Phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm có ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận của đề tài. Chƣơng 2: Thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề chủ đề “Cảm ứng điện từ” Vật lí 11. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Bản chất của qu trình dạ học Quá trình dạy học là một quá trình dƣới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của ngƣời giáo viên, ngƣời học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học. Dạ học theo chủ đề 1. Khái niệm dạy học theo chủ đề Là mô hình dạy học mà nội dung đƣợc xây dựng thành các chủ đề có ý nghĩa thực tiễn và thể hiện rõ mối liên hệ giữa các kiến thức trong môn học hoặc kiến thức liên môn, liên lĩnh vực chủ đề tích hợp để học sinh có thể phát triển các ý tƣởng một cách toàn diện. Mục tiêu của dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề hƣớng tới các mục tiêu giáo dục tích cực và quan trọng cho sự phát triển lâu dài của cá nhân nhƣ: - Sự phát triển hiểu biết khoa học; - Hiểu biết về tiến trình khoa học và rèn luyện các kĩ năng giải quyết vấn đề theo tiến trình khoa học phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và trình bày kết quả ; - Rèn luyện các kĩ năng tƣ duy bậc cao nhƣ phân tích – tổng hợp, đánh giá, sáng tạo; - Rèn luyện các kĩ năng sống và làm việc nhƣ: ngôn ngữ, hợp tác… 1.
Đặc điểm của dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề có các đặc điểm sau: - Mang tính tích hợp; Sự tích hợp ở đây đƣợc hiểu nhƣ là sự sắp xếp, pha trộn, đan xen, vào một hoạt động, một chức năng hoặc một thể thống nhất. Trong đó, chú trọng sự tích hợp trong môn học tức là làm cho các nội dung kiến thức gần nhau 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hơn, quan hệ chặt chẽ hơn do đó học sinh có cái nhìn tổng thể hơn, tƣ duy logic từ đó cũng đƣợc rèn luyện nhiều hơn. Ngoài ra cũng có thể kể đến tích hợp liên môn. Tích hợp liên môn là các tiếp cận nội dung sử dụng phƣơng pháp và ngôn ngữ của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực khác nhau để nghiên cứu chủ đề.
Đó là sự kết hợp các nội dung kiến thức của nhiều môn học khác nhau trong nhà trƣờng theo một cách thức nào đó. Ví dụ tích hợp giáo dục về an toàn giao thông, môi trƣờng, các vấn đề về năng lƣợng và sử dụng năng lƣợng, các nội dung kiến thức toán học, hóa học, tin học,.vào vật lí nhằm làm cho kiến thức này gần nhau hơn, hỗ trợ nhau hơn, làm cho kiến thức gần với thực tế hơn từ đó tăng khả năng và hiệu quả sử dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn. - Mang tính thực tiễn; Nội dung chủ đề gắn liền với thực tế mà đa số ngƣời học đang sống. - Mang tính hợp tác.
Vì hình thức hoạt động chủ yếu là theo nhóm nên tính hợp tác giữa các học sinh thể hiện rất rõ. Phát huy tốt tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh. Chính vì nội dung học tập mang tính thực tiễn và hình thức học tập chủ yếu theo nhóm nên tạo cho học sinh sự hứng thú, đồng thời với việc thực hiện các nhiệm vụ đƣợc giao thì bản thân học sinh đƣợc tự tìm tòi, tự đƣa ra phƣơng án giải quyết, tự thu thập và xử lí thông tin, tự khám phá,.tức là đã phát huy tốt tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh và tạo điều kiện tốt cho họ đƣợc rèn luyện kĩ năng tƣ duy bậc cao phân tích, tổng hợp, đánh giá , giúp họ tiếp cận với tiến trình khoa học trong giải quyết vấn đề. Các nội dung có thể tổ chức theo chủ đề Nội dung học theo dạy học theo chủ đề không đƣợc cấu trúc hoàn hảo và sẵn sàng bởi giáo viên nhƣ trong quan niệm dạy học truyền thống.
Kiến 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức mà mỗi học sinh thu đƣợc quyết định một phần quan trọng bởi chính sự nỗ lực của bản thân học sinh. Quá trình học tập trong dạy học theo chủ đề nhìn chung không phải là quá trình tham gia xây dựng nội dung học tập đã đƣợc cấu trúc sẵn nhƣ trong quan niệm dạy học truyền thống. Nội dung đƣợc cung cấp cho học sinh dƣới nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh và đặc điểm của đối tƣợng học sinh, sự lĩnh hội nội dung học đƣợc thực hiện trong quá trình tham gia vào thực hiện các nhiệm vụ học tập của cá nhân và của nhóm. Các giai đoạn tổ chức dạy học theo chủ đề Trong dạy học theo chủ đề, giáo viên có thể thực hiện các công việc chính theo các giai đoạn dƣới đây để tổ chức hoạt động nhận thức của ngƣời học: [ 10, tr.184] Chọn chủ đề, xác định ý tƣởng tổ chức chủ đề ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học của chủ đề ….
Xác định mục tiêu của chủ đề mục tiêu nhận thức và mục tiêu nhân văn. Xây dựng các bài tập trƣớc, trong và sau khi học chủ đề, giao cho học sinh và chuẩn bị tài liệu hỗ trợ học sinh; Xây dựng các tiêu chí đánh giá quá trình và đánh giá kết quả học tập của học sinh Tổ chức các nhóm học tập để thực hiện các nhiệm vụ đƣợc giao Tổ chức hoạt động trên lớp để: các nhóm trình bày, thảo luận, thống nhất kết quả học tập. Đánh giá quá trình và đánh giá kết quả học tập của học sinh dựa trên những tiêu chí đã xây dựng Sơ đồ 1.Các giai đoạn dạy học theo chủ đề 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò của giáo viên và học sinh 1.
Vai trò của học sinh Trong dạy học theo chủ đề, học sinh đƣợc thể hiện rõ vai trò tự chủ, sáng tạo của mình. Họ đóng vai trò là những “chuyên gia” thuộc các lĩnh vực khác nhau trong thực tiễn, hoàn thành vai trò của mình dựa trên những kiến thức kĩ năng nhất định. Họ tự quyết định cách tiếp cận vấn đề và các hoạt động. Nói cách khác họ là ngƣời chủ động trong việc tiếp thu kiến thức.
Công việc cụ thể của học sinh nhƣ sau: - Tham gia tích cực vào thảo luận, đƣa ra chủ đề học tập, trên cơ sở hƣớng dẫn của giáo viên, họ từng bƣớc trả lời đƣợc các câu hỏi định hƣớng; - Phải hoàn thiện các bài tập trƣớc, trong và sau khi học. Điều này có thể kết hợp giữa học cả lớp và học theo nhóm; - Cần có sự phân công công việc trong nhóm một cách hợp lí, đồng thời cử ra nhóm trƣởng đóng vai trò quản lí hoạt động của các thành viên trong nhóm. Ghi đầy đủ thông tin vào bảng phân công công việc của nhóm, biên bản thảo luận nhóm, biên bản tự đánh giá và đánh giá của các thành viên…; - Tham gia tích cực vào trao đổi thông tin, tranh luận, đóng góp ý kiến,…để hoàn thành tốt nhiệm vụ thu thập và xử lí thông tin, đƣa ra kết quả cuối cùng; - Hoàn thành các sản phẩm từ các bài tập đƣợc giao và trình bày sản phẩm của nhóm; - Tham gia vào việc tự đánh giá và đánh giá các thành viên trong nhóm về ý thức thái độ, hiệu quả làm việc. Thông qua tự đánh giá và đánh giá các thành viên, học sinh nhận rõ đƣợc ƣu, nhƣợc điểm của những công việc mình đã làm, những khó khăn gặp phải, những gì đã làm đƣợc, những gì cần chỉnh sửa, bổ sung hoặc phải thay đổi hoàn toàn, những gì cần phát huy.
Vai trò của giáo viên Trong dạy học theo chủ đề, giáo viên không còn là ngƣời thuyết trình, diễn giảng mà đóng vai trò là ngƣời hƣớng dẫn bên cạnh học sinh. Giáo viên 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luôn đặt ra các câu hỏi cho học sinh suy nghĩ và thử thách họ nhằm hỗ trợ những kết quả của họ. Giáo viên không dạy kiến thức mà thông qua chỉ dẫn, làm mẫu giúp học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức. Vai trò của giáo viên không còn là những chuyên gia, bản thân họ, cũng tìm kiếm và xử lí thông tin cùng với học sinh.
Các nhiệm vụ cụ thể của giáo viên nhƣ sau: + X c định chủ đề dạ học Giai đoạn chọn chủ đề dạy học là một giai đoạn hết sức quan trọng của mô hình dạy học này. Trƣớc tiên, giáo viên phải là ngƣời lựa chọn chủ đề tức là cần xem những nội dung kiến thức nào có thể tích hợp thành một chủ đề và có thể tổ chức dạy học theo mô hình chủ đề một cách thuận lợi , phải xác định đƣợc những nội dung kiến thức mà học sinh cần chiếm lĩnh khi dạy học chủ đề, để gắn nó vào những ứng dụng trong đời sống, kĩ thuật và nhìn thấy rõ ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học của chủ để. Bởi vậy giáo viên cần: - Xuất phát từ nội dung của các bài học, giáo viên phải xác định đƣợc nội dung kiến thức và kĩ năng ngƣời học cần đạt đƣợc, phải có ý đồ tích hợp thành chủ đề và suy nghĩ về ý tƣởng chủ đề; - Giáo viên phải luôn nhìn thấy, tìm thấy những vấn đề thực tiễn có liên quan đến chủ đề; - Biết từ bỏ những nội dung mà chƣơng trình buộc phải dạy theo mô hình truyền thống. + X c định mục tiêu dạ học bao gồm cả mục tiêu nhận thức và mục tiêu nhân văn + Xâ d ng câu hỏi định hƣớng bao gồm câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung Câu hỏi khái quát có ý nghĩa xuyên suốt các chủ đề của bài học, môn học, thậm chí còn xuyên suốt nội dung của nhiều môn học.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với học sinh, câu hỏi khái quát sẽ lí giải và tập trung vào quá trình tiếp thu các sự kiện về chủ đề trong phạm vi bài học hoặc một số bài học, môn học. Câu hỏi bài học: Là những câu hỏi bó hẹp trong một chủ đề hoặc trong một bài học cụ thể, hỗ trợ và phát triển câu hỏi khái quát. Câu hỏi nội dung: Là những câu hỏi hỗ trợ trực tiếp về nội dung và mục tiêu bài học.