Luận Văn Thạc Sĩ: Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém Qua Hệ Thống Bài Tập Điện Li

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu hệ thống bài tập điện li nhằm nâng cao năng lực học sinh yếu kém tại trường trung học phổ thông.

• Tác giả: Hoàng Thị Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Bộ Môn Hóa Học
• Đề tài: Sử Dụng Hệ Thống Bài Tập Điện Li Nhằm Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém Trường Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP PHẦN ĐIỆN LI LỚP 11 BỒI DƢỠNG HỌC SINH YẾU KÉM
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Quan điểm dạy học phân hóa
• 1.2.1. Cơ sở lý luận của dạy học phân hóa
• 1.2.1.1. Thuyết đa trí thông minh của Howard Gardner
• 1.2.1.2. Thuyết phong cách học tập
• 1.2.2. Phân loại dạy học phân hóa
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4. Dạy học tích cực
• 1.5. Bài tập hóa học là một trong những phương pháp dạy học quan trọng
• 1.6. Bài tập hóa học
• 1.7. Phương pháp dạy học
• 1.8. Thực trạng bồi dưỡng học sinh yếu kém ở trường phổ thông
• 1.8.1. Thực trạng dạy và học hóa học lớp 11 ở một số trường THPT Bắc Giang
• 1.8.1.1. Mục đích khảo sát
• 1.8.1.2. Biểu hiện của học sinh yếu kém môn Hóa học
• 1.8.1.3. Điều tra nguyên nhân của học sinh yếu kém
• 1.8.1.4. Thực trạng bồi dưỡng học sinh yếu kém hóa học
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG LÍ THUYẾT VÀ BÀI TẬP PHẦN ĐIỆN LI DÙNG BỒI DƢỠNG HỌC SINH YẾU KÉM HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Mục tiêu, kế hoạch và cấu trúc nội dung của chuyên đề
• 2.1.1. Kế hoạch dạy học chương Sự điện li
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung của chuyên đề
• 2.1.3. Những lưu ý khi dạy chuyên đề
• 2.2. Nguyên tắc tuyển chọn hệ thống lí thuyết và bài tập
• 2.2.1. Nguyên tắc 1: Hệ thống bài tập phải góp phần thực hiện mục tiêu môn học
• 2.2.2. Nguyên tắc 2: Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính chính xác và khoa học
• 2.2.3. Nguyên tắc 3: Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính hệ thống và tính đa dạng
• 2.2.4. Nguyên tắc 4: Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính phân hóa và tính chính xác
• 2.2.5. Nguyên tắc 5: Hệ thống bài tập phải góp phần củng cố kiến thức cho HS
• 2.2.6. Nguyên tắc 6: Hệ thống bài tập phải phát huy tính tích cực nhận thức, năng lực sáng tạo của HS
• 2.3. Quy trình xây dựng bài tập hoá học
• 2.4. Hệ thống hóa các kiến thức lí thuyết phần điện li lớp 11
• 2.4.1. Sự điện li
• 2.4.2. Axit, bazo và muối
• 2.4.3. Sự điện li của nước- pH
• 2.4.4. Chất chỉ thị axit- bazơ
• 2.4.5. Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li
• 2.5. Hệ thống hóa các dạng bài tập phần điện li lớp 11
• 2.5.1. Bài tập phân loại chất điện li
• 2.5.2. Bài tập axit – Bazo- Muối
• 2.5.3. Bài tập về pH
• 2.5.4. Bài tập về phản ứng trao đổi ion
• 2.5.5. Bài tập về định luật bảo toàn điện tích
• 2.5.6. Bài tập dạng câu hỏi tích hợp
• 2.6. Bồi dưỡng khả năng học tập cho học sinh yếu kém trong quá trình dạy học
• 2.6.1. Phương hướng chung
• 2.6.2. Một số biện pháp cụ thể
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Các tham số đặc trưng
• 3.6.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém Qua Bài Tập Điện Li

Bồi dưỡng học sinh yếu kém là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc sử dụng hệ thống bài tập điện li không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Hệ thống bài tập này được thiết kế để phù hợp với nhu cầu học tập của từng học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và giảm thiểu tình trạng học sinh yếu kém.

1.1. Khái Niệm Về Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém

Bồi dưỡng học sinh yếu kém là quá trình giúp đỡ học sinh cải thiện kiến thức và kỹ năng trong môn học cụ thể. Đặc biệt, trong môn Hóa học, việc này trở nên cần thiết hơn bao giờ hết khi mà nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nắm vững kiến thức cơ bản.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hệ Thống Bài Tập Điện Li

Hệ thống bài tập điện li không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn phát triển khả năng tư duy logic. Việc áp dụng các bài tập này trong giảng dạy sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học.

II. Vấn Đề Học Sinh Yếu Kém Trong Môn Hóa Học

Tình trạng học sinh yếu kém trong môn Hóa học đang gia tăng, gây ra nhiều lo ngại cho giáo viên và phụ huynh. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thiếu hứng thú học tập và phương pháp dạy học chưa phù hợp. Việc nhận diện đúng nguyên nhân sẽ giúp tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Tình Trạng Yếu Kém

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh yếu kém trong môn Hóa học, bao gồm thiếu kiến thức nền tảng, phương pháp học tập không hiệu quả và sự thiếu quan tâm từ gia đình. Việc phân tích các nguyên nhân này là rất cần thiết để có biện pháp khắc phục.

2.2. Hệ Lụy Của Việc Học Sinh Yếu Kém

Học sinh yếu kém không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn tác động đến tâm lý và sự tự tin của các em. Điều này có thể dẫn đến việc các em từ bỏ môn học hoặc không có động lực học tập trong tương lai.

III. Phương Pháp Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém Qua Bài Tập Điện Li

Để bồi dưỡng học sinh yếu kém, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Hệ thống bài tập điện li được thiết kế để phù hợp với từng đối tượng học sinh, từ đó giúp các em tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

3.1. Thiết Kế Bài Tập Phù Hợp Với Năng Lực Học Sinh

Bài tập cần được thiết kế đa dạng, từ dễ đến khó, để phù hợp với năng lực của từng học sinh. Việc này giúp học sinh cảm thấy tự tin hơn khi giải quyết các bài tập và từ đó nâng cao khả năng học tập.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Giảng Dạy

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy sẽ tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn. Các bài tập điện li có thể được thực hiện qua các phần mềm học tập, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và thực hành.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hệ Thống Bài Tập Điện Li

Hệ thống bài tập điện li đã được áp dụng tại nhiều trường trung học phổ thông và cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao chất lượng học tập của học sinh yếu kém. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các bài tập này có sự cải thiện đáng kể trong kết quả học tập.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Trường THPT

Nghiên cứu tại trường THPT Yên Dũng số 2 cho thấy rằng việc áp dụng hệ thống bài tập điện li đã giúp giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống đáng kể. Các em đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc nắm vững kiến thức.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Giáo viên và học sinh đều có phản hồi tích cực về hệ thống bài tập điện li. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học, trong khi giáo viên nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng giải quyết vấn đề của học sinh.

V. Kết Luận Về Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém Qua Bài Tập Điện Li

Bồi dưỡng học sinh yếu kém qua hệ thống bài tập điện li là một phương pháp hiệu quả giúp nâng cao chất lượng giáo dục. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và hệ thống bài tập phù hợp sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Bồi Dưỡng

Trong tương lai, việc bồi dưỡng học sinh yếu kém sẽ tiếp tục được chú trọng. Các phương pháp mới sẽ được nghiên cứu và áp dụng để nâng cao hiệu quả giáo dục.

5.2. Khuyến Khích Sự Tích Cực Trong Học Tập

Khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực sẽ giúp các em phát triển kỹ năng và tự tin hơn trong việc học. Điều này không chỉ giúp cải thiện kết quả học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phân hóa năng lực học tập môn Hóa học cấp trung học phổ thông đang đặt ra nhiều thách thức đối với chất lượng giáo dục đại trà. Khảo sát thực tế tại tỉnh Bắc Giang trong năm học 2014-2015 cho thấy tỷ lệ học sinh có học lực yếu kém môn Hóa học khối 11 chiếm tỷ trọng đáng kể, cụ thể là 22,02% tại trường THPT Yên Dũng số 2 và 25,97% tại trường THPT Thái Thuận. Phần lớn học sinh gặp rào cản lớn ngay từ chương mở đầu của chương trình Hóa học 11 là chuyên đề Sự điện li, vốn mang tính trừu tượng cao và đòi hỏi nền tảng tư duy hóa học vững chắc.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xác định rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng học sinh yếu kém, từ đó thiết kế, tuyển chọn và xây dựng hệ thống lý thuyết tinh gọn cùng chuỗi bài tập phân hóa theo chuyên đề Sự điện li. Nghiên cứu đề xuất quy trình sử dụng hệ thống bài tập này nhằm bù lấp lỗ hổng kiến thức, rèn luyện kỹ năng tự học và khơi gợi niềm yêu thích bộ môn cho học sinh. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi 6 bài học thuộc 7 tiết phân phối chương trình của chương Sự điện li Hóa học 11 cơ bản, tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm trực tiếp tại 2 trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2014-2015.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp giải pháp sư phạm đồng bộ, giúp kéo giảm tỷ lệ học sinh yếu kém, đồng thời tạo nguồn tư liệu dạy học phân hóa chuẩn mực cho giáo viên bộ môn Hóa học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết giáo dục hiện đại:

• Thuyết Đa trí tuệ của Howard Gardner: Khẳng định con người sở hữu ít nhất 7 dạng trí thông minh khác nhau (như logic - toán học, ngôn ngữ, không gian, vận động...). Trường học truyền thống thường chỉ đánh giá học sinh qua năng lực logic và ngôn ngữ, vô tình bỏ quên các thiên hướng nhận thức khác. Việc dạy học cần đa dạng hóa hình thức tiếp cận để học sinh tiếp thu kiến thức bằng chính thế mạnh của mình.
• Thuyết Phong cách học tập và Quan điểm dạy học phân hóa: Tiếp cận người học theo 4 hướng phân hóa trọng tâm gồm mức độ nhận thức (giỏi, khá, trung bình, yếu), hứng thú học tập, sức học thực tế và động cơ học tập.
• Mô hình Dạy học tích cực và Lấy người học làm trung tâm: Chuyển đổi vai trò của giáo viên từ truyền thụ một chiều sang thiết kế, tổ chức môi trường học tập khám phá và hướng dẫn học sinh tự lực giải quyết vấn đề.

Khung kiến thức chuyên môn tập trung vào 4 khái niệm và quy luật then chốt: khái niệm về sự điện li và cơ chế phân li ra ion; phân loại chất điện li mạnh và chất điện li yếu; thuyết axit - bazơ của Arrhenius kết hợp tích số ion của nước cùng thang đo pH; bản chất và điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu nghiên cứu: Nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua điều tra thực trạng trên 8 giáo viên giảng dạy môn Hóa học, 107 học sinh khối 11 thuộc diện yếu kém (48 học sinh trường THPT Yên Dũng số 2 và 59 học sinh trường THPT Thái Thuận), cùng 25 phụ huynh học sinh trong năm học 2014-2015.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung khoanh vùng đúng nhóm học sinh có kết quả học tập môn Hóa học dưới mức trung bình tại 2 trường đại diện cho khu vực nông thôn và đô thị của tỉnh Bắc Giang nhằm phản ánh toàn diện bức tranh thực tiễn.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận, quan sát sư phạm, dự giờ, phỏng vấn sâu và thực nghiệm sư phạm đối chứng. Phương pháp thống kê toán học được lựa chọn để phân tích định lượng kết quả các bài kiểm tra thông qua các tham số: điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định t-test độc lập (giá trị p) và kích thước ảnh hưởng SMD (Standardized Mean Difference). Việc sử dụng các công cụ thống kê chuẩn mực này nhằm triệt tiêu các sai số ngẫu nhiên, đảm bảo tính khách quan và đo lường chính xác mức độ tiến bộ vượt bậc của nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tỷ lệ học sinh yếu kém ban đầu ở mức cao: Số liệu thống kê năm học 2014-2015 tại 2 trường khảo sát cho thấy tỷ lệ học sinh khối 11 xếp loại yếu kém môn Hóa học lần lượt là 22,02% tại THPT Yên Dũng số 2 (111/504 học sinh) và 25,97% tại THPT Thái Thuận (133/512 học sinh).
• Nguyên nhân chủ yếu do rỗng kiến thức nền tảng: Có tới 93,46% học sinh tự nhận thấy bị mất căn bản kiến thức từ cấp trung học cơ sở (về hóa trị, phương trình hóa học, tính chất các hợp chất vô cơ). Con số này hoàn toàn tương đồng với đánh giá từ 87,50% giáo viên và 80,00% phụ huynh học sinh được khảo sát.
• Hạn chế về tâm lý và phương pháp giảng dạy: 79,44% học sinh cảm thấy thiếu hứng thú với môn học; 72,90% học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp cận phương pháp giảng dạy truyền thống; 43,93% học sinh cho biết chưa nhận được sự khích lệ kịp thời từ giáo viên; trong khi 62,50% giáo viên nhận định học sinh còn thiếu tính tự giác và chăm chỉ trong tự học.
• Sự bứt phá rõ rệt qua thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng hệ thống bài tập phân hóa và phương pháp bồi dưỡng chuyên biệt, kết quả học tập của nhóm thực nghiệm qua 3 bài kiểm tra đều vượt trội so với nhóm đối chứng, thể hiện ở sự tăng trưởng mạnh của tỷ lệ điểm khá - giỏi và sự sụt giảm căn bản của tỷ lệ điểm yếu - kém.

Thảo luận kết quả

Thực tế điều tra cho thấy rào cản lớn nhất của học sinh yếu kém không hẳn do năng lực trí tuệ mà xuất phát từ việc đứt gãy mạch kiến thức cơ bản kéo dài, kết hợp với áp lực từ các bài tập quá khó, mang tính đánh đố. Khi giáo viên áp dụng hệ thống bài tập phân tầng theo 6 nguyên tắc khoa học và quy trình 8 bước chuẩn hóa, học sinh được tiếp cận các bài tập vừa sức từ mức độ nhận biết đến vận dụng thấp, giúp tạo dựng niềm tin và phục hồi năng lực học tập.

Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa sinh động qua các đường phân phối tần suất lũy tích và đồ thị cột so sánh kết quả của 3 bài kiểm tra. Đồ thị cột biểu diễn phân loại học lực minh chứng rõ nét: ở bài kiểm tra số 1, số 2 và số 3, cột điểm khá và giỏi của nhóm thực nghiệm luôn cao vượt trội, trong khi cột điểm dưới trung bình thu hẹp tối đa so với nhóm đối chứng. Đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải của nhóm đối chứng, phản ánh phổ điểm dịch chuyển tích cực. Giá trị kiểm định thống kê với p < 0,05 và hệ số ảnh hưởng SMD đạt mức cao khẳng định sự can thiệp sư phạm mang lại hiệu quả bền vững, nhất quán với các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học Hóa học trong nước.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng quy trình bù lấp lỗ hổng kiến thức phân hóa: Giáo viên bộ môn cần chủ động khảo sát đầu năm để phân loại nhóm khuyết thiếu kiến thức (cân bằng phản ứng, tính tan, nồng độ mol), tổ chức phụ đạo định kỳ 2 tiết mỗi tuần trong 4 tuần đầu học kỳ, hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 50% tỷ lệ học sinh mất gốc lý thuyết nền tảng.
• Chuẩn hóa hệ thống bài tập vừa sức theo thang bậc nhận thức: Tổ chuyên môn biên soạn ngân hàng bài tập chuyên đề Sự điện li với tối thiểu 100 câu hỏi trắc nghiệm và tự luận phân cấp (nhận biết, thông hiểu, vận dụng cơ bản), tích hợp các tình huống thực tiễn sinh động nhằm bảo đảm 100% học sinh yếu kém có thể hoàn thành các dạng bài cơ bản.
• Đổi mới phương pháp dạy học tích cực và khám phá: Đẩy mạnh sử dụng thí nghiệm trực quan, phiếu học tập dạng sơ đồ grap và ứng dụng công nghệ thông tin trong 100% các tiết học lý thuyết và bài tập, duy trì liên tục trong năm học để nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên trên 85%.
• Cải tiến công tác kiểm tra đánh giá và tạo động lực: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn chỉ đạo đa dạng hóa hình thức kiểm tra (tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, kiểm tra bậc thang 15 phút), kết hợp khen thưởng kịp thời sự tiến bộ nhỏ nhất của học sinh hàng tháng, đặt chỉ tiêu hạ tỷ lệ học sinh yếu kém toàn khối xuống dưới 10% sau một năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống bài tập mẫu và giáo án minh họa để tổ chức dạy học phân hóa trên lớp cũng như xây dựng chương trình phụ đạo học sinh yếu kém môn Hóa học lớp 11.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Vận dụng quy trình 8 bước thiết kế bài tập và các biện pháp sư phạm đồng bộ để chỉ đạo chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục đại trà tại đơn vị.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục, kỹ thuật xử lý số liệu thống kê toán học (t-test, SMD) và ứng dụng thuyết Đa trí tuệ trong dạy học chuyên ngành.
• Phụ huynh và học sinh lớp 11: Nắm bắt phương pháp tự học theo từng nấc thang kiến thức, sử dụng hệ thống câu hỏi kèm hướng dẫn để chủ động tự ôn tập, lấp lỗ hổng kiến thức môn Hóa học tại nhà.

Câu hỏi thường gặp

• Hệ thống bài tập điện li trong nghiên cứu có điểm gì khác biệt so với sách bài tập hiện hành? Hệ thống bài tập được thiết kế chuyên biệt theo 6 nguyên tắc phân hóa, chia nhỏ các bước tư duy từ mức độ nhận biết đến vận dụng cơ bản. Khác với sách bài tập đại trà, tài liệu cung cấp số lượng bài tập cùng mức độ nhiều hơn, giúp học sinh yếu kém rèn luyện kỹ năng viết phương trình ion và tính pH theo từng bước vững chắc.

• Làm thế nào để áp dụng thuyết Đa trí tuệ của Howard Gardner vào dạy học chương Sự điện li? Giáo viên đa dạng hóa hình thức dạy học bằng cách kết hợp sơ đồ grap cho học sinh có trí tuệ không gian, thí nghiệm thực hành kiểm tra tính dẫn điện cho học sinh có trí tuệ vận động, và tổ chức làm việc nhóm cho học sinh có trí tuệ tương tác. Cách làm này giúp 79,44% học sinh từng thiếu hứng thú tìm lại động lực học tập.

• Những chỉ số thống kê nào chứng minh phương pháp thực nghiệm đạt hiệu quả thực chất? Nghiên cứu sử dụng hệ thống tham số thống kê gồm điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định t-test độc lập với mức ý nghĩa p < 0,05 và chỉ số kích thước ảnh hưởng SMD. Các giá trị định lượng này khẳng định sự tiến bộ của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ phương pháp tác động chứ không phải do ngẫu nhiên.

• Tại sao học sinh lớp 11 thường gặp nhiều khó khăn ở chương Sự điện li? Khảo sát thực tế chỉ ra 93,46% học sinh yếu kém bị rỗng kiến thức từ cấp dưới về hóa trị, tính tan và bản chất phản ứng vô cơ. Khi tiếp cận chương Sự điện li vốn đòi hỏi khả năng tư duy hạt vi mô trừu tượng và tính toán logarit pH, học sinh dễ rơi vào tình trạng quá tải nếu thiếu bài tập vừa sức.

• Quy trình xây dựng bài tập trong luận văn có thể nhân rộng sang các chương học khác không? Quy trình 8 bước từ xác định mục tiêu, thu thập dữ liệu, biên soạn bài tập phân hóa đến thử nghiệm sư phạm mang tính chuẩn hóa cao. Mô hình này hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các chương phức tạp khác như Nitơ - Photpho, Cacbon - Silic hay Hóa học hữu cơ lớp 11 và 12.

Kết luận

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về dạy học phân hóa, thuyết Đa trí tuệ và phương pháp dạy học tích cực trong môn Hóa học.
• Đánh giá toàn diện thực trạng học sinh yếu kém tại hai trường THPT qua nguồn dữ liệu thực chứng trên 107 học sinh và 8 giáo viên.
• Xây dựng thành công quy trình 8 bước và hệ thống bài tập chuyên đề Sự điện li phân hóa sát hợp với học sinh yếu kém.
• Kiểm chứng thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi và hiệu quả nâng cao chất lượng học tập thông qua các tham số thống kê chuẩn mực.
• Đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm đồng bộ từ quản lý, giảng dạy đến kiểm tra đánh giá có giá trị ứng dụng thực tiễn cao.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung mở rộng áp dụng bộ bài tập phân hóa cho toàn bộ khối 11 trong năm học tới và tiếp tục biên soạn các chuyên đề bổ trợ cho chương trình Hóa học 12. Các thầy cô giáo và nhà trường hãy chủ động khai thác và ứng dụng ngay nguồn tài liệu này để tối ưu hóa hiệu quả dạy học phân hóa tại cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung chính của luận văn được chia thành 03 chương: Chƣơng 1: Tổng quan về cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh yếu kém. Chƣơng 2: Xây dựng hệ thống lí thuyết và bài tập phần điện li dùng trong bồi dưỡng học sinh yếu kém trường THPT. Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP PHẦN ĐIỆN LI LỚP 11 BỒI DƢỠNG HỌC SINH YẾU KÉM 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Thực tế hiện nay lượng học sinh yếu kém môn Hóa học ngày càng có xu hướng tăng lên.

Chúng đúng mức và kịp thời. Đây là một hướng nghiên cứu có tính thực tiễn cao góp phần nâng cao chất lượng tôi nhận thấy việc bồi dưỡng HS yếu kém cần phải được quan tâm giáo dục phổ thông. Hiện nay đã có nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này như: - Phương pháp bồi dưỡng HS yếu môn Hóa học lấy lại căn bản, khóa luận tốt nghiệp (1996) của sinh viên Trần Thị Hoài Phương (ĐHSP HN). - Những biện pháp giúp đỡ HS yếu kém đạt được yêu cầu và kết quả cao hơn trong học tập môn hóa học ở các trường THPT các tỉnh miền núi phía Bắc, luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục (2005) của Trịnh Văn Thịnh (ĐHSP HN).

- Sử dụng các phương pháp dạy học phức hợp bồi dưỡng HS yếu kém ôn hóa học THPT, Luận văn thạc sĩ giáo dục học (2008) của Phan Thị Huyền (ĐHSP HN). - Nâng cao khả năng học tập cho HS yếu kém trong DHHH chương 2 và 4 lớp 10 chương trình cơ bản – THPT, Luận văn thạc sĩ Sư phạm hóa học (2012) của Nguyễn Thị Oanh, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc Gia HN. - Một số biện pháp bồi dưỡng HS yếu kém trong DHHH (Chương hiđrocacbon no, chương hiđrocacbon không no – Hóa học 11), Luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục (2013) của Ngô Minh Phương, Trường ĐHSP HN. - Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học 12 phần kim loại nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh yếu kém, Luận văn thạc sĩ sư phạm hóa học (2014) của Nguyễn Thùy Dương, Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia HN.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các công trình nghiên cứu này là nguồn tư liệu quý giá để nghiên cứu, tìm hiểu và áp dụng trong việc bồi dưỡng và phát triển những năng lực cần thiết cho học sinh yếu kém, nâng cao chất lượng DHHH. Theo chúng tôi điểm mấu chốt của HS yếu kém là HS chưa hứng thú học tập môn Hóa học. Do đó nghiên cứu cần làm rõ vấn đề làm thế nào để nâng cao hứng thú học tập của HS yếu kém? Từ đó phát triển năng lực nhận thức cho HS yếu kém. Quan điểm dạy học phân hóa 1.

Cơ sở lý luận của dạy học phân hóa 1. Thuyết đa trí thông minh của Howard Gardner[1] Theo Gardner, trí thông minh được ông quan niệm như sau “là khả năng giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra các sản phẩm mà các giải pháp hay sản phẩm này có giá trị trong một hay nhiều môi trường văn hóa” và trí thông minh cũng không thể chỉ được đo lường duy nhất qua chỉ số IQ. Sau đây là 7 loại trí thông minh mà Gardner đã đề nghị tại thời điểm đó. Các loại trí tuệ Khả năng và nhận thức Trí tuệ ngôn ngữ Sử dụng hiệu quả ngôn ngữ và lời nói Trí tuệ logic - toán học Logic và các con số Trí tuệ âm nhạc Âm nhạc, âm thanh, giai điệu Trí tuệ hình thể - động năng Kiểm soát chuyển động cơ thể Trí tuệ không gian Các hình ảnh và không gian Trí tuệ giao tiếp Cảm xúc của những người khác Trí tuệ về nội tâm Tự nhận thức Lý thuyết của Gardner đã chỉ ra rằng mỗi người trong chúng ta đều tồn tại một vài kiểu thông minh trên, tuy nhiên, sẽ có kiểu thông minh trội hơn trong mỗi người.

Bên cạnh đó, Gardner đã chỉ ra rằng trong trường học thông thường chỉ đánh giá một học sinh thông qua 2 loại trí thông minh là trí thông minh ngôn ngữ và trí thông minh về logic/toán học, và điều này là không chính xác. Trong trường học đã bỏ rơi các em có thiên hướng học tập qua âm nhạc, vận động, thị giác, giao tiếp.đồng thời lèo lái tất cả mọi học sinh đi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] theo cùng một con đường và cùng chịu chung một sự đánh giá và phán xét. Nhiều học sinh đã có thể học tập tốt hơn nếu chúng được tiếp thu kiến thức bằng chính thế mạnh của chúng. Thuyết đa trí tuệ đã mang lại một cái nhìn nhân bản và cần thiết nhằm kêu gọi nhà trường và giáo viên coi trọng sự đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh: mỗi loại trí tuệ đều quan trọng và mỗi học sinh đều có ít nhiều khả năng theo nhiều khuynh hướng khác nhau.

Nhà trường phải là nơi giúp đỡ, khơi gợi tiềm năng, tạo điều kiện học tập theo các khuynh hướng khác nhau cho các chủ nhân tương lai của xã hội. Làm được điều đó, chúng ta sẽ giúp mỗi học sinh tỏa sáng và thành công trong cuộc sống của chúng. Thuyết phong cách học tập Theo thuyết PCHT đã được các nhà khoa học nghiên cứu từ những năm 1960. Trên thế giới hiện nay có hàng trăm mô hình PCHT khác nhau.

Qua nghiên cứu các tài liệu [5], [6] về PCHT, có thể nhận thấy rằng các nội dung côt lõi của định nghĩa PCHT như sau: - PCHT là những đặc điểm riêng của cá nhân. - PCHT bao gồm các đặc điểm về nhận thức, cảm xúc, sinh lí - PCHT chỉ ra các cách thức ưu thế của cá nhân tiếp nhận - PCHT chỉ ra cách thức ưu thế của cá nhân tiếp nhận, xử lý và lưu giữ thông tin trong môi trường học tập. - PCHT tương đối bền vững 1. Phân loại dạy học phân hóa [19], [23] Dạy học phân hóa không đơn thuần là phân loại người học theo năng lực nhận thức mà ở đây là PPDH phù hợp với từng đối tượng người học trên cơ sở am hiểu từng cá thể, GV tiếp cận người học ở tâm lí, năng khiếu… Dạy học phân hóa xuất phát từ nhu cầu đảm bảo thực hiện tốt mục đích dạy học, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của từng cá nhân, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong một lớp học luôn có sự chênh lệch về trình độ nhận thức của mỗi thành viên.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân hóa theo mức độ nhận thức Trong lớp học có các nhóm HS có trình độ nhận thức khác nhau: giỏi, khá, trung bình, yếu. Dựa trên trình độ nhận thức của người học mà GV giao nhiệm vụ với mức độ khó hay dễ tương ứng. Phân hóa theo hứng thú của người học: Căn cứ vào đặc điểm hứng thú học tập của HS để GV tổ chức cho HS tìm hiểu, khám phá nhận thức.

Phân hóa theo sức học của người học: Căn cứ vào thực chất năng lực, trình độ của HS để GV tổ chức những tác động sư phạm phù hợp với HS để kích thích tính tích cực học tập của HS. Dựa trên trình độ giỏi, khá, trung bình, yếu, kém mà GV giao cho HS những nhiệm vụ tương ứng. Phân hóa theo động cơ, lợi ích học tập của người học: Đối với những nhóm HS có nhu cầu tìm tòi, nghiên cứu, GV cần xác định nhiệm vụ học tập cao hơn và đưa thêm nhiều nội dung học tập cho HS nhóm này tự học. Đối với nhóm HS có nhu cầu học tập không cao thì GV phải chú ý đến nhiệm vụ, nội dung cơ bản và bổ sung, liên hệ những vấn đề thực tiễn giúp HS tăng sự hứng thú, động cơ học tập.

Đổi mới phương pháp dạy học Việc đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông có thể thực hiện theo các hướng sau: 1. Xây dựng cơ sở lý thuyết có tính phương pháp luận để tìm hiểu bản chất PPDH và định hướng hoàn thiện PPDH, chú ý những quan điểm phương pháp luận về PPDH 2. Hoàn thiện chất lượng các PPDH hiện có và sử dụng phối hợp nhiều PPDH. Việc hoàn thiện chất lượng PPDH và sử dụng trong dạy học hóa học được thực hiện bằng nhiều cách: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tổ chức cho người học được học tập trong các hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo.

- Sử dụng phối hợp nhiều PPDH của giáo viên, nhiều hình thức hoạt động của HS, giúp HS được hoạt động chủ động, sáng tạo, khai thác và tận dụng mặt tốt của mỗi PPDH. - Tăng cường năng lực vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống và sản xuất luôn đổi mới. Chú ý hình thành năng lực tự giải quyết vấn đề cho HS và có biện pháp hình thành từng bước năng lực tự giải quyết vấn đề một cách sang tạo từ thấp đến cao. - Đổi mới các hoạt động của HS và tăng cường thời gian dành cho HS hoạt động trong giờ học.

Dành thời gian thích đáng để chỉ dẫn, uốn nắn phương pháp học tập cho HS. - Từng bước đổi mới công tác kiểm tra đánh giá, nhằm đánh giá những biểu hiện chủ động sáng tạo của HS, kỹ năng thực hành và kỹ năng biết vận dụng sáng tạo kiến thức có liên quan để giải quyết các vấn đề thực tiễn. - Phương pháp dạy học hóa học phải thể hiện được phương pháp nhận thức khoa học đặc trưng của bộ môn hóa học là thực nghiệm hóa học, do đó phải tăng cường sử dụng thí nghiệm và các phương tiện trực quan, phải dạy cho HS cách tự nghiên cứu và tự học khi giải quyết chúng. Tăng cường sử dụng phương pháp nghiên cứu và tự học khi sử dụng chúng.

Tăng dần sử dụng phương pháp nghiên cứu trong khi tiến hành các thí nghiệm. Sáng tạo ra các PPDH mới. Việc sáng tạo ra các PPDH mới có thể bằng các cách sau: a. Liên kết nhiều PP riêng lẻ thành những tổ hợp PPDH phức hợp (có hiệu quả cao hơn) b.

Liên kết PPDH với các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại (phương tiện nghe nhìn, máy vi tính…) tạ ra tổ hợp PPGD có sử dụng phương tiện lĩ thuật. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.