Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Thông Qua Dạy Học Phần Điện Hóa Học

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học thông qua dạy học phần điện hóa học ở trường trung học phổ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phạm Thị Chiên
• Người hướng dẫn: Gs. Lâm Ngọc Thiềm
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - ĐHQG Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Bộ Môn Hóa Học
• Đề tài: Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Thông Qua Dạy Học Phần Điện Hóa Học Ở Trường Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Bồi dưỡng học sinh giỏi với việc đào tạo nhân tài cho đất nước
• 1.2.1. Chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục
• 1.2.2. Đào tạo nhân tài cho đất nước - Trách nhiệm và lợi ích của quốc gia
• 1.3. Tổng quan về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT
• 1.3.1. Quan niệm về học sinh giỏi
• 1.3.2. Mục tiêu của việc bồi dưỡng HSG
• 1.3.3. Những phẩm chất và năng lực quan trọng nhất của một HSGHH
• 1.3.4. Một số biện pháp phát hiện HSG hóa học ở bậc THPT
• 1.3.5. Một số biện pháp bồi dưỡng HSG hóa học ở bậc THPT
• 1.3.6. Những năng lực cần thiết của GV dạy bồi dưỡng HSG hóa học
• 1.3.7. Những kĩ năng cần thiết của giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi hoá học
• 1.3.8. Bài tập hóa học
• 1.3.8.1. Khái niệm bài tập hoá học
• 1.3.8.2. Phân loại bài tập hóa học
• 1.3.8.3. Tác dụng của bài tập hóa học
• 1.3.8.4. Sử dụng bài tập hóa học nhằm phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
• 1.3.9. Một số phương pháp dạy học sử dụng để bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học
• 1.3.9.1. Phương pháp vấn đáp
• 1.3.9.2. Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề
• 1.3.9.3. Phương pháp hoạt động nhóm
• 1.3.9.4. Phương pháp động não
• 1.3.10. Xác định vùng kiến thức hóa lí trong chương trình bồi dưỡng HSG hóa học THPT
• 1.3.11. Thực trạng của việc bồi dưỡng HSG hóa học ở các trường THPT hiện nay
• 1.3.12. Điều tra, tham khảo ý kiến về công tác bồi dưỡng HSG ở trường THPT
• 1.3.12.1. Thuận lợi và khó khăn
• 1.3.13. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THPT
• 2.1. Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi phần điện hóa học
• 2.2. Bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua dạy học phần điện hóa học
• 2.2.1. Chuyên đề phản ứng oxi hóa khử
• 2.2.2. Chuyên đề pin điện hóa
• 2.2.3. Chuyên đề điện phân
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Chọn đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tiến hành kiểm tra và xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.7. Phương pháp xử lý, phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm sư phạm và đánh giá
• 3.9. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần phát hiện và phát triển nhân tài cho đất nước. Đặc biệt, phần điện hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp các em nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để tham gia các kỳ thi quốc gia và quốc tế.

1.1. Khái Niệm Về Học Sinh Giỏi Hóa Học

Học sinh giỏi hóa học là những em có năng lực vượt trội trong lĩnh vực hóa học, thể hiện qua kết quả học tập và khả năng giải quyết vấn đề. Việc phát hiện và bồi dưỡng những em này là rất cần thiết để tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

1.2. Vai Trò Của Điện Hóa Học Trong Bồi Dưỡng

Điện hóa học không chỉ là một phần quan trọng trong chương trình học mà còn là nền tảng cho nhiều ứng dụng thực tiễn trong đời sống. Việc bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua dạy học phần điện hóa học giúp các em phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

II. Thách Thức Trong Việc Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Mặc dù có nhiều thuận lợi, nhưng việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học cũng gặp không ít thách thức. Các giáo viên cần phải đối mặt với việc thiếu tài liệu và phương pháp dạy học hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi, đặc biệt là trong phần điện hóa học.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học. Tài liệu hiện có thường không đáp ứng được yêu cầu của các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Chưa Được Đổi Mới

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, dẫn đến việc học sinh không phát huy được tối đa khả năng của mình. Cần có những phương pháp dạy học mới, sáng tạo hơn để thu hút học sinh.

III. Phương Pháp Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Hiệu Quả

Để nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.1. Phương Pháp Vấn Đáp

Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Giáo viên đặt ra các câu hỏi để học sinh tự tìm ra câu trả lời, từ đó phát triển tư duy phản biện.

3.2. Phương Pháp Hoạt Động Nhóm

Hoạt động nhóm giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Đây là một phương pháp hiệu quả trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Điện Hóa Học Trong Bồi Dưỡng

Điện hóa học có nhiều ứng dụng thực tiễn trong đời sống, từ sản xuất năng lượng đến xử lý nước thải. Việc bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua các ứng dụng này giúp các em hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của môn học.

4.1. Ứng Dụng Trong Sản Xuất Năng Lượng

Điện hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất năng lượng tái tạo. Học sinh có thể tìm hiểu về pin mặt trời và các công nghệ năng lượng khác thông qua các bài tập thực hành.

4.2. Ứng Dụng Trong Xử Lý Nước Thải

Việc sử dụng điện hóa học trong xử lý nước thải giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của bảo vệ môi trường. Các em có thể tham gia vào các dự án thực tế để áp dụng kiến thức đã học.

V. Kết Luận Về Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, đặc biệt là phần điện hóa học, là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần có sự đầu tư và đổi mới trong phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng bồi dưỡng. Tương lai của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học phụ thuộc vào sự sáng tạo và nỗ lực của cả giáo viên và học sinh.

5.1. Tương Lai Của Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi

Với sự phát triển của công nghệ và phương pháp dạy học mới, việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học sẽ ngày càng hiệu quả hơn. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học phù hợp.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có chính sách hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục để tạo điều kiện thuận lợi cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học. Điều này bao gồm việc cung cấp tài liệu, đào tạo giáo viên và tổ chức các hoạt động ngoại khóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê thực tế trong giáo dục mũi nhọn, hơn 80% học sinh các lớp chuyên tại các trường trung học phổ thông trúng tuyển vào các trường đại học hàng đầu và nhiều học sinh xuất sắc đạt giải cao trong các kỳ thi Olympic Hóa học quốc tế. Tuy nhiên, qua khảo sát 20 giáo viên dạy bồi dưỡng Hóa học tại thành phố Hải Phòng vào năm 2014, có tới 85% giáo viên nhận định dung lượng kiến thức bồi dưỡng quá nặng so với quỹ thời gian và 60% gặp khó khăn khi xác định ranh giới kiến thức nâng cao.

Vấn đề cốt lõi hiện nay là sự chênh lệch lớn giữa chương trình sách giáo khoa phổ thông và nội dung đề thi học sinh giỏi các cấp. Đặc biệt, mảng kiến thức Điện hóa học thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia và Olympic Hóa học nhưng nguồn tài liệu chuyên sâu còn rất khan hiếm, thiếu tính hệ thống. Nhằm giải quyết thực trạng này, đề tài tập trung xây dựng hệ thống lý thuyết tinh gọn, phân loại bài tập chuyên đề và đề xuất phương pháp dạy học tích cực phần Điện hóa học.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 01/2014 đến tháng 10/2014 tại Trường Trung học phổ thông chuyên Trần Phú và Trường Trung học phổ thông Thái Phiên (Hải Phòng). Đóng góp của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi giúp tối ưu hóa hơn 30% thời lượng truyền thụ lý thuyết trên lớp, kích thích năng lực tự học và nâng cao tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các kỳ thi học sinh giỏi Hóa học lên hơn 25%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết hoạt động trong giáo dục và Thuyết kiến tạo nhận thức, kết hợp chặt chẽ với quan điểm sư phạm của nhà giáo dục M.A Đanilôp về việc vận dụng tri thức vào thực tiễn bài tập để khắc sâu bản chất hóa học. Luận văn vận dụng mô hình dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề qua 4 mức độ tự chủ nhận thức, mô hình học tập hợp tác theo nhóm từ 4 đến 6 thành viên và phương pháp đàm thoại Ơxrixtic (vấn đáp tìm tòi).

Khung lý thuyết định hình 4 khái niệm then chốt:

1. Bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học: Quá trình tổ chức các hoạt động nhận thức bậc cao nhằm phát triển tư duy sáng tạo, năng lực suy luận logic và khả năng làm việc độc lập của học sinh có năng khiếu.
2. Hệ thống bài tập hóa học: Công cụ sư phạm tích hợp điều kiện và yêu cầu khoa học, đóng vai trò vừa là mục đích, vừa là nội dung và phương pháp rèn luyện trí tuệ.
3. Vùng kiến thức Điện hóa học chuyên sâu: Khối kiến thức hóa lý tích hợp bao gồm phản ứng oxi hóa - khử phức tạp, nguyên tắc hoạt động của pin điện hóa theo phương trình Nernst và bản chất quá trình điện phân dung dịch.
4. Năng lực thực nghiệm và mô hình hóa: Khả năng vận dụng định luật bảo toàn electron, phương pháp cân bằng ion - electron và kỹ năng phân tích cơ chế phản ứng hóa học trong thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành điều tra thực trạng trên 20 giáo viên chuyên trách bồi dưỡng học sinh giỏi và lựa chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng gồm 2 nhóm học sinh (nhóm Thực nghiệm và nhóm Đối chứng) tại Trường Trung học phổ thông chuyên Trần Phú và Trường Trung học phổ thông Thái Phiên. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao cho cả khối trường chuyên năng khiếu và khối trường trung học phổ thông trọng điểm.

Nguồn dữ liệu bao gồm kết quả khảo sát định lượng từ 20 phiếu điều tra giáo viên, phân tích nội dung 15 bộ đề thi học sinh giỏi quốc gia và đề thi Olympic truyền thống 30/4 giai đoạn 2000 - 2014, cùng kết quả từ 2 bài kiểm tra thực nghiệm chuẩn hóa (kết hợp 30% trắc nghiệm khách quan và 70% trắc nghiệm tự luận).

Phương pháp phân tích sử dụng toán thống kê sư phạm (tính điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, phương sai, hệ số biến thiên, xây dựng đường lũy tích và kiểm định giá trị t-Student). Phương pháp này được lựa chọn nhằm triệt tiêu các sai số ngẫu nhiên, đo lường chính xác mức độ phân hóa năng lực và khẳng định độ tin cậy khoa học của phương pháp can thiệp. Toàn bộ quy trình nghiên cứu thực hiện qua 3 giai đoạn trong 10 tháng: khảo sát thực trạng, thiết kế 3 chuyên đề chuyên sâu và triển khai thực nghiệm sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng cho thấy 90% (18/20) giáo viên chưa biên soạn tài liệu tự học phát trước cho học sinh và 80% (16/20) chưa có tài liệu tóm lược lý thuyết trọng tâm, dẫn đến 85% giờ học bị áp lực về thời gian. Luận văn đã biên soạn và chuẩn hóa hoàn thiện 3 chuyên đề trọng tâm: Phản ứng oxi hóa - khử, Pin điện hóa và Sự điện phân với hơn 26 dạng bài tập mẫu và bài tập tự luyện nâng cao.

Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm sư phạm ghi nhận sự bứt phá vượt bậc của nhóm Thực nghiệm so với nhóm Đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10 điểm) ở nhóm Thực nghiệm đạt 38,5%, cao hơn 20,5% so với nhóm Đối chứng chỉ đạt 18,0%. Tỷ lệ học sinh đạt điểm yếu kém ở nhóm Thực nghiệm giảm hoàn toàn về mức 0%.

Điểm trung bình của học sinh nhóm Thực nghiệm đạt 8,15 điểm, vượt trội so với điểm trung bình 6,85 của nhóm Đối chứng (chênh lệch 1,30 điểm). Đồng thời, hệ số biến thiên của nhóm Thực nghiệm giảm xuống dưới mức 14,5%, chứng tỏ sự đồng đều và nâng cao vững chắc về năng lực nhận thức của toàn bộ học sinh được tiếp cận phương pháp mới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự tiến bộ vượt bậc bắt nguồn từ việc giáo viên phát tài liệu hướng dẫn tự học trước từ 1 đến 2 tuần. Học sinh đã chủ động nghiên cứu mục tiêu, nắm bắt khung lý thuyết và xử lý từ 10 đến 15 bài tập trắc nghiệm cơ bản tại nhà. Khi lên lớp, giáo viên giảm được hơn 40% thời gian thuyết trình lý thuyết để tập trung vào việc tổ chức thảo luận nhóm và hướng dẫn các phương pháp giải toán đột phá như phương pháp cân bằng ion - electron và định luật bảo toàn electron. Việc loại bỏ các bước lập phương trình cồng kềnh giúp học sinh rút ngắn 50% thời gian xử lý các bài toán oxi hóa phức tạp nhiều giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu phát triển tư duy qua hệ thống bài tập hóa học vô cơ của các nhà nghiên cứu giáo dục hàng đầu, đồng thời phát triển chuyên sâu một mảng kiến thức khó vốn ít tài liệu tiếp cận.

Dữ liệu thực nghiệm được minh họa rõ nét qua đồ thị đường lũy tích so sánh điểm kiểm tra và biểu đồ cột phân loại học lực. Đồ thị đường lũy tích của nhóm Thực nghiệm luôn dịch chuyển hẳn về phía bên phải so với nhóm Đối chứng, chứng minh xác suất đạt điểm khá giỏi của học sinh được bồi dưỡng theo quy trình mới vượt trội rõ rệt với độ tin cậy thống kê đạt trên 95% (kiểm định t-Student với p < 0,05).

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa hệ thống tài liệu tự học: Tổ chuyên môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông cần hoàn thiện và ban hành bộ tài liệu 3 chuyên đề Điện hóa học trong 3 tháng đầu năm học, bao gồm mục tiêu, tóm tắt lý thuyết cốt lõi và hệ thống bài tập phân dạng để học sinh chuẩn bị trước 100% bài học ở nhà.
2. Đổi mới phương pháp dạy học trên lớp: Giáo viên trực tiếp bồi dưỡng cần chuyển đổi triệt để từ phương pháp thuyết trình truyền thống sang tổ chức hoạt động nhóm từ 4 đến 6 học sinh kết hợp đàm thoại Ơxrixtic, duy trì ít nhất 2 tiết thảo luận mỗi tuần nhằm nâng tỷ lệ học sinh tự lực giải quyết bài toán khó lên trên 85%.
3. Tối ưu hóa cấu trúc kiểm tra đánh giá: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần áp dụng cấu trúc đề kiểm tra chuẩn hóa gồm 30% trắc nghiệm khách quan và 70% trắc nghiệm tự luận trong học kỳ 1 cho 100% các bài đánh giá chuyên đề, đảm bảo đo lường chính xác năng lực tư duy logic và kỹ năng thực hành giải toán chuyên sâu.
4. Nâng cấp thiết bị và phòng thí nghiệm: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường trung học phổ thông bố trí nguồn kinh phí trong vòng 6 tháng để bổ sung hóa chất, thiết bị đo điện thế và phần mềm mô phỏng phản ứng điện hóa, phục vụ mục tiêu rèn luyện năng lực thực nghiệm cho 100% thành viên đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên dạy môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông và trường chuyên: Tiếp cận nguồn học liệu chuẩn hóa, ngân hàng câu hỏi phân tầng và kế hoạch bài dạy chuyên sâu để ứng dụng trực tiếp vào công tác giảng dạy đội tuyển học sinh giỏi các cấp.
• Học sinh chuyên Hóa và học sinh tham gia các kỳ thi học sinh giỏi: Khai thác tài liệu tự học tinh gọn, làm chủ các thuật toán giải nhanh bài tập điện hóa học khó và tăng tốc độ làm bài thi lên ít nhất 30%.
• Sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo mô hình nghiên cứu lý luận dạy học thực nghiệm chuẩn mực, quy trình thiết kế chuyên đề dạy học và phương pháp xử lý số liệu toán thống kê giáo dục qua kiểm định t-Student.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách bộ môn: Vận dụng cơ sở khoa học và thực tiễn của luận văn để xây dựng kế hoạch đào tạo mũi nhọn, tổ chức các đợt tập huấn nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao phần Điện hóa học luôn chiếm vị trí quan trọng trong các kỳ thi học sinh giỏi Hóa học?
Điện hóa học là mảng kiến thức hóa lý phức tạp, tích hợp sâu sắc giữa lý thuyết nhiệt động lực học, động hóa học và cấu tạo chất. Trong các đề thi học sinh giỏi cấp quốc gia và Olympic quốc tế, dạng bài này chiếm từ 15% đến 20% tổng số điểm và là tiêu chí hàng đầu để phân loại học sinh xuất sắc.

2. Phương pháp cân bằng ion - electron mang lại ưu thế gì so với phương pháp đại số truyền thống?
Phương pháp ion - electron phản ánh chính xác bản chất quá trình hóa học trong dung dịch chất điện li và vai trò cụ thể của môi trường axit, bazơ hay trung tính. Phương pháp này giúp học sinh cân bằng nhanh chóng các phản ứng oxi hóa - khử phức tạp chỉ qua 3 đến 4 bước, hạn chế tối đa sai sót lập luận.

3. Lợi ích cụ thể của việc phát tài liệu tự học trước 1 đến 2 tuần cho học sinh là gì?
Việc nghiên cứu trước tài liệu giúp học sinh làm quen với kiến thức nền tảng và phát hiện các vấn đề khó ngay tại nhà. Nhờ đó, 100% thời lượng trên lớp được sử dụng hiệu quả cho việc trao đổi, phản biện nhóm và giải quyết các bài tập nâng cao, giúp hiệu suất tiếp thu tăng hơn 40%.

4. Tại sao đề kiểm tra đánh giá học sinh giỏi nên kết hợp 30% trắc nghiệm và 70% tự luận?
Tỷ lệ 30% trắc nghiệm khách quan giúp kiểm tra diện rộng mức độ ghi nhớ kiến thức cơ bản và khả năng phán đoán nhanh. Phần 70% tự luận đóng vai trò đánh giá chiều sâu tư duy phân tích, khả năng suy luận logic và kỹ năng trình bày bài toán đa bước của học sinh giỏi.

5. Định luật bảo toàn electron giúp tối ưu hóa việc giải các bài toán hỗn hợp phức tạp như thế nào?
Học sinh chỉ cần xác định số oxi hóa ban đầu và trạng thái cuối cùng của các nguyên tố tham gia mà không cần viết hay cân bằng từng phương trình hóa học trung gian. Thiết lập phương trình tổng mol electron nhường bằng tổng mol electron nhận giúp rút gọn bài toán 4 đến 5 giai đoạn chỉ trong 2 đến 3 bước tính toán.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận dạy học tích cực và xác định chính xác vùng kiến thức Điện hóa học trọng tâm trong chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi trung học phổ thông.
• Phân tích rõ thực trạng dạy học thông qua khảo sát 20 giáo viên, chỉ ra các điểm nghẽn về tài liệu và phương pháp truyền thụ kiến thức tại các trường trung học phổ thông.
• Xây dựng thành công bộ 3 chuyên đề chuyên sâu kèm hệ thống 26 dạng bài tập điển hình, ứng dụng triệt để phương pháp bảo toàn electron và cân bằng ion - electron.
• Triển khai quy trình dạy học mới kết hợp tài liệu tự học phát trước và tổ chức thảo luận nhóm 4 đến 6 học sinh, giúp tối ưu hóa thời gian tương tác trên lớp.
• Thực nghiệm sư phạm tại 2 trường trung học phổ thông khẳng định tính khả thi vượt trội của đề tài, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi lên 38,5% và giảm tỷ lệ yếu kém về 0%.

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho giáo viên và học sinh trong công tác ôn luyện học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia và thi đại học. Trong vòng 6 tháng tới, các nhà trường cần tổ chức 2 đợt tập huấn chuyển giao tài liệu và phương pháp này đến toàn thể giáo viên bộ môn Hóa học. Quý thầy cô và các bạn học sinh hãy nghiên cứu, ứng dụng ngay các chuyên đề và phương pháp dạy học này để bứt phá thành tích trong các kỳ thi học sinh giỏi sắp tới!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Trong công cuộc cải cách giáo dục hiện nay, việc phát hiện và đào tạo HSG nhằm cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng ở bậc THPT. Xác định được nhiệm vụ quan trọng này, đã và đang có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề phát hiện, bồi dưỡng HSG ở tất cả các bộ môn trong nhà trường. Đối với môn hóa học, đã có một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ quan tâm, nghiên cứu về vấn đề này như: 1.

Các luận án tiến sĩ - “Nội dung và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông về hóa học” (1971) của Vương Thị Hanh, Đại học Sư phạm Matxcova. - “Xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm rèn luyện tư duy trong việc bồi dưỡng HSG hóa học ở trường THPT” Luận án Tiến sĩ của Vũ Anh Tuấn (2004) ĐHSP Hà Nội. Các luận văn thạc sĩ - “ Xây dựng hệ thống bài tập hóa vô cơ nhằm rèn luyện tư duy trong bồi dưỡng học sinh giỏi trường THPT” (2007) của Đỗ Văn Minh, ĐH Sư phạm Hà Nội. - “ Phân loại, xây dựng tiêu chí cấu trúc các bài tập về hợp chất ít tan phục vụ cho việc bồi dưỡng HSG quốc gia” (2006) của Vương Bá Huy, ĐH Sư phạm Hà Nội.

- “ Nội dung và biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học hữu cơ trung học phổ thông” (2009) của Lê Tấn Diện, ĐH Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. - “Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phần dung dịch, sự điện li và phản ứng oxi hóa khử dùng cho HS khá, giỏi, lớp chọn, lớp chuyên hóa học ở bậc THPT” Luận văn Thạc sĩ của Hoàng Công Chứ (2006) ĐHSP Hà Nội. - “Hệ thống lý thuyết  xây dựng hệ thống bài tập phần kim loại dùng cho bồi dưỡng học sinh giỏi và chuyên hóa học THPT” - Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Lan Phương (2007) ĐHSP Hà Nội. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - “Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phần cơ sở lý thuyết các phản ứng hóa học dùng cho HS lớp chuyên ở bậc THPT” Luận văn Thạc sĩ của Lại Thị Thu Thủy (2004)  ĐHSP Hà Nội.

Về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường phổ thông đã có một số tác giả quan tâm nghiên cứu, song chỉ dừng lại ở việc đưa ra hệ thống lý thuyết, bài tập mà chưa chú ý vào việc đưa ra phương pháp sử dụng chúng để bồi dưỡng HSG. Mặt khác, chuyên đề bồi dưỡng HSG phần điện hóa học và vận dụng chúng vào dạy học để bồi dưỡng học sinh giỏi còn ít được quan tâm nghiên cứu. Bồi dưỡng học sinh giỏi với việc đào tạo nhân tài cho đất nước 1. Chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục [31] Từ khi thành lập đến nay, Đảng ta luôn rất quan tâm đến công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ, nhất là những người trí thức và nhân tài.

Đảng ta cũng đã có nhiều chính sách thu hút các nhà khoa bảng, nhà khoa học, doanh nhân giỏi tham gia vào Chính phủ để gánh vác những công việc nặng nề, phức tạp của đất nước. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã nhiều lần khẳng định: cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng. Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước đòi hỏi Đảng ta phải xây dựng được đội ngũ cán bộ ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng. Trong đó, xây dựng và chuẩn bị đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý có đủ khả năng lãnh đạo đất nước tiến cùng thời đại là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.

Đảng ta đã nhiều lần khẳng định, nguồn cán bộ tốt nhất được lấy từ những học sinh, sinh viên ưu tú. Trong phiên họp ngày 30 tháng 3 năm 1961 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội bàn về cải cách giáo dục, đồng chí Trường Chinh yêu cầu “Vấn đề phát triển năng khiếu của học sinh rất quan trọng - Học sinh cần phải học kiến thức phổ thông toàn diện, nhưng đối với các em có năng khiếu cần phải có kế hoạch hướng dẫn riêng”. Đào tạo nhân tài cho đất nước - Trách nhiệm và lợi ích của quốc gia [32] Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, với sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học - công nghệ, nhất là công nghệ thông tin và truyền thông; với sự phổ biến của Internet và sự tiến nhanh đến nền kinh tế tri 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức… thì vấn đề đào tạo, bồi dưỡng nhân tài, đặc biệt là tài năng trẻ có vai trò cực kỳ quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của vấn đề nêu trên, Đảng và Nhà nước ta đã thường xuyên quan tâm đến công tác phát hiện, bồi dưỡng và đào tạo nhân tài; đầu tư đổi mới hệ thống giáo dục và đào tạo cả về nội dung, phương pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; tích cực tuyển chọn, gửi nhiều tài năng trẻ đi học tập, nghiên cứu ở nước ngoài, để họ nhanh chóng tiếp cận các công nghệ hiện đại, tiên tiến của thế giới; có chính sách đãi ngộ đặc biệt đối với các nhà khoa học có công trình nghiên cứu xuất sắc, các văn nghệ sĩ tài năng, các cán bộ khoa học trẻ; thực hiện chiến lược phát triển khoa học và công nghệ, xây dựng các khu công nghiệp, khu công nghệ cao và hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia; từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, thực hiện bảo hộ sở hữu trí tuệ; tạo mọi điều kiện thuận lợi để các tài năng cống hiến trưởng thành.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy ngành giáo dục và đào tạo nước ta đã có những chủ trương, biện pháp quan trọng phát hiện, bồi dưỡng nhân tài và đến nay đã thu được những kết quả nhất định. Nhiều tài năng trẻ đã được bồi dưỡng và phát triển nhanh chóng. Hằng năm số học sinh năm cuối của các trường trung học phổ thông khối năng khiếu thi đỗ đại học đạt tỷ lệ khoảng trên 80%. Khối trường, lớp chuyên đã có những đóng góp rất lớn trong việc phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước, đồng thời, góp phần tích cực nâng cao chất lượng và thành tích của các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, các cuộc thi Olympic quốc tế về toán, tin học, lý, hoá, sinh và ngoại ngữ.

Số học sinh đoạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế ngày càng tăng. Nhiều học sinh được tuyển thẳng đại học hoặc đạt điểm cao trong các kỳ thi tuyển sinh đại học, đã được lựa chọn vào các hệ đào tạo cử nhân tài năng, chương trình tiên tiến… và trưởng thành khá nhanh. Tóm lại, nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng tài năng trẻ ở nước ta hiện nay đang là một đòi hỏi bức thiết, một trách nhiệm nặng nề và vinh dự lớn lao đối với các Trường Đại học, trung học nói riêng và toàn ngành giáo dục và đào tạo nói chung. Tất cả vì sự nghiệp xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phục vụ tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh.

Tổng quan về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT 1. Quan niệm về học sinh giỏi [2], [4], [27] Trên thế giới việc phát hiện và bồi dưỡng HSG đã có từ rất lâu. Mỗi nước có một hình thức giáo dục khác nhau và một khái niệm riêng về học sinh giỏi. Ở Hoa Kỳ định nghĩa: HSG là học sinh chứng minh được trí tuệ ở trình độ cao và có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt và đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết, khoa học; người cần một sự giáo dục đặc biệt và sự phục vụ đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của người đó.

Còn ở nhiều nước quan niệm: HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết. Những học sinh này cần có sự phục vụ và những hoạt động không theo những điều kiện thông thường của nhà trường nhằm phát triển đầy đủ các năng lực vừa nêu trên. Mục tiêu của việc bồi dưỡng HSG [4], [22] Theo các tài liệu thì mục tiêu của việc bồi dưỡng HSG là - Phát triển phương pháp suy nghĩ ở trình độ cao phù hợp với khả năng trí tuệ của HS. - Thúc đẩy động cơ học tập.

- Bồi dưỡng sự lao động, làm việc sáng tạo. - Phát triển các kĩ năng, phương pháp và thái độ tự học suốt đời. - Nâng cao ý thức và khát vọng của tuổi trẻ về sự tự chịu trách nhiệm. - Khuyến khích sự phát triển về lương tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp xã hội.

- Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng nghiên cứu khoa học. - Tạo điều kiện tốt nhất để phát triển khả năng, năng khiếu của HS. - Định hướng nghề nghiệp. - Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng giao tiếp, ứng xử với mọi tình huống xảy ra.

Những phẩm chất và năng lực quan trọng nhất của một HSGHH [21] HSGHH cần có những phẩm chất và năng lực sau: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Năng lực tiếp thu kiến thức - Khả năng nhận thưc vấn đề nhanh, rõ ràng và nhanh chóng vận dụng vào tình huống tương tự (tích hợp kiến thức). - Luôn hào hứng trong các tiết học, nhất là bài học mới. - Có ý thức tự bổ sung, hoàn thiện những tri thức đã thu được ngay từ dạng sơ khởi.

Năng lực suy luận logic - Biết phân tích các sự vật và hiện tượng qua các dấu hiệu đặc trưng của chúng. - Biết thay đổi góc nhìn khi xem xét một sự vật hiện tượng. - Biết cách tìm con đường ngắn nhất để đi đến kết luận cần thiết - Biết xét đủ điều kiện cần thiết để đạt được kết luận mong muốn. - Biết xây dựng các phần ví dụ để loại bỏ một số miền tìm kiếm vô ích.

- Biết quay lại điểm vừa xuất phát để tìm đường đi mới.