .6: EFA thang đo nhân tố hỗ trợ nhà quản lý.7: EFA thang đo nhân tố vai trò CI .8: EFA thang đo nhân tố CNTT .9: EFA thang đo nhân tố quản trị chi phí .10: EFA đồng thời các nhân tố độc lập tác động đến UCI .11: EFA nhân tố UCI .12: EFA nhân tố PER - chu kỳ sản xuất .13: EFA nhân tố thang đo PER - kiểm soát chi phí .14: EFA thang đo PER - lợi nhuận .15: EFA đồng thời các nhân tố PER .16: Kết quả tổng hợp phân tích EFA .17: Giá trị độ tin cậy tổng hợp, AVE và hệ số Crα của các nhân tố .18: Tƣơng quan giữa các nhân tố trong mô hình .19: Giá trị độ tin cậy tổng hợp, AVE và hệ số Crα của các nhân tố .20: Tƣơng quan giữa các nhân tố trong mô hình .21: Giá trị độ tin cậy tổng hợp, AVE và hệ số Crα của các nhân tố .22: Tƣơng quan giữa các nhân tố trong mô hình .23: Tƣơng quan giữa các nhân tố trong mô hình đo lƣờng tới hạn .