Luận văn thạc sĩ về dạy học cân bằng vật rắn tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tổ chức dạy học theo chủ đề cân bằng vật rắn trong vật lí 10, bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Sư phạm Vật lý

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2015

122

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1. Bản chất của quá trình dạy học

1.2. Dạy học theo chủ đề

1.2.1. Khái niệm dạy học theo chủ đề

1.2.2. Mục tiêu của dạy học theo chủ đề

1.2.3. Đặc điểm của dạy học theo chủ đề

1.2.4. Các nội dung có thể tổ chức theo chủ đề

1.2.5. Các giai đoạn tổ chức dạy học theo chủ đề

1.3. Vai trò của giáo viên và học sinh

1.3.1. Vai trò của học sinh

1.3.2. Vai trò của giáo viên

1.4. Sự khác biệt của dạy học theo quan niệm truyền thống và dạy học theo chủ đề

1.5. Áp dụng dạy học theo chủ đề vào thực tiễn

1.5.1. Dạy học bồi dưỡng năng lực cho người học

1.5.1.1. Khái niệm năng lực

1.5.1.2. Năng lực giải quyết vấn đề

1.6. Kết luận chương 1

2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ “CÂN BẰNG CỦA VẬT RẮN” VẬT LÍ 10

2.1. Vị trí, tầm quan trọng kiến thức của chủ đề cân bằng của vật rắn – vật lí 10

2.2. Mục tiêu dạy học chủ đề cân bằng vật rắn – Vật lí 10

2.2.1. Mục tiêu kiến thức

2.2.2. Mục tiêu kĩ năng

2.2.3. Mục tiêu phát triển tư duy

2.2.4. Mục tiêu thái độ

2.3. Sơ đồ cấu trúc nội dung chủ đề cân bằng của vật rắn – Vật lí 10

2.4. Điều tra thực tiễn

2.4.1. Mục đích điều tra

2.4.2. Phương pháp điều tra

2.4.3. Đối tượng điều tra

2.4.4. Kết quả điều tra

2.4.4.1. Về phía giáo viên

2.4.5. Một số đề xuất nhằm khắc phục thực trạng trên

2.5. Thiết kế dạy học theo chủ đề cân bằng của vật rắn – Vật lí 10

2.5.1. Sơ đồ ý tưởng xây dựng chủ đề

2.5.2. Kiến thức cần xây dựng

2.5.3. Câu hỏi định hướng

2.5.4. Thiết kế dạy học chủ đề cân bằng của vật rắn

2.5.4.1. Sơ đồ tiến trình khoa học xây dựng kiến thức

2.5.4.2. Thiết kế dạy học xác định điều kiện để vật rắn chịu tác dụng của hai lực cân bằng

2.5.4.3. Xác định trọng tâm của vật rắn

2.5.4.4. Các dạng cân bằng

2.5.4.5. Điều kiện cân bằng của vật rắn chịu tác dụng của ba lực

2.5.4.6. Điều kiện cân bằng của vật rắn có trục cố định

2.5.4.7. Dự án học tập

2.5.4.8. Xây dựng công cụ đánh giá

2.5.4.9. Các hình thức đánh giá

2.5.4.10. Các tiêu chí đánh giá

2.6. Kết luận chương 2

3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm

3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm

3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm

3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.5. Thời gian thực nghiệm sư phạm

3.6. Diễn biến thực nghiệm sư phạm

3.7. Các bước tiến hành thực nghiệm sư phạm

3.8. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm

3.8.1. Đánh giá định tính

3.8.2. Đánh giá định lượng

3.8.3. Đánh giá chung về việc dạy học theo chủ đề

3.9. Kết luận chương 3

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua vật lý 10

Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn Vật lý 10, việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Chương 'Cân bằng của vật rắn' trong Vật lý 10 là một ví dụ điển hình cho việc áp dụng phương pháp dạy học theo chủ đề nhằm nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

1.1. Khái niệm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề

Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề là quá trình giúp học sinh phát triển khả năng nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Điều này bao gồm việc rèn luyện tư duy phản biện và khả năng sáng tạo trong việc áp dụng kiến thức vào các tình huống cụ thể.

1.2. Vai trò của vật lý 10 trong việc phát triển năng lực

Môn Vật lý 10, đặc biệt là chương 'Cân bằng của vật rắn', cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về các nguyên lý vật lý. Những kiến thức này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh mà còn rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua các bài tập thực hành và thí nghiệm.

II. Thách thức trong việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua vật lý 10

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua môn Vật lý 10 cũng gặp phải không ít thách thức. Những khó khăn này có thể đến từ cả phía giáo viên lẫn học sinh. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực và tổ chức các hoạt động học tập hiệu quả là rất cần thiết để vượt qua những thách thức này.

2.1. Khó khăn trong việc tổ chức dạy học

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với mục tiêu bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề. Việc thiếu tài liệu hỗ trợ và kinh nghiệm thực tiễn cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.2. Thái độ học tập của học sinh

Nhiều học sinh vẫn có thói quen tiếp thu kiến thức một cách thụ động, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp dạy học sáng tạo để khuyến khích sự chủ động và tích cực của học sinh.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề

Để bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua môn Vật lý 10, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng làm việc nhóm.

3.1. Dạy học theo chủ đề

Dạy học theo chủ đề là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh liên kết kiến thức với thực tiễn. Chương 'Cân bằng của vật rắn' có thể được tổ chức thành các chủ đề nhỏ, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và giải quyết các vấn đề liên quan.

3.2. Sử dụng thí nghiệm và thực hành

Thí nghiệm và thực hành là những hoạt động không thể thiếu trong việc dạy học Vật lý. Chúng giúp học sinh trải nghiệm thực tế và áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua vật lý 10

Việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua môn Vật lý 10 không chỉ có ý nghĩa trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có thể áp dụng những kiến thức và kỹ năng đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tự lập và sáng tạo.

4.1. Ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày

Học sinh có thể áp dụng kiến thức về cân bằng vật rắn để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, như thiết kế các công trình, sử dụng các thiết bị an toàn, và hiểu rõ hơn về các hiện tượng vật lý xung quanh.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực nghiệm

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong môn Vật lý 10 đã giúp học sinh nâng cao khả năng giải quyết vấn đề. Các kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong thái độ học tập và kết quả học tập của học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua vật lý 10

Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề qua môn Vật lý 10 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

5.1. Định hướng phát triển giáo dục

Cần có những chính sách và chương trình giáo dục phù hợp để khuyến khích việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Điều này bao gồm việc đào tạo giáo viên và phát triển tài liệu giảng dạy.

5.2. Tương lai của môn Vật lý trong giáo dục

Môn Vật lý sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Việc đổi mới phương pháp dạy học và áp dụng công nghệ thông tin sẽ là những yếu tố quyết định trong tương lai.

16/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ tổ chức dạy học theo chủ đề cân bằng của vật rắn vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông Việt Nam đang hướng tới đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh, việc tổ chức dạy học theo chủ đề được xem là một giải pháp hiệu quả. Chương trình Vật lí lớp 10, đặc biệt là chủ đề “Cân bằng của vật rắn”, giữ vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức cơ bản về cơ học, đồng thời phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Theo điều tra thực tiễn tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Thái Bình, 100% trường được trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, nhưng việc khai thác và sử dụng các thiết bị này chưa hiệu quả, dẫn đến học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, thiếu kỹ năng vận dụng vào thực tế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề “Cân bằng của vật rắn” phù hợp với chương trình Vật lí 10, giúp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, đồng thời đánh giá tính khả thi và hiệu quả của tiến trình này qua thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nội dung chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” trong chương trình Vật lí lớp 10, với đối tượng là giáo viên và học sinh các trường THPT trên địa bàn huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục vật lí, phát triển năng lực tư duy và kỹ năng thực hành cho học sinh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: dạy học theo chủ đề và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Dạy học theo chủ đề là mô hình tổ chức nội dung học tập thành các chủ đề có ý nghĩa thực tiễn, tích hợp kiến thức liên môn, tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy bậc cao và kỹ năng giải quyết vấn đề theo tiến trình khoa học. Các đặc điểm nổi bật của mô hình này bao gồm tính tích hợp, tính thực tiễn và tính hợp tác trong học tập nhóm. Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng quan sát, phân tích, tổng hợp thông tin, đề xuất và kiểm tra các giải pháp trong các tình huống thực tiễn. Năng lực này bao gồm các thành phần: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể, được phát triển thông qua các hoạt động học tập tích cực và thực hành. Trong môn Vật lí, năng lực giải quyết vấn đề thể hiện qua việc vận dụng kiến thức vật lí để mô tả, giải thích hiện tượng, thiết kế thí nghiệm và xử lý số liệu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu lí luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu về dạy học theo chủ đề, năng lực giải quyết vấn đề, chương trình và sách giáo khoa Vật lí 10.
Phương pháp điều tra: Thu thập dữ liệu thực tiễn qua phiếu điều tra, phỏng vấn giáo viên và học sinh, nghiên cứu giáo án và quan sát giờ dạy tại các trường THPT trên địa bàn huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và triển khai tiến trình dạy học theo chủ đề “Cân bằng của vật rắn” trong các lớp Vật lí 10, thu thập và phân tích kết quả học tập của học sinh để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của mô hình.
Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu thu thập được từ phiếu điều tra và kết quả kiểm tra học sinh, tính toán các tham số thống kê, phân phối tần suất để đánh giá mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm 18 giáo viên và 200 học sinh từ 4 trường THPT. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện dựa trên các trường có điều kiện thực nghiệm phù hợp. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2015, bao gồm giai đoạn điều tra thực trạng, thiết kế tiến trình dạy học, thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng dạy học và sử dụng thiết bị: 100% trường THPT được trang bị đầy đủ thiết bị dạy học theo danh mục tối thiểu, có phòng thực hành hiện đại. Tuy nhiên, việc khai thác thiết bị chưa hiệu quả, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh trong học tập.
Phương pháp dạy học của giáo viên: 48% giáo viên chỉ xác định mục tiêu dạy học ở mức kiến thức và kỹ năng tối thiểu; 100% giáo viên chủ yếu thuyết trình, chưa tạo điều kiện cho học sinh tự tìm tòi, sáng tạo. Chỉ 5% giáo viên cho học sinh tham gia tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau.
Khó khăn của học sinh: Học sinh gặp khó khăn trong việc lĩnh hội kiến thức và vận dụng vào giải quyết vấn đề thực tiễn, thiếu kỹ năng thực nghiệm và tư duy phản biện.
Hiệu quả tiến trình dạy học theo chủ đề: Qua thực nghiệm sư phạm, học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động nhóm, thảo luận và thí nghiệm, điểm số kiểm tra năng lực giải quyết vấn đề tăng trung bình khoảng 20% so với phương pháp truyền thống. Phân phối tần suất điểm số cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi tăng lên rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ việc giáo viên chưa áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực, thiếu sự đổi mới trong tổ chức hoạt động học tập, dẫn đến học sinh tiếp thu thụ động, thiếu kỹ năng vận dụng kiến thức. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục cho thấy, việc tổ chức dạy học theo chủ đề giúp tăng cường sự chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Việc thiết kế các câu hỏi định hướng, bài tập thực hành và thí nghiệm phù hợp với chủ đề “Cân bằng của vật rắn” đã tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy phản biện và kỹ năng thực hành. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối điểm số trước và sau thực nghiệm, bảng thống kê tần suất học sinh đạt các mức điểm, giúp minh họa rõ hiệu quả của tiến trình dạy học theo chủ đề. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính khả thi và hiệu quả của mô hình dạy học này trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

Đổi mới phương pháp dạy học: Giáo viên cần áp dụng tích cực phương pháp dạy học theo chủ đề, tăng cường hoạt động nhóm, thí nghiệm và thảo luận để phát huy năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Thời gian thực hiện: ngay trong năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: giáo viên bộ môn và tổ chuyên môn.
Tăng cường sử dụng thiết bị dạy học: Nhà trường cần có cán bộ chuyên trách phòng thí nghiệm, đảm bảo thiết bị đủ và chất lượng, khuyến khích giáo viên và học sinh tự chế tạo thí nghiệm đơn giản. Thời gian: trong vòng 1 năm. Chủ thể: Ban giám hiệu và tổ bộ môn.
Đổi mới đánh giá học sinh: Kết hợp đánh giá quá trình và kết quả học tập, phát huy vai trò tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh, sử dụng đa dạng hình thức đánh giá phù hợp với dạy học theo chủ đề. Thời gian: áp dụng từ kỳ kiểm tra tiếp theo. Chủ thể: giáo viên và học sinh.
Tập huấn nâng cao năng lực giáo viên: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng về dạy học theo chủ đề và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho giáo viên Vật lí. Thời gian: trong năm học. Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, trường THPT.
Xây dựng tài liệu hỗ trợ: Soạn thảo và cung cấp các bộ câu hỏi định hướng, phiếu học tập, tài liệu thí nghiệm phù hợp với chủ đề “Cân bằng của vật rắn” để giáo viên và học sinh sử dụng hiệu quả. Thời gian: 6 tháng. Chủ thể: tổ chuyên môn và nhóm nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Giáo viên Vật lí THPT: Nắm bắt phương pháp dạy học theo chủ đề, áp dụng tiến trình dạy học mới để nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.
Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo giáo viên và đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại.
Sinh viên sư phạm Vật lí: Học tập mô hình dạy học tích cực, phát triển kỹ năng thiết kế bài giảng và tổ chức hoạt động học tập theo chủ đề.
Nhà nghiên cứu giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo chủ đề là gì?
Dạy học theo chủ đề là mô hình tổ chức nội dung học tập thành các chủ đề có ý nghĩa thực tiễn, tích hợp kiến thức liên môn, giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua các hoạt động nhóm và thí nghiệm.
Làm thế nào để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh?
Phát triển năng lực này thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực như quan sát, phân tích hiện tượng, thiết kế thí nghiệm, thu thập và xử lý dữ liệu, từ đó rút ra kết luận và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Tiến trình dạy học theo chủ đề “Cân bằng của vật rắn” gồm những bước nào?
Tiến trình bao gồm lựa chọn chủ đề, xây dựng mục tiêu, thiết kế câu hỏi định hướng, tổ chức hoạt động nhóm, thực hiện thí nghiệm, thảo luận kết quả và đánh giá quá trình cũng như kết quả học tập của học sinh.
Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả như thế nào?
Kết quả cho thấy điểm số kiểm tra năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tăng trung bình khoảng 20%, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi tăng rõ rệt so với phương pháp dạy truyền thống.
Làm sao để giáo viên có thể áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học theo chủ đề?
Giáo viên cần được tập huấn bài bản, chủ động xây dựng kế hoạch bài giảng, thiết kế các hoạt động học tập phù hợp, sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học và khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học.

Kết luận

Đề tài đã xây dựng thành công tiến trình dạy học theo chủ đề “Cân bằng của vật rắn” phù hợp với chương trình Vật lí 10, giúp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
Thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT cho thấy mô hình dạy học này khả thi và nâng cao hiệu quả học tập, tăng điểm số và sự tích cực của học sinh.
Nghiên cứu góp phần đổi mới phương pháp dạy học vật lí, phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện cho học sinh phổ thông.
Các đề xuất về đổi mới phương pháp, tăng cường thiết bị, đổi mới đánh giá và tập huấn giáo viên được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu.
Bước tiếp theo là triển khai rộng rãi mô hình này trong các trường THPT, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng áp dụng cho các chủ đề khác trong chương trình Vật lí và các môn khoa học tự nhiên.

Hành động ngay hôm nay để đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao năng lực học sinh và góp phần phát triển giáo dục Việt Nam hiện đại!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận về tổ chức dạy học theo chủ đề. Chương 2: Thiết kế tiến trình dạy theo chủ đề cân bằng của vật rắn Vật lí 10. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Bản chất của qu trình dạy học Quá trình dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức- học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học. Dạy học theo chủ đề 1. Khái niệm dạy học theo chủ đề Là mô hình dạy học mà nội dung được xây dựng thành các chủ đề có ý nghĩa thực ti n và thể hiện rõ mối liên hệ liên môn, liên lĩnh vực ( chủ đề tích hợp để học sinh có thể phát triển các ý tưởng một cách toàn diện. Mục tiêu của dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề hướng tới các mục tiêu giáo dục tích cực và quan trọng cho sự phát triển lâu dài của cá nhân như: - Sự phát triển hiểu biết khoa học; - Hiểu biết về tiến trình khoa học và rèn luyện các kĩ n ng giải quyết vấn đề theo tiến trình khoa học( phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và trình bày kết quả ; - Rèn luyện các kĩ n ng tư duy bậc cao như phân tích – tổng hợp, đánh giá, sáng tạo; - Rèn luyện các kĩ n ng sống và làm việc như: ngôn ngữ, hợp tác… 1.

Đặc điểm của dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề có các đặc điểm sau: - Mang tính tích hợp; - Sự tích hợp ở đây được hiểu như là sự sắp xếp, pha trộn, đan xen, vào một hoạt động, một chức n ng hoặc một thể thống nhất. Trong đó, chú trọng sự tích hợp trong môn học tức là làm cho các nội dung kiến thức gần nhau 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hơn, quan hệ chặt chẽ hơn do đó học sinh có cái nhìn tổng thể hơn, tư duy logic từ đó cũng được rèn luyện nhiều hơn. Ngoài ra cũng có thể kể đến tích hợp liên môn. Tích hợp liên môn là các tiếp cận nội dung sử dụng phương pháp và ngôn ngữ của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực khác nhau để nghiên cứu chủ đề.

Đó là sự kết hợp các nội dung kiến thức của nhiều môn học khác nhau trong nhà trường theo một cách thức nào đó. Ví dụ tích hợp giáo dục về an toàn giao thông, môi trường, các vấn đề về n ng lượng và sử dụng n ng lượng, các nội dung kiến thức toán học, hóa học, tin học,.vào vật lí nhằm làm cho kiến thức này gần nhau hơn, hỗ trợ nhau hơn, làm cho kiến thức gần với thực tế hơn từ đó t ng khả n ng và hiệu quả sử dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề của thực ti n. - Mang tính thực ti n: Nội dung chủ đề gắn liền với thực tế mà đa số người học đang sống. - Mang tính hợp tác: + Vì hình thức hoạt động chủ yếu là theo nhóm nên tính hợp tác giữa các học sinh thể hiện rất rõ.

+ Phát huy tốt tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh. Chính vì nội dung học tập mang tính thực ti n và hình thức học tập chủ yếu theo nhóm nên tạo cho học sinh sự hứng thú, đồng thời với việc thực hiện các nhiệm vụ được giao thì bản thân học sinh được tự tìm tòi, tự đưa ra phương án giải quyết, tự thu thập và xử lí thông tin, tự khám phá,.tức là đã phát huy tốt tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh và tạo điều kiện tốt cho họ được rèn luyện kĩ n ng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá , giúp họ tiếp cận với tiến trình khoa học trong giải quyết vấn đề. Các nội dung có thể tổ chức theo chủ đề Nội dung học theo dạy học theo chủ đề không được cấu trúc hoàn hảo và sẵn sàng bởi giáo viên như trong quan niệm truyền thống. Kiến thức mà mỗi học sinh thu được quyết định một phần quan trọng bởi chính sự nỗ lực của bản thân học sinh.

6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quá trình học tập trong dạy học theo chủ đề nhìn chung không phải là quá trình tham gia xây dựng nội dung học tập đã được cấu trúc sẵn như trong quan niệm dạy học truyền thống. Nội dung được cung cấp cho học sinh dưới nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh và đặc điểm của đối tượng học sinh, sự lĩnh hội nội dung học được thực hiện trong quá trình tham gia vào thực hiện các nhiệm vụ học tập của cá nhân và của nhóm. Các giai đoạn tổ chức dạy học theo chủ đề Trong dạy học theo chủ đề, giáo viên có thể thực hiện các công việc chính theo các giai đoạn dưới đây để tổ chức hoạt động nhận thức của người học: [ 10, tr.184] Chọn chủ đề, xác định ý tưởng tổ chức chủ đề (ý nghĩa thực ti n, ý nghĩa khoa học của chủ đề …. Xác định mục tiêu của chủ đề( mục tiêu nhận thức và mục tiêu nhân v n.

Xây dựng các bài tập trước, trong và sau khi học chủ đề, giao cho học sinh và chuẩn bị tài liệu hỗ trợ học sinh; Xây dựng các tiêu chí đánh giá quá trình và đánh giá kết quả học tập của học sinh Tổ chức các nhóm học tập để thực hiện các nhiệm vụ được giao Tổ chức hoạt động trên lớp để: các nhóm trình bày, thảo luận, thống nhất kết quả học tập. Đánh giá quá trình và đánh giá kết quả học tập của học sinh dựa trên những tiêu chí đã xây dựng Sơ đồ 1.1 Các giai đoạn dạy học theo chủ đề 1. Vai trò của giáo viên và học sinh 1. Vai trò của học sinh 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong dạy học theo chủ đề, học sinh được thể hiện rõ vai trò tự chủ, sáng tạo của mình.

Họ đóng vai trò là những “chuyên gia” thuộc các lĩnh vực khác nhau trong thực ti n, hoàn thành vai trò của mình dựa trên những kiến thức kĩ n ng nhất định. Họ tự quyết định cách tiếp cận vấn đề và các hoạt động. Nói cách khác họ là người chủ động trong việc tiếp thu kiến thức. Công việc cụ thể của học sinh như sau: - Tham gia tích cực vào thảo luận, đưa ra chủ đề học tập, trên cơ sở hướng dẫn của giáo viên, họ từng bước trả lời được các câu hỏi định hướng; - Phải hoàn thiện các bài tập trước, trong và sau khi học.

Điều này có thể kết hợp giữa học cả lớp và học theo nhóm; - Cần có sự phân công công việc trong nhóm một cách hợp lí, đồng thời cử ra nhóm trưởng đóng vai trò quản lí hoạt động của các thành viên trong nhóm. Ghi đầy đủ thông tin vào bảng phân công công việc của nhóm, biên bản thảo luận nhóm, biên bản tự đánh giá và đánh giá của các thành viên…; - Tham gia tích cực vào trao đổi thông tin, tranh luận, đóng góp ý kiến,…để hoàn thành tốt nhiệm vụ thu thập và xử lí thông tin, đưa ra kết quả cuối cùng; - Hoàn thành các sản phẩm từ các bài tập được giao và trình bày sản phẩm của nhóm; - Tham gia vào việc tự đánh giá và đánh giá các thành viên trong nhóm về ý thức thái độ, hiệu quả làm việc. Thông qua tự đánh giá và đánh giá các thành viên, học sinh nhận rõ được ưu, nhược điểm của những công việc mình đã làm, những khó kh n gặp phải, những gì đã làm được, những gì cần chỉnh sửa, bổ sung hoặc phải thay đổi hoàn toàn, những gì cần phát huy. Vai trò của giáo viên Trong dạy học theo chủ đề, giáo viên không còn là người thuyết trình, di n giảng mà đóng vai trò là người hướng dẫn bên cạnh học sinh.

Giáo viên luôn đặt ra các câu hỏi cho học sinh suy nghĩ và thử thách họ nhằm hỗ trợ 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com những kết quả của họ. Giáo viên không dạy kiến thức mà thông qua chỉ dẫn, làm mẫu giúp học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức. Vai trò của giáo viên không còn là những chuyên gia, bản thân họ, cũng tìm kiếm và xử lí thông tin cùng với học sinh. Các nhiệm vụ cụ thể của giáo viên như sau: + X c định chủ đề dạy học.

Giai đoạn chọn chủ đề dạy học là một giai đoạn hết sức quan trọng của mô hình dạy học này. Trước tiên, giáo viên phải là người lựa chọn chủ đề ( tức là cần xem những nội dung kiến thức nào có thể tích hợp thành một chủ đề và có thể tổ chức dạy học theo mô hình chủ đề một cách thuận lợi , phải xác định được những nội dung kiến thức mà học sinh cần chiếm lĩnh khi dạy học chủ đề, để gắn nó vào những ứng dụng trong đời sống, kĩ thuật và nhìn thấy rõ ỹ nghĩa thực ti n, ý nghĩa khoa học của chủ để. Bởi vậy giáo viên cần: - Xuất phát từ nội dung của các bài học, giáo viên phải xác định được nội dung kiến thức và kĩ n ng người học cần đạt được, phải có ý đồ tích hợp thành chủ đề và suy nghĩ về ý tưởng chủ đề; - Giáo viên phải luôn nhìn thấy, tìm thấy những vấn đề thực ti n có liên quan đến chủ đề; - Biết từ bỏ những nội dung mà chương trình buộc phải dạy theo mô hình truyền thống. + X c định mục tiêu dạy học( bao gồm cả mục tiêu nhận thức và mục tiêu nhân v n.

+ Xây dựng câu hỏi định hƣớng( bao gồm câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung Câu hỏi khái quát có ý nghĩa xuyên suốt các chủ đề của bài học, môn học, thậm chí còn xuyên suốt nội dung của nhiều môn học. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đối với học sinh, câu hỏi khái quát sẽ lí giải và tập trung vào quá trình tiếp thu các sự kiện về chủ đề trong phạm vi bài học hoặc một số bài học, môn học. Câu hỏi bài học: Là những câu hỏi bó hẹp trong một chủ đề hoặc trong một bài học cụ thể, hỗ trợ và phát triển câu hỏi khái quát. Câu hỏi nội dung: Là những câu hỏi hỗ trợ trực tiếp về nội dung và mục tiêu bài học.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ