Bình Đẳng Giới Trong Việc Tiếp Cận Đất Sản Xuất Ở Việt Nam

Luận án tập trung phân tích khía cạnh bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam. 220 trang · Đại học Kinh tế Quốc dân.

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: GS.TS Ngô Thắng Lợi
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển
• Đề tài: Bình Đẳng Giới Trong Tiếp Cận Đất Sản Xuất Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG TIẾP CẬN ĐẤT SẢN XUẤT
• 1.1. Bình đẳng giới
• 1.2. Một số khái niệm
• 1.3. Các khía cạnh của bình đẳng giới
• 1.4. Các tiêu chí đánh giá bình đẳng giới
• 1.5. Bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 1.6. Một số khái niệm
• 1.7. Nội dung phân tích và tiêu chí đánh giá bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khung phân tích
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.4. Nguồn dữ liệu, số liệu
• 2.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 2.6. Thống kê mô tả
• 2.7. Mô hình hồi qui
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG TIẾP CẬN ĐẤT SẢN XUẤT Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng bình đẳng giới ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng bình đẳng giới trong lĩnh vực giáo dục, y tế
• 3.3. Thực trạng bình đẳng giới trong việc làm và thu nhập
• 3.4. Thực trạng bình đẳng giới dưới góc độ tăng cường “tiếng nói”
• 3.5. Thực trạng các yếu tố tác động tới bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam
• 3.6. Thực trạng các chính sách, pháp luật (thể chế chính thức) bảo đảm bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam
• 3.7. Thực trạng yếu tố văn hóa, phong tục tập quán (thể chế phi chính thức) tác động tới bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 3.8. Thực trạng thị trường đất sản xuất ở Việt Nam
• 3.9. Đặc điểm hộ gia đình Việt Nam ảnh hưởng tới bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 3.10. Thực trạng bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam
• 3.11. Bình đẳng giới về khả năng được sử dụng đất để sản xuất
• 3.12. Bình đẳng giới về khả năng sử dụng đất sản xuất để thu lợi
• 3.13. Đánh giá bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai ở Việt Nam
• 3.14. Những khía cạnh tích cực và nguyên nhân
• 3.15. Những khía cạnh hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH CẢI THIỆN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG TIẾP CẬN ĐẤT SẢN XUẤT Ở VIỆT NAM
• 4.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế ảnh hưởng tới việc thực hiện bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 4.2. Quan điểm định hướng cải thiện bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 4.3. Khuyến nghị giải pháp tăng cường bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 4.4. Hoàn thiện thể chế chính thức đảm bảo bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai
• 4.5. Đổi mới công tác truyền thông nâng cao nhận thức của xã hội về quyền bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 4.6. Nâng cao năng lực tự thân của phụ nữ
• 4.7. Tổ chức thực hiện và theo dõi, đánh giá thực hiện các chính sách liên quan đến quyền bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất
• 4.8. Thúc đẩy hoạt động của thị trường đất đai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bình Đẳng Giới và Đất Sản Xuất

Luận án tập trung phân tích khía cạnh bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, thống kê mô tả và mô hình hồi quy trên dữ liệu lớn, đại diện quốc gia. Mục tiêu là đánh giá thực trạng bình đẳng giới trong khả năng sử dụng đất và thu lợi từ đất. Từ đó, đề xuất định hướng và giải pháp chính sách. Luận án gồm 151 trang, chia thành 4 chương chính. Chương 1 tập trung vào cơ sở lý luận, định nghĩa, tiêu chí đánh giá và yếu tố ảnh hưởng. Chương 2 trình bày phương pháp nghiên cứu, nguồn dữ liệu và phân tích. Chương 3 phân tích thực trạng, kết quả và hạn chế. Chương 4 đề xuất quan điểm và khuyến nghị chính sách. Nghiên cứu tham khảo 112 tài liệu, minh họa bằng 20 bảng số liệu và 8 hình vẽ.

1.1. Tầm quan trọng của bình đẳng giới trong nông nghiệp

Việt Nam là quốc gia nông nghiệp, nơi đất đai là nguồn lực quan trọng. Phụ nữ đóng vai trò lớn trong sản xuất nông nghiệp. Đảm bảo bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất có ý nghĩa kinh tế và xã hội. Nó góp phần tăng năng suất, bảo đảm an ninh lương thực và giảm nghèo bền vững. Chính phủ đã ban hành các chính sách như Luật Đất đai 2003 và Luật Bình đẳng giới 2006. Tuy nhiên, bất bình đẳng vẫn còn tồn tại, đòi hỏi các giải pháp hiệu quả hơn.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu về bình đẳng giới

Nghiên cứu này tập trung vào xây dựng khung nghiên cứu về bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất. Nó bao gồm nội hàm, tiêu chí đánh giá và các yếu tố tác động. Đánh giá thực trạng một cách hệ thống và khoa học dưới góc độ kinh tế. Tìm nguyên nhân của bất bình đẳng và đề xuất chính sách cải thiện. Nghiên cứu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, biến đổi khí hậu và thay đổi trong phát triển kinh tế, giảm nghèo.

II. Vì Sao Cần Nghiên Cứu Bình Đẳng Giới và Tiếp Cận Đất

Vấn đề giới và bình đẳng giới đã trở thành trọng tâm trong các diễn đàn phát triển toàn cầu. Nhiều nỗ lực đã đạt được tiến bộ, đặc biệt trong giáo dục, tuổi thọ và cơ hội chính trị. Tuy nhiên, bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai vẫn còn hạn chế. Thống kê toàn cầu cho thấy phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn trong lực lượng lao động nông nghiệp, nhưng lại ít có cơ hội nắm giữ đất đai. Diện tích đất do phụ nữ nắm giữ cũng nhỏ hơn so với nam giới. Bất bình đẳng này hạn chế cơ hội kinh tế của phụ nữ, làm giảm năng suất và tạo ra khoảng cách thu nhập.

2.1. Tác động của bất bình đẳng giới đến giảm nghèo

Bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai cản trở nỗ lực giảm nghèo. Việc phụ nữ khó tiếp cận quyền sở hữu đất đai làm tăng nguy cơ thiếu đói. Trao quyền tiếp cận nguồn lực bình đẳng cho phụ nữ có thể tăng sản lượng nông nghiệp và giảm số người đói nghèo trên thế giới. Bình đẳng giới còn tác động đến phúc lợi xã hội, tăng tiếng nói của phụ nữ trong gia đình và cải thiện chi tiêu cho thực phẩm, y tế và giáo dục.

2.2. Thực trạng bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất ở Việt Nam

Việt Nam đã đạt được thành tựu trong tăng cường bình đẳng giới. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại bất bình đẳng trong tiếp cận đất sản xuất. Điều tra cho thấy hộ do phụ nữ làm chủ có tỷ lệ không có đất cao hơn và diện tích đất nhỏ hơn. Tỷ lệ hộ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cả vợ và chồng còn thấp. Điều này cho thấy cần có nghiên cứu sâu hơn để giải quyết triệt để vấn đề.

III. Nghiên Cứu Về Bình Đẳng Giới Tổng Quan Tình Hình Trong Nước

Các nghiên cứu về giới đã tồn tại từ lâu, nhưng phần lớn tập trung vào vai trò của phụ nữ dưới góc độ khoa học xã hội. Các nghiên cứu này ít liên kết vấn đề giới với phát triển kinh tế. Tổng quan này tập trung vào các nghiên cứu có tính gắn kết giữa vấn đề giới và phát triển, đặc biệt là các nghiên cứu điển hình có ảnh hưởng lớn. Các nghiên cứu nhỏ lẻ khác không thuộc phạm vi đề cập.

3.1. Các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới về bình đẳng giới

Ngân hàng Thế giới (2001) đã công bố báo cáo “Đưa vấn đề giới vào phát triển”, được coi là nghiên cứu tổng hợp đầu tiên về vấn đề giới, chính sách công và sự phát triển. Báo cáo đưa ra khái niệm bình đẳng giới là bình đẳng về luật pháp, cơ hội và “tiếng nói”. Nó chỉ ra thực trạng phân biệt giới trên toàn thế giới và cái giá phải trả cho bất bình đẳng giới. Báo cáo phân tích vai trò của thể chế xã hội, kinh tế, mối quan hệ quyền lực và chính sách phát triển trong việc giải thích bất bình đẳng giới.

3.2. Nghiên cứu của UNDP về bình đẳng giới và phát triển con người

Chương trình phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) trong báo cáo phát triển con người năm 2010 cũng xem xét bình đẳng giới trong quyền pháp lý, tiếng nói chính trị và quyền năng kinh tế. Cách tiếp cận này được sử dụng để xây dựng các chỉ số đánh giá bình đẳng giới. Các nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của bình đẳng giới trong việc thúc đẩy phát triển con người và kinh tế.

IV. Phương Pháp Đánh Giá Bình Đẳng Giới Trong Tiếp Cận Đất

Luận án sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng để đánh giá bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất. Phương pháp định tính được sử dụng để xây dựng khung phân tích, xác định các tiêu chí đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng. Phương pháp định lượng được sử dụng để phân tích thực trạng, đo lường mức độ bất bình đẳng và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn thống kê chính thức, điều tra xã hội học và phỏng vấn sâu.

4.1. Sử dụng mô hình hồi quy để phân tích bất bình đẳng giới

Mô hình hồi quy được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất. Mô hình này cho phép kiểm soát các yếu tố khác nhau và xác định tác động riêng của từng yếu tố. Kết quả phân tích hồi quy cung cấp bằng chứng định lượng về mức độ bất bình đẳng giới và các yếu tố quyết định.

4.2. Phân tích dữ liệu định tính để hiểu sâu hơn về bất bình đẳng giới

Dữ liệu định tính từ phỏng vấn sâu và nghiên cứu trường hợp được sử dụng để hiểu sâu hơn về các khía cạnh bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất. Phân tích dữ liệu định tính giúp làm rõ các cơ chế và quá trình dẫn đến bất bình đẳng và cung cấp thông tin chi tiết về kinh nghiệm của phụ nữ trong việc tiếp cận đất đai.

V. Thực Trạng Bình Đẳng Giới Trong Tiếp Cận Đất Tại Việt Nam

Chương này tập trung phân tích thực trạng bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam. Nó bao gồm đánh giá bình đẳng giới trong khả năng được sử dụng đất và khả năng sử dụng đất để thu lợi. Chương này cũng chỉ ra những kết quả đạt được, những mặt còn tồn tại và nguyên nhân của thực trạng này. Dữ liệu được sử dụng từ các cuộc điều tra quốc gia và các nghiên cứu khác.

5.1. Bình đẳng giới về khả năng được sử dụng đất sản xuất

Phân tích này xem xét liệu phụ nữ và nam giới có cơ hội ngang nhau trong việc tiếp cận đất sản xuất. Nó bao gồm đánh giá tỷ lệ phụ nữ và nam giới sở hữu đất, diện tích đất trung bình mà họ sở hữu và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận đất đai của họ.

5.2. Bình đẳng giới về khả năng sử dụng đất sản xuất để thu lợi

Phân tích này xem xét liệu phụ nữ và nam giới có cơ hội ngang nhau trong việc sử dụng đất để tạo ra thu nhập. Nó bao gồm đánh giá năng suất đất, thu nhập từ nông nghiệp và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thu lợi từ đất của họ.

VI. Giải Pháp Cải Thiện Bình Đẳng Giới Trong Tiếp Cận Đất

Chương này đưa ra các quan điểm định hướng và khuyến nghị chính sách để cải thiện bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam. Nó bao gồm các giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực cho phụ nữ và thúc đẩy thị trường đất đai. Các khuyến nghị này dựa trên kết quả phân tích và kinh nghiệm quốc tế.

6.1. Hoàn thiện thể chế đảm bảo bình đẳng giới trong tiếp cận đất

Giải pháp này tập trung vào việc sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật để đảm bảo bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai. Nó bao gồm việc đảm bảo quyền sở hữu đất chung của vợ chồng, tăng cường quyền của phụ nữ trong quản lý và sử dụng đất và giải quyết tranh chấp đất đai một cách công bằng.

6.2. Nâng cao nhận thức về bình đẳng giới trong tiếp cận đất

Giải pháp này tập trung vào việc nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai. Nó bao gồm việc tổ chức các chiến dịch truyền thông, giáo dục và đào tạo để thay đổi thái độ và hành vi của mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Vấn đề giới và bình đẳng giới đã trở thành nội dung trọng tâm trong các chương trình nghị sự phát triển toàn cầu trong hơn hai thập kỷ qua. Mặc dù nhiều quốc gia đã ghi nhận những tiến bộ trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và lao động, tình trạng bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai vẫn diễn ra dai dẳng. Dữ liệu từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) chỉ ra rằng phụ nữ chiếm trung bình 43% lực lượng lao động nông nghiệp tại các quốc gia đang phát triển, song chỉ nắm giữ từ 5% đến 30% quyền sử dụng đất. Việc bị hạn chế tiếp cận đất đai làm tăng 60% nguy cơ thiếu đói của phụ nữ so với mức trung bình, đồng thời làm suy giảm năng suất canh tác từ 20% đến 30%.

Tại Việt Nam, nông nghiệp vẫn giữ vai trò kinh tế thiết yếu và phụ nữ là lực lượng lao động nông thôn chủ chốt. Mặc dù hệ thống thể chế đã có những bước tiến như Luật Đất đai năm 2003 (quy định giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cả vợ và chồng) và Luật Bình đẳng giới năm 2006, khoảng cách giới trong tiếp cận đất sản xuất vẫn tồn tại. Số liệu điều tra năm 2012 cho thấy tỷ lệ hộ gia đình do nữ làm chủ hộ không có đất cao gấp đôi so với hộ do nam làm chủ hộ (16% so với 8%), diện tích đất nông nghiệp bình quân của hộ nữ chỉ bằng 65% hộ nam, và tỷ lệ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cả hai vợ chồng mới đạt 12,9%. Luận án "Bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Quỳnh Hoa (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, chuyên ngành Kinh tế Phát triển, người hướng dẫn: GS.TS. Ngô Thắng Lợi và PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương) được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này dưới góc độ kinh tế lượng và nguồn lực sản xuất trực tiếp.

Mục tiêu tổng quát của luận án là tiếp cận một cách khoa học khía cạnh bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất, sử dụng phương pháp định lượng để đánh giá thực trạng tại Việt Nam, từ đó đề xuất định hướng và khuyến nghị chính sách trong giai đoạn tiếp theo.

Các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai, xây dựng khung phân tích bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất.
2. Đánh giá thực trạng bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai dưới góc độ là yếu tố nguồn lực sản xuất tại Việt Nam dựa trên khung phân tích đã xác lập.
3. Phân tích các nguyên nhân tác động đến hiện trạng bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam.
4. Đề xuất các chính sách nhằm thực hiện bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất tại Việt Nam.

Luận án giải quyết 7 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Quan điểm thế nào là bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai dưới góc độ là một yếu tố nguồn lực sản xuất?
2. Nội dung và các tiêu chí đánh giá bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất là gì?
3. Những yếu tố nào ảnh hưởng tới bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất?
4. Việt Nam hiện nay có bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất hay không?
5. Biểu hiện của vấn đề bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam hiện nay như thế nào?
6. Những nguyên nhân nào gây ra tình trạng bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam?
7. Những chính sách nào cần hoàn thiện để thực hiện bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng nghiên cứu là bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất, cụ thể là quyền và cơ hội ngang nhau trong khả năng sử dụng đất làm đầu vào trực tiếp cho quá trình sản xuất giữa hộ gia đình do nam giới làm chủ hộ và hộ gia đình do nữ giới làm chủ hộ. Luận án đồng nhất đất sản xuất với đất nông nghiệp theo phân loại đất đai của Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Phạm vi toàn quốc, phân tổ theo 6 vùng kinh tế và khu vực thành thị - nông thôn.
• Thời gian: Tập trung phân tích và đánh giá thực trạng theo số liệu năm 2012 từ các cuộc điều tra quy mô quốc gia.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các công trình nghiên cứu quốc tế về bình đẳng giới được luận án hệ thống hóa theo các nhóm chủ đề:

• Khung lý thuyết tổng quát và phát triển: Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2001) về lồng ghép giới vào phát triển thông qua quyền hạn, nguồn lực và tiếng nói; Báo cáo Phát triển Con người của UNDP (2009, 2010); Báo cáo Phát triển Thế giới 2012 của Ngân hàng Thế giới (WB, 2011) và nghiên cứu khu vực Đông Á - Thái Bình Dương (WB, 2012) phân tích 3 khía cạnh phúc lợi: tích tụ năng lực, khai thác cơ hội kinh tế và tính đại diện.
• Các khía cạnh chuyên biệt: Bất bình đẳng giới trong giáo dục (Jerry A. Jacobs, 1996; Claudia Buchmann, Thomas A. DiPrete và Anne McDaniel, 2008; John Bauer, Wang Feng, Nancy E. Riley, Zhao Xiaohua, 1992; Vimala, R., 2008; OECD, 2011); Bất bình đẳng trong lao động và việc làm (Paul Boyle, Tom Cooke, Keith Halfacree, Darren Smith, 1999; David A. Hermsen, Reeve Vanneman, 2004).
• Bình đẳng giới trong tiếp cận đất đai và nguồn lực: Báo cáo của FAO (2011), Christine G. (2009); các nghiên cứu của Eve Crowley (1999), Linus Blom (2006), Nichols, S. et al. (1999, 2011), Nitya Rao (2011), Cheryl Doss et al. (2013), Henri-Ukoha, A. (2014), Jagero, N. et al. (2011), Mechthild Runger (2006). Các nghiên cứu này chỉ ra rằng phụ nữ gặp bất lợi về quyền kiểm soát, quy mô và chất lượng đất do các định kiến văn hóa, phong tục thừa kế và rào cản thể chế. Nghiên cứu của Helen Shahriari et al. (2009) tại Tajikistan mở rộng phân tích sang khía cạnh sinh kế và tín dụng.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về bình đẳng giới được ghi nhận qua các mốc:

• Nghiên cứu tổng quan: Báo cáo của Ủy ban Quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ (2004); Báo cáo thực hiện Mục tiêu Thiên niên kỷ (2005, 2010); Đánh giá tình hình giới của Ngân hàng Thế giới (WB, 2006, 2008, 2012); Nghiên cứu của Naila Kabeer, Trần Thị Vân Anh, Vũ Mạnh Lợi (2005); UNDP (2008).
• Nghiên cứu chuyên ngành: Lĩnh vực lao động, việc làm và an sinh xã hội (Nguyễn Thị Nguyệt, 2006; Trung tâm Nghiên cứu Lao động nữ và Giới, 2007-2008; ILO, 2007; Trịnh Thu Nga, 2010); Giáo dục (Đỗ Thiên Kính, 2005); Dân tộc thiểu số (Vũ Hồng Anh, 2010); Toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu (Naila Kabeer và Trần Thị Vân Anh, 2006; Phan Thị Nhiệm, 2008; Nguyễn Thị Bích Thúy et al., 2009).
• Nghiên cứu tiếp cận đất đai: Chuỗi điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình nông thôn (VARHS 2002-2012) do CIEM, Đại học Copenhagen, IPSARD và ILSSA thực hiện cung cấp số liệu mô tả về nguồn lực; Nghiên cứu của UNDP (2013) về "Tiếp cận đất đai của phụ nữ trong xã hội Việt Nam hiện nay" sử dụng phương pháp liên ngành và khảo sát tại 10 tỉnh/thành phố, xác định 6 rào cản đối với quyền tiếp cận đất đai của phụ nữ.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định và giải quyết:

1. Phần lớn các công trình trước đây xem xét đất đai dưới góc độ là một tài sản tĩnh hoặc đất ở của hộ gia đình; chưa phân tích đất đai với tư cách là yếu tố nguồn lực sản xuất trực tiếp tạo ra nông sản và thu nhập.
2. Các nghiên cứu chuyên sâu về đất đai tại Việt Nam chủ yếu dựa trên phương pháp định tính hoặc khảo sát mẫu nhỏ cục bộ, thiếu tính đại diện quốc gia.
3. Chưa có công trình sử dụng các mô hình kinh tế lượng vi mô kết hợp thủ tục kiểm soát sai số chọn mẫu và phân rã khoảng cách giới để lượng hóa mức độ bất bình đẳng và xác định tác động biên của các biến số thể chế, kinh tế và văn hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết kinh tế học phúc lợi, lý thuyết về năng lực và quyền tự do của Amartya Sen (Sen, 1985, 1992, 1998), các nguyên tắc của Công ước CEDAW và Luật Bình đẳng giới Việt Nam (2006). Luận án phân tích ba cách tiếp cận bình đẳng giới: tiếp cận hình thức (cào bằng), tiếp cận bảo vệ, và tiếp cận thực chất (substantive equality). Luận án lựa chọn cách tiếp cận thực chất, đòi hỏi bảo đảm sự bình đẳng giữa nam và nữ trên ba phương diện: cơ hội tiếp cận nguồn lực, cơ hội sử dụng nguồn lực và thụ hưởng thành quả phát triển.

Hệ thống chỉ số đánh giá bình đẳng giới được tổng hợp bao gồm: Chỉ số Phát triển Giới (GDI), Thước đo Quyền lực Giới (GEM), Chỉ số Bất bình đẳng Giới (GII) của UNDP, Chỉ số Thể chế Xã hội và Giới (SIGI) của OECD, cùng các chỉ số chuyên biệt khác (RSW, SIGE, GEI, GGI).

Khung phân tích của luận án cấu trúc tiếp cận đất sản xuất theo 2 góc độ và 5 khía cạnh cụ thể:

Góc độ tiếp cận	Khía cạnh phân tích	Tiêu chí đánh giá	Chỉ số đo lường
1. Khả năng được sử dụng đất sản xuất	(i) Khả năng có đất sản xuất	Xác suất có đất sản xuất của hộ chủ hộ nam bằng hộ chủ hộ nữ	- Tỷ lệ hộ có đất sản xuất theo giới tính chủ hộ - Tỷ lệ chủ hộ có đất là nữ
	(ii) Nguồn gốc đất sản xuất	Sự tương đồng trong các kênh tiếp cận đất, đặc biệt là các nguồn trung tính	- Cơ cấu đất theo nguồn gốc (Nhà nước cấp, thừa kế, thị trường, khai hoang) - Tỷ lệ phân bổ cho nữ theo từng nguồn
	(iii) Được bảo đảm quyền sử dụng đất	Sự ngang bằng về tính pháp lý và quyền đại diện trên giấy tờ	- Tỷ lệ đất có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) - Tỷ lệ đứng tên trên GCNQSDĐ (đơn thân hoặc đồng đứng tên)
2. Khả năng sử dụng đất sản xuất để thu lợi	(iv) Quy mô đất sản xuất	Quy mô diện tích đất sử dụng của hộ nam bằng hộ nữ	- Diện tích đất sản xuất trung bình của hộ gia đình (m²)
	(v) Năng suất đất	Giá trị kinh tế thu được trên một đơn vị diện tích đất là tương đương	- Thu nhập từ sản xuất nông nghiệp bình quân trên 1 ha đất sản xuất (đồng/ha)

Phương pháp nghiên cứu định lượng được triển khai qua các công cụ:

• Thống kê mô tả: Phân tích tần số, cơ cấu, giá trị trung bình, kiểm định so sánh trung bình và tỷ lệ theo vùng kinh tế, nhóm thu nhập, học vấn và dân tộc.
• Mô hình hồi quy Probit: Ước lượng xác suất hộ gia đình có đất sản xuất dựa trên các biến đặc điểm chủ hộ (tuổi, giới tính, tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn), đặc điểm hộ (quy mô nhân khẩu, tỷ lệ lao động, nhóm thu nhập), và biến số vùng miền, văn hóa.
• Thủ tục hồi quy Heckman 2 bước (Heckman two-step selection model): Sử dụng để ước lượng hàm quy mô diện tích đất và hàm thu nhập nông nghiệp nhằm khắc phục sai số chọn mẫu (selection bias) do mẫu chỉ quan sát được diện tích và thu nhập đối với những hộ thực tế có đất sản xuất.
• Phương pháp phân rã Oaxaca - Blinder: Phân tách khoảng cách chênh lệch về khả năng có đất và diện tích đất bình quân giữa hộ chủ hộ nam và hộ chủ hộ nữ thành hai phần: phần giải thích được bởi sự khác biệt về đặc tính quan sát (endowments) và phần không giải thích được (coefficients/discrimination) phản ánh ảnh hưởng của yếu tố định kiến giới và cấu trúc thể chế.

Nguồn dữ liệu: Luận án sử dụng dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ cuộc Điều tra Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2012 (VHLSS 2012) do Tổng cục Thống kê tiến hành với tính đại diện cao cho cấp quốc gia và vùng lãnh thổ, kết hợp đối chiếu với số liệu từ Điều tra Tiếp cận Nguồn lực Hộ gia đình (VARHS 2012) và Niên giám Thống kê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận nghiên cứu bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất

Chương 1 hệ thống hóa các lý thuyết về giới, vai trò giới (vai trò sản xuất, vai trò tái sản xuất, vai trò cộng đồng) và ba cách tiếp cận bình đẳng giới. Tác giả định nghĩa đất sản xuất là nguồn lực hữu hình, không do sản xuất mà có, được sử dụng làm đầu vào trực tiếp sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ nông nghiệp. Tiếp cận đất sản xuất là việc có thể sử dụng đất làm đầu vào trực tiếp cho quá trình sản xuất, không phụ thuộc vào việc có sở hữu hay kiểm soát đất hay không.

Chương này xây dựng hoàn chỉnh khung phân tích 2 góc độ và 5 khía cạnh tiếp cận đất sản xuất, đồng thời phân loại 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng: (1) Thể chế chính thức (chính sách, pháp luật đất đai, hôn nhân gia đình); (2) Thể chế phi chính thức (chuẩn mực văn hóa, phong tục tập quán phụ hệ, quy tắc thừa kế dòng họ); (3) Thị trường đất sản xuất (thị trường chuyển nhượng quyền sử dụng, thị trường thuê đất); và (4) Đặc điểm của hộ gia đình và chủ hộ (học vấn, độ tuổi, quy mô lao động, tình trạng hôn nhân, mức sống).

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 cụ thể hóa khung phân tích thành các mô hình kinh tế lượng vi mô. Luận án mô tả chi tiết quy trình xử lý dữ liệu từ VHLSS 2012, định nghĩa hệ thống biến phụ thuộc và biến độc lập:

• Biến phụ thuộc: Biến nhị phân có đất sản xuất (1/0), quy mô diện tích đất sản xuất ($m^2$), và thu nhập nông nghiệp trên một đơn vị diện tích.
• Biến độc lập: Giới tính chủ hộ (biến phân loại chính), độ tuổi, học vấn, tình trạng hôn nhân, số nhân khẩu, tỷ lệ lao động nông nghiệp, tài sản phi đất đai, các biến giả đại diện cho 6 vùng kinh tế và khu vực nông thôn/thành thị.

Quy trình ước lượng được thiết lập qua mô hình Probit đối với xác suất có đất, kiểm định Mills Ratio trong thủ tục Heckman hai bước để điều chỉnh phương sai sai số, và áp dụng thuật toán phân rã sai biệt trung bình Oaxaca - Blinder.

Chương 3: Thực trạng bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam

Chương 3 trình bày kết quả phân tích thực nghiệm dựa trên bộ số liệu năm 2012:

• Bối cảnh bình đẳng giới chung: Việt Nam có chỉ số HDI xếp thứ 128/187 nhưng chỉ số GII xếp thứ 48 (năm 2011). Tuy nhiên, khoảng cách giới trong thu nhập và việc làm vẫn rõ nét (tiền lương bình quân của lao động nữ làm công ăn lương thấp hơn nam giới ở mọi trình độ kỹ thuật). Tỷ lệ nữ đại biểu Hội đồng Nhân dân và lãnh đạo cấp Bộ còn hạn chế.
• Khả năng có đất sản xuất: Tỷ lệ hộ chủ hộ nam có đất sản xuất đạt 92%, trong khi hộ chủ hộ nữ chỉ đạt 84% (chênh lệch 8 điểm phần trăm). Kết quả phân rã Oaxaca - Blinder chỉ ra rằng sự khác biệt về đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế chỉ giải thích được một phần khoảng cách này; phần còn lại xuất phát từ các định kiến thể chế phi chính thức.
• Nguồn gốc đất và bảo đảm pháp lý: Đất do Nhà nước giao và đất khai hoang chiếm tỷ trọng lớn ở hộ nam; hộ nữ phụ thuộc nhiều hơn vào đất thừa kế hoặc chuyển nhượng nhỏ lẻ. Tỷ lệ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên chung cả vợ và chồng chỉ đạt 12,9% trên toàn quốc năm 2012.
• Quy mô đất và năng suất: Quy mô đất sản xuất bình quân của hộ chủ hộ nữ đạt thấp hơn đáng kể so với hộ chủ hộ nam (khoảng 65% quy mô hộ nam). Bất bình đẳng giới trong khía cạnh sử dụng đất để thu lợi diễn ra trầm trọng hơn khía cạnh có đất.
• Phân hóa vùng miền và hiện tượng bất bình đẳng "ngược": Khoảng cách giới về đất đai tại các vùng phía Nam (Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ) lớn hơn các vùng phía Bắc. Tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc và trong cộng đồng dân tộc thiểu số, xuất hiện hiện tượng bất bình đẳng giới "ngược" khi xác suất có đất sản xuất của hộ chủ hộ nữ cao hơn hộ chủ hộ nam do đặc thù phân công lao động và tập quán mẫu hệ ở một số nhóm dân tộc.

Chương 4: Quan điểm định hướng và khuyến nghị chính sách cải thiện bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam

Chương 4 phân tích bối cảnh hội nhập quốc tế, biến đổi khí hậu và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tác động đến sinh kế nông thôn. Luận án xác lập hệ thống quan điểm định hướng dựa trên việc bảo đảm quyền bình đẳng thực chất và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp chính sách:

1. Hoàn thiện thể chế chính thức: Rà soát các quy định pháp luật đất đai, chuẩn hóa quy trình cấp đổi GCNQSDĐ ghi tên cả vợ và chồng mà không phát sinh chi phí giao dịch cho người dân; sửa đổi quy định phân chia tài sản thừa kế bảo đảm không phân biệt đối xử.
2. Đổi mới truyền thông nâng cao nhận thức xã hội: Tuyên truyền về quyền tiếp cận đất của phụ nữ, loại bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ trong phân chia tài sản dòng họ.
3. Nâng cao năng lực tự thân của phụ nữ: Đào tạo kỹ năng quản lý nông nghiệp, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, và tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức đi kèm đất sản xuất.
4. Tổ chức thực hiện và theo dõi, đánh giá: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê phân tách theo giới trong quản lý đất đai tại cấp xã, huyện; giám sát định kỳ việc cấp phát giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
5. Thúc đẩy thị trường đất đai: Phát triển thị trường cho thuê và chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp minh bạch, giảm thiểu các rào cản hành chính gây bất lợi cho phụ nữ đơn thân hoặc chủ hộ nữ khi tham gia giao dịch.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án có các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

• Về mặt lý luận:

  • Chuyển đổi khung phân tích từ việc coi đất đai đơn thuần là một tài sản tĩnh sang xem xét đất đai là yếu tố nguồn lực sản xuất trực tiếp, tiếp cận qua 2 góc độ: khả năng được sử dụng đất và khả năng sử dụng đất để thu lợi.
  • Xác lập hệ thống 5 khía cạnh đánh giá cụ thể: Khả năng có đất sản xuất, Nguồn gốc đất sản xuất, Được bảo đảm quyền sử dụng đất, Quy mô đất sản xuất, và Năng suất đất.
  • Áp dụng các mô hình kinh tế lượng vi mô chuyên sâu (Probit, thủ tục chọn mẫu Heckman 2 bước, mô hình phân rã sai biệt Oaxaca - Blinder) vào việc giải thích nguyên nhân gây ra khoảng cách giới trong tiếp cận đất đai tại Việt Nam.

• Về mặt thực tiễn:

  • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm đại diện quốc gia khẳng định sự tồn tại của bất bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất tại Việt Nam năm 2012 với lợi thế thuộc về hộ chủ hộ nam trên cả hai góc độ.
  • Phát hiện quy luật phân hóa không gian: bất bình đẳng giới về quy mô đất tại các vùng phía Nam trầm trọng hơn phía Bắc; ghi nhận hiện tượng bất bình đẳng giới "ngược" tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc và nhóm dân tộc thiểu số về xác suất có đất.
  • Chứng minh thực nghiệm rằng các định kiến văn hóa, phong tục phụ hệ làm gia tăng khoảng cách giới, trong khi thành tựu bình đẳng giới ở các lĩnh vực giáo dục và y tế có tác động thúc đẩy thu hẹp bất bình đẳng trong tiếp cận đất sản xuất.
  • Xây dựng 5 nhóm giải pháp chính sách khả thi nhằm hoàn thiện thể chế pháp lý, truyền thông, nâng cao năng lực phụ nữ và minh bạch hóa thị trường đất nông nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Luận án xác định các hạn chế chủ yếu xuất phát từ nguồn dữ liệu thứ cấp:

• Dữ liệu VHLSS 2012 chỉ cho phép phân tích theo giới tính của chủ hộ, chưa đi sâu bóc tách đầy đủ quan hệ phân bổ quyền lực và quyền ra quyết định vi mô giữa các cá nhân (vợ và chồng) trong nội bộ các hộ gia đình do nam giới làm chủ hộ.
• Dữ liệu tập trung vào năm 2012, chưa thể phản ánh chuỗi thời gian dài sau khi Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực thi hành.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Ứng dụng mô hình dữ liệu bảng (panel data) để theo dõi sự dịch chuyển quyền sử dụng đất của phụ nữ qua các kỳ điều tra mức sống tiếp theo.
• Thu thập dữ liệu vi mô cấp cá nhân để phân tích sâu quyền năng kinh tế của phụ nữ trong các hộ gia đình đa thế hệ.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong việc xây dựng chính sách đất đai nhạy cảm giới và chương trình mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.
• Nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế Phát triển, Kinh tế Nông nghiệp, Xã hội học và Nghiên cứu Giới; đặc biệt có thể tham khảo khung phân tích 5 khía cạnh và quy trình xử lý hồi quy Heckman kết hợp phân rã Oaxaca - Blinder.
• Các tổ chức phát triển quốc tế: UNDP, FAO, UN Women, Ngân hàng Thế giới trong việc thiết kế các dự án can thiệp sinh kế nông thôn và nâng cao vị thế kinh tế của phụ nữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "tiếp cận đất sản xuất" khác với "tiếp cận đất đai nói chung" như thế nào?
Luận án định nghĩa đất sản xuất là nguồn lực hữu hình, không do sản xuất mà có, được sử dụng làm đầu vào trực tiếp sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ nông nghiệp. Tiếp cận đất sản xuất là việc có thể sử dụng đất làm đầu vào trực tiếp cho quá trình sản xuất (kể cả việc đi thuê hoặc mượn đất để canh tác), không phụ thuộc vào việc có quyền sở hữu hay kiểm soát tài sản đó hay không. Khái niệm này tập trung vào tính năng sản xuất trực tiếp thay vì chỉ coi đất đai là tài sản tích lũy tĩnh hoặc đất ở.

2. Khung phân tích của luận án gồm những góc độ và khía cạnh nào?
Khung phân tích gồm 2 góc độ và 5 khía cạnh:

• Góc độ 1: Khả năng được sử dụng đất sản xuất (gồm 3 khía cạnh: khả năng có đất sản xuất, nguồn gốc đất sản xuất, và khả năng được bảo đảm quyền sử dụng đất).
• Góc độ 2: Khả năng sử dụng đất sản xuất để thu lợi (gồm 2 khía cạnh: quy mô đất sản xuất sử dụng, và năng suất đất).

3. Vì sao luận án áp dụng thủ tục Heckman hai bước và mô hình phân rã Oaxaca - Blinder?
Thủ tục Heckman hai bước được sử dụng nhằm kiểm soát sai số chọn mẫu (selection bias), do các thông tin về diện tích đất canh tác và thu nhập nông nghiệp chỉ quan sát được ở những hộ thực tế có đất sản xuất. Mô hình phân rã Oaxaca - Blinder được sử dụng để tách biệt chênh lệch tiếp cận đất giữa hai nhóm chủ hộ nam và nữ thành phần giải thích được bởi các nguồn lực khách quan (học vấn, tài sản, lao động) và phần không giải thích được do định kiến giới và rào cản thể chế.

4. Hiện tượng bất bình đẳng giới "ngược" được phát hiện ở khu vực nào trong luận án?
Hiện tượng bất bình đẳng giới "ngược" được phát hiện tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc và trong cộng đồng các dân tộc thiểu số, nơi xác suất có đất sản xuất của các hộ gia đình do phụ nữ làm chủ hộ cao hơn so với các hộ gia đình do nam giới làm chủ hộ, bắt nguồn từ phân công lao động di cư và tàn dư của tập quán mẫu hệ ở một số địa phương.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp chính sách trọng tâm nào?
Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp: (1) Hoàn thiện thể chế chính thức bảo đảm bình đẳng giới; (2) Đổi mới công tác truyền thông nâng cao nhận thức xã hội; (3) Nâng cao năng lực tự thân của phụ nữ; (4) Tổ chức thực hiện, theo dõi và giám sát chính sách đất đai; (5) Thúc đẩy hoạt động của thị trường đất nông nghiệp.

Kết luận

Luận án "Bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Quỳnh Hoa là một công trình nghiên cứu định lượng thuộc chuyên ngành Kinh tế Phát triển. Bằng việc xây dựng khung phân tích 2 góc độ và 5 khía cạnh tiếp cận đất sản xuất cùng việc ứng dụng các mô hình Probit, Heckman hai bước và phân rã Oaxaca - Blinder trên dữ liệu VHLSS 2012, luận án đã lượng hóa khoảng cách giới trong tiếp cận đất nông nghiệp tại Việt Nam. Các phát hiện thực nghiệm về sự bất lợi của hộ chủ hộ nữ, sự phân hóa theo vùng miền và hiện tượng bất bình đẳng "ngược" tại vùng núi phía Bắc cung cấp cơ sở khoa học cho hệ thống 5 nhóm khuyến nghị chính sách nhằm tăng cường bình đẳng giới thực chất và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về những thách thức đặt ra trong việc thực hiện bình đẳng giới trong các điều kiện mới như biến đổi khí hậu và toàn cầu hóa, cùng với những nghiên cứu ngoài nước, một số nghiên cứu trong nước cũng đã đề cập tới như Naila Kabeer và Trần Thị Vân Anh (2006); Phan Thị Nhiệm (2008), Nguyễn Thị Bích Thúy, Đào Ngọc Nga, Annalise Moser và April Pham (2009). Tuy nhiên, việc xem xét tác động của toàn cầu hóa mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu đơn lẻ trong một số lĩnh vực hẹp như lĩnh vực lao động và việc làm, hay đối tượng cụ thể là phụ nữ dân tộc thiểu số vùng núi phía bắc của Việt Nam. Về bình đẳng giới trong tiếp cận đất sản xuất ở Việt Nam Với khía cạnh tiếp cận các nguồn lực sản xuất, tính tới thời điểm hiện tại ở Việt Nam có rất ít nghiên cứu đề cập tới vấn đề bất bình đẳng giới theo khía cạnh này. Đề cập tới thực trạng tiếp cận các yếu tố nguồn lực, chuỗi báo cáo kết quả điều tra hộ gia đình nông thôn 2002 - 2012 do Viện Quản lý Kinh tế Trung Ương 12 (CIEM) hợp tác với Trường Đại học Cô-pen-ha-gen, Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (IPSARD) và Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILSSA) thực hiện đã chỉ ra được thực trạng việc tiếp cận các yếu tố nguồn lực sản xuất: nhân lực, vốn vật chất, tài chính và vốn xã hội của các hộ gia đình nông thôn Việt Nam ở góc độ tổng thể, cũng như theo các phân nhóm như nhóm thu nhập, vùng và đặc biệt đề cập đến sự chênh lệch theo giới.

Tuy nhiên ngoài việc đưa ra được kết quả dưới dạng dữ liệu và mô tả tổng quát dữ liệu thực hiện theo thời gian, chuỗi báo cáo kết quả này không cho thấy được các nội dung phân tích thực trạng cũng như định hướng chính sách liên quan đến vấn đề đặt ra cả trên góc độ tổng thể và theo giới. Mới đây nhất có nghiên cứu của nhóm nghiên cứu UNDP (2013) về “Tiếp cận đất đai của phụ nữ trong xã hội Việt Nam hiện nay”, bằng việc sử dụng cách tiếp cận liên ngành, kết hợp với các công cụ nghiên cứu của sử học, nhân học và xã hội học, thông qua điều tra bảng hỏi kết hợp phỏng vấn sâu, nghiên cứu đã chỉ ra rằng hiện nay phụ nữ không tiếp cận đất bình đẳng với nam giới và có 6 rào cản đối với quyền tiếp cận đất đai của phụ nữ gồm có luật hiện hành; thực hành dòng họ; tổ hòa giải; thực hành di chúc và chúc thư; tiếp cận với dịch vụ pháp lý và các thái độ về giới vốn thường ưu tiên nam giới. Mặc dù đưa ra được bức tranh chi tiết về thực trạng tiếp cận đất đai của phụ nữ Việt Nam hiện nay dưới góc độ phân tích theo giới tính của chủ hộ, song nghiên cứu này chủ yếu xem xét đất đai dưới góc độ là tài sản của hộ gia đình, do đó trong nghiên cứu chủ yếu phân tích các nội dung tiếp cận liên quan đến đất ở của các hộ.