Luận văn thạc sĩ vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế xã hội nông hộ tại xã cao tân huyện pác nặm tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế xã hội nông hộ tại xã Cao Tân, huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn.

• Tác giả: Mã Văn Thược
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Quốc Huy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Vai Trò Của Phụ Nữ Trong Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Nông Hộ Tại Xã Cao Tân - Huyện Pác Nặm - Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Một số khái niệm
• 2.2.1. Khái niệm Giới tính và Giới
• 2.2.2. Đặc điểm, nguồn gốc và sự khác biệt về giới
• 2.2.3. Nhu cầu, lợi ích giới và bình đẳng giới
• 2.2.4. Vai trò của giới
• 2.2.5. Phát triển kinh tế nông thôn
• 2.2.5.1. Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế
• 2.2.5.2. Khái niệm về nông thôn
• 2.2.5.3. Khái niệm, đặc điểm hộ gia đình, kinh tế hộ nông dân, kinh tế nông thôn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.2. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Cao Tân, huyện Pác Nặm
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
• 4.2. Khái quát về thực trạng vai trò của phụ nữ trên địa bàn xã Cao Tân
• 4.3. Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ nông dân ở vùng nghiên cứu
• 4.4. Thực trạng vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại các hộ nghiên cứu
• 4.5. Một số thông tin cơ bản về nhóm hộ điều tra
• 4.6. Thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở các hộ nghiên cứu
• 4.7. Một số yếu tố thuận lợi và cản trở việc nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế
• 4.8. Một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn nghiên cứu
• 4.9. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Cao Tân
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông hộ

Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội nông hộ tại Bắc Kạn. Họ không chỉ tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp mà còn đảm nhận nhiều công việc gia đình, góp phần duy trì và phát triển kinh tế hộ. Vai trò phụ nữ trong kinh tế nông hộ được thể hiện qua việc quản lý tài chính, sản xuất nông nghiệp, và tham gia các hoạt động xã hội. Tuy nhiên, sự đóng góp của họ thường chưa được ghi nhận đầy đủ, dẫn đến sự thiếu công bằng trong phân bổ nguồn lực và quyền lợi.

1.1. Phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp

Phụ nữ nông thôn tại Bắc Kạn tham gia tích cực vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, từ trồng trọt đến chăn nuôi. Họ đóng góp đáng kể vào việc tạo ra thu nhập cho gia đình. Tuy nhiên, do định kiến xã hội, họ thường phải đảm nhận các công việc nặng nhọc mà không được hưởng lợi ích tương xứng. Phụ nữ trong nông nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn, và công nghệ.

1.2. Phụ nữ trong quản lý tài chính hộ gia đình

Phụ nữ đóng vai trò chính trong việc quản lý tài chính hộ gia đình. Họ thường là người quyết định chi tiêu hàng ngày và đầu tư cho các hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, quyền quyết định về các khoản đầu tư lớn thường thuộc về nam giới. Sự bất bình đẳng này hạn chế khả năng phát huy vai trò kinh tế của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông hộ.

II. Những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế xã hội nông hộ tại Bắc Kạn. Các yếu tố này bao gồm định kiến xã hội, trình độ học vấn, và sự tiếp cận các nguồn lực. Phụ nữ nông thôn thường bị hạn chế trong việc tiếp cận giáo dục và đào tạo, dẫn đến khả năng tham gia các hoạt động kinh tế bị giảm sút. Ngoài ra, sự phân công lao động theo giới cũng là một rào cản lớn.

2.1. Định kiến xã hội và phân công lao động

Định kiến xã hội về vai trò của phụ nữ trong xã hội nông thôn thường hạn chế họ trong các công việc gia đình và nông nghiệp truyền thống. Sự phân công lao động theo giới khiến phụ nữ phải đảm nhận nhiều công việc không được trả lương, trong khi nam giới thường tham gia vào các hoạt động kinh tế có thu nhập cao hơn.

2.2. Tiếp cận nguồn lực và giáo dục

Phụ nữ tại Bắc Kạn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn, và công nghệ. Họ cũng có trình độ học vấn thấp hơn so với nam giới, dẫn đến khả năng tham gia các hoạt động kinh tế và xã hội bị hạn chế. Việc nâng cao trình độ giáo dục và đào tạo cho phụ nữ là yếu tố quan trọng để phát huy vai trò xã hội của họ.

III. Giải pháp nâng cao vai trò của phụ nữ

Để nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế xã hội nông hộ tại Bắc Kạn, cần có các giải pháp toàn diện. Các giải pháp này bao gồm nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, tăng cường tiếp cận các nguồn lực, và hỗ trợ đào tạo kỹ năng cho phụ nữ. Phát triển bền vững nông thôn cần sự tham gia tích cực của phụ nữ trong mọi lĩnh vực.

3.1. Nâng cao nhận thức về bình đẳng giới

Việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới trong cộng đồng là yếu tố quan trọng để thay đổi định kiến xã hội về vai trò của phụ nữ. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để thay đổi nhận thức của cả nam giới và phụ nữ về sự đóng góp của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông hộ.

3.2. Hỗ trợ tiếp cận nguồn lực và đào tạo

Cần tạo điều kiện để phụ nữ nông thôn tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn, và công nghệ. Đồng thời, các chương trình đào tạo kỹ năng và nâng cao trình độ học vấn cần được triển khai để giúp phụ nữ tham gia hiệu quả hơn vào các hoạt động kinh tế và xã hội. Phát triển nông thôn bền vững cần sự đóng góp tích cực của phụ nữ trong mọi lĩnh vực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mã Văn Thược tiếp cận vấn đề bình đẳng giới và phát triển kinh tế nông thôn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc. Đề tài xuất phát từ thực tế phụ nữ chiếm hơn nửa lực lượng lao động nông nghiệp và đóng vai trò nòng cốt trong cả hoạt động sản xuất của cải vật chất lẫn tái sản xuất sức lao động cho gia đình và xã hội. Tuy nhiên, tại khu vực nông thôn miền núi, sự ghi nhận đối với vị trí, vai trò của người phụ nữ vẫn chưa tương xứng với công sức họ bỏ ra. Người phụ nữ phải chịu gánh nặng kép khi vừa đảm nhiệm công việc nội trợ, chăm sóc gia đình, vừa trực tiếp lao động sản xuất tạo thu nhập trong điều kiện sức khỏe hạn chế, quỹ thời gian eo hẹp và ít được thụ hưởng các quyền lợi bình đẳng.

Nghiên cứu được triển khai tại xã Cao Tân, huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn — một địa bàn vùng cao đặc biệt khó khăn với 4 dân tộc cùng sinh sống: dân tộc Tày (chiếm 53,02%), dân tộc Mông (chiếm 30,3%), dân tộc Dao (chiếm 14,6%) và dân tộc Kinh (chiếm 2,08%). Nền kinh tế địa phương phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông lâm nghiệp, trình độ dân trí còn thấp và các tập tục truyền thống vẫn chi phối mạnh mẽ đời sống xã hội. Trước thực trạng đó, tác giả xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội tại xã Cao Tân, huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Tìm hiểu vai trò của người phụ nữ trong gia đình với những công việc nội trợ và chăm sóc con cái.
   • Tìm hiểu thực trạng vai trò của phụ nữ trong việc tạo lập thu nhập cho gia đình và tham gia các hoạt động xã hội.
   • Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đóng góp của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ nông thôn; qua đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn miền núi trên địa bàn xã.

Phạm vi nghiên cứu của khóa luận được xác lập rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Phụ nữ trong các hộ gia đình nông thôn trên địa bàn xã Cao Tân.
• Không gian nghiên cứu: Thực hiện tại Ủy ban nhân dân xã Cao Tân và khảo sát thực địa tại 3 thôn đại diện gồm: thôn Nà Quạng (vùng trung tâm, kinh tế phát triển), thôn Bản Nhàm (địa hình thung lũng đồi đất, kinh tế trung bình) và thôn Pù Lườn (vùng núi cao hiểm trở, kinh tế khó khăn).
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu điều tra thực địa được tiến hành từ ngày 28/01/2015 đến ngày 30/04/2015. Các chuỗi số liệu thứ cấp của các ban ngành, đoàn thể địa phương được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2012 đến 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn tắc về giới và kinh tế học nông nghiệp:

• Khái niệm Giới tính và Giới: Tác giả phân định rõ giới tính là phạm trù sinh học bẩm sinh, bất biến liên quan đến chức năng tái sản xuất con người; trong khi giới là cấu trúc xã hội xác lập vai trò, trách nhiệm, quyền lực và cơ hội tiếp cận nguồn lực giữa nam và nữ, có thể biến đổi theo thời gian và không gian văn hóa.
• Nhu cầu giới và Lợi ích giới: Phân tích nhu cầu giới thực tế (nhu cầu cấp thiết hàng ngày gắn liền với điều kiện sống mà không làm thay đổi vị thế xã hội) và lợi ích giới chiến lược (liên quan đến quyền lực, sự kiểm soát tài sản, vị trí ra quyết định nhằm thay đổi quan hệ bất bình đẳng giới).
• Hệ thống ba vai trò giới: Bao gồm vai trò sản xuất (tạo thu nhập bằng tiền mặt hoặc sản phẩm tự cung tự cấp), vai trò tái sản xuất (sinh con, nuôi dưỡng, chăm sóc gia đình, bảo tồn sức lao động) và vai trò cộng đồng (quản lý cộng đồng tự nguyện và chính trị cộng đồng có chức danh).
• Lý thuyết kinh tế hộ nông dân: Sử dụng định nghĩa của Frank Ellis (1988) về kinh tế hộ nông thôn, xác định các đặc thù về sở hữu tư liệu sản xuất đất đai, việc sử dụng lao động gia đình không tính tiền công và định hướng sản xuất tự cấp kết hợp một phần kinh tế thị trường.
• Cơ sở pháp lý: Trích dẫn các quy định về quyền bình đẳng của phụ nữ tại Điều 63 Hiến pháp Việt Nam năm 1992 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001) và các chủ trương giải phóng phụ nữ của Đảng và Nhà nước.

Về phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu:

• Thu thập số liệu thứ cấp: Trích lục hệ thống báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo công tác Hội phụ nữ, số liệu thống kê giai đoạn 2012-2014 từ UBND xã Cao Tân, Phòng Thống kê huyện Pác Nặm và Hội Liên hiệp Phụ nữ xã.
• Thu thập số liệu sơ cấp: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên. Dựa trên điều kiện sinh thái và kinh tế, tác giả chọn 3 thôn đại diện, sau đó lập danh sách và chọn ngẫu nhiên 20 hộ/thôn, bảo đảm đủ 3 nhóm mức sống (khá, trung bình, nghèo), tổng số mẫu khảo sát là 60 hộ gia đình.

Tên thôn khảo sát	Hộ khá (hộ)	Hộ trung bình (hộ)	Hộ nghèo (hộ)	Tổng số hộ điều tra (hộ)
Nà Quạng	6	11	3	20
Bản Nhàm	2	13	5	20
Pù Lườn	3	9	8	20
Tổng cộng	11	33	16	60

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu giữa các nhóm hộ và qua các năm, phân tích ma trận SWOT để làm rõ các mặt thuận lợi, khó khăn, thời cơ và thách thức. Toàn bộ số liệu sơ cấp được tổng hợp và phân tích thông qua phần mềm Microsoft Excel 2010.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Cấu trúc khóa luận được trình bày mạch lạc qua 5 phần chính, phản ánh đầy đủ tiến trình nghiên cứu từ lý luận đến thực chứng.

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh xã hội chuyển đổi sang kinh tế thị trường. Phân tích sự bất cập khi phụ nữ nông thôn miền núi vừa phải gánh vác lao động sản xuất vừa đảm đương công việc gia đình nhưng quyền lợi chưa được đảm bảo tương xứng. Xác định mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian, thời gian và ý nghĩa khoa học cũng như thực tiễn của công trình.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về giới tính, giới, bình đẳng giới, nhu cầu giới thực tế và chiến lược, ba nhóm vai trò của giới. Khái quát lý luận về hộ gia đình, kinh tế nông hộ và kinh tế nông thôn theo quan điểm của Frank Ellis. Phân tích các yếu tố tác động đến vai trò của phụ nữ như định kiến phong tục, trình độ học vấn kỹ thuật, tiếp cận vốn, sức khỏe và thông tin.

Chương này cũng tổng hợp thực tiễn nghiên cứu trên thế giới tại Bangladesh, Trung Quốc, Ấn Độ chứng minh tỷ lệ tham gia lao động rất cao của phụ nữ nông thôn nhưng địa vị kinh tế thấp. Đồng thời, tổng quan số liệu tại Việt Nam: tỷ lệ lao động nữ trong nông - lâm - thủy sản đạt 50,7%, y tế 64,4%, giáo dục 71,1%, dịch vụ gia đình 92,9% (năm 2013); tỷ lệ nữ đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2011-2016 cấp tỉnh đạt 27,17%, cấp huyện 24,62%, cấp xã 21,71%; tỷ lệ nữ chủ doanh nghiệp trong khối FDI đạt 65,4%, khối nhà nước đạt 46,1%, khối tư nhân đạt 42,6%.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đặc điểm địa bàn 3 thôn khảo sát (Nà Quạng, Bản Nhàm, Pù Lườn). Thuyết minh phương pháp chọn mẫu điều tra 60 hộ gia đình phân chia theo 3 nhóm mức sống. Thiết lập hệ thống chỉ tiêu phân tích gồm: nhóm chỉ tiêu điều kiện tự nhiên - kinh tế chung, nhóm chỉ tiêu thu nhập và đóng góp kinh tế, nhóm chỉ tiêu xã hội và lao động, nhóm chỉ tiêu về vai trò ra quyết định trong nông hộ. Giới thiệu quy trình xử lý số liệu bằng bảng biểu, đồ thị thống kê và phân tích điểm mạnh - điểm yếu thông qua ma trận SWOT.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là phần trọng tâm với các số liệu thực chứng chi tiết về địa bàn và mẫu khảo sát:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Cao Tân: Tổng diện tích tự nhiên 4.166,43 ha (đất đồi núi chiếm 74,56%). Năm 2014, đất lâm nghiệp chiếm 1.929,43 ha; đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 262,05 ha (trong đó đất trồng cây hàng năm 243,8 ha, đất cây lâu năm 18,25 ha); diện tích nuôi trồng thủy sản tăng từ 1,08 ha (2012) lên 15,53 ha (2014). Toàn xã năm 2014 có 744 hộ với 3.813 nhân khẩu (hộ nông nghiệp chiếm 90,59%, nhân khẩu nông nghiệp chiếm 91,79%). Tỷ lệ tăng dân số 1,93%. Lực lượng lao động trong độ tuổi có 2.141 người (lao động nữ có 1.027 người, chiếm 47,97%); tỷ lệ lao động qua đào tạo rất thấp (19,01%), chưa qua đào tạo chiếm tới 80,99%.
• Sản xuất nông nghiệp: Cây trồng chính là lúa nước (năm 2014 diện tích vụ xuân 120 ha, năng suất 52 tạ/ha, sản lượng 624 tấn; vụ hè thu 196 ha, năng suất 43 tạ/ha, sản lượng 842,8 tấn) và ngô (vụ xuân 203 ha, năng suất 45 tạ/ha, sản lượng 931,5 tấn; vụ hè thu 60 ha, năng suất 32 tạ/ha, sản lượng 192 tấn). Chăn nuôi phát triển ổn định với đàn dê năm 2014 đạt 300 con. Thu nhập bình quân đầu người của xã ở mức thấp, chỉ đạt 8,5 triệu đồng/người/năm.
• Thực trạng tham gia sinh hoạt đoàn thể và lãnh đạo: Năm 2014, có 779/1.103 phụ nữ trong độ tuổi tham gia sinh hoạt các tổ chức đoàn thể (đạt 70,63%). Thôn Đuông Nưa đạt 100%, trong khi thôn Lủng Pạp thấp nhất đạt 68,4%. Tuy nhiên, vẫn còn 26% phụ nữ không tham gia bất kỳ tổ chức nào. Trình độ học vấn của cán bộ nữ hội đoàn thể: 100% (16/16 người) có trình độ cấp 3; chuyên môn chỉ có 18,75% trung cấp, 12,5% cao đẳng, 0% đại học; lý luận chính trị sơ cấp đạt 14,28%, 0% trung cấp. Về tham gia lãnh đạo: cấp ủy Đảng xã có 1/2 nữ (50%), lãnh đạo UBND xã có 1/3 nữ (33,33%), ban chấp hành Đảng bộ xã 1/9 nữ (11,11%), và 0/16 thôn có trưởng thôn là nữ (100% trưởng thôn là nam giới).
• Đặc trưng nhóm hộ khảo sát: Tỷ lệ nam làm chủ hộ chiếm áp đảo với bình quân 82,58% (hộ khá 90,91%, hộ trung bình 81,82%, hộ nghèo 75%), trong khi nữ làm chủ hộ chỉ chiếm bình quân 17,42%. Chủ hộ có trình độ học vấn hạn chế: 2,08% chưa tốt nghiệp tiểu học (tập trung ở chủ hộ nữ thuộc nhóm nghèo với 6,25%), 37% trình độ cấp I, 37,62% cấp II, và 23,3% cấp III. Bình quân nhân khẩu là 4,5 người/hộ; bình quân lao động 2,6 người/hộ.
• Tư liệu sản xuất và tài sản sinh hoạt: Đất sản xuất bình quân mỗi hộ gồm 2.333,59 m2 đất nông nghiệp, 7.093,41 m2 đất lâm nghiệp, 8.093,41 m2 đất nương rẫy và 269,44 m2 đất thủy sản. Về tài sản, 48,48% hộ có nhà xây kiên cố (hộ nghèo 0% nhà xây, 100% nhà sàn gỗ ván), 92,74% hộ có xe máy, 100% hộ có ti vi, 52,53% hộ dùng bếp ga. Máy móc phục vụ sản xuất tương đối phổ biến: máy tuốt lúa chiếm 97,98%, máy cày bừa 62,06%, chuồng trại chăn nuôi 83,84%, đàn trâu bò 76,77%, máy bơm 60,6%, máy tách hạt ngô 45,52%.
• Vai trò đóng góp thu nhập của phụ nữ: Phân tích thực nghiệm chứng minh sự bình đẳng trong lao động sản xuất nông hộ giữa hai giới:

Hoạt động sản xuất	Mức độ đóng góp của nữ cao hơn (%)	Mức độ đóng góp của nữ ngang bằng (%)	Mức độ đóng góp của nữ thấp hơn (%)
Trồng trọt	20,00	76,67	3,33
Chăn nuôi	12,96	81,48	5,56
Dịch vụ	30,00	70,00	0,00
Lâm nghiệp	5,17	50,00	44,83
Thủy sản	4,54	4,55	90,91
Làm thuê	20,28	6,38	72,34

Tác giả chỉ rõ trong hoạt động trồng trọt và chăn nuôi, mức độ đóng góp thu nhập giữa nam và nữ chủ yếu là ngang bằng (chiếm lần lượt 76,67% và 81,48%). Nam giới chỉ chiếm ưu thế vượt trội ở hoạt động làm thuê (72,34%) và nuôi trồng thủy sản (90,91%) do tính chất công việc đòi hỏi thể lực di chuyển xa hoặc kỹ thuật đặc thù.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát lại các phát hiện thực tiễn, khẳng định phụ nữ xã Cao Tân có vai trò kinh tế quyết định ngang hàng với nam giới trong nông hộ nhưng lại chịu nhiều thiệt thòi về vị thế chính trị, quyền đứng tên tài sản và cơ hội học tập. Tác giả kiến nghị các giải pháp trọng tâm: đổi mới phương thức tuyên truyền bình đẳng giới, mở các lớp tập huấn kỹ thuật nông nghiệp linh hoạt tại thôn bản, tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi qua kênh Hội Phụ nữ, và quy hoạch đào tạo cán bộ nữ nguồn cho hệ thống chính trị cơ sở.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các bằng chứng định lượng thuyết phục về sự đóng góp của phụ nữ nông thôn miền núi:

• Khẳng định phụ nữ là trụ cột trực tiếp tạo ra nguồn lương thực và thu nhập cho nông hộ: có tới 76,67% số hộ ghi nhận nữ đóng góp ngang bằng nam trong trồng trọt và 81,48% trong chăn nuôi.
• Chỉ ra sự bất đối xứng nghiêm trọng giữa đóng góp kinh tế và vị thế xã hội: phụ nữ chỉ làm chủ hộ ở mức 17,42%, không có đại diện nữ nào làm trưởng thôn (0/16 thôn), tỷ lệ ủy viên ban chấp hành Đảng bộ xã là nữ chỉ đạt 11,11% (1/9 người).
• Nhận diện các rào cản nội tại: 80,99% lao động của xã chưa qua đào tạo; 26% phụ nữ trong độ tuổi chưa tham gia tổ chức hội; 100% cán bộ hội đoàn thể cơ sở mới đạt trình độ văn hóa cấp 3 và chưa có trình độ đại học hay trung cấp lý luận chính trị; thu nhập bình quân đầu người toàn xã chỉ đạt 8,5 triệu đồng/năm.

Về mặt giải pháp, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp can thiệp đồng bộ:

• Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh tuyên truyền thay đổi định kiến giới và hủ tục lạc hậu; vận động nam giới chia sẻ công việc nội trợ và chăm sóc con cái để giảm nhẹ gánh nặng thời gian cho phụ nữ.
• Nhóm giải pháp nâng cao năng lực sản xuất: Tổ chức chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi phù hợp với trình độ học vấn của phụ nữ dân tộc thiểu số; lồng ghép thời gian tập huấn thuận tiện cho sinh hoạt gia đình.
• Nhóm giải pháp tài chính và nguồn lực: Mở rộng các chương trình tín dụng ủy thác qua Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT, Ngân hàng Chính sách Xã hội để phụ nữ chủ động đứng tên vay vốn phát triển kinh tế hộ.
• Nhóm giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ: Đưa cán bộ nữ vào diện quy hoạch, bồi dưỡng văn hóa, chuyên môn và lý luận chính trị nhằm nâng cao tỷ lệ tham gia quản lý, điều hành chính quyền địa phương.

So với các công trình lý luận chung, đóng góp thực tiễn của khóa luận là đã xây dựng được cơ sở dữ liệu vi mô chi tiết từ 60 hộ gia đình đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái khác nhau của một xã vùng cao nghèo, cung cấp cái nhìn chân thực về sự phân công lao động theo giới trong nông hộ dân tộc thiểu số.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi không gian và quy mô mẫu: Nghiên cứu thực hiện trên địa bàn 1 xã thuần nông miền núi (xã Cao Tân) với dung lượng mẫu khảo sát dừng lại ở 60 hộ gia đình tại 3 thôn. Kết quả phản ánh đặc thù cục bộ của huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn và khó khái quát hóa hoàn toàn cho toàn bộ vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Thời gian khảo sát: Quá trình điều tra thực địa chỉ diễn ra trong 3 tháng (từ cuối tháng 1 đến cuối tháng 4 năm 2015), chuỗi số liệu thứ cấp thu thập trong 3 năm (2012-2014) nên chưa theo dõi được các biến động kinh tế dài hạn theo chu kỳ sản xuất nông nghiệp nhiều năm.
• Phương pháp phân tích: Chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và ma trận định tính SWOT; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến để kiểm định định lượng mức độ tác động của các yếu tố (vốn vay, trình độ, diện tích đất) tới thu nhập do phụ nữ tạo ra.

Hướng nghiên cứu mở rộng cần tập trung vào việc gia tăng quy mô mẫu trên địa bàn liên xã hoặc liên huyện; ứng dụng mô hình định lượng phân tích tác động của các chính sách tín dụng vi mô đối với việc trao quyền kinh tế cho phụ nữ dân tộc thiểu số; đồng thời đo lường cụ thể giá trị kinh tế của lao động tái sản xuất không được trả công trong nông hộ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mã Văn Thược có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên: Các chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý tài nguyên, Xã hội học và Công tác xã hội có thể tham khảo phương pháp tiếp cận nghiên cứu giới ở cấp độ nông hộ, cách thức thiết kế bảng hỏi và phương pháp chọn mẫu phân tầng theo địa hình sinh thái (vùng thấp bằng phẳng, vùng thung lũng, vùng núi cao).
• Cán bộ cơ sở và các tổ chức đoàn thể: Cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ, cán bộ khuyến nông tại các xã miền núi phía Bắc có thể sử dụng các số liệu thực chứng của đề tài để nhận diện đúng thực trạng phân công lao động, từ đó thiết kế các chương trình khuyến nông, sinh hoạt hội và giải ngân vốn vay phù hợp với điều kiện thực tế của phụ nữ.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng số liệu điều tra hộ gia đình tại Chương 4, đặc biệt là bảng phân tích mức độ đóng góp thu nhập của nữ so với nam trong các ngành sản xuất và các số liệu phản ánh trình độ, cơ cấu tham gia hệ thống chính trị của cán bộ nữ cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận lựa chọn các thôn nào để điều tra thực địa và cơ cấu nhóm hộ ra sao?
Tác giả chọn 3 thôn đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái và mức độ phát triển kinh tế của xã Cao Tân: thôn Nà Quạng (vùng trung tâm, kinh tế phát triển), thôn Bản Nhàm (vùng thung lũng đồi đất, kinh tế trung bình) và thôn Pù Lườn (vùng núi cao chia cắt, kinh tế khó khăn). Tổng số mẫu điều tra là 60 hộ (mỗi thôn 20 hộ), được phân bổ theo mức sống gồm: 11 hộ khá, 33 hộ trung bình và 16 hộ nghèo.

2. Tỷ lệ phụ nữ làm chủ hộ và trình độ học vấn của các chủ hộ tại địa bàn nghiên cứu như thế nào?
Trong 60 hộ điều tra, nam giới chiếm đa số vị trí chủ hộ với 82,58%, trong khi nữ giới chỉ chiếm 17,42% (tỷ lệ chủ hộ nữ cao nhất rơi vào nhóm hộ nghèo với 25%). Trình độ học vấn của các chủ hộ nhìn chung ở mức thấp: 2,08% chưa tốt nghiệp tiểu học (toàn bộ nằm ở nhóm chủ hộ nữ nghèo, chiếm 6,25% nhóm nghèo), 37% có trình độ Cấp I, 37,62% đạt trình độ Cấp II và chỉ có 23,3% đạt trình độ Cấp III (ở nhóm hộ khá là 54,55%, nhóm hộ nghèo chỉ có 6,25%).

3. Mức độ tham gia của phụ nữ xã Cao Tân vào hệ thống lãnh đạo, chính quyền cơ sở năm 2014 ra sao?
Tỷ lệ phụ nữ tham gia lãnh đạo còn rất khiêm tốn: lãnh đạo cấp ủy Đảng có 1/2 nữ (50%), lãnh đạo UBND xã có 1/3 nữ (33,33%), lãnh đạo trưởng đoàn thể có 2/4 nữ (50%), tham gia ban chấp hành Đảng ủy xã có 1/9 nữ (11,11%). Đặc biệt, toàn bộ 16 thôn trên địa bàn xã đều do nam giới đảm nhiệm chức danh trưởng thôn (0% nữ trưởng thôn).

4. Đóng góp thu nhập của phụ nữ so với nam giới trong các ngành sản xuất tại nông hộ biểu hiện cụ thể như thế nào?
Theo kết quả khảo sát 60 hộ, trong hai lĩnh vực sản xuất chính của nông hộ là trồng trọt và chăn nuôi, mức độ đóng góp thu nhập của phụ nữ tương đương nam giới ở phần lớn các hộ (lần lượt chiếm 76,67% và 81,48% số hộ). Thậm chí ở ngành dịch vụ, có 30% số hộ ghi nhận phụ nữ đóng góp cao hơn nam giới. Nam giới chỉ áp đảo về đóng góp thu nhập ở các hoạt động cần thể lực hoặc đi xa như nuôi trồng thủy sản (nữ thấp hơn ở 90,91% số hộ) và đi làm thuê (nữ thấp hơn ở 72,34% số hộ).

5. Cơ cấu sử dụng đất đai và tổng đàn vật nuôi chủ lực của xã Cao Tân trong giai đoạn 2012-2014 có đặc điểm gì?
Đến năm 2014, tổng diện tích tự nhiên của xã là 4.166,43 ha; trong đó đất lâm nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 1.929,43 ha, đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 262,05 ha, đất nuôi trồng thủy sản đạt 15,53 ha. Trồng trọt tập trung vào lúa nước (vụ xuân 120 ha, sản lượng 624 tấn; vụ hè thu 196 ha, sản lượng 842,8 tấn) và ngô (vụ xuân 203 ha, sản lượng 931,5 tấn; vụ hè thu 60 ha, sản lượng 192 tấn). Chăn nuôi duy trì ổn định với đàn dê đạt 300 con vào năm 2014.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mã Văn Thược đã phản ánh bức tranh thực nghiệm xác thực và toàn diện về vị thế của người phụ nữ nông thôn miền núi tại xã Cao Tân, huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn. Công trình làm nổi bật vai trò đóng góp thu nhập cốt lõi, ngang hàng với nam giới của phụ nữ trong các hoạt động trồng trọt và chăn nuôi của nông hộ. Đồng thời, nghiên cứu chỉ ra những rào cản dai dẳng về định kiến giới, trình độ học vấn và sự thiếu hụt đại diện của phụ nữ trong quản trị chính quyền cơ sở, qua đó đề xuất các nhóm giải pháp phát triển đồng bộ và thiết thực cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Phụ nữ có vai trò quan trọng trong đội ngũ đông đảo những người lao động trong xã hội. Bằng lao động sáng tạo của mình, họ đã góp phần làm giàu cho xã hội, làm phong phú cuộc sống con người. Phụ nữ luôn thể hiện vai trò của mình trong các lĩnh vực đời sống xã hội, cụ thể là trong lĩnh vực hoạt động vật chất, phụ nữ là một lực lượng trực tiếp sản xuất ra của cải để nuôi sống con người. Không chỉ sản xuất ra của cải vật chất, phụ nữ còn tái sản xuất ra con người để duy trì và phát triển xã hội.

Trong lĩnh vực hoạt động tinh thần, phụ nữ có vai trò sáng tạo nền văn hóa nhân loại. Nền văn hóa dân gian của bất cứ nước nào, dân tộc nào cũng có sự tham gia bằng nhiều hình thức của đông đảo phụ nữ. Ở Việt Nam phụ nữ chiếm 50,7% dân số cả nước, họ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng và càng ngày càng thể hiện vị trí và vai trò của mình trong xã hội. Trong suốt chặng đường đấu tranh dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước, lịch sử Việt Nam đã ghi nhận những cống hiến to lớn của phụ nữ.

Trong công cuộc đổi mới đất nước của Đảng, họ luôn giữ gìn, phát huy và nêu cao tinh thần yêu nước, đoàn kết, năng động, sáng tạo, khắc phục mọi khó khăn để vươn lên trong học tập, lao động, phấn đấu đạt những thành tích xuất sắc trên mọi lĩnh vực. Trong gia đình, mỗi phụ nữ vừa là người con dâu, người vợ, người mẹ, người thầy của các con, người thầy thuốc của gia đình. Đảng và Nhà nước ta ngày càng quan tâm phát huy vai trò của phụ nữ trong xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng… Ở khu vực nông thôn, cùng với việc tích cực tham gia vào quá trình phát triển kinh tế gia đình, mỗi phụ nữ còn tham gia nhiều hoạt động xã hội, góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế, ổn định an ninh quốc phòng địa phương làm thay đổi diện mạo khu vực nông thôn Việt Nam. Cao Tân là một xã miền núi của huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn, là nơi sinh sống của 4 dân tộc anh em trong đó: Dân tộc Tày chiếm 53,02% dân số, dân tộc mông chiếm 30,3%, dân tộc dao chiếm 14,6%, kinh chiếm 2,08%.

Trình độ dân trí của người dân còn thấp, nền kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông lâm nghiệp. Là địa bàn cư trú của đại đa số các dân tộc thiểu số, nên sự phát triển của đồng bào các n 2 dân tộc gắn liền với sự phát triển của xã Cao Tân.5% dân số là phụ nữ, lực lượng này đã và đang có những đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn xã. Tuy nhiên, sự đóng góp của phụ nữ lại chưa nghi nhận một cách xứng đáng, chưa tương xứng với vị trí, vai trò của họ trong nền kinh tế, trong các quan hệ xã hội và trong đời sống gia đình. Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, người phụ nữ phải “ nặng gánh hai vai”, vừa phải làm tốt công việc xã hôi, vừa đảm nhiệm vai trò làm vợ, làm mẹ trong khi quỹ thời gian của họ cũng chỉ có như mọi người, sức khỏe lại hạn chế… Để cố gắng làm tốt, họ phải nỗ lực và hy sinh, nhưng quyền lợi về mọi mặt của họ lại chưa được quan tâm đúng mức.

Vậy vấn đề đặt ra ở đây là: làm sao để nâng cao nhận thức về vai trò của người phụ nữ cho người dân và cho chính người phụ nữ? Làm sao để phát huy hơn nữa vai trò của người phụ nữ trong việc phát triển kinh tế cho chính gia đình mình? Xuất phát từ tính cấp thiết nêu trên và sự nhận thức sâu sắc về những tiềm năng to lớn của phụ nữ, những cản trở sự tiến bộ của phụ nữ trong quá trình đổi mới và phát triển kinh tế nông thôn em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội nông hộ tại xã Cao Tân – huyện Pác Nặm – tỉnh Bắc Kạn”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội tại xã Cao Tân – huyện Pác Nặm – tỉnh Bắc Kạn từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã Cao Tân.2 Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu vai trò của người phụ nữ trong gia đình với những công việc nội trợ và chăm sóc con cái. - Tìm hiểu thực trạng vai trò của phụ nữ trong việc tạo lập thu nhập cho gia đình và tham gia các hoạt động xã hội.

- Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đóng góp của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ nông thôn. Qua đó, đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn miền núi trên địa bàn xã n 3 1. Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong khoa học Đề tài là cơ hội cho em được học tập, rèn luyện, đi sâu vào thực tế, được áp dụng kiến thức đã học vào thực tế. Tích lũy thêm những kiến thức mới cho bản thân nhằm phục vụ cho công tác sau này.

Ngoài ra, đề tài còn là cơ hội cho em được nghiên cứu, tìm hiểu về đời sống của người dân trên địa bàn xã nơi mình đang sinh sống, từ đó hiểu thêm về tình hình tại địa phương và có những dự định ấp ủ để phát triển quê hương.Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp nhìn nhận đúng hơn về vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Từ đó nâng cao nhận thức của chính người phụ nữ và người dân về vai trò của phụ nữ, góp phần phát huy hơn nữa vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế của chính gia đình họ, đóng góp vào sự phát triển chung của địa phương. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.

Một số khái niệm 2. Khái niệm Giới tính và Giới * Giới tính: là một thuật ngữ được các nhà khoa học xã hội và các nhà sinh học dùng để chỉ một phạm trù sinh học, trong ý nghĩa đó nam và nữ khác nhau về mặt sinh học, tạo nên hai giới tính: nam giới và nữ giới [7]. Sự khác biệt này chủ yếu liên quan đến quá trình tái sản xuất con người và di truyền nòi giống. Ví dụ như sự khác nhau về hình dáng bên ngoài cơ thể (nam giới cao to hơn, nặng hơn, giọng nói trầm hơn, thể lực mạnh hơn phụ nữ), sự khác nhau về cấu tạo NST, hormone…, sự khác nhau về chức năng sinh học, tạo nên vai trò của giới tính (phụ nữ có thai, sinh con và cho con bú, nam giới sản xuất ra tinh trùng để thụ thai).

Những đặc trưng mang tính sinh học này có ngay từ khi con người được sinh ra, chúng ổn định và hầu như không biến đổi ở cả nam và nữ [7]. * Giới: Giới không nói đến nam hay nữ mà chỉ mối quan hệ giữa họ. Giới không phải là sự xác định sinh học – như kết quả những đặc điểm về giới tính của nam hay nữ, mà giới là do xã hội xác lập nên. Nó là một nguyên tắc tổ chức xã hội có thể kiểm soát tiến trình sản xuất, tái sản xuất, tiêu thụ và phân phối [7].

Giới là một thuật ngữ xã hội học bắt nguồn từ môn nhân học, nói đến vai trò trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ. Giới đề cập đến việc phân công lao động, các kiểu phân chia nguồn lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể. Giới chỉ mối quan hệ xã hội và tương quan giữa địa vị xã hội của nam và nữ trong bối cảnh xã hội cụ thể. Khi nói đến giới, là nói đến các điều kiện và yếu tố xã hội quy định vị trí và hành vi xã hội của mỗi giới trong một hoàn cảnh cụ thể.

Như vậy, giới được xác định trong mối quan hệ giữa nam và nữ về quyền lực, vị trí xã hội và phân công lao động [7]. Đặc điểm, nguồn gốc và sự khác biệt về giới * Đặc điểm về giới: - Đặc trưng xã hội n 5 - Do dạy và học mà có - Đa dạng - Biến đổi theo hoàn cảnh xã hội - Thay đổi theo không gian và thời gian [7]. * Nguồn gốc giới: - Trong gia đình, bắt đầu từ khi sinh ra, đứa trẻ được đối xử tùy theo nó là trai hay gái. Đó là sự khác nhau về đồ chơi, quần áo, tình cảm của ông bà, bố mẹ, anh chị.

Đứa trẻ được dạy dỗ và điều chỉnh hành vi của chúng theo giới tính của mình. - Trong nhà trường, các thầy cô giáo cũng định hướng theo sự khác biệt về giới cho học sinh. Học sinh nam được hướng theo các ngành kỹ thuật, điện tử, các ngành cần có thể lực tốt. Học sinh nữ được hướng theo các ngành như may, thêu, trang điểm, các ngành cần sự khéo léo, tỉ mỉ [7].

* Sự khác biệt về giới Phụ nữ luôn được xem là phái yếu, vì họ sống thiên hơn về tình cảm, họ là thành phần quan trọng tạo nên sự yên ấm trong gia đình. Thiên chức của phụ nữ là làm vợ, làm mẹ, nên họ gắn bó với con cái, gia đình hơn nam giới và cũng từ đấy mối quan tâm của họ cũng có phần khác nam giới. Nam giới được coi là phái mạnh, là trụ cột gia đình. Họ cứng rắn hơn về tình cảm, mạnh bạo và năng động hơn trong công việc.

Đặc trưng này cho phép họ dồn hết tâm trí vào lao động sản xuất, còn công việc xã hội, ít bị ràng buộc bởi con cái và gia đình. chính điều này đã làm tăng thêm khoảng cách giữa phụ nữ và nam giới trong xã hội [7]. Hơn nữa, nam giới và nữ giới lại có xuất phát điểm không giống nhau để tiếp cận cái mới, họ có những thuận lợi, khó khăn với tính chất và mức độ khác nhau để tham gia vào các chương trình kinh tế, từ góc độ nhận thức, nắm bắt các thông tin xã hội.