phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2. Một số biện pháp bồi dƣỡng năng lực khai thác chƣơng trình giáo dục môn Toán cho giáo viên THPT. Thực nghiệm sƣ phạm.
5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề CTGD nói chung và phát triển CT nói riêng là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu với những góc độ khác nhau. Tác giả Kieran Egan trong công trình nghiên cứu “Chƣơng trình giáo dục là gì?” đã đƣa ra khái niệm CTGD và lịch sử phát triển của thuật ngữ này [107]. Trong cuốn sách Curriculum development - A Guide to Practice của Jon Wiles và Joseph Bondi, tác giả tập trung nghiên cứu về chƣơng trình học trong kỷ nguyên công nghệ cùng xu thế mới của hoạt động xây dựng chƣơng trình học.
Tác giả chỉ rõ các công nghệ dạy học mới đã tác động mạnh mẽ đến nhà trƣờng, tháchthức những nhà trƣờng truyền thống. Do đó, các nhà trƣờng phải phái thay đổi, điều đó cũng có nghĩa là các nhà xây dựng chƣơng trình, các nhà QLGD cũng phải đặt nhà trƣờng trƣớc những thử thách của đổi mới [104]. Tài liệu Developing the curriculum của Peter F. Oliva đã minh họa những cách thức mà những nhà làm chƣơng trình học xúc tiến quá trình phát triển chƣơng trình học, đồng thời nêu khá chi tiết những vấn đề liên quan tới việc phát triển chƣơng trình học, lý thuyết về phát triển chƣơng trình, cũng nhƣ các thành tố của quá trình giảng dạy [115].
Tài liệu Curriculum Developing in mathematics của Geoffrey Howson, Christine Keitel và Jeremy Kilpatrick đã làm rõ quá trình phát triển của chƣơng trình nhà trƣờng nói chung và trong môn Toán nói riêng đồng thời nêu rất chi tiết việc phát triển chƣơng trình nhà trƣờng, quy trình phát triển chƣơng trình và hệ thống lý luận về CT, các bƣớc phát triển, các rào cản, chính sách và khuynh hƣớng phát triển CT [102]. Vấn đề phát triển chƣơng trình nhà trƣờng với tên gọi khá phổ biến là School Based Curriculum Development (SCBD) đã đƣợc tiến hành ở Mỹ, Canada, Anh, Australia, từ những năm 90 của thế kỷ 20 và ở Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan từ năm 2000. Mặc dù vấn đề Phát triển chƣơng trình đã có lịch sử xuất hiện từ khá lâu trên thế giới, nhƣng ở Việt Nam vẫn còn khá mới mẻ. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu là Phát triển chƣơng trình giáo dục, NXB Giáo dục, năm 2015 của tác giả Nguyễn Đức Chính, ĐHQG Hà Nội.
Tác giả trình bày một cách có hệ thống những quan điểm về CTGD: Các thành tố của 6 CTGD, cách tiếp cận trong phát triển CTGD, các mô hình PTCT. Đồng thời tác giả đã đƣa ra những yếu tố tác động đến trực tiếp đến phát triển chƣơng trình [17]. Tài liệu Những vấn đề cơ bản về chƣơng trình và quá trình dạy học của tác giả Nguyễn Hữu Châu, đã nghiên cứu một cách có hệ thống những vấn đề cơ bản về chƣơng trình dạy học và quá trình dạy học. Tài liệu đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của quá trình dạy học trong thực thi chƣơng trình.
Một chƣơng trình dạy học thành công hay thất bại tùy thuộc vào quá trình dạy học [14]. Tài liệu Phát triển chƣơng trình giáo dục của tác giải Trần Hữu Hoan (ĐHGD Hà Nội), đã giới thiệu một cách tóm tắt lý thuyết phát triển chƣơng trình giáo dục, một số nguyên tắc, cách tiếp cận và phƣơng pháp thƣờng sử dụng trong phát triển chƣơng trình giáo dục. Tác giả cũng đã đƣa ra những khái niệm cơ bản về chƣơng trình giáo dục đại học, chƣơng trình môn học, phát triển chƣơng trình, cách thức tổ chức phát triển chƣơng trình, đánh giá chƣơng trình giáo dục cũng nhƣ đánh giá chƣơng trình môn học, đánh giá giáo trình, sách giáo khoa môn học ở bậc đại học. Tuy nhiên, những nội dung mà tác giả nêu ra đều là nghiên cứu chuyên sâu về phát triển chƣơng trình đào tạo bậc Đại học chứ chƣa đề cập đến vấn đề PTCTNT ở trƣờng phổ thông [33].
Hội thảo khoa học “Một số vấn đề chung về xây dựng chƣơng trình giáo dục phổ thông sau 2015” do Bộ GD - ĐT tổ chức đã thu hút sự tham gia của các nhà nghiên cứu giáo dục, cán bộ QL các cấp với 54 báo cáo của 54 tác giả Đỗ Ngọc Thống, Đinh Quang Báo, Đào Thái Lai, Nguyễn Anh Dũng, Lƣơng Việt Thái, Nguyễn Công Khanh, Đỗ Tiến Đạt.) tập trung vào các vấn đề đổi mới CTGDPT, SGK và quan điểm xây dựng CTGD phổ thông của Việt Nam sau 2015 [9]. Hội thảo Đánh giá 01 năm triển khai thí điểm phát triển chƣơng trình giáo dục nhà trƣờng của Bộ GD&ĐT tổ chức năm 2014 với 22 báo cáo tập trung vào các vấn đề đổi mới chƣơng trình, SGK phổ thông, thực trạng phát triển chƣơng trình nhà trƣờng sau 01 năm triển khai thực hiện [9]. Ngoài ra, có thể đề cập tới một số tác giả đã nhiên cứu khá công phu về lý luận phát triển CT nhƣ tài liệu Phát triển chƣơng trình môn Toán ở trƣờng Phổ thông của tác giả Cao Thị Hà, Nguyễn Danh Nam đã giới thiệu chi tiết về phát triển chƣơng trình giáo dục, chƣơng trình nhà trƣờng. Đồng thời đã đƣa ra khái niệm về phát triển chƣơng trình nhà trƣờng, quy trình PTCTNT, cách đánh giá CTNT, CT môn học và đã có những phân tích đánh giá rất sâu sắc về chƣơng trình Toán hiện hành và chƣơng trình mới sau 2015 [21].
7 Tài liệu Năng lực quản lý và phát triển chƣơng trình giáo dục ở THPT thuộc dự án phát triển giáo dục THPT giai đoạn 2 của tác giả Trần Thanh Bình và Phan Tấn Chí cũng đã có những phân tích, đánh giá chƣơng trình giáo dục phổ thông, chƣơng trình các môn học hiện hành, đồng thời đề ra kỹ năng quản lý PTCT và cách thiết kế CTNT một cách khá chi tiết [13]. Trong nghiên cứu Xây dựng phƣơng thức, tiêu chí đánh giá chƣơng trình giáo dục phổ thông của tác giả Nguyễn Thị Lan Phƣơng đã nghiên cứu chuyên sâu về một khâu trong quy trình phát triển CTGD và đã tập trung khái quát cơ sở lý luận về đánh giá chƣơng trình giáo dục; giới thiệu kinh nghiệm đánh giá CT giáo dục trong nƣớc và quốc tế [59]. Trong công trình nghiên cứu “Tổng quan kinh nghiệm quốc tế về phát triển chƣơng trình nhà trƣờng trong giáo dục phổ thông”, tác giả Trịnh Thị Anh Hoa cùng nhóm nghiên cứu đã trình bày một số khái niệm liên quan đến chƣơng trình nhà trƣờng, phát triển CTGD phổ thông, tổng quan kinh nghiệm PTCTNT trong giáo dục phổ thông trên thế giới. Báo cáo cho thấy, PTCTNT trong giáo dục phổ thông đã đƣợc nhiều nƣớc phát triển thực hiện vào những năm 60 của Thế kỷ XX và là xu thế của nhiều nƣớc phát triển trên thế giới [37].
Bài viết Tổng quan các công trình nghiên cứu về PTCT giáo dục nhà trƣờng của tác giả Nguyễn Đức Chính, Tạp chí Khoa học quản lý giáo dục - Trƣờng đào tạo cán bộ QLGD TPHCM. Công trình đã tổng lƣợc một số công trình nghiên cứu về CT nhà trƣờng của các tác giả trong khối nói tiếng Anh, chủ yếu của Newzealand, Úc. Theo tác giả, các công trình nghiên cứu về PTCT nhà trƣờng bao gồm các báo cáo tổng kết đề tài khoa học, bài báo, sách chuyên khảo, các bài phê bình, các văn bản pháp quy về chính sách giáo dục nói chung và phát triển CTGD nói riêng. Các công trình này xuất hiện chủ yếu vào những năm từ 1974 đến nay.
Trong đó có 29 luận án tiến sĩ và hơn 300 bài viết về PTCTNT đến từ Úc. Ngoài ra, còn có nhiều công trình đến từ Canada, Hoa Kỳ, Vƣơng quốc Anh, Israel. Từ những năm 2000 ở Hong Kong, Trung Quốc, Đài Loan cũng đã xuất hiện những công trình nghiên cứu về PTCTNT [18]. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở ngoài nƣớc cũng nhƣ ở trong nƣớc có liên quan đến đề tài luận án cho thấy: Mặc dù có khá nhiều công trình nghiên cứu về chƣơng trình, phát triển CT.
Tuy nhiên, tác giả luận án nhận thấy các tài liệu mới chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về CT, năng lực, khung năng lực cho học sinh phổ thông, mô hình phát triển CTGD, kinh nghiệm quốc tế về phát triển CTGD. Hầu hết các nghiên cứu chƣa đi sâu tìm biện pháp bồi dƣỡng giáo viên cách thức để khai thác chƣơng trình 8 giáo dục môn học để chuyển tải thành những kế hoạch bài dạy theo định hƣớng phát triển năng lực cho học sinh, đáp ứng đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Đồng thời chƣa có công trình nào tập trung nghiên cứu về năng lực khai thác chƣơng trình giáo dục môn Toán và bồi dƣỡng năng lực KTCTGD cho giáo viên Toán THPT một cách toàn diện và có hệ thống. Từ kết quả nghiên cứu tổng quan, luận án tập trung giải quyết các vấn đề cơ bản sau đây: Hệ thống những vấn đề lý luận về CT, CTGD môn Toán, năng lực khai thác CTGD môn Toán của giáo viên THPT; đề xuất các biện pháp bồi dƣỡng năng lực khai thác CTGD môn Toán cho GV ở trƣờng THPT.
Các khái niệm cơ bản 1. Chương trình 1. Khái niệm về chương trình Thuật ngữ chƣơng trình giáo dục xuất hiện từ năm 1820, tuy nhiên phải đến giữa thế kỉ 20, thuật ngữ này mới đƣợc sử dụng một cách chuyên nghiệp ở Hoa Kỳ và một số nƣớc có nền giáo dục phát triển. Chƣơng trình giáo dục (Curriculum) có gốc Latinh là Currere, có nghĩa là “to run” (chạy, điều hành hoặc “to run a course” - điều hành một khoá học).
Do vậy, định nghĩa truyền thống của chƣơng trình giáo dục là “một khoá học” (Course of Study). [4] Chƣơng trình học gồm các môn học cố định nhƣ ngữ pháp, đọc, lôgic, hùng biện, toán và các môn học tinh tuý của thế giới phƣơng Tây. Định nghĩa chƣơng trình học nhƣ là một sản phẩm đã hoàn thiện đã không làm thoả mãn các nhà giáo dục tham gia phát triển chƣơng trình học. Trong những giai đoạn phát triển tiếp theo, yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội, nhiều môn học mới đƣợc đƣa thêm vào chƣơng trình giáo dục, sự khác biệt giữa ngƣời học đã trở nên rõ rệt hơn đối với giáo viên và các nhà quản lí, định nghĩa về chƣơng trình giáo dục bắt đầu đƣợc mở rộng.
Ví dụ: Bobbitt đã viết vào năm 1924 “Chƣơng trình giáo dục có thể đƣợc định nghĩa theo hai hƣớng: - Đó là một loạt các hoạt động nhằm phát hiện khả năng của mỗi ngƣời học.